De bello Melitensi, & eius euentu Francis imposito, ad Carolum Caesarem 5. Nicolai Villagagnonis commentarius

11쪽

& timore ducis impediti: cui incomodo facile praeverti posset, si signifer singulos milites adiret, qui

quanilam animi fortitudine prae se ferrent:ac, quantum posset efficere, inani metu eos explicaret, faceretque ut iter conficere non dubitarent. Hoc si esset

assequutus,Tribuno misso, militum praesectura suo nomine sungeretur. Ea spe tignifer delinitus,negotium aggreditur: singulos separatim ambit milites,& quibus potest rationibus, ab obsidionis opinione

deducit. Hoc animaduerso Tribunus, veritus ne cuignominia mitteretur, Si nihilo secius manipulares praescriptum officium exequerentur,signiferu aditu ad Omedem anteuertit,&quorundam factiosorum cotumacia,culpam praetexens, una cum suis omnibus, ubi primum iussus fuerit, se viam ingressimina profitetur. id tame omnibus precibus postulabat, ut

certus equitum numerus, perterritis militibus, adiiceretur: quorum ductu ac virtute,illi animum reciperent . His ab Omede in concilio relatis, deliberatur , quot & quales equites tyronibus admisceri placeret. Qui loco,ob eius infirmitatem diffidebant: in priori sententia permanebat, & centum addi oportere contendebant. quibus tamen Omedes,liis quae sunt demostratae rationibus, non acquiescere sed eunumeru ad quinque & viginti reducendu esse dictitare, quos solutis ergastulis, ex eis qui maleficii covicti crat, expleri iussit:ne de Melitae custodia quicquaimminueretur. His rebus constitutis, duae triremes impositu subsidium Tripolim importat: quo in terram exposito,Vt mandatum erat, Melitam reuehun-

12쪽

tur. Non ita multo postfit Omedes certior,hostilem classem ad Siciliam applicuisse : & eius principem,

cum Prorege, de oppido Africano recuperando, uti Catilari cum Solimano conuenerat,per interpretem

multis verbis egisse. Sed illum postquam se ad CH rem fallendi causa reiici cognouisset, ad oppidum Augusti progressum, arcem vi captam militibus diripienda concessiile. Hoc satis erat causae,ad omnem de Turcharum itinere tollendam dubitationem . . Omedes tamen a pertinacia non modo no desistit: sed etiam affirmat Meridianum Siciliae litus praeteruehi, ut breuiore usae itinere naues,citius in Fraciam perueniant: quod ut persuasum habeant, naucleris . accitis, ex maritimis dimensionibus ostendit, ducentis passuum millibus , cursum ea parte breuiari.

Gostrant,ubi spe auxiliorum se depulsos esse cognouerunt, foeminas & pueros in tutum censent esse transserendos. Itaque duas nauiculas onustas Meliram traducunt: quarum appulsu Omedi renuntiam itur, Gostranos sui tu edi animum abiecisse, atque de suga cogitasse: resque suas cum uxoribus & liberis abigere coepisse:quibus ablatis, dimicandi etiam cogitationem deponerent. si saluam cuperet rem Go strana, naues Gostram remitteret,ut propinquorum misericordia, ad pugnandum alacriores redderentur.Quae sententia quum illi valde probaretur,naui- culas,antequam onus exponerent,revehi iussit:ma gnisque cauit poenis,ne absque venia res vlla exportaretur. Biduo quo haec gesta sunt, leni vento classis inlitam appulit, portumqi petiit, portui, qui arcem . . B. iii.

13쪽

sublui coniunctum,angusto collis iugo interiecto.

Ad eius conspectium tantus repete metus Melitensium mentes occupauit, lataque sequuta est perturbatio:ut quid potissimum agendum esset, rationem inire non daretur. Omnino duo erant oppida, quibus insulani ab hostium periculo ex agris se se reciperent : unum sub arcis radicibus, alterum distans sex passuum millibus. Huc viis plenissimis omnia importantur, pecusque cogitur quoad eius fieri potest. Oppidum sub arce politum ,collibus utrinque; mediocri maris spatio intermisso,continetur. Ex his collibus magna altitudine impendentibus,quia hostes ab aperto latere muro custodias facile ac pene nullo labore deturbarent, & iis,qui muro deiecto in oppidum irrumperent,resistedi facultatem adime re possent:oppidum defendi non placebat. Arx unicum omnibus, & ex agris confugientibus, & oppidanis perfugium relinquebatur: tametsi vix antea

