장음표시 사용
211쪽
AAgRNA . Vide Apotheca . TABLINUM. Locus, ubi rationes publicae , & monumenta rerum gesta rum in Magistratu asservantur. Plin. l. 33. 2. De eo extruendo agit Uitruvius l. 6. q. Archipio.
I ABuLARIuM . Locus, ubi memoriae publicae , litterae , &acta urbana custodiuntur . Cicero. Archisio . Tas u Lario . Colligatio ex tabulis, & asseribus . Caes. l. a. Beli. Civ. J Polato.
I ABuLAI u M. Sumitur pro contignatione , id est plano , tabulis & trabibus strato . Sol o - ΤὰENIA . Archite nis est pars epistylii Dorici, cui triglyphi desiper incumbunt, & in serius guttas habet. Aliis Luadra . Italis Lipello , Gocciolaifo .
TALEA . Surculus praecisus , iterum inserendus . Nonius e X- ponit praesegmina , scissiones lignorum. In re aedificatoria sunt graciles rectaeque trabes, quibus parietum compages alligantur . Tagiae .
ΤALEOLA. Parva talea . Colum. l. 3. I 7. I ECTOREs . Ut de Dealbatores. TECTO RIuM . Suprema manus in aedificiis , tegumentum , nempe parietum . Primum est loricatio ex arenato : accedit aliud ex pura calce , nempe albario . TECTUM . Colligatio lignorum , imbricum , & tegularum in suprema aedificii parte , qua teguntur reliquae , & ab imbribus , & gelicidiis proteguntur . Templa pectinata , apud Romanos erant in duas partes devexa . Plana pompuli Asiatici , Graecique habebant tecta aedium privata rum ,
212쪽
rum; templorum vero fastigiata. Planae proinde privatae aedes transversis trabibus sustinebantur ; projecta vero ad modum solarii tecta, & deambulatoria patebant. Nec tamen carebant ambitu lapideo , conseptoque ad prohibendos lapsius. Contra vero aedes sacrae fastigio ornabantur; imo pluribus assurgebant , ii sique triangulari forma fastigiis , quae trichora appellabant . Statius :-- partitis distantia tecta trichoris. Ad haec stupra ipsa fastigia addebantur ornamenta , cu jusmodi erant statuae Deorum , & victoriarum insignia ,
quae acroteria vocabant. Hinc Cicero Philipp. M orem Bonorem consequutus erat , ut haberet pulPinar , I ulucrum , fastigium , Flaminem . Ubi fastigium non est tecti culmen, sed acroterium, praeter morem privatarum sdiurnin virtutis praemium , & significationem concessum .
Tacu LA, & tegula hamata . Vide Imbrex . TELAMONEs. Viriles statuae, quarum adjectionibus Architecti utuntur ad sustinendos arcus , mutulos, podiola D,& similia opera fornicata; quo modo foemineas statuas Caryatides ad idem adhibent ministerium . Sed cur ejus, modi statuae viriles Telamones nominentur, Vitruvius ipse l. 6. IO. ignorari scribit. Philander ex Ennio apud Servium amrmat Telamonem Latine , Graece Atlantem dici. Id vero Baldus ab Ennio non dictum, a Servio censet gratis dictum. Solicitat quidem postea Bal dus originationem Graecanicam a voce consimili, quae miserum sonat : verum ea mihi minus arridet; & acquiescendum plane existimo effato Magistri , qui Telamonis etymon ignorari scribit. Subsequentes Architecti addiderunt substentandis oneribus , Panes , Satyros, b phyn-ges , & quidquid monstro si ingenium siuggerit ad explendas cavitates , & adjectiones aedificiorum sulciendas . Nam statuas Persicas ad eadem opera sustinenda cum ipsis Telamonibus olim adhibitas extra omnem dubitali O-nem esse censeo.
