장음표시 사용
51쪽
soriam,statuariam; tum etiam ad varias aries tingendi dc acu pingendi: ad aures dicendi venustas. numeris aut figuris, aut utrisque comprehensa, auretiam mollis ac deeravatus arte nimia concentus,cum si implex& naturae congruens graves animorum aegritudines sanare ; contra vero sonorum varietate ac celeritate numerorum abreptus,
mentem de sanitate deturbare soleat, quod iis ac ieidit,qui aurium voluptati nimis inservientes Do-xios modos & graves numeros aspernantur, Ionicos affectant,ut mirum videri non debeat,si multi ad insaniam perducantur. Cum autem eas vita Vtilitates ac delicias nec singuli a singulis, multis minus a seipso idem consequi posset, ninc coeundae societatis occasio quae lita , cuius tamen non hie finis extitit: nam illa quoque bona coetus ani mantium , quae gregatim coeunt , consequuntur: homo vero cum ut immortali animorum munere a Deo sybornatus, eique similitudine quadam coniunctus, alienum ab eius est praestantia cum beluis sun mi boni societate cotulari: quod quidefieret si in civitatibus beate tantum, non etiam be ii so ne vivereturi non mirum igitur si in communicietate tuenda tot ac tantarum utiIitatum effectrice, praecipuae hominum actiones conspirant; sunt
alutem in civili, domestica,& morali disciplina po .ciae: una sibi ipsi imperare doeet : aherχ t miliare tertia Reipublieae. prius enim apud se ratiὀnis im perium stabilire consentaneum est, in quo huid eni ustitiae totius ac legunt omnium summa eonsistit
52쪽
quam uxori liberis ac servis i inperari positi :&Limiliae prius in verium habere quam Reipublica . prima quidem hominis est ad hominem:
altera unius ad plures; qui charitate mariti v-xorem; pietate paterna liberos ; imperio herili servos moderari, tum etiam opes ad vitae praesidia parare, & partis frugaliter uti possit. postrema longe late patet, nec solum gnius sa- miliae, sed plurium inter se coniunctionem a finitatibus, & commerciorum usu complexa
fovet ac tuetur. id autem sit civili diseiplinuidest imperandi prohibendique summa rati ne Civilem disciplinam voco, non iurisprude-vam,viferique est enim illius particula) sed
illam artium omnium ac humanarum actionum moderatricem:cuius triasunt capita, imperium, consilium , executio. imperium mul-pplex est: stat tamen omnino quatuor partes acto idem actionum genera, in quibus elucet imperii maiestas. prima in creandis magistram tibus de imperio cuique tribuendo; altera inanibus iubendis aut abrogandis: tertia in bellu indicendo ac finiendo o postrema in praemiis ac poenis decernendis, summaque vitae ac cis potestate. consilium autem capi solet da
.m quibus imperium versari diximus aliude enim legem ferre aliud de lege serenda co- . si tire. hoc senatus, illud populi vel principisi est, vel illorum qui Reipublicae summam h cuncta litMr quoque de vectigalibus impe- C raniis
53쪽
xandis aut minuendis, de exercitu cogensso, selegationibus admittendis, i dimittendis , de propugnaculis &sartis tetias postremo de aliis artibus & civium actionibus in Republic. dixigendis , quae non possunt omnia legibus co prehendi. narum autem actionum praecipua sint imperandi,ius dicedi, concionandris acu scandi: quae quidem superiores ad cosendum, sequentes ad suadendum spectant: sea quae nc minorem, interdum etiam maiorem vim habent. illae quidem legibus & armis a flagitic deterrent, aliae rationib8s & religioso ritu ad honestatem & virtutem impellan t. primum C- nim homines agrestes ac barbaros quasi feras, militari manu a crudelitate & iniuria prohiberi oportuit: deinde iuris disceptatione Saequitate; postea concionibus & religionis metu. & quemadmodum arte imperatoria, iuris prudentia, oratoria, 3c religione, humana λ- cietas maxime continetur . si milites sortiter. iudices aequabiliter , pontifices religrose, ora tores prudenter se gerant : ita quoque facili solvitur, nisi civili arte ae imperio reganturi
civili quoque diseiptiua 1egitur institoria iii
communium rerum evectione dc invectione agricultura, pecuaria, medicina P gubernato-xia; post opisicia, quibus aut necessaria , aut
commoda vitae praesidia quaeruntur. rem quo que literariam moderatur civilis scientia
puta divini di humani iuris interpretes, Sedi
54쪽
quia Me:eribus sophistae postea Grammatici , in erbo sunt appellati:Rhetores, inqua, Poetu, grammaticos, philos hos, mathematicos, a propterea vocarunt veteres ei vilem hanc
disci linam Architectoniceir proprie, quod O- malus omnium artium magistris leges prae scribat, vi ad communem utilitate suas actiones dirigant,neue contra Reipubl. commoda quid moliantur, praeterea uniustiliusque munus ciuilis seientia definitimi autem urbana vel militariae munera haec rem milidarem curant : illa veris dona stica imperia , consilia,