caperet Equites, & qui lub Equitibus stipendia merebant . Alteram plebis partem urbs recipiebat. Ad has angustias hoc etiam accedebat inc odi,qubdquum tanta multitudo admitti tecto non posset,verum ei necessario seret flagrante Canicula, sub solis ardoribus interdiu, & sub dio noctu, permanedum:

haec, neque corpore laborem tulisset, neque ab odore tetr quem situs & excrementorum colluuies generasset, erant morbi longe abfuturi. Calamitatem quoque non parum augebat dissicultas aquae maxima:cuius quum nulla extra pluuiam esset copia, neque ad bibendum, sed ne quidem illa ad lauandum

14쪽

suppeteret, aut erat deditio sequutura, aut populus misere excludendus, & hostium crudelitati exponendus . Subductis & ad terram deligatis nauibus, hostes ad praedam emittuntur. hi late peruagati regionem quae ad arcem Vergit, depopulantur: aedificia,&quicquid in agris reliquum erat, vel incedunt, vel diripiunt: pecus,quod repentino eorum incursu in oppidum cogi non potuerat,suffodiunt: nullum denique perniciei genus praetermittunt. Constat insula tota una & continenti petra: ea re fit, ut quibus locis terra exurgit,lapidibus conspersa sit.Ηinc accidit, ut illic agri quicquid est, hoc totum incolae, seu purgando seu diuidendo,lapidibus sine luto in muti speciem aggestis incluserint:quae res vias publicasusqueadeo angustas & obliquas reddidit,ut illinc nisi magno labore non liceat evagari. Aduersus hostium incursiones ea commoditate nostri subleuati, haec remedia comparabat. Coactis nauium propugnatoribus, nonnullis admistis remigibus, Guime- ranus eques Hispanus regionum peritos adhibet quorum ductu, occulto itinere profectus, opportuno loco suos in insidiis disponit, ut dispersos hostes,

sine metu ad praedam properantes, excipiat. In hunc

incidui pauci,qui elati praedae studio, ab agmine longius processerant: neque Vlla alia rei gerendae ficultas oblata est. Interim classis princeps arcis naturam contemplatus, eam praesentis occasionis no esse iudicat.Hostes vexadis regionibus biduo consumpto, naues soluunt:& sex milibus passuum progressi,consistunt,ac denuo milite effundo: &,ne ulla pars in-

15쪽

sulae immunis a calamitate relinqueretur,progigato eo spatio quod a mari ad urbem intercedit, ad eam se incitant. Eo tanta utriusque sexus multitudo sese concluserat, ut nullus vacaret locus: sed qui bello apti essent,quiue hostium vel aciem oculorum serre possent, admodum pauci erant. In eos imperium gerebat Georgius Adorneus, Vir probatae eximiael sertitudinis, qui denegato sibi ab Omede militum auxilio, reiectus ad multitudinis praesidium, triginta ex nauium defensoribus ad sui custodiam asciuerat Conspectis hostibus, eos cohortatus,nonullis ex pa-soru &oppidanoru multitudine nominatim euocatis & interiectis, in hostium occursum eduxit: ut hostes, locis asperis, in collem in quo oppidum positum est enitentes, morarentur:quod aὸ ostentationem potius faciebat quam quod vim hostium repri mere posse speraret. Nostri, urbis propinquitati &aenearu cannaru adminiculo consis, auilacter se illis opponebat, & quadiu aequa ratione pugnari potuit,. pauci multos alcensu prohibebant. At ubi illos cim cunfundi,& longo circuitu monte superare conspiciunt, ne circunuenti reditu excludantur, accepto

signo, paucis utrinque desideratis, pedem reserunt. discessu nostrorum, illi iugum collis adepti, simul nullis resistentibus, suburbiis potiti,considunt & castra faciunt. Inter suburbia & oppidum tantum est

interualli,quantum cannae tueri possunt. Hi explorandi causa rari & dispers, ne cannaru iniuriae paterent,incitato cursu percurrunt: muroque succedentes,scloPetis nostros tentare &lacessere.Hos quoque.

