장음표시 사용
201쪽
ARCHITECTuRAE AEDIFICATORIAE . 187SIΜus, a, iam. Dicuntur qui nares obtusas habent. Si mam scalpturam vocat Vitruvius , quae depressioris est anaglyptici. Rilieto schiacciato . SIMuLACRu M. De statuis dicitur, quae vera corpora simulant , vel assimilant . SI PAR IuM. In re scenica potissimum usurpatur; scenaeque ipsius est: velamentum , quo histriones teguntur . SOLARIuM . Vide Contignatio . SOLIDus , a , tam . Solidum columnae & similium cum Uitruvio Architeisti nominant, quod crassius est in iisdem . II sito della colonna . SOL IuM . Accipitur a Scriptoribus pro alveo , ubi lavabant in balneis : Celsus l. 7. 26. In folium aquae caliduo resupinus demittendus es. Plin. l. 33. I 2. Foeminae ludantur,
ct , nisi argentea , soli asidiunt. Verum haec , & quae
afferri solent testimonia Scriptorum , non tam de alveo , quam de receptorio , sive sedili in alveo exponi possunt . SPECTACuLUM . Non solum est: quod spectatur , sed etiari spectandi locus. Cicero pro Sext. Concitatus es plausus ex omnibus spectaculis . Plautus Curcul. Exoritur Pentus turbo , spectacula ruunt . Usurpari solet in ludis publici S . SPECULA . Locus editior ad eminus prospiciendum & explorandum , sive sit pars eminentior in aedificiis , ut sint solaria, pergulae, & similia ; sive genus abscisis structurae, ut siunt turres per maris oras dispositae , quae per ignem , vel stimum signo edito , adventantium hostium, vel piratarum nuncium referunt. Singulari notione speculas dicimus angustas cellulas sornicatasque , in corona murorum locatas, ubi vigilias & custodias agunt ad id
ministerium designati praesidiarii ; appensiasque habent
notulas, ad vigiliarum tempus excubitoribus praefiniendum . Torri diguaria, Sentinetis . SPECULATORIUM. Specula. Aput ejus. SPACULUM . Vitr. l. 7. 3. Ipsaque tectoria abacorum e- eulorum divisonibus prominentes habeant expressiones . A a a Spe -
202쪽
Specula hic vocat spatia quaedam in parietibus, opere rapieturato , vel crullis & emblematis ornato, de quibus 1 patiis dixi in voce Abacus . Ejusmodi quadrata , vel Orbiculata spatia , & coronide praecincta , in aedificiis marmoreis , ubi pretiosis lapidibus interseri solent , Italietiam Archite citi nuncupant SpeccH .
SPHAERISTERIUM . Locus ad pilae lusium accommodatus . In , balneis ad eum ludum, R exercitationes alias, desit nata erant cubicula , quae sphaeristerium dicebantur . Eorum locus erat supra apodyterium, teste Plinio visi. S. 6.SPICuLA . Interponi solent echinis, cassanearum scilicet invol cris , in capitulis columnarum , ad indicandum spin eos eos cortices ab iisdem scistis, & adapertos fui sse . Nonnulli iis spiculis sui minum appellationem obtrudunt: sed nihil necesse est nomenclatura tanti terrori S Orna
SpiRA . Uitruvio est basis columnae ; quoniam ejus membra, ptaecipue si plures toros habeat , abire videantur in spiram . Spiras autem dicimus flexuras orbiculares , & s-nuosas, quarum aliae alias sic excipiunt, ut in se ipsas non redeant, nullaeque circulum compleant . Columnae etiam marmoreae aeneaeque spirales fiunt. Nulla enim tanta est metalli durities , cui industria non imperet, &quam non subigat labor artis cum . SPOLIATORIUM . Locus , ubi gladiatores in arena mortui spoliabantur . Ibidem mactabantur vulnerati , quibus curationis spes nulla erat . STAsia LuM . Proprie hospitium , vel diversorium , quo peregre profecti se solent recipere : a stando enim dicitur . Frequentius tamen usurpatur pro loco , in quo genus quodvis animalium ad mansionem & pabulum detinen tur. Privatim vero sitias nomenclaturas habent diversiorum animalium fixae stationes , ut ovile, bovile, equite, caprile . Quibuscumque vero stabulum deserviat , curandum enixe est, ut opportunis ventorum flatibus objiciatur, ut fimi sordiumque congeries repurgari iisdem
