장음표시 사용
131쪽
veterum qin Romae visuntur, item vase Corinthiaca. Romae Adonis,& Meleager Francisci Nosechae,Apollo Tusculanus a Belueder, Laocoon Vaticanus , cum duobus filiis ex solido marmore, &monolitho, Cleopatra, Hercules Echionis Atheniensis in atrio palati, Farnesiani, Hcrcules Capitolinus ex aere, Marcus Aurelius equo in sidens, Venetiis quadrigae in propyheo Diui Marci. Alterum genus anaglyphi vulgo dicitor, demi buse, oubasse tallti, semiplenum anaglyphum prout magis, minusve sculptura eminet iupra superficiem planam cui insidet, cui usimodi sunt duae columnae Romae Traiani & Antonini Pij anaglyphici operis , variis figuris exsculptae, & anaglypha triumphali uin arcuum , & monumentorum varii operis anaglyptici marmora,nummi aurei,argentci,aerei. Quod ad cauum seu profundum sculpturae attinet, is eranx, ou les graueures, aliae altius aliis exsculpuntur,& inciduntur, cuiusinodi onychas, Agathas, Calcedonios, AEmathystas, Iaspidas multos exsculptos, & incises videas. Onyches, Sardonyches, vulgo eomasines, quia firmiores, & aequiores sunt aliis, & aequius inciduntur sne ullo fragmine , aut tumore a sculptoribus libentius usurpantur. Nudiustertius Romae visus est adamas stemmate Lusitaniae insculptus, cuius indicatura fuit seharaillium coronatorum. alius insignibus Hispaniae sculptus , qui triginta millibus aureorum aestimaretur. Adamas autem non inciditur nisi a seipso. Materia vero plastices,& sculpturae, posita
est in auro, argento, aere, ebeno,eboredigno armore,lapide,argilla,luto figulino,cera mixta pice, calce, gypso, cer a. Statuae primae testaceae fuere E terra
132쪽
e terra figlina. Pximus plastes apud Plinium fuit
Dibui ades bb. 33. p. ia. Statuae primum Diis positae , deinde viris fortibus re bene gesta, Olympionicis Harmodio, & Aristogitoni ineae. Quare Antiphon orator rogatus,quod aes ad statuas eIlet Optimum a Dionysio tyranno, respondit aes illude quo statuae Harmodio,& Aristogitoni positae essent, optimum mille. ideo Antiphon iustu Dionys3 cst interemptus. Deinde quisque arbitratu suo sibi imaginem posuit , qui honor usque adeo euiluix, ut Agesilaus, .& Cato statuae honorem repudiarint. Morem autem ponendae imaginis antiqui iIunum esse disces ex Eusebij bb. 3. de praepa-1M. Osang. Vbi Moysem vetuisse ait, ne imagines μdseradae pio ponerentur.Vnde sequi lux ante Moysepyi imagines fuisse suae adorarentur. Plinius ipses A. cap.7. prodit Euandri aetate longe ante Romam coditam in sexo Boario simulacrum Herculis positum in cultu suille. Numa Iani signum in eodem foro posuit, quod tamen Plutarchus in vita Numae mendaci j arguit, qui negat i 6 . annis post Numam vitam Romae statuam,aut imaginem graphice pictam extirisse. Epicadus apud Macrob.
lib. I . Saturnal. V. II. Narrat Herculem interempto
Geryone in Hispania cum rediisset in Italia sociorum suoru quos in ea expeditione amisisset simulacra, vel sigillaria proposuisse, ornatu solito vestita, quae postea in fluuium profluentem deiecerint, ut mari quisque in suam patriam veheretur. Eos Ennius vocat Argaros tutulatos. Dipnysus Halicarnalteus' factum mollit, aitque, cum Italivi vos homines Diti m Marent, & capita , Herculem instituisIe , ut pro vivo homine quem Graeci
133쪽
pἄτα vocam , lumina, & oscilla in profluentem fluuium prolicerent, & capita alliorum.
