장음표시 사용
401쪽
sum vero id , euius partes per eiusdem materiae
subtilioris egressium factae sunt magis compactae Nam per materiae subtilioris ingressum rare fieri corpora ς per eiusdem egressum condensari anteis hac observatum est, ubi de vacuo Epicureorum; nec ullatenus opus est, ut de raritate & densitate pluribus agamus . Nunc igitur de humiditate
Humidum eum fluido , seu liquido eonfundit Aristoteles, dum illud libro a. de generat. & LO
Xupt. cap a. definit , eo us quod aegre propriis serminis, facile vero alienis eontinetiar. Id tamen
discriminis inter humidum & Ii sidum intercedit, quod omne humidum sit liquidum, non vicissim. Nam corpus liquidum seu Auidum dicitur, evius partes in motu perturbato sunt positae , adeoque facile dividuntur: euiusmodi sunt aer, & flamma
Purissima , quae quamvis sieea sint corpora , non humida , in liquidorum tamen numero'reponun tur . Ηtimidum vero est illud , quod aliorum eorporum meatus peneιrando, iisque inhaerendo mads-νem ipsis eoneiliat, qualis est aqua , cu ius nimi xum partes oblongae , teretes , & flexibiles aliorum corporum poros ingrediuntur, ipsaque u VΟ-το , seu madore perfundunt . Si vero partes humidae & molliores variis inter se ramulis sint amplexae, aliaeque aliis tenacius insertae , quales sunt in oleo, viseos appellantur. Sed cum haec ver sint , id merito quaeritur , quid causae sit , cur eorpora fluida propriis terminis aegre contineantur , aut tactui facile cedant , non item dura r illudque statim in men tem venit , crassitudinem partium , figuramque nimium impeditam liquiditati vehementer obsta Ter venuitatem vero cum aequabilitate figurae eonjunctam ad fluorem esse accommodatissimam .
Unde sit: PROPOSITI Corporum fluiditas in partium exiguitate , in
figura aequabili , & ad motum expedita , ac denique in motu perturbato , ab aetherea praeser-
im substantia profecto , eonvenientissime statuitur
402쪽
' Probatur . In eo fluiditas seu liquiditas posita' cogitari potest, quod eorpora fluida , seu liquida in sua specie constituere , eaque a duris & firmis corporibus aptissime seiungere intelligitur. Atqui partium exiguitas, figura aequabilis , &ad motum expedita, ac denique motus perturba. tus, ab aetherea praesertim substantia profectus ,
corpora liquida in specie liquidorum constituunt, ct a duris, firmisque eorporibus discernunt.
Primo enim , partium tenuitas ad fluiditatem necessaria est: alioqui liquidorum corporum partes sponte non diffluerent e quod tamen ad eOTum naturam pertinet.
Secundo. Figura aequabilis & ad motum expedita necessaria est , ut partes inter se minus co haereant , & facilius quoquoversum perturbato motu cieantur . Hinc enim metalla liquefieri posse identur, non saxa ς quod plus sit materiae terrestris I asper se in saxis ; plus vero salis in metallis: partes quippe salinae magis aequabiles sunt,& ad motum magis accommodatae , ideoque metalla fusilia sunt, non item saxa. Tertio denique , motus ab aetherea substantia profectus praecipua est liquiditatis causa: cum eo praesertim motu corpora liquida a duris secernantur ; nec alia sit ratio , cur sales v. g. in aquae communi , & metalla in aquis stygiis exsolvantur , quam quia liquores illi suo motu durorum corporum partes exagitant, & divellunt: praeterquam quod dura corpora, ut metalla , solo par tium motu liquescunt , ut nemini obscurum esse Potest.
Ergo eorporum fluiditas in partium exiguitate, in figura aequali, & ad motum expedita , ac denique in motu perturbato ab aetherea praesertim substantia profecto aptisti me constituitur.