203쪽
ARCHITECTuRA AEDIFICATORIAE. 189 possit; ne fiat illud Augiae, Elidis tyranni, cujus bubile tria continens boum millia , numquam mundatum , Hercules demum expurgavit : quod facinus inter famigeratos ejusdem labores non ultimo loco recensetur . Probe etiam concameranda sunt stabula adversus ignem , ,
propter foeni , palearum , & stramentorum copiam . Substerni eadem oportet lapide siliceo , vel fabulone smasculo & glareosio , ut exsiorbere lotium possiit. Ne vero frigidis ventis sint obnoxia, ad meridiem , quantum fori potest , sunt collocanda . STADtuM. Sumitur pro statione, termino, spatio cursus ,& ipsa cursatione . Continet stadium octavam mille passi suum partem , centumque ac viginti quinque nostros efficit passus . Hoc spatium cum uno spiritu consectis et Hercules , atque ibi stetisset, eidem mensiurae primus stadii originem fecit . STAusu M. Metallum notum. Tam solidum , quam liquefactum ad plures usius aptatur in aedificatoria r praeterquam quod ex eodem illita, & obducta vasa aenea, authore Plinio , gratiorem saporem reddunt , & ab aerugi ne vindicantur . De pecuniis alicubi stanno signatis, superius est dictum.
STATu A. Vide Statuaria . STATu ARIA . Proprie eorum est facultas , qui ex metallis , vel marmore imagines consciunt. Nam sculptura , quae antiquior est, ex ligno eas format: caelatura incidendo& excavando eas exhibet; Plastice ex argilla , vel gypse
rerum sormas imitatur . Certat statuaria cum pictura
de primatu dignitatis & laudis . Praestat pictura ex pressione formarum , beneficio colorum , quibus utitur, & quorum varietate disicernimus montes, flores, arbores &c. partesque singulas animantium ; neque enim crines flavos a nigris marmora , vel metalla distingunt . Excellit praeterea Pictura praerogativa lucis Rumbrae , qua magis ad vivum figurae animantur. E contrario statuaria trinam, ob rotunditatem operis , di
204쪽
mensionem explicat, cum superscies solum demonstret Pictura . Sed praecipuum ejus decus est durabilitas, quam ex materia ad perpetuitatem propagat. Contra vero sucus colorum telaeque & tabulae , quae illos excipiunt , ad longe minora temporum spatia perdurant. Utrique tamen facultati parem gratiam habet genus humanumis; non sol tim pro ornatu aedificiorum longe nobilissimo ; sed quoniam virorum , quos exhibent , virtute praestantium formis praemia , quam fieri potest, praeesaris promeritis reddunt amplissima, & ad paria peragenda atque imitanda vehementer incendunt . Dicimus autem statuam rei
cujusvis simulacrum sculptile , quod licet ex ligno etiam, opere plastico , atque adeo ex cera fiat, proprie tamen ex metallo vel marmore erectum statua appellatur. Fit enim statua a stando, quod firmatum erectumque Opus indicat . Iis primum elatae , quorum in Rempublicairta praeclara extiterint officia meritorum ; nimirum ut illustrium operum memoriae transmitterentur ad posteros ,
simulque ut aetas sera cognosceret egregie facta, iisque publice vel privatim statuta praemia. Non bellatoribus solum , sed viris etiam doctrina illustribus ea honoris significatio impertita est . Hinc Romani oraculi jussit , Graecorum laudatissimis statuas ponere admoniti , Pythagorae alteram , alteram Alcibiadi dedicarunt in soro,
ut Plutarchus tradit in Numa. Statuarum originem a
Nino Scriptores reserunt , qui Beli patris effgiem adorandam proposuerit. Apud Graecos Hermodio , R Aristogitoni tyrannicidis primum ab Atheniensibus positas ,