213쪽
TEMpLuM. Non dicitur a tuendo, ut tradit Varro, &Scaligero, R Uossio merito improbatur; sed ex Graeco a secando, quoniam sit pars caeli, vel agri a reliquis resecta, quam lituo notatam ad capienda auguria praefiniebant Augures, quae propria est templi appellatio . Quoniam vero certo ritu formulaque is locus Diis dicabatur , hinc sacer in urbibus locus, & Diis dicatus, Templum
est appellatum . Proinde antiquitus templa aperta erant& subdi alia . Additum templis postea tegumentum , cum in iis cogi Senatus, & haberi caepta Senatusconsilia , , quae, nisi sacro in loco fierent, irrita habebantur . Idem
praeterea Antiquis suit Curia , & Templum ; Sc in Hollilia quidem Curia non solum religiosi ritus , sed c au feetiam, lites, & omnis generis negotia publica agitabantur, ut ex Livio, Varrone ,& aliis fit testatissimum. Hinc HIrgilius l. 7.
Hinc sceptra accipere, ct primos attollere fasces
Regibus omen erat: hoc illis Curia Templum. In templis praeterea apud Ueteres aerarium constitui solitum erat; & Romae quidem constitutum in aede Saturni . Sacrum nempe & inviolabile existimabant quidquid sa-Cris aedibus traderetur in custodiam . Templi struendi symmetrias digerit Vitruvius l. 3. & q. Postremo in rct , aedificatoria Templa appellantur tigna , quae in struetur a tectorum transversia cantheriis superponuntur quibus templis additi asseres tegularum pondera sustinent. Ea tigna a Barbaro redduntur Te tali. Uulgo Paradossi.
TEMPLuΜ DIAM E Eps EsIAE. Ejus exaedificatio centum & viginti annorum , teste Plinio , spatium tenuit ὸ totae , Asia impendiis , R artis cum laboribus adnitente . Inter septem Orbis miracula recensetur . Columnas viginti supra ducentas habuit eximiae altitudinis Chtesiphon Architectus operi praefuit. Ex eadem regione eventu sortuito marmor inventum . Cum enim Pixodarus Pastor arietem vidisset e faxo , quod cornu cur rei S percusserat,
crustam candidissimi coloris excidis te, sublatam illam
214쪽
detulit ad Ephesios, de aliis marmorum generibus coemendis cogitantes ; qui lecti is ma marmoris vena cognita, ex eodem Templum aedificarunt. Summis iidem honoribus affecerunt Pixodarum permutatoque in si per eidem nomine, statuerunt , ut Evangelus in posterum diceretur , ab Opportuno inventi marmoris nuncio. Tassio. De funium atque nervorum tensionibus in re machinali sepe agit Vitruvius .
Tapina RiuM . Pars balnei , ubi tepida continetur aqua , . Uit r. l. S. IO. Vide Balneum . TEREBRA . Ferrum spirale acutum , Cum ligneo manubrio ,
aptum ad perforandum. Daedali inventum fuisse scribit Pli nitis l. 7. 56. Trapano , Succhio Succhielio , Tripello . TERMIesus . Deus a Ueterum superstitione habitus . Colebatur ad imaginem insormis rudisque lapidis; eique s , ut ait Festus , sacrificabant; quod in ejus tutela fines agrorum et se crederent . Terminalia etiam sella eidem celebrata. Termini porro in agris cippi erant & columellae lapideae . Interdum etiam arbores , quae ideo Terminales appellatae . Opid. Fast.
Termine , spe lapis , Ape es defertur in agris
Nam vereor , seu sipes habet desertus in agris , Seu vetus in tripio florida serta lapis .
Tas 3ELLATUM opus . Vide fimblema , Fasi . TESTA Tu NSA . Fragmenta ex lateribus , vel vasis , omnique opere fictili , probe contuso . In ruderatione pavimentorum ea utendum praecipit Vitrupius l. 7. I. Ruderi nopotertia pars te sae tunsae admisceatur . Idem Magi sier prae scribit modum , quo certum experimentum capere possit mus de eadem structuris idonea . Collocetur illa sub dio : si gelicidiis & pruinis tasta vitium non prodet , adusium erit proficua ; secus , rejicienda est a sit ructoribus .
