장음표시 사용
121쪽
Mise= e , ct tantas audetis tollere molesi Quos ego φ Sed motos praestat componere fluctur, Maturate fugam. 1ὶ Licentia utilis est ad veritatem exprimendum , ct animi 3π-
Suspendit animos, ut aliquid objiciat Inopinatum. Actione 7. Quid eensetis Furtum fortasse , aut praedam exspectatis aliquam Nolite usquequaque quidem quaerere. Et Paulo post ait. Exspectate facinus quam vultis improbum : vineam tamen ex spectatnnem omnium : nomine fe- Ieris , coniurationisque damnati , ad supplicium traditi, ad palum alligati, repente multis millibus hominum in erictantibus soluti sunt. Martialis, Libro 6. Quod eonυivaris sne me tam ope , Luperce, Inveni noceam qua ratione tibi. Irascar , licet usque voces , mitasque , rogesque. Quid faciei inquis. quid faciam veniam. 1 Sultentatio valet multum ad irridendum.
FIGURAE NEGATIONIS DUAE Praeteritio, ci & Correctio.
PRAETERITIO, παραλκψIς, Quasi per transennam indicat, quod simulat se pro terire , & noIle dicere. In Dioinatione. Nihil dies de meo ingenio , neque est, quod possim dicere , neque, A esset, dueerem. Item. Neque ea dico , quae, A dicam , in mare non possis , te antequam de Sicilia discesseris, in gratiam ν
diisse eum Verre. Eneidos 5. -- Quid Thesea magnum Quid memorem Aleiden φPμο GIuentio. Mitto illam primam libidinis intrariam, mitto nefarias generi nuptias, mitto cupiditate matris expulsam ex matrimonio siliam. In Pisonem. Atque hae dieere via audeo : vereor enim ne quis si, qui istus insignem nequitiam frontis integumentis involutam cernat. Item. Noma dum
122쪽
2Idum commemoro rapinas, nondum exactas pecunIas, non captas, non imperatas , non neces fociorum , non eadem
hospitum , non per iam , non immanitatem , non scelera praedico. Virgilius OEneidos I. Quid repetam exustas Erycino in littore ela sies Quid tempestatum Regem , ventosque furentes φε Eolia excitos , aut actam nubibus Irim tPro lege Manilia. Non sum praedicaturus , Quirites, quantas ille res domi , militiae , terra , marique, quanta femouate gesserit.
o Praeteritio multum ualet ad methodum pradentia, qua sit, cum mulamus nos nolle aliquem docere ; docemus tamen. Item ad brevitatem oratiocis, ad honestὶ preduanduin aliquid de se ipso , o adumpsiscanda vitia, ct ad turpitudinem vitandam, . CORRECTIO , i Eπ αμορθωεις. Est sententiae emendatio. Cicero Pro Milone. Sed sulti fumus qui Drusum, qui Africanum, qui Pompeium, quin metipsos eum Clodio conferre audeamus. Pro Deiotaro. Vide quid inter sit , es inique Casorem cum Domitio comparo. De Officiis 2.. Italiam ornare, quam domum Iuam maluit: quanquam Italia ornata, domus ipsa mibi Oidetur ornatior. I Ηac Figura valet ad sententiam imitandum, O ad exprimendam anim moderationem.
Atque haec de Figuris Sententiarum.
. Coneinnitas est oratio modulate composita, suavitatis aurium causa. a
I Quia ratio Quantitatis, o Accentur mutat significationem vo- cm, ad Grammaticos referenda est. At pero, quia mutatis pedibus, ct carmini bres , eadem sementia conservari potest; non ad Grammaticos, sed ad Rhetoras referenda est hac disputatio. Σ Conrinnitas desinitur a sine. Concinnitatis autem ratio potissimum spectatur in sono literarum. Utque litera eodem instrvn emo oris proferuntur, inter se conjunguntur, ut H, ct P. Qua autem parte Oris consonantes exprimantur, sic inultues. Si pronuncus fingulas Cou-
123쪽
onantes post ncaira, ct abfirres, qua parte oris Iabores: sic inimoges G palato pronuntiandum esse.
Hujus duae sunt partes, Natura, & Ars. Natura est posita in aurium judicio. Hinc illae chiervationes existunt: Vitandum esse Vocalium hiatum , earum praesertim quae junctae faciunt Diphtongos: fugiendum concursum asperum Consonantium : ut X,&S; X, & R; L, & R: Μ ante B , P, Μ, F , optime sonare ν N vero ante easdem male : vitandas ex Vocalibus Ι, & U : frequentes, ex Consonantibus vero S, & R : contra adhibendas Λ, Ε, Ο, ex Vocalibus; ex Consonantibus vero L, & Μ: in duobus verbis idem significantibus sonantius esse eligendum: fugienda esse cacophata: in Vocalibus plus justo longioribus utendum Syncope : ut sesertium, & nummum , Pro
fe sertiorum , dc nummorum : ama si , amassem , Pro amavisi , amaυssem. In Periodis magnam inesse Concinnita tem , si paria membra, aut similiter desinentia, aut si militer cadentia, aut antitheta reddantur, ut Actione Conferte hane pacem eum illo bello , hujus Praetoris ad ventum cum illius Imperatoris viisoria , hujus cohortem impuram cum illius exereitu inoim , hujus libidines eum.
illius continentia. Ab illo qui e it, conditas , ab hoc qui consitutas accepit , captas dicetis Syracusas.
