장음표시 사용
181쪽
Post rus . Statio navium , sive naturae sive artis beneficio, tuta ab ingressu ventorum , quo, fide publica interposita , tuto merces , & venalia importantur , & exportantur; navigia vero omnis generis secure & placide conquiescunt. Cum cepe naturce ministerio non sint ea loca munita, ad jumento artis sipienda sunt , vel corrigenda naturae vitia. Praesepiendi proinde aditus , praejactis molibus , extructis aggeribus, brachiisque muralibus du- stis ad perpetuam si mitatem , quibus vis fluctuum maritimorum inhibeatur. Speculatoriae turres, pharique in extruendi, qui tuta vada navigiis exerrantibus, aut hostes approperantes pram uncient. Tormentis demum majoribus communiendi aditus adversus vim hosticam , &piratarum aggressiones . Piraeum , portum Athenarum , muros altitudine quadraginta cubitorum habui sse , refert Appianus ; eam vero extitisse amplitudinem , ut duos currus obvios facile caperet , tradit Thucydides. Eundem portum urbi junxit Themistocles. Pos Tas . Portae latera lapidea vel lignea . Horum alter sores sistinet affixis cardinibus, alter sera clauditur, &repagulis firmatur Dicuntur postes, quia post sores locum habent . POSTICA, a'. Varro, &POSTICUM, i. Horat. Origine adjectiva nomina, usurpatione migrarunt in substantiva; nam in postica janua, in. posticum ostium latet . Ostiolum est occultum , surtivum, & clandestinum , in posteriore domus parte , ut vox ipsa indicat, positum . Usus est, ut Domini in observati se domo possint educere , vel alios surtim & clanculo inducere ad familiarem allocutionem . Idem ostium, Graeco vocabulo, sed a Cicerone non senael usurpato, dicitur pseudothyrum , falsum ostium, Porta feci etsi iaHinc sanna postica dicitur irrisio surtiva , quae post tergum jacitur . Pres Sat. I. posticae occurrere' sanuoc iae X pressit
182쪽
Nec manus auriculas imitatu es mobilis albas , Nec linguae , quancum sitiit canis Amula , tantum.
Posticie etiam aderant in Ampitheatro . Erant autem portulae ad ipsos cavernarum aditus , ubi serae detinebantur . Diversius ita erat locus a caveis , quae serreis claudebantur repagulis , & ad lucem erant expositae , cum specus illae subterraneae essent , & tenebris obsitae. De pOsticis Ammianus: Amphitheatrales ferae diffractis solutae
posticis . Earum porro meminit Vopiscus in Probo , qui addit, parum grato spectaculo affecisse populum seras, cum e posticis egrederentur. Nimirum cum tenebrosis in locis diu essent detentae , omnis illis vigor elanguit, nec exilire cum alacri poterant impetu , qualem exerebant deductae e caveis, quae in luce versantes magis effera
POSTICuLA . Apul. , &ΡosTICuLuM . Plaut. Parvum posticum . POSTYpA SIMULACRA . Ut de Elpa. PRAECINCTIONEs . Vide Balthea . PRAEPuRNIUM . Cato . Furni ostium , quo ligna inseruntur . Item locus in balneis ante surnum . Vide Balneae . PRAESEPE . Stabulum omnis generis animalium prίesepe dicitur . Columella pressius praesepia nuncupat cavitates
forulorum ex ligno , & caementis , in quibus pabulum bestiae sumunt. Mangiatua . Canis in praesepi: dictum est populare , quod usiurpari in eos solet, qui nec re quapiam utuntur ipsi, nec alios uti sinunt ; quemadmodum canis in praesepi nec ipse hordeo vescitur , nec latrando sinit eodem vesci equos. Memoratur adagium a Luciano. PRAEsIDIuM . Non sol sim dicitur de numero militum , qui cum presecto ad custodiam castrorum , vel arcium detinentur , sed de ipso eorum loco ad prie sidendum & vigilandum attributo . Cicero. Haec mea sedes es , harc zigilia , haec custodia , hoc praesidiumsatipum . Vides ea -
183쪽
ARCHITECTuRAE AEDIFICATORIAE . 169
dem notione accipi vigiliam , & custodiam . Guarni-gione .
