Antonii Gatti philos. et medici Hortucchiensis Tractatus de cometis

21쪽

Quae continentur in II. Parte Ttast

De eausi materiali edimetam γ' eapa. Digressio si exhalatio est caudad fissi, an Vero frigida, oesee

re si possit esse materia, cometarum. De causa efficiente cometarum. -, cap. ii. De causa formali cometarum. De causa mali cometarum. capatii. De loco,ubi apparent,o generamur cometa. cap.ri Digressio an intra tropicos pos t generari cometa. De tempore,quo generantur,mapparent Cometa. cap. i.

De motu cometarum. . v

opinio Auctoris de motibus cometarum, ac motuum causis assim gnantura , , . . sop πι .. Digressio, an eometa possint moueri motu centinentι . . suomodo disserat cometa ab aliis impresponibus ignitis. eap.is. Quibus conueniat,quibusquedi reat cometa a circulo lacteo. e. αμνesso, si emeta conueniunt cum circulo lacteo in materia,pata. φ Milone. . Tria problemata examinantur. 3Primum prob Cur raro apparergeneraturque cometa. cap. x Dcundum probi .Cur magis raro generantur. σ apparent plures Λω-ωμἀ,ρο- M. .m i. μ' η' Tertiam probi cur maxime raro generantur,oe apparent cometa intra Tropicos. capiariis.

Quae continentur in III. Parte dract.

a contineuturin IIII. Parte Tract.

en omnis comeis apparitio significet malum,an vero aliqua etiam bonum. . . p i conciliantur superiores auctores , σ ponitur Umo propria cιrca

22쪽

uae,re qualia sint qua eometa portendit, at . nos praeduere possumus. cap. V.

Quod eometa significat anus,σ siccitatem ingentissimam. cap.vi.

uod cometa portendit magnos ventor. cap. vij. Muod cometa ostendit Terremotus. cap. vi q. Quod cometa significat morbos acutos epidemicos. cap. ix. Quod cometa significat Pessem. cap.x. Quod cometa spondet mortem Principum, ac omnium delicata co-plexionis. cap.xi. Quod cometa nuntiat rixas, o bella. cap.xii. Quatuor curiosa digressiones examinantur. Quod eometa nuntiat destrunmouem vegetabilium. east xiij. Quod cometa portendit penurias annoua, atque rapinas. cap.rini. Quod cometa promictit aquarum inundationem, morum ruinam, eluitatum destructionem. cap x Guod eometa significat sectarum,σ legum mutationem. cap.xvi. Multa alia, qua potest portendere cometa adducuntur. ωρ.xνι,

Quomodo Astrologι ex planetarum diuersitate aliter cometarum significationes colliga hac praedicant. cap xvij. Quod dicta cometarum significationes non semper no modo eu niunt,ubi er varia parriculares significationes seeundum Astrologos declarantur,qua ex Urys cometa con ιιonibus σ aeriis dentibus desumuntur. capacia.

Quae continentur in V. Parte Τract.

euomodo cometa, ut morbus magni aη alis,eurandus sit: hoeest, ex Pictas petendus sit modus ipsum rem redh& quo pacto pos as reddi in offensab eius nocumentia, atque nrientu priamus modus ponitur. capa.

Iius, reseeundus modus naturalis pomitur,quo posmus cauere nobi a cometa incommodis, portotisque. cap.i

24쪽

ANTONII GAT TIPHILOSOPHI ET MEDICI

HORTUCCHIENSIS,

TRACTATUS DE COMETIs

UEMADMODUM inter omnes me

teorologicas ignitas impressi nes, horribilior, cunctisque mortalibus maioris admirationis solet esse cometa; sic etiam eius cognitio, atque scientia apud Omnes debet esse semper, cum desiderabilior, tum etiam delectabialior.Nam quis est,quaeso, qui apparentem cometam stet tim non cognoscere studeat, ac velit Quid nam ille sit, quomodo generetur, quae sint eius causae, quid sibi velit, dic eiusmodi alia pluraὸ& in eo postmodum cognito,magnam non capiat delectationem & iucunditatem Non enim ob aliud dixisse Philosophum censeo,philosophi maximas habere delectationes, nisi propter horum prae- cipue meteorologicorum, ac omnium natura consta lium effectuum cognitionem .Quam obrem omnibus,ita in desiderio, ut etiam in delectatione satisfacere in te dens;de Cometis tractationem faciendam mihi fore operaepretium visum est: opus sane in primis non magis dis- Disseulta, ficile, quam utile & necesIariu Ietenim dissicile est,quo. tr act. in iam impossibile videtur aliquem ita lynceum esse, atq. prudentem , ut res efferuisque superiores, a nostrisque sensibus distates,& abditas laualis certe cometa existit attingere que ad unguem cognoscere valeat: Id quod

δε sorsan

25쪽

utilitas

tract. & necessitas.