Ut liquidorum eorporum partes , quae quoquoversus agitantur , non sint aliae aliis impedimento , diversae in iis eo ne ipi debent particularum series, quarum hae sursum, illae deorsum, hae ad dextram , illae ad sinistram moveantur. Ut in textrinis diversi occurrunt filamentorum ordines, ex
403쪽
gy4 Pars Pr maquibus omnino distinctis & in confusis opus texistile conficitur. Quamobrem in flumine praeter motum. molis , seu totius fluminis , quo flumen totum in mare Iabitur, extat insuper motus fluiditatis , quo tenuissimae ipsius particulae per diversas series quoquoversus moventur ,& Ii quidam
Responsiones ad obiecta. Obi ieies primo . Si corporum liquidorum particulae perturbato motu cieri postulant , liquiditas & ca Ior inter se revera non discrepabunt. Atqui falsum consequenSωErgo & antecedens . Respondeo negando minorem . Nullum quippe est eorpus liquidum omnis plane caloris ex per S, Iicet comparate ad sensus nostros frigidum quandoque videatur , ut iam indicavimus . Liquido-Tum enim corporum particulae lentiori nonnunquam motu in ipsis liquidis , quam spiritus animales in nobis exagitantur et ideoque spirituum Commotionem remorantur, ac frigoris sensum inducunt, tametsi inter calida numerari debeant. Instabis . Corpora dura & solida aliquando sun vim pense calida, ut ferrum candens , accensi car- hones,. &c. aliquando ad calorem producendum sunt comparata, ut sa I fraxini, ex quo prompti λsma parantur eauteris p sal tartari, ca I x viva , &eo
Ergo liquiditas ct calor pIurimum inter se dita
Respondeo distinguendo antecedens . Corporae dura & firma impense aliquando sunt calida , ut ferrum eandens, & accensi carbones, quatenus ignitae particulae vehementi prorsus motu agitatae, proindeque liquidae e X iis erumpunt, aut in illis tumultuantur , concedo et quatenus praecise sunt dura, nego . Similiter ca I x viva, sal fraxini, &alia id genus ad calorem procreandum , aut suseipiendum sunt comparata, quatenus eorum Partes ceseri ae perturbato motu exagitari possunt j concedo I secus , nego I quare nego consequentiam. Quamdiu enim durorum corporum particulae immotae, aliaeque aliis adiacentes consistunt ,
tamdiu inter corpora caIida recenseri non possunt,
404쪽
Pbsees . Ses. V. cap. IX. 39seum ipsa metalla liquefieri oporteat , ut impenis calida percipiantur is objicies se eundo . Si liquiditas in perturbato
partium insensibilium motu consisteret, non tam Deile corpora Ii quida dividerentur, quam fieri experimur et nam plurimarum liquidi corporis particularum motus huic divisioni foret contrarius .
Ergo liquiditas in motu non est posita, sed in
eo tantum, quod ipsius partes ad motum sint comparatae .
Respondeo negando antecedens. Liquid orum enim corporum tenuissimae sunt particulae, & aliae ab aliis divulsae . Cumque iam in motu positae sint, ideo maiorum eorporum occursu facillime aese mutuo dividuntur : quoci certe nota eveniret , si eae omnes quiescerent, & aliae iuxta alias comprimerpntur, ut fit in duris cGrporibus I tunc enim motui magis resisterent; nec possent nisi summa vi in omnes partes seorsim agitari: quod tamen liquidis necessario convenit.
Instabis . Si qua sit agitationis partium causa in liquidis corporibus , maxime aetherea, subii Iisque substantia, quae Ii quida illa corpora pervaditis Atqui aetherea substantia liquidorum torporum
particulas in omnem Ioci partem determinare non Potest, cum per eorum meatus Iibere fluat.
Ergo nul Ia est hujusmodi partium commot oia corporibus liquidis o Respondeo distinguendo minorem . .aetherea msubtilisque substantia ratione partium suarum tenuissimarum non potest Iiquidi corporis partes in
omnem loci partem exagitare , concedo, ratione partium maiuscularum, nego : quare nego consequentiam o In aetherea igitur substantia, & in omnibus liquidis eorporibus diversi ordinis par- res sunt distinguendae r aliae scilicet majuscuo,
aliae tenuiores . Equidem concedimus , aethereae substantiae particulas minutiores non posse motum
crassioribus aquae , aut alterius liquidi corporis partibus impertiri ; non enim aliam ob rationem aqua in glaciem concrescere videtur, quam quod aethereae substantiae partes maiusculae arctatos aquae meatus non facise subeant , sed tenuiores
405쪽
Paν3 prsma fluiditas, effleere non possunt. At vero partibus maiusculis aethereae substantiae liquiditatis motum Produci pota contendimus e non enim eae Ii quo-Tum poros tam facile pervadunt, quin multis eorum partibus solidis occurrant , easque quoquo 'versum eodem motu exagitent. . CAPUT X.