omnis autem illa partiti G munerum se- ingeneribus continetur. primum genus est thonore,sine quaestu, sine imperio,quud su-ςNuntur ii,qui tributa, militiam, ex cumi urbis custodiam, & id genus munera sino ivpere curant: alterum genus ad eos pexti'M i quiniimus quidem publicum babent cum parum honesto: cuiusmodi sunt li- id, quique sordes urbis egerere solent. ter nus eorum est, qui publicum munus cu
PH non in honesto quidem, sed sine digni
habent, ut publicani, strabae, o di, apparitores, cornicularii. quarzum ge T Rid bonore ae mercede coniunctum est,
i uinta sine imperiodivi pontificos ac legata in magno est honore sine quae: via c
55쪽
im nexio, quale munus est principis SenatuS,
mei venetorii. sextu honorem &imper , habet sine stipendiis, quod propria est magx- stratuum;quales sunt Cousules,Praetores, Cea
fores,Tribuni, Arctantes, Ephori, & id genus alii .extremum est eorum, qui cum honore dc imperio stipendia merenturiv d cxx. viri litibus iudicandis apud Venetos, & ubique sere ii, qui iurisdictionem exercent. quae Omnia munera,
eius imperio ac potestate, qui Reipubl. suise malo b bet,diriguntur,nequetamene istimaru debemus religione disciplinae ciuilis partem, esse, it pon tifices & sacerdotes im perio magi
stratuum contineri videmus: quod eo pertinet, ut sacrificia risusque in Republica proba
tos acerrime tueantur. religio vero ipsa 'en , purgatae mentis in Deum recta conuexno iv
ciuili scienna sine coet', in unius hominis solitudine esse potest; ac magnorum. vixorum consensu beatioris putatur, quo longius est a ciuili societate remotus. sed quoniam si in ciuilis eget actione perpetua, nec potest in con templatione tota ciuitas occupari: 'neq; co pus ipsis in aut animae vires omnes intelligerer non erit hominis,& totius ciuitatis eadem fe licitas, si sola contemplatione bonum defini amus id quod Aristotelem valde coturbauit nec se ipsum ex ea dissicultate explicare potuit Itaq, ex Varronis auctoritate, quam Marsiliu Platoni quoq; tribuit, bonum hominis vitaradenti
56쪽
. Verris,neq; Otio, neq, negotio ; sed ni sto genere definiendum nobis erit, si volumus idemelli unius hominis ac totius ciuitatis bonum. neque enim mens pura illa contemplatione prius frui potest,quam a corpore penitus auulsa fuerit. His igitur generibus actiones hum zae continen tur: aut si quae restant, ad ea referri iacile possunt. Quare tribus libris ad humas asinaturales ac diuinas historias accommo- Hatis, priore Iibro singulares hominum actiora es & casus humanos eo,quo diximus, ordine constituemus. Primus locus erit degeneris obscuritate ac nobilitate. alter de vita & morte: aeritus devitae commodis: tum de opib. & ino- via: deinceps de vitae splendore ac parsimoniariae ludis de spectaculis: de voluptate ac dolore; ta gloria & infamia : de corporis foeditate ac sis a de robore ac imbecillitate:de barbarie Immanitate:de ignoratione ac scietia: de inserati dotibus de inopia . tum de morali disci- Ioza,atq; omnino de virtutibus & vitiis, con--q enter de domestica disciplina, de mutua ate mariti &vxoris:de mutua pietate pM& liberorum de imperio herili &ob o seruorum: aut, si placet, de potentium c tenuium mutuis inter se ossiciis: de quςstua-ama a Ttibus. de amore & odio. de societatibus merciis de assinitate &cognatione, p.
de ciuili scientia. ac primum de imperio
57쪽
tu & seditiosae plebis o de optimarum imp xio . di libidine paucorum . de consiliis pro Re Publica capiendi s :de legibus rogandis aut abxogandis: de magistratibus ac priuatis : de beIlo M pace, atque omnino de ciuibus tuendis ac circendis hostibus: de offensione ac victi, tarde praemiis ac poenis:de vectigalibus imperandis uut minuendis: de legationibus admittendis . aut dimittendiso de collegiis di corporibus instituendis aut tollendis: de regendis artihus ac disciplinis: de iudiciis publicis & priuatis o de' suppliciorum acerbitate ac lenitate: de asylis es venia: de concionibus & oratoribus. post etiam de agri cultura & pecuaria; quibus Respuet
blicae maxime iuuatur:de mercatura &Te nautica: de architectura & fabrilia' de lanificiis detextoria di de medicina,& pharmacopoeia .' de musica & gymnastica: de pictura & ualuaria: de unguentaria aliisq, artibus emcientibus voluptatem. de re literaria:de iuris diurni de Eu--ani interpretibus:de philosophis & ma the malicis Me poetis &grammaticis.Liber secu-ἀas rerum naturalium historias, lure saepius iri.