Drsan sane ejecit, δε nullus adhuc,vel unus salte aut alter peculiare ut de alijs non paucis naturalibus praestituest tractatione de cometis composuerit .Quod si ego,ut ingenue fatear, non superiorum paucam leuemque co gnitionem in seriorum multae agnaeque scientis ut inquit Ariae atqui ualere fretus esse manumquam profecto ale onus humeris raeis Ionge intolerabile, temere gestandum aggredi ausus fuissem. Vtile etiarn, & necessarium comprehendent hoc opus omnes cum idiotae. ttim similiter & sapientes,dum modo utilem, quo possint a nocumentis, portenti'. malis cometarum sibi cauere, m dum viamque esse arbitrentur.Verum enimuero modus ractandii noster de cometis, nouus modernusque erit:

Siquidem ita de ipsis agemus,ut de morbis solent Mediis

eti tractarei quo quidem modo aliquem tractasse scio iam minem nam morbum,& veluti magni animalis, hoc est Mundi apostem a figurarunt antiqui cometam; propye Tea quod velut homo, paruumque animal cum aliquo ematur a postemate,eius apostemate affecta pars inllam a latur, intemperaturque adeo, ut solitas non possit ope gationes, tinctionesque obire, eodem etiam modo quando cometa magnum animal, Mundum dico, insestat obsidetque,eum intemperat ac inflammat ;atque ita conseis cluenter a proprijs operationibus Mundum ipsum impe4it. Sunt autem propriae Mundi operationes omnium in rimis in his inserioribus,generatio auctioque et Atqui Icum cometa tentatur Mundus,quia no amplius propria maturalisque temperies eius seruatur, rerum tunc non iamplius generationi incumbit, tuique i quin immo omnia ex aduerso producta, genitaque corrumpit ac deua staturiunde solet terra remanere nuda,absque solito her. barum, florum,stirpium, arborumque ornatu; quoniam herbae exsiccatur, flores decidunt,stirpes,& arbores euelluntur.Ceterii quia solent de apostemate,omnique alio morbo sic medicinae prosessores tractationem ordiri,c

26쪽

texereque,Vt primo naturam morbi,atq. essentiam indaget1deinde causas,a quibus excitatur morbus, inquirat;

tertici signa considerent indicatiua ut dicunt quibus liaceat ipsis morbu pr sente dignoscere,quarto loco speculetur ipsa prognostica, hoc est omnes e uetus,qui ad morbu cosequi possitnt; ultimo tande loco tractent & agant de curandi modo, quibus scilicet praesidi js, quaque methodo morbus possit a patiente profligari, remouerique. Idcirco totus similiter hic noster tractatus de cometis, in quinque partesdiuidetur: In prima namque tractabia ordo tra tur de essentia, natura, & quidditate cometarum, quae βδRdi nam,qualisque ea sit res meo iuditio disticultate non carens, veluti variae Antiquorum opiniones sunt argumento in secunda considerabitur de causis, principijs,ac elementis cometarum: in tertia tractabitur de signis,ac quibusdam cometarum coniecturis,non praesentis iam inditatiuis, sed suturi praedictivis: in quarta speculabimur de prognosticis,significationibus, ac qui ad cometa posisunt succedere, consequiue effectibus i demum in viis,ma,& quinta sede huius tractatus nos considerabimus de veluti curatione ut ita dicere fas sit atque remotione cometarum ab ipso Mundo, & magno animali.Veruta men velim Iectores non absolute quinque proposita tractanda me esse facturum arbitrentur; sed plura alia lato discursu. quae materiam cuiusque propositi, & considerationis videntur concernere, continuaturum et ad hoc,

ut quantum proprijs est viribus permissum,exquisitus luculentusque reddatur tractatus. Quapropter,nullus auis

debit me de prolixitate redarguere, dum ad ea aliquando descendam, ad quae nec Aristoteles, nec alius post ipsum si qui tamen sunt tractans de cometis, visus est . scendisse. Haec namque suit praecipua intentio, quae si non ita omnibus vi certo scio satisfaciet, veniam dent mihi, quoniam in omnibus esse persectum , di in nullocrrare, non est homini permissiam.