Ars certo numero Pedum comprehenditur. DIvHItur autem in Carmen, dc Numerum Oratorium. Utrumque genus ex Pedibus constat. Pes est dimensio quantitatis,
in duabus minimum syllabis. Pedum alii dissyllabi; ali tris yllabi.l Pyrrhichius o o Puer. Dissyllabi , Spondaeus Gentes.
quatuor t Choraeus -- U Hora. ii Iambus V - Senex.
124쪽
Dactylus - ω ta Tempora. Trissylla- sAnapaestus o υ - Patior. hi octo Creticus - Ο - Iudices. i Amphibrachus G - ω Serenus.l Bacchius o - - Renascens.l Palimbacchius ta Celare.
Carminum Infinita genera possunt excogitari 3 haec tamen sunt usus quotidiani. Hexametrum Heroicum , Elegum Pentametrum, Asclepiadaeum , Sapphicum cum Ad nio , Phalaecium. Hexametrum Heroteum constat sex Pedibus , quorum
quatuor sunt dactyli, aut spondaei 3 quintus, dactylus;
sextus , spondaeuS: ut, Tantae molis erat Romanam eondere gentem. Elegum Pentametrum constat quinque pedibus, quorum
duo primi sunt spondaei, aut dactyli, & caesura : reliqui sunt duo dactyli cum syllaba: ut, λRει es fouiciti plena timoris amor. Asclepiadaeum constat spondaeo, duobus choriambis , &pyrrhichio : ut, Gens humana ruit per vetitum nefas. Sapphicum constat choraeo , spondaeo, dactylo , & duobus chorreis: Adonium vero ex dactylo, & spondaeo : ut, Integer vitae scelerisque purus. Non eget Mauri jaculis, nec arcu, e venenatis gravida fagittis, se , pbaretra. Phaueium constat spondaeo , dactylo, & dichoraeo : ut, Passer mortuus es mea puellae.
Est aut certa Pedum mensura non continetur. In hoc ista sunt observanda. Habenda est ratio extremae Oratio uis, quod ea pars magis percipiatur ab animis audito
125쪽
et rum Numerus syllabarum observetur, nee minor tribus syllabis, neque supra sex syllabas. Pedes qui optime cadunt, sunt qui 'sequuntur, Dieboraeus antecedente Creti- eo : ut Patris sapiens dictum flui temeritas comprobavit. Doebisnus, Is est ex brevi, duabus longis, brevi & longa : ut, Eos non Martis v s perculit, non ira victoriae. Hanc ut teneat Cicero, quandoque conjunctionem adhibet ; saepe etiam verbum quatuor syllabarum , quo a Vocali incipiat, verbo tertiae personae singularis antecedente , dicit: ut, constat oratio. In quadrum numerumque sententias. Tribraebus, & Choraeus, antecedente tamen semper syllaba longa : ut, esse videatur. Qua clauissula Cicero vehementer delectatur. Choraeus , & Molossus ut, Fateor me fatalis omnium causa ad eam partem accessisse subleυandam , quae maxime laboraret. Cretici duo, aut Creticus, & dactylus, nam ultima syllaba non est certae quantitatis : ut , me magiWratus a Populo fummaam bitione contenditur. Aptius oratio cadit in longas syllabas , quam in breves. Medius orationis cursus tempe randus est ex syllabis longis & brevibus, ita ut oratio nec longarum multitudine torpeat, neque brevium syllabarum copia resultet. Fugiendus est in oratione soluta Versus; quo notior, eo magis vitandus: ut finis Hexametri Heroici, quem etsi Cicero aliquando tenet; non in una voce, sed in duabus sequitur: ut, ef it arma. Cavendum diligenter est , ne idem Pes saepe repetatur. Atque haec de Concinnitate.
ex Dionysio Halicarnasseo. Orationis bene compositae causa est apta vocabulo arum junctura: quae tribus rebus diligenter servatis efficitur, apta nominum collocatione, membrorum , incisorumque eleganti junctura, formis & tanquam luminibus Orationis. Duo priora tribus rebus diligenter custoditis efficiuntur : α αρμιογη , κγιμα Τισμ ω , & κατοι κλῆ.I.Junctura, 2. Compossitione, 3. Constructione. Jun-
126쪽
Juncturae munus est videre quod verbum eum quo ver-ho junctum pulchre , suaviterque strui ac copulari queat:
quod ex aspero aut molli concursu litterarum cognoscitur. Item videre quod incisum cum quo inciso, & quod membrum cum quo membro suaviter cohaereat, quod fit acerrimo aurium judicio, & diligenti Numerorum observatione.