PRAESTERGA . Ambulacrum , vel porticus videtur esse apud Plaut. in Pseud. Loggia . PRAETENTURAE . Non solum in re munitoria sunt opera abscida, & disjuncta a loricis, & propugnaculis, ad Oppugnatores diutius detinendos; sed in re aediscatoria sunt etiam adjectiones porrei, ad ornatum , vel ad majorem aedificii firmitatem. Aggesti , Sporti. PRAEΤORIUM . Locus ubi Praetor jus dicit; ejusdem porro in
urbe domus , in castris tabernacul Um . PROCEsΤRIuM . Locus est ante castra , ut tradit Festus . Nonnullis tamen negotium facessit locus P nii Epist. ad Gallum de Uilla Laurentina , ubi scribit : Pos hanc cubiculam cum procesirio c. Sed advertendum mendam ibi cognoscere optimae notae Criticos, qui, expunx'O proce-strio , substituunt ibi procoetonem , partem domuS anto cubiculum , ut mox CX ponem US. PROCLINATIO. Inclinatio in anteriorem partem . Dicitur de parietibus, cum, vitio aliquo exterius flexi, tumore quodam curvantur . Ttr. l. 6. II. Neque habent in ulla parte proelinationes. Gobba det muro . PROCOeTON , Ο ni S. Pars aedium ante cubiculum . Antica
PROMINENTIA. Eminentia. Sporto . Vitr. l. 6. II. Ut ha-bcant prominentiam , quanta es operis crassitudo . PROMPTUARIuM . Repositorium domesticum rerum neces a-riarum , ex quo ad usum facile desumi possunt. PROMURALE . In re munitoria dicitur agger terreus, fascibus vallisque firmatus, praetentus arci S moenibu S, ex
quo fissam tueri possunt praesidiarii, tegumento simul. ipsis moenibus praestito. Falso braeo , quasi falsiam dc
fallacem munitionem nominant. Damnosium nimirum , munimenti genus interpretantur; quoniam hostibus aditum facilem ad ascensum exhibet. PRONA us . Structurae spatium ante templum, ad modum Y por-
184쪽
porticus, de quo agit Vitruvius i. q. q. A Barbaro redditur Antitemplo. Pa opLasMΑΤΑ. Typi , & sermae ex argilla vel creta , ad quarum exemplar & animadversionem sua opera elaborat ars figlina . Modelli .PRopLAsTICE. Ars conficiendi typos ex argilla vel creta , qui postmodum operi deserviunt . PROPNIGEUM . Uia ante hypocaustum in balneis. Aliis AEstuarium , ubi ignis compressus suffocatur , ad usium Vapo
rarit .PRopus NA Cuzu M. Potissimum arcium munimentum , ad tutandos praesidiarios , hostesque in se standos juxta idoneum . In angulum prominet , loricis murorum , sive scortinis , utrinque stipatum , quas ita protegit , ut oppugnatores propulsare facile possint. Ab eorum numero tetragonae , pentagonae, exagonae , eptagonae nominantur arces . Forum partes sunt frons , facies , latera , gula , vel colli linea , alae , auriculae , Ostiola , de quibus vide Lexicon Militare. Baluardo , Basione .PRop1L UM . Cicero. Vestibulum , vel porticus ante templum , vel regiam . PROSCANIUM. Porrectus ante scenam locus cum pulpito , ex quo prodibant fabularum adtores . Pnos Eu CHA . Locus Romae a Judaeis frequentatus , quo consuebant ad orandum , ex quo origo nominis ex Graeco . A contemptu , quo Roma: Judaei habebantur , locus ipse habebatur derisui. Iuden. Sat. 8.Ede ubi consisas ; in qua te qaucro proseucha .PRos Tas , adis . Vitr. L 6. IO. Vestibulum , porticus . PROSTYLos . Columnas in anteriore parte habens . Ut tr. l. 8 . I . PROTHYRA . Utr. l. 2. q. Nos appellamus pro Dra, gux Grις-ce dicuntur Diat ra . Philander exponit repagula , qui bu S arcentur equi & currus a vestibulis aedium ; cujus modi ante Principum domos sunt cippi , aut columellae lapideae , vel marmoreari ferreis catenis trajediae. Alciatus
185쪽