27쪽

PRIMA PARS DE NAΤURA

COMET A RVM.

aut omisis cometa declaratur.

Vm omnium naturalium rerum procrea trix natura, ita in singulis suis operibus se ordinate gerere semper obseruatum sue rit,ut Aristoteles in 8.Phys tex. I . eundo Ordinem, non eam appellasse dubitaueris. Propterea nos in hac nostra de Cometis tractation oris dini inhaerendum esse operaepretiu duximus. Nec enim aliter debet artifex procedere, atque ipsa natura, quae primarius est artifex, immo ea ipsam imitari, ut inquit 2.Phys teX.2 2. Arist.&q. Meteor. et 8.pro uiribus est coacta.Vnde Auer. Aristotelis fidelis obseruator in I. Post; lib.com.4I .& in a. m. st dicebat,quod sicut in natura requiritur ordo, ita & in arte.Nec ab re illud factum cuique arbitrandum est; si quidem illa, quae ordinata sunt,

lecundum Philosophi doctrinam in lib.de Memor.& Remin.facilius addiscuntur: id quod bene intelligens ora.

torum Princeps Cicero approbauit in a. lib. de Orata quando dixit. ordo maxime lumen affert memoriae. Est aute ordo, ut venit nobis obseruadus,ut a rei tractandae' tra- nominis,vocisve notione,&scietia incipiamus: Etenim p Gya, quid nominis tractandet rei cognitio una ex duabus,quet te. necessariae in unaquaque facultate sunt,cOstituitur pret. cognitionibus ab Aristan I .Post. tex. 2.quae non paruam intelligentiam ad rei veram cognitionem, scientiam que praestare videtur; cum caput siit,origo,atq. sons Omnis nostrae cognitionis.Addequod sic etiam Pr ceptores

maiores in omnibus sere eorum disputaticuubus, & tr I fi et i I. ciatibus

28쪽

ctatibus obseruarunt:Nam Arist. ut hunc unum ex multis locum adducamus) in pmoemio Metaphy.cum vellet naturam sapientiae explicare, prius manifestauit quid nominis ipsius sapientiae.Sic etiam Gal. in lib. de optim. corp. costit. volens docere quae nam esset optima corporis constitutio, primo quid nominis rei tractandae, id et optime constitutionis corporis delineauit, exposuitque;& deinde ad naturam , essentiam, ac definitionem rei defluxit, idem inuenire est obseruasse in lib. de differ.

Inorb.cap. a.&in I .method. med. cap. s. de ipso morbo.Quapropter horum nos maiorum cum mandatum,tum etiam consuetudinem insectantes,de cometa,qui res tractanda in praesenti tractatu est atque subiectum, prius eius quid nominis notionem, vocisque significationem aggrediamur.Nomen igitur hoc ΚONΗTΗΣ graece, nihil aliud significare latine videtur quod stellam crinis

tam seu comatam,quia crines, & comam videatur habe re atque referre: unde Ouid.in lib. Is .Metamorphos stellam comantem quod habens coma significatin appella. uit ipsum infrascripto carmine, In sydus vertere nouit, stellamque comantem .Qua etiam ratione non immerito apud Dioscoridem lib. q. rei Medicae cap. 1 F. unam ex septem tithymalorum speciem cometem ob comam,

quam in summo iunci caule gerit, dictam fuisse ab aliis quibus scribitur. Haec de quid nominis cometae, idest designificatione huius vocis,cometae: nec enim est aliud cognitio quid nominis alicuius rei, nisi scire significatu, N etymologiam vocis rei sciendae, ut optime nobis lucidissimus Themistius in a. Post. lib. cap. s. scriptum rein liquit.