spicata Tiburtina sunt diligentor exigenda , ut non Θώ-beant
215쪽
ARCHITECTuRAE AEDIFICATORIAE . ΣΟΙὼeant lacunas , nec extantes tumulos , scd sint extensa , edi ad regulum perfricata. Testuta sunt , scutu que ad
figuram amygdalae , vel rhombi, quibus sternuntur pavimenta . Spicata dicuntur , quoniam in acumen desinunt ad modum spicae . Tiburtina appellari censeo , neutiquam quoniam eruantur ab ipsis fodinis Tiburtini marmoris , quod minime est testaceum , sed quoniam conficiantur ex testis ad eas fguras sectis , quae in agro Tiburtino ingenti copia crebrescunt , R duplicis sunt generis. Aliae sunt coloris albi , mataque sunt testaceae , & nonnulla terrae admistione concretae , quae facile eruuntur ,& ad aedificia praesertim in coronis fastigiorum aptantur . Te sine . Aliae sunt coloris subnigri , & interdum stib sul vi ; sed admodum pumicosis, cavernos eque, in figuras
porro varias naturae ingenio imbricatim & canaliculatim elaboratae , quibus ad sontes, & frontes aedificiorum appositis crustis ornandas utimur . Horum lapidum , sive testarum in eodem agro Tiburtino singularis item est copia prope exiguum stagnum , non ita longe ab Albula disjunctum , quod ab iisdem scruposis lapidibus vocatur
Lago de' tartari . TasTu Do . A testaceo hujus noti animalis tegumento , quod chelonium dicitur , Architectura aedificatoria mutuata est genus operis concamerati , quod constat duobus arcubus se in centro secantibus. Sunt autem quatuor pilς armcuatae, invicem transversie, & crucis figuram simulantes. Hosta a Croce , Crociora , A Zela e nam veli etiam sormam reserunt anguli quatuor ejusdem fornicis. Si mili structura arcuantur etiam tecta , quae Vitruvius te
studinata appellat . Indiglione . In templis demum usos artifices a Virgilio discimus :--. media testudine templi
Septa armis , solioque alte subnixa resedit.
Et quoniam ejusdem testudinis concameratum operimen
tum quadratis quibusdam divisuris ad formam tessellarum discriminatur , artifices inhaerentes naturae in Senio , ar
216쪽
te facta sepe indicantis, simile ornamentum in variis, pro cujus que arbitrio, aedificiorum partibus commenti sunt: & in hanc sententiam exponendus Virgil. Georg. 2. Nec varios inhiant ρslars testudine poster :Neque enim in postibus locum habet arcus testudinatus , J ut parum diligenter traditur a Lexicariis . Εjusmodi certe tessellarum ornamentis non unas januas illustratas proponit Baroccius in sitiis januarum i coni sin is . TESTUDINATuM TACruM. Quod est in quatuor partes divisium, ut est expositum in dictione Testudo .
I ATRADORON . Mensiura quatuor Palmorum . Vit r. l. 2. 3. TETRASTYLOS . Quatuor columnas habens . Uit r. l. 3. 2.
THALAMus . Cubiculum , sed proprie nuptiale , cui oppositus, sed tamen prope erat antithalamuS, cubiculum , Ancillarum , ut praesto essent ad Sponsi, vel Spon is nutum . Sic enim legendum est apud Vitruvium l. 6. IO. , ubi agit de dispositione cubiculorum , more Graecorum ,& non ampθilbulamus. THEAr RuM. Ampla ad publice sipectandum pars Civitatis. Differt ab Amphitheatro; primum , quoniam Theatrum est ad formam hemicycli, & anterius scenam habet, quae ab uno ad alterum cornu porrigitur, Amphitheatrum vero scena caret ; sed di sipolitis in orbem sedi i ibus extenditur . Praeterea Amphitheatrum duobus constat hemicyclis junistis , & ovi potius quam circuli speciem exhibet. Postremo in theatris ludos sicenicos celebrabant histriones ; in Amphitheatro Gladiatores , & Circen sies spectabantur . Parum cognita antiquitus Romanis theatra ; nec nisi ad libellam institutae disciplinae sieverioris habita. Luxu postea valescente, admirabili magnificentia percrebuerunt . Odoramentis croceis respersia tra dit Plinius i. 2 i. 6. Contecta carbasinis velamentis, at que adeo purpureis a Catulo. Vide commemoratum H mium l. 36. 13. , ubi praecipue recenset Romanorum theatra; potissimum vero exhibitum a M. Scauro , de