ARCHITECTuRA AEDIFICATORIAE . IIIciatus hoc vocabulum retulit ad interiora repagula ex tabulis constructa , quae dum valv.e aperiuntur, frigoris& aeris ingressum prohibent Hujus generis repagula passim occurrunt post januas majores sacrarum praecipue familiarum; & in aedibus privatis Nobilium , extra vel intra januas cubiculorum , quae accessu, recessiisque hospitum vel servorum magis frequentantur . Occupant interdum aliquanto latius spatium, fere quadratum , cumjanua reductili. Interdum sola constant reduet ili janua ,
quae auro pieturisque illini solet, & crystallinis specularibus exornari. Bu sole, Contraporte , Ansporte , Ventote . Eodem vocabulo notamus repagula ex appensis tapetibus , aulaeis , vel stipariis , & Velamentis , quae appomni solent post januas templorum , praecipue cum maxima est frequentia & celebritas , non modo ad arcendum inclementiorem aerem , sed reverentiae studio, ut per vias commeantibus, & strepenti ante valvas populo, minus sit expositum Sanctuarium ; utque non recto statim agmine conserta ingredientium turba, sed bipartito per latera repagulorum aditu , decentiu S accedat. PROTOTYpos . Prima operis forma . Exemplar . OruinaD. Pa YTANAuu . Locus in Atheniensi arce , ubi judicia exercebant Prytanes, qui summus erat ejus Reipublicae Magis iratus. Cicero. Psau DISODOMuM . Vide I domum. PSEUDODIpra os . Falsus, si stus, fallax a speetus duplicis ordinis columnarum . Utr. l. 3. I. PSEuDOPERIPIERos . falsus ordo alarum ex columnis vel muris . Vitr. l. q. 7. Ps Eu Do TYRuM . falsa janua , Latine posticum . PSEUDOuRBANA IEDIFICIA. Memorantur a Uitruvio lib. 6.9.
Edificia sunt ruri posita , sed extructa ad urbanam ele gantiam . falso urbana ; videntur nempe talia , sed non
PT BROMA , atos. Bipartitio alarum in aedificiis ex parietum, vel columnarum ordine . Uit r. l. 8. a. Y a PTO-
186쪽
PTO CROTROPRIUM . Diversiorium , hospitium publicum , ubi mendici aluntur . PuLp1Tuu . Editior extra murum locus , ad spectandulata, , vel ad habendum sermonem ad populum. In re scenica locus editus ante scenam , ubi histriones agunt . Putv1NAst. Quod in lectorum de cubitu capiti supponitur. Sternebantur in templis Lectuli Diis , qui in iisdem colebantur . EOs pulvinaria nuncupant . Acron tabulat fuisse censet editiora , ut simulacra conspectius & sublimius extarent . Utrumque positum existimaverim , tabulatum , R desuper pulvillum . Hinc Lectisternia , genus sacrificii cum epulis . Commemoro hic pulvinaria , quoniam frequenter pro templis accipiuntur a Scriptoribus . Cicero pro domo sua : Aram , of aediculum , pulsinar sub faxo sacro dedicapit. Puc visus , & Pulvillus . Proprie stratum ex lana , tomento, pluma , vel re simili , ubi quis cubat , vel sedet . Apud
Architectos pars est columnae , quae alio nomine , cubile etiam reserente , dicitur torus. Pars autem est supra , plynthum , infra quadram & imum columnae sic apum . Torus vero proprie funis , seu potius torta est herba , ubi , teste Servio , Ueteres sedebant , aut disicum bebant . Hinc Lectus dicitur torus. Pulvillus sive torus in Architectura Italis est Toro , Pulpino , Piumcccio , aliis Basione , Basioncino , Cordone , Cordoncino. Pulvinum, sive torum , vel torulum in re munitoria extantem & orbiculatam taeniam dicimus , quae propugnaculi & loricaesii periorem partem ab inseriori dividit. Cordone. Structura huic parum absimilis , quadratae nempe ut plurimum figurae in aedisciis urbanis dicitur cingulum , fasicia. Fascia. PuLvIs su TEOLANus . Vide Arena fo is . PuMEx. Lapis scaber & cavernosiis , atque idcirco admodum levis , struendis aedificiis non aptatur. Ex disiectis crustis Ornamcnta praestat sontibus , Xystis , ambulationibus , porticibus , aliisque structuris , quae ex appo sitis
187쪽
ARCHITECTu RAE AEDIFICATORIAE. I 73
sit is emblematis elegantiam asciscunt , ostentuique desier vitant .