Ea vocarunt otalia. Diodorus Siculus Asthiopes primo imagines reperisse vult, a quibus AEgyptiitem didicerint. Lactantius hb. a. cap. II. error. Pro
metheoi simulacrorum originem attribuit , qui Pandoram ex argilla fecerit, & igne rapto e Solis rotis animarit.' Hoc igitur in hac re tenendum, homines primum earbone ,& cretacea graphide, auec iser on, ludi Minerua lineas duxisse, vulgo vocant trissonner, deinde excudi fle, sculpsisse, rasisse ebur, natiuis coloribus animasse. In pictura vulgari pauca sunt, quae notes, praelec manum pictoris,& colores. In plastice,statuaria, sculptura plura miramur. Ante omnia designatio fit operis graphide cretacea,carbone,vel calamo,seu penna,
cuius usus difficillimus est, quia figurae, quae sunt intra α σερω-Gallice le ροu I, tenuissimis,& cre berrimis lineis incidendae sunt cancellatim obliquis quadrangulis, & rhombis, a Lyanges, en petits carreaux, ut umbrae fiant, & aliquid albi, ac vacui relinquendum,ut lumen inducatur.Haec designatio , quae fit calamo, utilis est in aereis tabulis, ut postea scalpro incidantur, aut stylo ferreo sculpantur ,& t7pis excudantur picturae suauius , &tenerius incitae, quae dicuntur de tallti Luce. Pinguntur autem Calamo aeneae laminae nigro quodam,quod fit e sumo nucum, e nucleis mali Persici,vel pomi Persici duracini,admiscetur aliquid gummi draguntini; in quo genere primas tenuit nostro seculo Albertus Darer Germanus. Rem facilius expediueris graphide ex terra sanguinea, Vt
134쪽
umbras essicias in vacuo ,&cerussam aqua maceratam cum gummi Arabico adhibeas ad lumen, nisi forte de lignatio illa rudis fiat in charta alba, vel pelle pcrgamena. Haec ratio familiaris est iis, qui natiuas , seu i conicas imagines pingunt, Sede lignationem operis mica panis albi, ut volunt, emendant, quae deinde pro exemplari, seu archetypo futura est, maxime in sculpturis eminentibus , in quibus niti pictor abunde versatus fuerit, humi serpet, nec in planis illis picturis excellet , en plat te peiniure; quia sculptura docet contrahere , cogere, coarctare longitudines, eisque in breue colligere, in cauum , & prosundum retrahere , aut attollere quae sunt in plano, ut emi
Memem enun piain. & essicere,ut quod est in plana superficie, emineat,& exstet, quasique foras extuberet. Plinius lib. 3 s. . Io. Apelles pinxit Alexam drum Magnum fulmen tenetem in templo Ephesiae Dianae, viginti talentis auri, id est, centum viginti millibus aureorum nostratium; digiti eminere videntur, & fulmen extra tabulam esse. In hoc genere nostro aeuo excelluit Michael Angelus Bona rota, unde agnoscas eminens illud, quod
foras se proijcit,picturam peperisse, vel instituisse. Nihil in hac arte dissicilius, quam hominem perfectissimum animal ad vitium coloribus exprimere, siue in plana superficie, siue in exstanti:
quare prius vultum creta designant, mox archeis typum faciunt; & quum omnia fecerint, vix assequuntur quod volunt. Michael Angelus sculpendi, & pingendi arte nobilis, fatebatur sculpturam pictura longe dissiciliorem, itaque longe plura
135쪽
natiuis coloribus pinxit,quim sculpsit.Admiraberis Iudicium extremum ab eo pictum in sacello
Sixti in palatio S. Petri, sed Prophetae ab eodem in sornicibus graphice picti longe admirabiliores
sunt, quum iustana magnitudinem excedant. Staia
tuariam dissieiliorem faciunt diuersi aspectus statuae pleni anaglyphi,ia diuersiis des veMes qui soni enωne statue de Hem relio, qui a se rotondite accomplie. Plana pictura non exigit tot aspectus. Deinde sculptura legem dicit proportionibus, & symmetriis, seu mensuris architecturae, quae sumuntur e corpore humano. Qui tamen scienter hominem, aut quodvis animal expingere potest, longe facilius aedificium designabit, cuius lineamenta re gulae , & circino parent, quam animalium line .