Iegendis historicis occurrunt, partitione C.ngrua complectetur: primum de naturae principiis de tempore & loco. de ortu & interitu ,atque omnino de motu & mutatione de Elem iis & eorum natura : de imperfectis corpori
bus demetallis N lapidibus : de genere stu pium: de animantib. triplici ordine distinctis :
58쪽
de caelestibus corporibus de mundi magnitu-ἐiae& figura, quae omnia subtiliori partitione explicare facile est, propter summam reis Iam naturalium certitudinem. Postremus liber erit de rebus diuinis, ac primum de menteli rana, quae rerum naturalium culme est: diuinarum autem extrema, tum de intelligentiarum triplici ordine: postea de Deo, deq; illius is & oraculis: postremum de religione &impietate. His Iocis in capite cuiusq: libri hoc
ordine,aut ut cuique commodius videbitur, constituta suonsequens erit, ut quicquid in historiarum lectione memoraria dignum oc--xxet, suo loco inser mus, Sin margine libri Teriam humanarim notas adiiciamus consiliorum, dictorum, ac factorum sic enim res ipsae ad actiones com ode referentur 9 idque literis maioribus. deinde videnduerit,quid is singulis honestum, turpe, aut adlaphorum sit: N eo modo notandum, C. H. id est consilium honestiam. aut si quis malit repudiata stoicorii disiaciplina,honestum ab utili, turpeab inutili disiunge re, non repugnabo.constituet igit'r quatuor genera, turpe,honestum, utile inutile. ita e consilium Themistoclis de nauibus exure
Ga quod pio Republica iubente populo Aristidi communicarat, quia utile visum est Ari-GO .non tamen bone itum. locum hunc ad ca- Ini de consiliis pro Republ. capiendis resere in margine notis C.T.V. id est co-
59쪽
silium turpe utile. Consilium autem dictorui αα factorum vel uti fundamentum quoddam .est, quod sine his consistit: illa vero sine consilio non item,nisi quid temere dicatur aut fiat:&consilia rerum magnarum fere secreta sunt,
nec sine scelere produntur,nec item nisi re gesta plane iotelliguntur, ut Cincinnati utile co-silium saepe rempublicam Romanoru in m ximis fluctibus de procellis seruauit. cu enim plebs tiata Tribunorum numerum dupIieari, vellet,eiq; Appius con sui acerrime resisteret:
tum Cincinnatus consilio cum paucis com-- municato, Annue, inquit,' nam quo plures Oxunt Tribuni, eo debilior futura est uniusci iusque potestas, cum unius intercessio potentiam omnium frangeret ae retardaret: pleps' autem non intellexit se deceptam, sed veluti pro maximo beneficio Senatui gratias egit: eiusmodi consilia: de Republica, utilia honesta
vocentur. factum vero Mucii cum donium emeret, ac plus venditori daret, quam pete- .retur, religione adductus, honestum inutile dicatur:se consilium Themistoclis quum x gem Persarum elam admonuit,ponxem illum quo Asiam Europae coniunxerat, Graeco S Qxcindere velle non solum honestum, sed etiam'
villissimum fuit tum ipsi Themistocli, ad gxα-
- etiam principis, si Graecos domuisse retineria tum uniuersae Graeciae: quia de fuga statim mi aes cogitauit sed sere Itilia cum honestis coti
60쪽
nuant. Interdum in eadem historia, consilia, dicta facta, sui similia sunt. ut sexti Tarquinii consilium adversus Lucretiam turpe est, dictu etiam turpius, factu vero turpissimum. interdum repugnant dicta consiliis aut factis. et cuΑ ustus perpetuu imperium stabilire vellet, vicio ad Actium M. Antonio, mirabiles artes excogitavit, orationi quam habuit in Senatu, i plane corrarias. Verbo quidem imperium per' tinaciter recusabat, vacationem a Republica petebat, ad extremum Victus eorum precibus, uos subornarat. Deos obtestatus est , se post decennium pacatis rebus imperio cessurum. Einc vota illa decennalia, quibus imperium in
annos quadraginta quinq; sibi prorogauit. hic
Cicero servitutis impatiens diceret, honestam orationem turpi consilio minime respondere. Tt quoniam plerunque eade historia pars in diversis capitib. censeri potest, causam praecipua in tueri oportet: Vt ea quam de Antiocho resere plutarch. in vita Demetrii, & Appianus in Sy-vo cum enim Antiochus Stratonices incredibili amore flagraret, tabe coficiebatur, ac iam noriturus videbatur, nisi Erasistratus Aristo,
Illis ex filia nepos, amoris vim ex ipso pulsandicasseti patri seleuco refert actum esse de ita filii: tum Seleucus, quid ita Meam, inquit
basistratus, uxorem deperit. an ego,inquit se-l: cas, tam male de te meritus sum, ut adole-Hauo amori no indulgeas 3 tum ille,tunc qu)-