De firmitate , s siccitate . LIquiditati seu fluiditati firmitas , seu soliditas , mollitiei durities , humiditati liceitas ,1ae vi tati asperitas opponitur . Idem vero corpus Persaepe fluidum est simu I & humidum, ut aqua ἔaliquando tamen fluidum est , & siceum , ut flamma, & aer: sed quod durum & firmum est, id siccum esse semper necesse est , numquam humidum. Let vitas vero , seu politura firmo simul &liquido corpori competere potest, maxime tamen Iiquido, ut asperitas aut scabrities , non secus ac ista abilitas & rigiditas , duro proprie convenit .. Sic cum tamen cum duro confundere videtur Aristoteles lib. a. de generatione & corruptione cap. a. ubi ait, secum esse id, quod propriis rem minis facile continetur, ει aegre aIienis . Nam si id tantum sic eum sit, quod aegre alienis terminis
Continetur , sola corpora, dura , ut lapides, & m talia , poterunt sicca nominari; non item flamma, quae alienis terminis facile ae commodatur : omnestamen flammam siccam pronuntiant. Cur autem dura, seu firma corpora alienis terminis non facile coaptentur , suosque intra terminos fae illime se contineant, id a Physicis studiosius est investigandum. Epicurei duritiem ac firmitatem eorporum ab atomis solidis & hamatis , sive inter se mutuo absque ullo fere vacuo implicatis , & connexis desumunt , quales esse adamantes, silices, saxa ,
S metalla censet Lucretius Itb. a. de rerum natura, versu 444.
Denique qua nobis durata , se spissa viden
406쪽
Er quasi ramosis aIte eompacta renees. In quo iam genere imprimis adamantina fax Prima aete eonflant , ictus contemnere Dera , Et υaIidi stiees , ae duri robora ferri , aeraque , eis Uris reflantia vociferantu ν' Quae quidem opinio magna statim verisimilitudine animos occupat . Sed si qui sint , qui a tomos insectiles eomprehendere se negent , quales sunt Peripatetici omnes , & Carteiiani , iis uitiaque alia firmitatis , seu duritiei afferenda est causa ; cum secundum eorum doctrinam atomi quaelibet, seu potius particulae etiam hamatae in duas, Pluresve tenuiores particulas nullo negotio secari possint.
Itaque Cartesius seeunda Parte Prinei piorum , numero s s. firmitatem & duritiem in solam partium quietem refundit: nec ullum aliud ipsi glutinum potentius Videtur, quo durorum corporum particulae inter se coniungantur , quam earum quies. Sed cum quietem non tantum ut aatum realem, verum etiam ut vim quamdam, seu potentiam in eorporibus quiescentibus ita tu at Cartesius , quod superius a nobis est confutatum : id- ei reo tertiam sententiam , quae est Auctoris operis de veritatis inquisitione, lib. 6. cap. am-Plectimur . Sit igitur
V Erisimillimum est, eorporum durorum firmῖ-tudinem non a solo partium- eontactu Acquiete , sed a subtili materia exterius comprimente e sse deducendam. Probatur prima pars . Non eo se Io duri eo Poris partes inter se cohaerent , quod earum diuisioni non satis obstare videtur. Atqui partium quies non satis obstare videtur ipsa tu in di visioni ; cum ea crassioris corporis motu facile vinci queat , ut superius ostensum est, ubi de corporum percussione . Nam quemadm*dum adamas in tabula laevigata quieseens , immi Dis in eum lapillo, facillime ab ea tabula separatur : sic dimidia pars illius adamantis , si sola
uigie alteri diaudiae parti adtareret, lininita ia
407쪽
Pars PrImaeam a Ito adamante , aut lapillo , deberet a sua comparte separari; quod experientiae adversatur. Ergo verisimillimum videtur , duri corporis partes non sola quiete &contactu immediato inister se cohaerere.
