장음표시 사용
481쪽
. V. Quaerat forsan aliquis, quae partes potestatis illius AEdiliciae fuerint 8 Εnatarabo omnes. Primum huc resero multae dicendae jus. VlpianuS, in I. I 3I. I. I.
D. de V . Multam, inquit, ta dicere potest, cui judicatio data est, magistratos si los se Praesides provinciarum posse multam dicere , permissum est mandatis. Voce Magistratus Scipio Gentilis lib. 1. de j
risd. cap. 7. & Wissenbaclitus ad h. l. non municipales, sed urbanos intelligi contendunt : at his non Principum mandatis, sed ve tere lege Ateria Tarpeja, circa annum V. C. 3DO. centuriatis comitiis lata, id juris datum fuit, auctore Dionysio lib. X. cap. so Lex lata es , licere omnibus M gistratibus suae potestatis laesae reos multare: nam antea solis consulibus id secuerat. Rescripta vero, ad Proetides de municipiis regundis missa, Vulgo mandata , aut mandata Principum appellantur, I 6. 3. v. de os . Proc. l. a s. D. de sis inser. I. 3s. D. de poen. Magis ergo est, ut cum Cujacio ad d. l. & Josepho A veranio lib. I. Inte
Pret. C. s. CredamuS, tria genera Person rum in d. l. I 3I. contineri, Primum m
gistratus urbanos omnes, quibus judicatio est, deinde Praesides provinciarum, & te tio Magistratus municipales , qui crebro ita vocantur in jure nostro: sed ho solas, ut
482쪽
i CAr. XIII. DD J URIsD1CTIONE exsudantur defensores civitatum & logibstae, qui non erant magistratus, nec mul-- dictionem habebant, L s. C. de defess.elvit. I. g. C. de modo issit. Alibi quoque idem Ulpianus, in I. a. g. 8. D. de jud. ita generaliter de urbanis & provincialiabitu scribit: His datur multae dicendae jus, quibus Dublice judicium est Denique sicut AEdiles in Urbe, tam plebejos quam Curules, multam crebro dixisse legimus, apud Livium lib. X. cap. 23. lib. XXVII. cap. 6. lib. XXXV. cap. I. Ovidium lib. v. Fast. vf. 280. Gellium lib. X. cap. 6. & TITI
apud Reines . cl. IV. H. 3. ita nostris coloniarum AEdilibus multandi jus tam manifesto tribuit Papinianus, ut nemo contra hiscere possit. Verba ejus, in I. 2.
v. de via publ. N si quid sunt sequentia:
Curent autem AEdiles, ut nullus emoriat vias, neque subruat, neque construat in viis albuid. Si autem sermus quidem suerit, ab obviante
v ligetur , si bber de stretur AEdilibus,
Adiles autem multent secundum legem. An praeter multae dictionem pignoris capio, si judicatus non solvisset, Duumviris& a dilibus concessa fuerit, miror Cujacium haesitasse, ad i. i. g. I. D. dc DMU.
483쪽
inf. NI. 13. C. pign. cum tamen duo
illa plerumque conjungantur, ut in I. I. g. 3. D. de Centre invis. apud Frontin. lib. 2. de aquaed. eoque nomine iis pignoris captio, multae 'dictio, coercitioqne esto. &Tacit. lib. XIII. Ann. cap. 28. Cobibita
arctius se AEdilium potestas, statutumque quantum Curules, quantum Minoi pignoris
caperent, vel poenae irrogarent. Et nimi sane levia sunt argumenta, quae ex illis legibus deducit Vir summus, dudumque ab Emundo Merillio lib. I. Variant. cap. profligata, licet ipse sibi non constet, lib. IV. Obs cap. 3O. 3I. Auctor nobis locupletissimus est UlpianuS , in a9. F. 7. D. ad leg. Aquil. ad quam Vetus Scholi stes Graecus, in Basilicis lib. Q. tit. 3.2Edilem nominatim expressit: umd si, i quit, magis tus municipalis, vel dilis, adCerbus aliquem iηdecenter ref entem Mifecerit aliquid cum damno, nou tenetur isqvilia. Nam si servus ei pignori datus imqueo interemerit se, nulla tu magistratum est actio. Idem quoque non obscure eKL 3. S. I. D. de reb. eor. qui sub tuc se l. l. a. N a. D. de damn. in . firmari videtur. Sed molestus est Ulpianus, in L vn. pr D. s quis jus dis. Omnibus mu-giseratibus, non tamen Duumviris, secum
sim Ius potestatis suae, concessam est juri
484쪽
dictionem suam defendere poenali judicio.
Non provocabo cum Perrenonio lib. . I. Animadv. cap. zO. ad libroS vulgatos,
in quibus est tantum: quamvis enim facile in his errari potuerit ob librariorum notas, major tamen libri Florentini & Nο-rici est aut toritas: sic etiam primo loco Duumviris hoc tribueret, eosque magistratibus majoribus urbani S praeponeret, quod absurdum esse, jam monuit Anton. Augustinus lib. III. Lmend. cap. 6. Aliam Viam ingressus .est Duarenus lib. I. disp. anni v. cap. so. & Huber. in Eunom. ad h. l.