a Romanis vero Cereris simulacrum primum ex aere con satum , author est Plinius lib. 3 . q. Ab his initiis tam conserta paulatim statuarum copia percrebuit, ut immmensus earum apud Graecos esset numerus; Romae vero vetus fuerit dictum , duplicem extitisse populum , alte 'rum hominum, alterum statuarum. Multiplex inde earum genus, iconicae, Achilleae, curules, triumphales, nudae , hastatae , loricatae , equestres, pedestres. Quem
205쪽
ARCHITECTu RAE AEDIFICATORIAE . I9 Iadmodum vero egregio instituto factum , ut tam insigni virtutis testimonio Respublica praeesaris Viris praemia , , quam maxime posset, aeterna rependeret; sic non impari Caesarum opprobrio , atque dehonestamento postea effectum est , ut mimorum , ludionum , scurrarum , ac postrem b luparum statuis Roma silvesceret . Indicare non praetermittam Agesilai, & Catonis ambitionem praepos feram , qui sibi statuas erigi vetuere , in elatioris ina- portunaeque si perbiae argumentum conversa praecipui apud mortales honoris despicientia . Qui primus sibi fla- tuam locaverit , Gorgias fuit Leontinus , qui sibi simulacrum erexit in Delphico Apollinis templo . Lautus erat, subdit Punius , docendae artis oratoriae quoius . Statuae ab antiquis ita construi solitae , ut earum capita a reliquo corpore eximi divellique possent . Hinc apud Suetonium legimus, Caligulam a statu a Jovis Olympici avulsi, capite, eidem proprium stubstituisse . Idem factitatum Commodo , qui a Colosso Neronis abstracto capite proprium eidem inseruit, ut in ejus vita scribit Lampridius.
Sed neque praetereundum est adnotare , Graecorum statu as plerumque nudas, minus frequenter palliatas erectas contra vero Romanorum plerumque tectas , &quidem in universum loricatas , raro autem togata S. Quo insuper docemur, eam nationem longe majorem
rependendi honoris curam habuisse iis , qui bellica laude, quam qui urbanis studiis, aut promeritis pace quaesitis forentes essent. Praecipua vero pars honoris praestiti statuis apud Romanos fuit, ut pro asyli tutamento iis, qui ad eas confugerent , haberentur. Quod tamen minus religiose observatum est ab Augusto, qui, ut Suetonius testatur , M. Antonii filium, apud Julii Gesaris statuam tegentem se se , abstrahi inde mactarique jussit . Deorum porro simulacra apud Veteres lignea erant, ut ex Platone, Plinio, & aliis discimus, nimirum se iam foecunditatis rationem priscis illis habentibus , pretia vero marmorum & metallorum aut ignorantibus, aut pro
206쪽
pro morum corruptela, & ostentatione importunae ambitionis habentibus. Soli, & Lunae elaboratas imagines, tamquam inepti genus obsiequii, deridet Lucianus. Quid enim tela , vel metallis ea Numina prosit effingere, quae nativo proprioque lumine explendescentia nostris quotidie oculis obversantur ξ
STELA , ae . Plinius L 6. 28. Melae lapidear literis ignotis oec. Pila , vel columna lapidea . Uocem Graecam Latinus Historicus Latinam secit. Pila pro , Colonus . SCERA GAAΥΑ. A soliditate ex Graeco . Fulturae genus dicitur ex muro declivi , ad sormam anteridis , cui aedificium , vel columna nititur. Uit r. lib. Muretto ascorsa ,
SI IAADiu M. Sella di scubitoria semicircularis , ex herba &frondibus, a quibus ex Graeco appellatur, nomen habens ; cujusmodi apud Priscos in ritu erant pro tricliniis , ut Athenanis , aliique tradunt . Sed luxu valescente , ex marmore fieri cepta. Ain. Epist. S. 6. Stibadium candido marmore pite protegitur . STILLICIDIUM . Pars tecti , quae anterius prominet , & pluvias aquas projicit . Grono is . STRIA. Striae partes sunt eminentes inter cavitates columnae, aequalibus & perpetuis sulcis incisis. Opponuntur
illis striges, quae sunt partes depressie , & subsidentes .