menta.Nihilominus quia tota aedificij detineatio, seu oeconomia pendet a conceptu architecti, qui est quasi princeps,acpalmarius operis parens, hic plurimum est laboris, dum id agitur, ut proportiones , quae sumuntur a corpore hominis, obseruentur. Minori enim negotio inuenimus, quam exprimimus, aut imitamur ea, quae sunt. Ideo
nemo architectus nobilis esse potest, qui sculpturae, & statuariae non sit peritus. Inde est, quod Michael Angelus multa emendarit feliciter, quae in fabrica S. Petri Brumante, & Sangatio primis eius fabricae architectis peccata erant. Parisiis in fabrica arcis Luparae Clanius vir nobilis, architecturae sciens, multa intus,& foris peccauir, quia sculpturam vix a limine salutarat. In Gallia nobilissimus statuarius fuit Iacobus Angolisinensis, siue marmor scalperet, siue aes funderet, cuius anno rI designatio S. Petri Palmam praeripuit
136쪽
Romae Michaeli Angelo,sculptorum omnium iudicio. Hodie pro miraculo in Vaticana Bibliotheca tres cssigies maximae ab eo fictae e cera nigra seruantur, quarum prima vivum hominem delineat, altera hominem cute nudatum, cum
musculis,venis,arteriis,fibris spirantibus; tertia est sheletos, cum solis ossibus,& tendonibus,quibus
olla coagmentantur. In crypta Meridonica prope Parisios Autumnus marmoreus ab eo scalptus omnes in admirationem rapit. Non eo inferior fuit Parisiis Germanus Piliola,cuius ςdes pone Palatium Curiae centumuiralis Sequanae assitas , visere me memini, ubi tot statuas tam affabre factas ex marmore, ex aere,ex luto, tot anaglypha plene,
aut semiplene extantia, sub annum Christi 1 vidi, ut me vix uspiam in Europa plura, aut admirabiliora vidisse profitear. In marmore scalpendo scalpra facile hebetantur , ut nisi admoueantur igni, & percusta incudibus reparentur, obtusa, &inutilia maneant. Et nisi penitus sculptor filum marmoris,& venam scienter exploret, & ferro sequatur, in irritum laboret. Michael Angelus Romae sexagenarius corpore imbecillo , e durissimo marmore plus squamarum,& scoriae scalpro, quadrante horae dei, ciebat, quam quatuor alii iuuenes, & valentes marmorarij, duabus horis citruere potuissent;quia filum marmoris sine errore sequebatur. Marmorum autem magna est varietas. Vidi
marmora in finibus Andium, quae scalpro facile
cederent, more lapidum molliorum , & tempore durescerent. In Caenomanis passim Ecclesiae, &templa columnis marmoreis,quae splendore marmori Pario, vel Synnadico non cedant, exor-
137쪽
nantur.Immo vestibula aedium vulgarium,& propylaea eiusmodi columnis insigniuntur. Omnium marmorum durissimum, dc ferro contumacissimum est serpentinum viride albo distinctum, &nigro. Deinde porphyreticum rubrum maculis albis variegatum. Vidi Florentiae in vestibulo aedis S. Ioannis porphyreticam columnam Pisis eo delatam , ferro, S igni contumacissimam. Tamen
porphyreticum scalpro cedit, si saepe aciem ferri igni, de aqua reparaueris. Franciscus enim dei Tadda Florentinus e porphyretico lapide statuas plures vestitas fecit, in quibus plus est operae, quam in nudis,plura item capita,vultusque.Is primus est ausus duritiem lapidis porphyretici nostro aeuo vincere, sub Cosmo Medicis I. viro incomparabili. Romae in campo S. Georgij prope campum floreum colossus est porphyreticus, capite
ramen aereo. Item propter S. Agnetis aedem cuppa quadrata ingens porphyretica visitur, extra moenia urbis, quod vulgo Bacchi sepulcrum vocatur. Foris flagellis vitium, & hedera corymbiata cum variis auibus intersitis elaborata est. Et in Ecclesia S. Agnetis plures sunt mensae porphyreticae parietibus inclusae. Ad pantheum Agrippae, quod hodie Rotunda indigetatur, duo vata sunt ingentia , variis imaginibus scalpta, inter duos leones e marmore Numidico striato, coloris cineret, seu leucophari . quod non minus ferro contumax
est, quam porphyreticus lapis. Lydius item lapis, quo argentum, & aurum exploratur, duririe porphyreticum aequat. Ex Lydio lapide colossius est Hermaphroditi in palatio S. Georgij. Marmor si pentinum scalpi non potest, ex eo tamen sectie I i sunt
138쪽
sunt mensae, quum metallica quadam specie, quae vulgb dicitur Eme s. in puluerem redacta, & serra tenuitsima sensiim aliquid ex eo eroderetur. Ita enim serra ,& arena mimicissima secantur marmora in crustas Alius lapis est leucophaeus oculis gratus,maculi S albis.& nigris sparsus, inclusus in pulpito S.Mariae Maioris, quem quidam vocat lapidem marmaridum , qui duritie non cedit porphyretico. Emeri fossile est metallicum e genere chalybis, quo aciem ensium artifices serti expoliunt,sed prius in puluerem minutissimum terunt. Huius fossilis miror neminem meminisse veterum Noster Ronsardus meminit, Ei e meri des times acerees Frappe menu des sames atherees.