16쪽

nostri selopetis summouebat, sed ob eorum mobilitatem non multum proficiebat. Nox praelium diremit . Explorato urbis situ, duabus partibus, colle praerupto &directo,hac hostes extare conspiciunt. Huius collis tertia pars aspera quidem & ardua, sed loge decliuior, in vallem ducentis passibus lata desilanit. Hanc transeuntes, mons Vres contrarius excipit

ascensu aspero, praecipiti & circunciso,cuius montis fastigium urbem exaequat. Municipes huic parti minus dissidentes, nullas turres,nullaque propugnac la excitarant,quibus irruentes hostes a latere prope, terent : sed in speciem, muro lapidibus luto compactis extructo, fuerant contenti: qui quum per se infirmus sit atque adeo Vetustate corruptus, asponte collabitur. Quo ab hostibus animaduerso, partem,

unde a suburbiis ad urbem est aditus quod sit oper

bus valde munita,omittunt: atque ab infirmiori loco rem sibi gerendam esse constituunt. Huc delati, aream cannis muralibus noctu substernere , atque aggerem iacere parabat: &quum propter arborum raritatem materia deesset,Valuis, omnique ligni genere , a tectis suburbiorum ereptis, ad opus utebantur. Hoc, ex strepitu cognito,xantus moeror municipes excepit: ut suae vitae durius cὁsulere piserique inciperent , ac se de muro dare praecipites, omni con- . tentionis opinione remissa. Adorneus tame non se deserit. hos verbis cofirmat, &speauxiliorum obiecta,a metu erigere conatur. At ubi se frustra niti intelligit a periculi magnitudine sibi timens,ad Ome-Omnuntium allegat, Vt eum doceat, qui multita

17쪽

dinem versaret timor, & ad quas ipse angustias redactus esset: Nisi summissis auxiliis, formidine municipes liberarentur,vltimam perniciem quinque &viginti millibus capitu mox subcundam esse. Nuntius, quum ad arcis oppidum peruenisset, &obseratis portis, ingressu tardaretur, ad eum locum se contulit , qui Fracorum custodiae commissus erat,Vt per mare intromitteretur.Tum ad opus excubabat Vil

lagagno, & vigilias circuibat: is ad equorum fremitum exclamat,quiS aductaret . nuntius,patefacto nomine, respondet maximi se momenti mandata afferre : rogare ut continuo ad Omedem traiiciatur.

Exceptus lenunculo, ad Omedem festinat . hoc audito, magna illum inuasit solicitudo: neque illi satis

animo succurri periculo tam praesenti quem maxime opponeret.Quum in hoc explicando se exerceret , nuntius Villagagnonem commemorat. Hunc

approbat eo ipso temporis pucto,accersit. Adeuntem verbis & oratione liberaliter prosequitur. Narrat,quantum ei semper tribuisset: Rempub.tempore maxime dissicili, eius operam & diligetiam vehementer exposcere . hostes enim urbem obsidione cinxisse quibus id fieri poterat locis:in ea tamen,qui arma ferre possent, magnum numerum inclusum, quorum praesidio urbs plane teneri posset,si viri idonei imperio regeretur,qui ubi usus incidisset, remedia compararet. Eis Georgium Adorneum praeesse,

sed omnia per se negotia obire no posse.Villagagno respondet, Reipub. commoda, prima semper apud se suisse,suaque vita potiora: neque quicquam Opta'