PUTEAL. Scriptores, ubi agunt de putealibus Libonis, &Navii , admodum obscure & varie puteal exponunt. Aliis umbella est, qua puteus tegitur; aliis lapis rotundus, in medio perforatus circa os ipsum putet; & quoniam non aras sollimi & sacella , verum etiam templa antiquitus constat fuisse sub dio , simile conseptum perso ratum referunt ad sacella , & templa Ueterum : ut plane mihi referant supremam partem concameratam , sed pertus in in medio & perso ratam in templo , quod Agrippa
Jovi , aliisque Diis sectitiis Romae posuit; quod Dei pariesuit postea , & SS. Martyribus pie dicatum . Quod si puteal pro una bella & petaso explicatur, mihi est quid simile cellis sacris umbellatis, cujusl nodi in Romanis Baslicis undique ab stili , in medio visuntur politae; ct in interiori ara ad rem Sacram peragendam . Duratis. Vide Ci perna. In aquae luetibus putei sunt receptacula , distributa intra certas spatii mensuras, Vier.
l. 8. 7. Putei itasin acti, ut intra duos stat anus. Uide
PYCNOSΤYLos . Dicitur de columnis crebris, & modico intervallo inter se distantibus. Vit r. l. 3. 2. PYR AMIs . Moles ex quadrangulari lataque basi in acuminatum fastigium desinens . Vastitas operum , si Plinio credimus, qui plurimarum mensuram digerit, humanam fidem excedit. In AEgypto constructae a Regibus. Tres ex iis odio supra septuaginta annos exaediscatas idem tradit Plinius. Conjesturam inde capias sumptuum , laborum , & numeri artis cum . In omnium amplissimam , quae octio soli jugera obtinuit, sumen immis lina serunt. Duplex eas extruendi Regibus causa; ne coacervatae opes ad successores aemulos pervenirent, utque otiosae plebi seditionum ansiae praeciderentur . Inter septem Orbi S miracula connumeratae pyramides ; sed non imparis mi Iaculi portentum fuit, ex iis unam , eamque laudatissi-
188쪽
inam a Rhodope vilissimo scorto, quaestu mercenario sui c0rporis quaesitis opibus suis se constructam .
UADRA . Uit r. l. 3. 3. Allucinantur . Lexicarii , etiam nuperi , qui quam dram exponunt plynthum . Pars est longe minor plyntho. Locum habet in stylobatis , capitulis , & epistyliis;
utque tradit Baro ccius , etiam ubicumque in columnis partes exiguae quadrataeque reperiuntur . Eoderi
Authore Italice appellantur Liselli , aliis Luadretii, Gradetti . In epistyliis Doricis , ubi apponitur inter triglyphos superius , & guttas in serius positas , dicitur passim Goccioluto jo . Nam e triglyphis, qui sunt capita trabium , acceptas aquas excipit, redditque guttatim . Constat autem columnationem marmoream a lignea trabeatione ortum habui s. . Quadra a pluribus etiam tamia appellatur . QUADRANGULUS , a , una . QSod quatuor angulos habet . Pli
QuaDRAruM. Quid sit in pavimentis, vide in di 'ioneo .Fapi . QUADRATURAE vΙTRA E . Memorantur a Vopisco in firmo : VAtreis quadraturis, bitumine , alii ue mericamentis i fertis domum inpraxsise perhibetur . Specula sunt si vea baci, quibus parietes ornabant, si ructura quadrat . . Constabant emblematis & fguris versicoloribus , quae prominebant probe nexae colligat aeque. Ejusdem operis rotunda & orbiculata spatia consciebant. Punius i. 35. I . Non placent jam abaci , ct oecula , in cubiculo nitentia. Vide AbucuS . . JADRIPORis , re . Januae quadrisores dicuntur a Uitruvio lib. .