Marmoris genus quoddam est, quod dicitur granatum, quia in eo sunt grana Calcedoniorum, emerici, Agat harum varij coloris, quibus sparsum est. Eius duo genera sunt: alterum, leucophaeum, cuiusmodi sunt tredecim columnae Panthei Romae in porticibus t alterum , rubro granatum , ex quo facti obelisci,& cupae balneares,e quibuS Vna visitur Romae ante palatium S. Marci, & pro foribus. S. Saluatoris Laurentini. In insula Elbana maris Hetrusci fodinae sunt marmorum granatorum , unde concha ingens allata, quae visitur hodie Florentiae in Palatio Pitti , excipiendae aquae salientis e fonte. Nonnulli putant obeliscos Romae factitios esse, non effossos e latomiis, seu lapidicinis. Sed Strabo , & Plinius latomias assignanr,e quibus exsecti sunt. Maximus obeliscus erat centum viginti quatuor pedum, minimus octoginta octo. Quoddam marmor est vulgor . dictum
139쪽
dictum Gentile, & elegans, ex aequo ubique album e quo multa capita , & statuae Romae visuntur, sed scalpio contumax est. Ideb statuarq li bentius utuntur marmore Pario, quod cedit scalpello,& iniuria pluuiae, vel aeris non violatur, sine maculis versicoloribus. Florentiae in Ecclesia S. Laurenti, in sacello Mediceorum Michael Ang lus usus est in statuis gentis Mediceae marmore Carrariensi albo, quod nullis maculis versicoloribus sparsum est. Ibidem in crypta subterranea ciuitates , & urbes Hetruriae , quae in ditione magni Ducis sunr,tanta marmorum varietate tot emblematum, & tessellarum , tamque versicoloribus crustis sunt, ut nihil in toto orbe admirabNlius,aut magnificentius videatur. Libet hic subib. cere pauca de marmoribus,& gemmis,quae sculpipolluIu.
C A P V Τ V II OVia marmora sunt inter lapides h quibus
statuae fiunt, de iis agamus. Marmora dici 1 splendore, & suu -υγη volunt. Strabo lib. s. μονο-
Solidae columnae, de laminae magni operis e Luna urbe Hetruriae Romam feruntur. lib. I 2. ya I97. Synnas ου μεγαλη ἀλις. φωνουλι ι γαλοι Mα ντες qua λιθω κ' ακικιλιαν. Sinnas parua urbs est unde columnae magnae ex uno lapide,
alabastro varietate similes afferuntur. Cum pro Ii x uincias
140쪽
uincias dispoliant columnas monolit has auferunt, ait Laberius, solidum adamantem Maro vo-
3 Sotirii adamante columna. momodo marmor paretur ad tectoria, vide Vitruvium lil .e. F.Fabium declamat. 9.graueS crustae, marmore lucentes columnae.Sidon.in Epithalamio. His lapis est de quinque locis, dans quinque colores, Ethiopin,Phr Isin, Parim, Poenus, Lacedamon, n Purpuram,uir dis,macuissem, eburnus, er albus. Staxius, i. Purpura sola cauo Phruia quam S maris antro - se cruentauit maculiae lucentibus Attis. seneca , Numidicas crustas vocat Filiol. 86. vet. salog. -- - ο M , incru Hatam domum, malim
interpretari , tessellis sectilibus pauimentatam. Statius lib. 2. SIL--- me Graijs penitin desecta metallis' Saxa quot Eoa re fersit vena S enes, Synnade quot moesia Phragia fodere secures Per obelis lugentis agros, ubi marmore picto Candida purpureo dininguitur area Dro. . Hie ct Ametii caseus de monte Dcurgi suod viret, ct molies imitatur rupibus herbas: His Nomadum lucent sauentia saxa, Thasi 1, . Et, Chios, ct gaudens fluctus spectare car nos.
pep -λαι- , νεωρὶ θ h D etu φοι-ταμον ἄνεω ἔν πω Seneca lib.de benefici A. Crustae marmoris ipsa qua secantur lamina graciliores erant. Ea enim gracilitas quia dissicilis, protium augebat. Plinius tib. 36. p. a. ct 3. Crassiis orator sex columnas marmoreas, & Hymettias in