Nobis sufficit respondisse, quod Ulpianus non agit de facultate multandi, sed de poenali judicio, id est de actione personali in
factum, quae rei Vel petitoris contumactyadversario datur, non tantum in id quod
interest, sed quanti ea res est in judicium deducta, licet non jure, sed per calumniam petita iit, L sῖ. D. re jussi Hoc enim poenale judicium, ex quo pinna actori applicatur, Duumviris concedere non licuit, qui ad certam tantum summam jus dicere poterant, sed solis majoribus magistratibus, ad tuendum imperium, quod hasebant, L Iz. s. I . D. de judic. At multam, fisco inserendam, quominus dicerent eis, qui id quod extremum est in jurisdictione non facerent, nihil obstabat;
485쪽
& si sorte non jure potestatis suae, sestem
moribus, vel ex lege municipali, Vel ex Praesidis concessione & auctoritate, I. as. D. ad munis. Qiuod de Duumviris diximus, idem de AE.dilibus jure dicundo est habendum; quorum potestas in his nondum stetit: nam & praeterea quicquid in Via publica politum aut conjectum erat conscindebant. Paulus in I. I a. & Juli nus in L 13. D. deperis. N comm. Tei Uend. Lectos emtos Edilis, cum in Cia publica positi essent , conscidit: si traditi essent emptori , ast per eumstetisset , quominus traderentur , emtoris periculum e se placet
Eumque cum di , si id non jure fecisset ,
babiturum actionem legis Aquiliae, aut certe cum Cenditore ex emto agendum use, ut
is actiones suas, quas cum Adiis babuisset,
ei praestaret. Hos textus Plerique ad diles urbanos retulere: ego Vero Plane persuasus sum, usi diles CuruleS a priVatiS, durante magistratu, in jus rapi non potui sie: neque verisimile est Tribunos pl. sacrosanctos permisisse, ut ministri & socii sui, AEdiles plebeji ducerentur: reliquum ergo est ut de nostris loquantur. Aut si dices , post annum, deposito magistratu, agi Pos iu cum urbanis, neque municipales anno suo conveniri potuisse, L l8. D. de Iudiis. tamen nihil causae video, cur AEdileS Iri u-Gg nisi
486쪽
.66 CAP. XIII. DE IURISDICTIONE nicipales excludamus. Horum enim munus quoque erat, e viis publicis, quicquid liberum morabatur transitum removere
ideoque praesumtio pro iis militabat, I flos jure esse concisi's, quia non fit inj xia , quod publicae utilitatis caus is ex ossicii necessitate fit, neque lecti fiunt, ut in via, sed in cubilibus ponantur. Qiuod si
vero modum egressi fuerint, & manifesta eorum doceatur injuria, eXemplo aliorum magistratuum municipalium, ex lege Aquilia vel injuriarum posmunt conveniri, l. 29. g. 7. D. ad leg. Aquit. l. 32. D. de injur. Praeterea AEdiles nostri merces inutiles, Vitio affectas, nimisve ca ro Venditas proterebant , aut jactabant in profluentem. Pytheas AEdilis apud Apule-jum: proffa in medium sportula, jubet of-scialem suum insuper pilices inscendere,
pedibus fuis totos obterere. atque ideo Plautus Rud. actus II. sic. 3. AEdilem fastidiosum Vocat, quia merces, Vel minimo Vitio affectas, cum superbia jactabat: Novi, Neptunus ita solet, quamvis fastidiosus e dilis es: si quae improbae sunt mercos,
Denique corrigebant pondera iniqua &frangebant mensuras minores, vel solo auctore Ulpiano, in L 13. S. D. locati:
487쪽
ET POTESTATE AEDILIUM. Si quis mensuras conduxerit ealue magi
stratus Irangi jQ fit, si quidem iniquae
fuerint , Sabinus distinguit, utrum scit conductor, an nore: si scit, essee ex locato ad ionem, si mitras , nstu: quod si aeqvae sunt, ita demum eum teneri, si culpa ejus id fecit
bunt. Huc faciunt elegantissima Juven iis & Persii testimonia, quae Perperam a Budaeo, in tit. de orig. jur. ad AEdiles plebejos, &, quod mirere, a plerisque, etiam a novissimis, tituli D. de AEdilicio edicto interpretibus, ad AEdiles Curules
relata sunt. Ita Juvenalis fat. X. Vs. IOI. Et de mensisra jus dicere , vasa minora FraVere , pannosiss vacuis e ditis Ulubrisy Perlius lat. I. Vs. I 29.