189쪽
4 lib. . 6. quarum fores dupliciter complicantur .
QuINARIA . Mensurae genus in expendendis aquis deductis . Frontinus dictam tradit a diametro quinque quadrantum : quae ratio in sequentibus senaria , septenaria, usque ad vicenariam perdurat .
sTRuM . Instrumentum dentato serro praefixum . Rustici ad glebas confringendas & eruendas , structores ad varios etiam usus adhibent. Rusello is RATIOCINATIO . Architecturae pars juxta Vitruvium I. I. I. Uide rchi
RECE prus . Vide Refectiones . REDI v I vA , Orum . Congeries diruti aedificii , ad novam strueturam adhibita . Cic. Uerr. 3. Redipipa sibi habeto :quasi quidquam redipipi ex illo opere tolleretur , non totum ex redisipis constitueretur . REDUCTUS , a, tam . Reductum dicimus non si, tum quod iterum est ductum , verum etiam quod est retro duetum : uintilianus l. ii. 3. Ut qui Mulis pinxerunt coloribus , alii tamen reductiora , alii eminentiora fecerunt: Ubi vides opposita esse eminens , & reduetum . Quod in re pictoria indicat Quintilianus, apposite transseres ad Opera anaglypha, quae reducta Vocari poterunt, cum pau- . lulum solum eminent. Id genus simam eminentiam etiam appellamus , ut suo loco notabimus . RAGuLA . Instrumentum, quod ad manum semper est Fabris,& Architectis . Constat bacillo resto quadrangulari cum divisuris incisis, vel notatis , ad certae securitatem men surae'. Aristoteles l. 3. Moral. tradit aedificatores Lesbios regula
190쪽
regula plumbea uti consuesse . Ea vero , Ut pote sexilis , cum ad lapidis duritiem transmoveretur , neutiquam certae dimensionis judicia siuggerebat. Hinc regula vitiosa , Regula Lesbia vocata est . Regois , Regois , Pausetto , Canna , Mezzacanna . RapAcu Lu M. Dicitur fere de vecte , pessulo , pertica , &quocumque objice ostiis apponi solito ad prohibendum
aditum . Translate de quolibet impedimento usurpatur . RapEuM. Occurrit apud Uitruvium l. q. 6. , ubi agit de ssoribus januarum . Huc delati Interpretes impingunt tamquam in syrtes , & saxa Capharea . Barbarus exponit spatium inter duo cymatia . Turnebus haerere sibi aquamprie fatus , legendum putat peplum , & operimentum e X ponit ad modum vestis. Sed mihi praedurum est cogitare , Vitruvium inter tot laxioris indumenti nomina, peplum , vestem Minervae sacram , ejusque, & aliorum factis illustribus de pietam , in rem aedificatoriam in trudere maluisse . Baldus contendit indicari excavatam ir , valvis partem , quae media est inter scapos & tympanum. Si arridet, Lector , hoc Catone contentus abi; sin mi- nus, meliora Pythia consule .REnu IEΤoni UM . Sepulcrum . Vetus Inscrip t. apud Grui.
RESCISSIONES . Vide Resemones RESECΤIOMEs . In re munitoria fiunt secundaria quίedam perfugia , & munimenta temporaria a primariis ab cissa , ὸ
in quae, dejectis vel occupatis aliis , recipere se tuto possunt praesidiari j; atque ibi pugnam redintegrare, &proserre diutius obsidionem , donec superventu auxiliorum , aliisque morae benefici js , oppugnatio dissolvatur . Dicuntur etiam Rescissiones, R Receptus. Tag Date .REΤICULA Tu M opus . Ut de Incertum opus. RETINACuLUM . In machinis frequenter usiurpatur . Quidquid aliud quomodolibet continet. Citr. I IO. 3. Retinaculusopra scapular machinae disponantur .