STRIO . Strias facto . Utr. l. q. 3. Columnas striari plain istriis oporici. Saenix . Ut de Stria . STRUCrILIs , le . Columnas structiles appellamus, qtine ex lapidibus & arenato fiunt ; cui opponuntur solidae, qua
ex uno consantur marmore , vel lapide . STRUCTOR. Faber caementariuS .
207쪽
STRUCTURA. Actus aedificandi , vel ipsum te discium . STRUCTURA ORDINARIA . Fit ex lapide , silice , potissim vinvero ex lateribus ordinatim dispositis . Vitr. lib. 2. 8. Nou es contemnenda Graecorum fructura. Non enim
utuntur e molli caemento polito , sed , cum discoseruuco quo raco , ponunt de silice , seu de lapide duro ordinariam . Idem ibidem : Ex sy cibus ordinariis struat bipedales parietes. Proprie structura est media inter consectam saxo quadrato , eamque quae constat ex conge ito acervatim informi lapide , sive farctura . STYLOBATA . EX poni solet basis columnae ; sed columna etiam avulso stylobata, suam habet basim . Idcirco appellandus potius substentaculum , seu pes columnae , ex quo dicimus Pieris alio . SrrLus . Quid sit in scala cochlide . Uide Cochlea .
SUB DIALIS , te . AEdificia, pavimenta, ambulationes sub diales , quae sunt sub dio , aperto nempe in loco, ad apricandum , vel ambulandum . Opponuntur illis hypogeae, quae fiunt ambulationes subterraneae , vel tectete .
SusLICIuM. Tignum, quo quidpiam sustinetur , vel struitur . De pontibus plerumque usiurpatur , qui sublicis structi nuncupantur sublicii. Hujus appellationis Romae erat pons AE milius a Coclite de sensius. Ab eodem ponte sepius instaurato resectoque a Magistratibus Pontifices originem nominis habuisse , scribit Varro l. q. de L. L. SUBSCus , udis . Subscudes assulae sunt ligneae & cuneatae , quae insitae immissisque trabibus easdem firmant . A succidendo nominantur aut hore Festo . Spraughetta . Z pG SUBSELLIUM . Ut vox ipsa admonet, & ad docet Varro , ali quid minus est sella; nempe sella humilior, non conse renda majoribus sellis praesertim Curulibus. Singulari modo dicitur de loco in theatris , ubi populus histriones recitantes audiebat . Item de Curia , ubi Senatores; &de privatarum aedium tribunalibus.
208쪽
SuBITRuCTIO. Licet proprie imίe structurae partem , & qua si basim aedificii notet, accipitur tamen pro quacumque a mole in serius adjecta; imo etiam pro integro a dii cio, elato praejaetis operose fundamentis; priesertim si arcubus, pilis, & veteris structurae ruderibus incumbat.
Suas aestu cruM , i. Substructio . Uit r. l. 8. 7. SUBTEGULANA PAvIMENTA . Uide Pupimentum . SUBuRBIUM . Spatium prope urbem, vel urbis appendix, cum frequentibus domorum aedificiis , non disjectis , sed collectis , nexisque ad modum vici. Sobborgo . Sta CCINuM . Idem esse atque ele strum plerique statuunt .
Lapis est genam ce per similis . Apposite illud Hesychius
aurum vitreum , vel Vitrum aureum Vocat; nam color aureus , materia vitro compar est . Mirum in moduri Scriptores variant super ejus origine & natura . Calculum alii littoralem , crystallinum , alii bitumen terreum putant, ex fissuris scopulorum in mare defluens : sunt qui gummi esse existiment, aquis marinis congelascens . Constat liquidum quiddam primum fuisse . Id evincunt nati scie , culices , formicae, aliaeque bestiolae, quae electrinis massulis convolutae inclusisque deprehenduntur. De ejusinodi insectorum sepulcris, supra AEgypti Pyramides , & mausolea Cariae demirandis, ludit eleganter non uno in loco Martialis . Ex eo lapide , vel gemma pocula, vasa , sigilla , toreumata incisa vel insculpta conspiciuntur . Columnas ex electro habet Claudianus de Rapt. Proserp. l. I. -- in cessas iurgunt eis Ura columnas Opidius Metam. lib. 2. Phaetontis in Eridano consepulti
Sorores in arbores populos conversias , earumque lacrimas in eleetra permutata S canit .