Sese aliquem credens , Italo quod honore supinus sFregerit heminas Arreti t Edilis ini reas '. Forsan dices, id quidem rationem habere, ut vasa minora confringantur, & merceS morbosiae faetidaeque jactentur, at quae ista atrocitas lectos conscindere, piscesque Vibvos & recentes pedibus conculcarei cum in usum pauperum, Vel puerorum alimeu-tariorum eos transferre satius fuisset, ut Pignora, in poenam contumaciae capta, non confringuntur, sed distrahuntur. l. v.
488쪽
pr. D. de min. LI. 3. D. de inspic. Centre L I s. a. D. de re judic. Ita quidem melius fuisset, sed dandum hoc calori magistratuum , ut municiPeS , gentem rusticam& vix aliter obtemperantem, in ossicio continerent : ejusque moris apud Romanos etiam vestigia exstare videntur. Scribit
enim Dionysius Halicarnass. lib. VIII. cap. IOΙ. quod Consules in Campo dilectum habentes eos , qui citati non parerent, multaverint peculio, &, si qui agros haberent , caesis arboribus Culisque dirutis LX quo loco Cujacius lib. XIII. Obs cap.
29. Pomponii l. 2O. comm. dio. illustrat, cujus haec sunt verba: Si is, cum quo sundum communem babes , ad disetctum non responderit, se ob id motu judicis villa diruta est, aut arbusta succibu hunt. Florentina
habet ad delictum, alii cum Vulgata malunt edistum; sed frequentior est phrasis, ad dilectum non respondere, in I. 36. D. de statulib. l. 3 D. ad L DL Mab l. l. f. I .
D. de re mil. quam Duarenus magis quoque probaVit, lib. I. disp. cap. l. & Μuxetus ad Philipp. VI. cap. a. Motus judicis autem est magistratus majoris indignatio& affectus animi, ut in I. I . C. de testib.
I. I a. C. de Q. Test. pr . l. IO. C. de acclis l. 2. C. ad Sy Turp. nec quicquam causis fuit, cur Raevardus lib. I. Var. cap. 7. legeret,
489쪽
geret, magistratus imperio, quasi compendio literarum scriptum fuerit M. I. quod Cujacio displicuit, & Rad. Fornerio lib. III. rer. quot. cap. 3. Aliud ejusinoditumultuosi contumacium poenae exemplum habet Tullius Philipp. I. cap. s. ubi queritur , Antonium nimis iracunde & inte peranter voluisse cum fabris venire, Npublicis operis disturbare publice ex Senatus ententia aediscatam domum: etiam pignora
Senatoribus erepta, qui sine causo a Senatu abessent, concisia eiso, Turnebus lib. 3O. adU. c. 27. Cujactures ConnaliuS, ex Ciceronis lib. III. de Orat. Prino. Conjezerunt, ubi Crassus Philippo: tu, inquit , quum omnem auctoritatem univers pro pignore putaris, eamque in conspectu populi Romani concideris, meis pignoribus existimas pose terreri' non tibi illa sunt caeden da , si Crassum vis coercere: haec tibis excidenda lingua, qua vel evulsa spiritu ipso
libidinem tuam libertas mea refutabit. Eundem morem Ranchinus lib. I. Var. Cap. I S. ex Sueton. lib. I. cap. II. confirmat: me
tium pignoribus captis ae dirupta cita legie
pro direpta, Casaubono renitente4 supelletitiis male mulcatum, ac pro rostris inconcione paene disicerptum conjecit in care rem. Josephus Scaliger denique, in castigationibus ad Tibullum, ad vetustissiimum
490쪽
4 5 CAP XIII. DE IURISDICTIONE
illud jus Romanum reserendum putat illud istius Poetae, lib. IV. cam. I 3. Vs. IT. Liuid facio demens J heu heu mea pignora
Sed Johannes Sarius Zamoscius de Senatu Romano lib. 2. caedere apud Ciceronem idem esse quod distrahere observat, cui Vir Ampliff. Corn. van Binckersh0eh. lib. I. Observ. cap. I. adstipulatur. HolmanuS Vero, in comment. Verborum juris, in voce caedere, Sarium plagii accusat, quia ipse, annis ante amplius quinque, quam istius liber prodierit, ex Nonio hoc demonstraverit, in libello de Senatu Rom. g. VL Satis de rebus. Transeo ad Pe sonas, jurisdictioni & potestati AEdilium subjectas; quarum duae classes, liberi, &servi. In servos, stante republica, a ma gistratu municipali capitalis quaestio haberi potuit, idque nonnulli vel ex unius Stratonis servi supplicio constare ajunt, qui surti & homicidii reus, exsecta lingua, in crucem actus est, in municipio Larino, ut Cicero in Cluentiana litteris prodidit, cap 66. Verum ex quo unius dominatu
Omnia tenebantur ea potestas magistratibus ademta est, auctore Vlpiano, in L Iz.
D. de jurisi Magytratibius municipalibus stippliciam a feroo sumere non licet y modicasio cin costigatio iis non deaeganda. Adde