18쪽

tius sibi posse contingere, quam vitam profundere, cuius rei causa in lucem editus suisset. Verum se usu rerum didicisse, plebem vigiliis & periculis insueta, facile insolenti labori succumbere,ac pariter viribus& animo concidere. hinc fieri,ut quandiu muniti nibus contecta sit, seque a periculo abesse credat, aequo animo omnes acerbitates perpetiatur: sed ubi tormetis murus discuti coeperit,&ab animi sortitudine prauidium petendum sit, proiecta salutis cura, protinas deficiat. In eum casum defensoribus opus esse, non ignauis, sed strenuis, ac laboris patientissimis,& qui non metu,sed gloria permoveantur: neque pauciores centenis ad eum usum esse necessa rios. hos sibi ex equitibus Om edes adiungeret,si rem saluam esse vellet. Huic Omedes offendit, equites &nauium propugnatores arcis custodiae a concilio as signatos esse, cuius decretum non posset immutare Attame id ad se recepturum , Ut in praesentem occasionem, alio consulto non expectato, ei sex equites concederentur. Quibus opponit Villagagno sex viros, euerso muro, non esse irrumpentes hostes repulsuros: neque alio sex virorum subsidium pertinere, quam ut eos ad certam sine honore perniciem perduceret. Respondet Omedes, ea rem non esse disputationis, sed instantis periculi. propterea si ille animo ita paratus esset, sine cunctatione eam operam Reipub. nauaret . quod si metu periculum defugeret, se alium rogaturum Alle,ubi rem in existimationis discrimen pertrahi videt, Normum,inquit, Princeps,tam acuto stimulo urgendus: faciam ut intelli- CAL

19쪽

gas ad ignauiam,hanc meam rationem non spectare:& iam viae me committa, ne in lucem extractus, ingressu prohibear. Excedens igitur Villagagno sexe notis & domesticis euocatis, iumenta nactus quae ex gregibus casu obuenerant,Viam ingreditur: tantumque omnibus profectionis fuit studium ut pars graui armorum pondere onusti, absque ephippiis iumenta conscenderent: & fraenis deficientibus, in os immisso laniculo, viam conficerent. In hunc modum progressi, albente cano,qua erat cursus commodissimus, concitatis equis, ad urbem perueniunt: &occlusis hostium vicinitate portis, in fossam se proruunt , ac senestris quae in usum tormentorum relictae sint ad munitiones enituntur.Hos introductos, magna hominum turba circunsistit, &de auxiliis,

quid afferrent spei sciscitaturiquos bono animo esse iubet Villagagno,& spe auxilioru iniecta confirmat. Deinde, ad Adorneum se consert. Huc docet quem cum Omede sermonem de propugnationis ratione habuerit: quidque assequutus eo fuerit.denique,huc se redactos esse, ut ab alieni subsidii expectatione depulsi, in animi virtute salutis fiduciam constituat.

Huc etiam curam omnem prosundi oportere, ut a terrore populi mentes explicarentur: & quibus locis ab hostibus noceri possit, prouiso remedio ante uerteretur. Comuni deinde coiilio res geritur:& perspecto muri vitio quo hostes animum appellebat, quoniam obsisti non poterat, ne murus cannis tentatus breui corrueret 'iac ratione occurritur. Post murusessam sedecim pedes latam, altam decem, directis

20쪽

lateribus perductit. Huius interiori labro maceriam tres pedes eminentem, in sex pedum latitudinem,

extruunt:quam amplius extare consulto noluerunt,

ne globi murum traiicientes,simul maceriam labe facerentiatque sessam implerent. Ad extremas fossas ex duobus tectis a summo decurtatis, & maceriae adaequati caeca propugnacula constituerunt:vt hostes fossam ingressos, in maceriam connitentes, ab latere sine ullo periculo, tormetis deturbarent. Quae munitiones,tantae multitudinis labore no intermis. so,breuissimo tempore persectae sunt. At hostes haec dissicultas morabatur. Cannae murales sex milibus GD-aerario σpassuum erant eis ducendae, via asperrima, magnis& arduis rupibus,nulla iumentorum facultate. Hoc seruorum robore supplere conati,labore continenti, aliquandiu processerunt. Nam quum Viarum angustiae & asperitates, cannas rotis impositas non admitterent, rotis eximebant, ac nudas efferebat. Mox aequum locum assequuti, rotas admouebant, & magno conatu onus trahebant.sed quoniam id erat sy- pius repetendum , & ob vehementem aestum plerosque animus reliquerat: rotis aliquot efactis, ab itinere supersederae . reuocatisque qui obsidioni in- cumbebat,ad naves sunt reuersi. Ex perfugis, cogni- tum es his causis hoc quoque accessisse, quod naues crant longo interuallo defensoribus vacuae relinquendae , aut copiis perexiguis urbs oppugnanda. Quorum utrumque recipere casum posset. si enim, nauibus inanibus, esariana classis occurrisset: & ea

conspecta, hi ad suas conseruandas naues se incitas.