Inde fluunt lacrimae ; stillataque Iole rigescunt
Excipit, ct nuribus mittit gesanda Lusjuis . Sunt qui Vati dicam grandem impingunt , eumque 'locorum violati juris iniimulent; quoniam nusquam in
209쪽
Italia , nedum apud Eridanum , nascantur et e stra . Non est , quod alio confugiant Critici, ut eum locum ferruminent . Ueram & legitimam defensionem affero ex duplici Eridano . Alius fluvius est in Italia omnium maximus ; alius ejusdem nominis Prussi am alluvit , R exoneratur cum Uistula in mare Ballicum : Baudrand ex Clu- verio : Eridanus , Rodatin , amnis Poloniae in Prus' a Regia , ex lacu exoriens 23. miu. pu f. pro Dantiscum .
Ibi in V ulam fluvium cadit, deinde paulo pos cum
ipso in mare Ballicum labitur . Notum est autem a mari Baltico elici in littora vim succini copiosam . Figurata proinde locutione usius est Ovidius, & quod erat Eridani Dolonici proprium , in Eridanum Italicum transtulit , ut pretiosi ejus lapidis origine eamdem Italiam , si, luna nempe patrium , illustraret. Nam si per anacroni simum, R prolepsin fas est Poetis anticipare spatia temporum , quod Virgilii exemplo nemini est ignotum, cur nor , etiam Poetae liceat variare quandoque spatia regionum , &, quod unius est provinciae proprium , in aliam trans ferre , praecipue si patria est .
Suas asaeus , & Suggestum . Quidquid in altum effertur. Duplicem apud nos significationem obtinet : primum pro sublimiori loco , ex quo quis verba facit ad populum:
Dulpitum . Hac acceptione Lepe usurpatur a Scriptoribus , ubi de rostris Romanorum meminerunt . Iterum notat machinales aggeres, fossa & vallo munitos, ubi tormenta majora chalybea seriatim locantur . Batteria ,
SUGGRuNDA, ae . Ut tr. L IO. 2Ι. , &Sua GRuNDATIo . Idem L q. 2. , &SUGGRUNDIuM . Plin. lib. 23. I 3. Porrecta & depressior tecti pars, qua imbres procul dejiciuntur a tegulis , ne parietes vitient. Grondsu . SuiLa. Stabulum suum . Differt ab hara , quae continet se-
210쪽
jun sta stropharum receptacula cum suis singularum suculi S . SuMMoeNIuΜ . Locus erat Romae moenibus additus , ubi
scorta prostabant , ex quo sium moeniana non uno in loco appellantur . Martialis . SupARCILIuM. Apud Uitruvium in stylobata pars est inter superiorem , & inferiorem Scotiam , quae a Barbaro redditur Pianuaeto. In januis vero est quod antis si perimponitur , terminatque desuper lumen , seu vacuum janua'. Super liminare . Sopracilio , Sopraliminare , Soglia dis ra , Architrad . SUPERLIMINARA. Lignum, lapis, vel marmor quod ad sormam jugi postibus , vel columnis incumbit. Architrade. Vide Supercilium . Sus TANTA CuzuM . Quod aliquid sustinet. Sosiegno .
SYMMEΤRIA . Latinis est exacta partium ad totius operis commensurationem proportio . Definitur a Vitruvio l. I. 2. Ex ipsius operis membris conpeniens consensus; ex
partibusue separatis , ad unise ae figurae specum rati
partis responsus . Simmetria, Propor7ione. SYsΤYLos . Quod columnas habet ita dispositas , ut inter unam alteramque crassitudo duarum columnarum pro spatio relinquatur.