quo ita praefatur : Opus maxi, omnium , Puccumque
217쪽
fuere humana msnu facta , Nou temporaris m=rs, verum etiam aeternustis desinatiove . Consile etiam Vitruvium l. S., ubi de theatrorum symmetriis late scribit. Vide
Tua quae . Balnea aquarum silapte natura calidarum , quarum usius ad lavandum , vel excitandum siudorem . Usiur- paci etiam solent de balneis artes actis ; cujusinodi extructas a Nerone tradit inter alios Martialis. Thermae notione G taeca calorem significant. Hinc Thermopylis appellatio, angustiis nempe Oetae montis in Tes talia , ubi calidae aquae Herculi sacra: habebantur, quibus celebritatem nominis Leonidas , &socii milites victoria adversus Xersem , & sua clade secerunt. Publicas privata siqua Thermas Roma frequentabat. Quanta vero magnitudine & artificio solerent extrui, ruinae, quae supersint, abunde testantur . Crebrescunt ubique gentium, sed non prisca illa magnificentia, praesiertim in Italia ex aquis medicatis , & plerumque tepentibus, non sisum ad munditiam , & voluptatem , verum etiam ad languores tollendos idoneae & salutares. Praeteritis aliis injurius Hero
Caeso , Urbique Tiburtinae, ubi haec scribo, si nullam
secero earum mentionem , quae ad omne morborum genus
prohibendum perutilia merito existimantur ad scatebras Albulae, amnis sulphurei, qui, brevi decursit exacto,
in Anienem devolvitur . TisoLus . Exponit Servius scutum veluti quoddam esse in medio tecto , in quo trabes coeunt, ad quod dona siuspendi coniiueverant. Ex optimae notae Scriptorum testimoniis summitas est testudinata, tam in sacri S, quam in profanis aedificiis . Quamobrem tuto usurpari potest pro ea in templis nostratibus parte, quae nixa quatuor pilis , & totidem arcubus instillens, supra fornicatum templi tectum in orbem fere extollitur, cum adnexo desuper thoracio , sublatoque sacros inctae Crucis signo, pilae aeneae insidente . Cupola . De tholo meminit Vitruvius i. 7. S.
218쪽
ΤΗYMALE. Notione Gr ca aram significat. Sumitur in re scenica pro editiore loco in orchestra Graecanica , ubi nausica instrumenta pulsabantur . Hinc Thymelici apud Vitruvium l. 3. 8. qui musici erant scenici , fidibus, &cytharis praecinente S . THYROMA, atis . A Uitruvio perpetuo Griecissante . Graeco vocabulo ostium appellatur l. q. 6. Thyromatum genera fiunt Doricum, Ionicum , Atticurges TIBICEN. Trabis, seu tigni genus , quod tectis, vel muris ruituris sipponitur . Non dicitur a tibia , musico instrumento, quasi tibicen sustineat aedificium , ut tibiae sonus canentes, in quo cum festo decepti sunt Lexicarii : dicitur autem a tibia crure : ut enim haec corpus, lic Tibicen parietes fulcit. Puntello, Sosiegno . TIGILLUM. Parvum tignum. Ut a signo fit sigillum , se a tigno Tigillum . Tradicello . I IGNIAnius . Fabri tigniarii apud Ciceronem in Brut. non solum sunt, qui expoliunt dolantque ligna; sed etiam qui eadem ad usum aedificiorum aptant atque disponunt . Tissu M. festus differre tradit tignum a trabe, quoniam haec duo complectitur tigna coaptata . Scriptore S omne ligni aediscatorii genus indiscriminatim tigna appellant , praecipue vero ligna majora . Topisus. Genus lapidis scabrum & pumicosum , idem lapide siliceo longe levius . Dissecatur alicubi in quadra, tam figuram ex jugis tophaceis , labore, si compendii ratio ducatur , non admodum gravi . Laudatur in ornamentis xystorum , & ambulationum, ac prie sertim in fontibus extruendis . In aedificiis structurae est facilis , crescitque ex illis mire adauctum opus prae manibus. Sed ob lapidis levitatem minus est firmum ; praecipue vero si structurae lateritiae conferatur . In fastigiis domorum commodius locantur, neutiquam vero in substructionibus , praestertim si iis lapides montani silicet superponantur .