κκια απισμιου Compositionis proprium munus est, cum ιναρμογκ proba non fuerit, Varie Orationem commutare. Mutatio singularum vocum fit cum mutantur attributa Grammatica, aut nomina propria transferuntur in tropica Immutantur autem incisa & membra , mutatis modis ver- horum , & oratione varie commutata per Figuras Verborum , & Sententiarum.
Κατασκιδεός Constructionis munus est,si quid varie mutatum non bene cohaerere cum alio potest ; abscindere inde , removereque, quod obstat, aut adjungere quod ad idem efficiendum valeat; aut ordinem immulare, atque ita ipsum ejusmodi efficere , .ut apte alii applicetur,& firme considat oratio. His praeceptis diligenter serva. tis , suaviter oratio componetur. T E Λ Ο Σ.
127쪽
' INDEX INsTITUTIONUM ORATORIARUM.
addubitatio , pag. I 2. nigma, T. Agnominatist , II. alligoria, T. amphibi Mus Pes , 23. anadiplosis, 9. Anapallus Pes , 23. Anaphora, 9. Antipophore, I 6. Apolliophe , Iq. Asclepiadeum Carmen , 2 S.
Baabius Pes, Carmen, 23. Calacresis , T. Choreus Pes, 22. Collocanda orationis Ratio, 24. Complexis , Io. Concessio, I 8. Correctio, II. 2Ο. Concinnitas , 2I. Eius ars, 22. Conversio, IO. Creticus Pes, 23.
Figura , 8. Concessionis, 18. Fieura Negationis, 2Ο. Figura Verborum , 8. Figura Διανο ιας , vexametrum Carmen, a . Iambus Pes, 22. Ironia , 3.
occupatio, I . orationis Collocanda Ratio , ΣΦ, optatis , I 2.
Palimbacchius Pes , II. Paralepsis, 2 D. Paronomasia, II. Parrhesia , I9Pes, 2 2. Eius Disserentia , 21. Phalacium Carmen , 2 . Ploce , IO. Pol ptoton, II. Preteritio, 2P.
Prolepsis , Is Prosiopopeia, II. Pyrrhichius PesMhetorica, 3. Rhetorica Partes , 3. Relatio, 9
128쪽
QUAESTIO DE COMPONENDIS EPISTOLIS,
in quibus de Gratiarum Actione disputetur.
IN Actione Gratiarum Quaestio est , Ago tibi gratias
propter beneficium Meeptum. Constat autem Gratiarum Actio tribus fere partibus. Prima, qua confitemur a Ceptum beneficium , & laudamus. Secunda , qua laudamus eum, qui contulit beneficium. Tertia, qua nos aliquid pollicemur, praesertim gratam memoriam. Confes-Ho beneficii accepti, & commendatio, ex omnibus locis duci potest: praecipue tamen ex comparatione minorum , aut dissimilium , qua doceas, beneficium acceP- tum majus, & liberalius esse reliquis beneficiis , & quid inter illa, atque hoc praesens beneficium intersit. Amplificabis autem comparationem ex omnibus fere Locis: ut a Fine, hoc beneficium majus esse , quia non est collatum quaestus causa. A Gauo absoluta, quia collatum sine aliis praesidiis. A Causa effleienti spontanea, quia sponte collatum est. Ab E eois, quia delectatio ex beneficiis consecuta.
Laudatur autem Persona, quae contulit beneficium, ex omnibus Locis : sed potissimum ex his, qui ad beneficia conferenda aliquid valent. Sunt autem haec, Finis, Causa Absoluta , & Adjuvans, & M ieiens Spontanea. Nam beneficium , quod necessario consertur, beneficium nominari non potest. Effecta Hominis Voluntatem declarant. Adjuncta item , quae insunt, de circumstant. Comparatione aliorum , qui contulerunt beneficia, augetur mirum in modum laus Personae. Aliorum item testimonia Personam commendant, quae contulit beneficium. In tertia autem parte demonstrabis, Te, quanquam
aliquid polliceri velis , nihil tamen posse; quod majussit beneficium , quam quod possit pensari: atque ita comparatione quadam extenuabis tuam potestatem ex quihuscunque Locis. Voluntatem tamen declarabis, & be D a nem
129쪽
neficii acoepti magnitudinem , ut ex hac comparatione, grata memoria illius nominis declaretur. Secunda & tertia pars multis Tropis Illustrari potest, atque prima etiam 3 sed non cum confiteris beneficium acceptum, nisi cum amplificas beneficii magnitudinem. Figurae Uerborum frequentes conceduntur in toto hoc Genere: ex Figuris autem Sententiarum , praeter Praeteritionem quae plena est urbanitatis, & laudis) nulla alia fere invenitur , nisi fortasse Ap ropbe , & Correctio, quae aliquam urbanitatem prae se ferre videatur. Concinnitas tandem magnifica, & splendida adhibenda est, quae verbis sonantibus, & oratione numerosa, gratum animum declarare videatur.
130쪽
PETRI JOANNIS NUNNESII, VALENTINI.
inferior est ea sit per 'solutionem, dignitate,
. metbodo ; tanto superiorem illam comperiemus at compendium totius, . memoriam singulorum.
Exeudebat Iacobus Sendrat, Anno Domini I 178. VALENTIAE EDETANORUM,