Opinio Anaxagorae, es D emocriti. aeui rei, seu essen

tiais natura cometae explicatur. Cap. II. PRaehabita vocis, nominisque cometae cognitione, M etymologiab quae una erat,atque primaria quide

; subiecti

29쪽

subiecti praecognitio superest ut nunc ad aItersm praecognitionem,hoc est ad essentiae,naturae N vidicunt quid rei, cognitionem & scientia ipsius cometae deueniamus. Non enim potest commodius suscepta de cometis tractatio procedere, quam post vocis delineatione,ab eius essentiae, quid rei, & naturae scientia exordiri; quando omnis,quae de aliqua re suscipitur institutio,a definitione,quae rei naturam,essentiamque docet, proficisti debeti,ut intelligatur id de quo disputatur, velut Cic. in I. de Onic.libasserebat δε Plat. iubet in Hippia minore,&Alcibiade. I.necnon in Sophista, ac speciatim in Protagora.Quod Gal. ut alios omittam in I .lib.de morb.dis. Dr. seruasse omnes sciunt,qui ipsum legerunt. Siquidem tractat urus ibi Gal.de morbis, de omni morborum natura rigine,& causis,ac differentiis,statim a natura,& diffinitione morbi, suam exorsus est orationem. Sic itur nos in hac nostra tractatione de cometis procedemus. Namque in hac prima parte trademus cognitione scientiamque naturae, & quidditatis cometae ; ti deinde ad ulteriora pertransibimus. Verum in hoc exequendo adhuc ita ordinate gradiemur , prius enim antiquoruopiniones recitabimus, & resutabimus cum non nullis posteriorum alijs; postea Aristotelis, et veram sententia afferemus;quam ipsam tertio confirmabimus. Hoc certe est illud, quod ipse iussit in I . de anim. in tex. I s. dicens, cum de aliqua re disputandum est, prius videnduest,quid de re carieri philosophi loquuntur,ut si quid boni dixerint,admittantur; si vero mala pronuntiauerint,

re ijciantur. Quod quidem obseruasse ipsum patet cum

in tractando de cometis,tum etiam tractando de anima,

de loco, ac de generarionis rerum naturalium princiapijs,causisque ac reliquis,semper enim coepit ab opinionibus antiquorum. Prima igitur circa cometae natura,

de substantiam, opinio suit Anaxagorae, dc Democriti, veluti refert Arist in I. lib. Meteor. sum. a. cap. 3.Hi namque

30쪽

DE COMETIS. 7

namque viri opinati primo fuerut,cometam nihil aliud esse,quod symphysim,hoc est aggregationem,& ut dicit

Plutarchus coitum duorum , aut plurium planetarum 4 συμ φυσὸς enim graece, authore Galeno in libello de OIibus in principio,coalitum significat; quod verbum idem sonat,quod coitus. vel, ut inquit Alexander. esse coapparitionem plurium planetarum: ex splendore siquide inquium duorum,vel plurium planetarum mutuo, ac adinvicem cohaerentium; resertur nobis veluti quoddasydus splendidius, quam sint ad inuicem planetae ipsi.Tale aute sydus ex in ingenti,& maximo splodore cosectu,

appellant supradicti philosophi cometam .Quod si quaeratur ab istis antiquis philosophis, quae nam sit ratio,causaque,ut aliquando maiorem, aliquando vero minorem contingat apparere cometam respondent videri quia dem,Sc apparere minorem aliquando ; propterea quod inquit Ioannes Grammaticus) quandoque planetae ita ad inuicem prope concurrunt, ac densiores inter se consistunt,ut unus perpendiculariter supponatur alteri, insuperiore orbe existenti; unde se perioris planetae adspectum a nobis prorsus auertit, & occultat; & ideo min rem angustioremque apparere cometam, necessari uiri est. Maiorem autem inquiunt) ex eo, quia planetae non ita aliquando perpendiculariter coeunt, atque proprius interse omnes consedent,unitique sunt, ut unusalterurn occultet.sed alius ab alio abstansseparantur adinvicem

in quadam distantia, in qua nihilominus potest conser. uari reciprocus,mutuusque splendor; & tunc maiorem, amplioremue adspectum cometa habere videtur: praecitaue id erit tunc,cum quoam etiam ex affixis syderibi proxime accedentibus, unam simul cum his luminis collustrationem fecerint.Caeterum si ulterius p

tat aliquis,cur cometa nunc unam,nunc aliam habet refertque figuram: dicerent praefati philosophi inquit Ioan.Gram. in causa esse id, quod ipsi planetae variam