219쪽
ARCHITECTuRA AEDIFICATORIAE. 2 FTOREUMA. Opus eX aere , argento , vel auro caelatum . Di citur de vasculis , poculis , mensis , & similibus. Cicero. I OREuTICA . Ars consciendi toreumata . Plinius . Tostus . Uide Pulpinus . I ORULUS . Parvus torus. Dumaeeetto , Basoncino . Vide PulvinuI.
I RABS . Si Festo credimus , dicitur de duplici tigno sinulcompacto . Passim tamen apud Scriptores de uno , sed
procerae magnitudinis ustirpatur. Trabes proxima sunt materia facultatis aedificatoriae . Usus earum varius. Prae- Cipuarum nomina , reetie , arrectariae , transversiariae , compactiles , tractor he , everganeae &c. EX marmore setiam sunt: & Plinius quidem L 36. 8. AEgyptios obelos
trabes vocat. Plumbeas etiam constructas in re oppugnatoria scribit Polyaenus l. 6. TRANSRNNA . Contextum ex transversis ligneis, vel ferreis virgulis S assiculis , quibus conficitur. Est enim repagulum cancellatum vel reticulatum , quod in aedibus pro fenestris, apponitur, vel ante merces venales obtenditur ad securitatem . Fiunt etiam ex vitro pellucido ; praestantque prospectum liberum , sine aeris parum clementis incommodo . Prospicere per transennam dicimus , non penitus, sed obiter & procul insipicere ; ut qui negotiatorum merces prospiciunt per cancellos iisdem praetentos. Gelasia, Rasello , Ferrata . Elymon Voci SI an-fNus , quod parum diligenter ab aliis traditur , plane assequutus est Servius ad illud Virgilii l. 3.
- 2olucrem trajem tu fune columbam , Vocem illam trajecto , exponit, extensis. Ex quo addit transennam vocari senem extensum . Et de extensi, quidem fune, sive reticulo, vel sunt culis cancellatis , ex
ponendus est Plautus in Bacchi d. ubi de sene , mox dolis capiendo sic ribit :Nunc ab transenna hie turdus lumbricum steri ;Pendebit hodie pulcru . Nisi potius hunc locum non tam de reticulo cancellato ,
220쪽
quam de resticulo tensi, in arcuata virga explicari oporteat . Ad eum nempe arcum, appensiumque lumbricum
s alii formicam a latam appendunt j turdi accurrentes haerent nodo alligati: quod genus tendiculae , vel potius pedicae venatoriae dicitur Archetto , Lacetolo .
Τ ΑNsTILLυM . Parvum transtrum , Vit r. l. S. I 2.ΤaANsΤRuM . In textura tectorum transtra apud Vitruviur l. q. 2. sunt trabes sive asseres transversi.
TRIAuNAL . Sumitur pro quovis loco , ubi jus dicitur . Apud Romanos structura erat arcuata editior , ex qua consipici Magistratus ab omnibus posset. Locata ibidem sella curulis , ex qua Praetor judicia serebat. Vitruvius i. q. i.
desicribit Tribunal , quod in Basilica Julia ipse consti
TRICHORUM . Memoratur a Statio l. i. g. Exponi solet domus tripartita , quae tres contignationes , vel in una contignatione tria habet distincta habitacula . Amariamenti. Quoniam vero eadem vox legitur apud Spartianum , mendosum locum censet Salmasius , R Trichoro sustituit Trigonum : exponitque aedes Imperatorias , vel templa ad formam triangularem in fastigiis acuminat. . Vide Temm . TRICLINIuM . Non si, tum dicitur de tribus mens s discubitoriis , sed de ipsis coenationibus , nempe cubiculis , ubi triclinia erant disposita . Cic. ad Att. l. 3. ult. Villa ita completa Militibus est , ut vix triclinium , ubi carnaturus Caesar esset , pacaret. TRIGLYpHI. Latine Tristici. Tres fiunt canaliculi, pro Ornamento appositi in Tophoris Dorici ordinis . Vitruvius i. q. 2. ex aedificiis ligneis tradit non pauca transtulisse Architectos veteres ad lapidea & marmorea aedificia . Originem insuper docet habuisse triglyphos a projeς turis
trabium extra muros , quae , cum parum verrustam ex hi berent speciem , praesecabantur, se Ruris tabella coopertis, ne visum offenderent , cera cimile a illitis . Fas Vero praesectiones , quae trium sulcorum formam haberent ,