Probatur secunda pars . Illud duritiem , aut firmitatem eorporibus tribuere videtur , quod i- Psorum partes exterius ita comprimit & compingit, ut vix aliae ab aliis divelli queant. Atqui materia subtilis corporum durorum partes exterius ita comprimit ac compingit , ut vix aliae ab aliis divelIi queant; ac si paululum a se mutuo removeantur , statim in pristinum Ioeum redeant, in quo vis elassies consistit; secus atque in corporibus liquidis accidit , quae non tantum exterius a subtili materia comprimuntur, sed interius etiam penetrantur , ac pς renni motu quO-
Ergo aer , & alia quaevis ambiens subtilis materia duritiem corporibus conferre videtur. Confirmatur propositio illustri experimento , quod a clarissimo Guerie kio , Auctore Machinae pneumaticae olim factum memoratur . Is aeneum globum cone avum in duo hemisphaeria divisit . Deinde ex his hemisphaeriis tenui cera inter se commissis, S in globi formam restitutis aerem eis Tant Iando, ut fieri solet, eduxit. Tum octo iunxit equos, qui haec hemisphaeria in diversas paristes traherent r ipsa autem quaternorum hinc inde trahentium equorum viribus divelli vix potuere,
quod ab externo aere exterius tantum comprimerentur . Similiter excipulum vitreum Machinae pneumaticae , ubi ex eo exhaustus est aer , cum
tripode seu fulcro , cui impolitum est , sic conis Iungitur, ut vix ab ipso sejungi possit. Ergo materia subtilis exterius comprimen clacorporum partes coniungit, firmitatemque di duxitiem ipsis impertit.
Ex eo quod duri corporis partes Ita comprimuntur a materia subtiliori, ut aliae ab aliis divelli vix queant j inferre licet , compressionem illam, praeter causas superius allatas , magni e
408쪽
Pbsees. Sessit. V. Cap. X. Responsiones ad obiecta. Obi ieies primo. Si firmitas & durities eorporum
a substantia circum premente repeteretur, nihilo
Deilius unum hemisphaerium globi marmorei in bina media divisi ab altero hemisphaerio separaretur, quam si globus ille non foret divisus.
Atqui falsum consequens. Ergo & antecedens.
Respondeo distinguendo maiorem. Nihilo faei Ilus unum hemisphaerium globi marmorei in bina media divisi ab altero separaretur hemispluerio , se eundum motum sectioni perpendicularem , quo
statim unum hemisphaerium totum simul ab alte- To removeretur , esto : secundum motum feetioni parallelum , quo unum hemisphaerium paulatim duntaxat, non totum simul ab a Itero recederet , nego . simili modo distinguσ minorem & nego consequentiam . Cum enim materia subtilis haec
duo hemisphaeria simul conjungat, & comprimat, si politis admodum superficiebus se contingant , aegre prorsus alterum ab altero di Deiari poterit,
motu se ilicet ad sectionem communem perpendiculari r quia tunc columna aeris , & materiae
subtilioris huic hemisphaerio ineum bens est removenda ; quod sine vi maxima fieri nequit . Sectamen unum hemisphaerium super altero facile labetur, & ab eo sensim recedet, si motu sectiois ni eommuni parallelo moveatur: quoniam mate xia subtilior , quae ab illo hemisphaerio labente antrorsum pellitur , circu Iari fere motu ad par tem oppositam redit. Instabis. Si durities eorporum a materia subtiIi
comprimente oriatur, nota minori facilitate unum
ex istis hemisphaeriis labendo in astero pau Iatim ab ipso separabitur, antequam ambo dividantur, quam ubi fuerint divisa : nam materia subtilis comprimens huic divisioni non obstat. Respondeo negando propositionem . Nam eum divisa sunt ambo hemisphaeria, quantumvis laevigatis superficiebus se contingant , liberiorem tamen , patentioremque locum materiae subit Ilors
intra se relinquunt i quae materia minime pro
409쪽
hibet, quominus ipsa moveantur, motu nἰm Irum superficiebus illis parallelo : si quidem materia subistilis ab una parte , in quam scilicet alterum hemisphaerium impellitur, sensim recedit, & in alteram circuitu quodam revertitur . Sed si bina globi media a se divisa non fuerint , tum eorum
Partes magis sunt contiguae , nec tantum , tamque liberum materiae subtili spatium relinquunt, quin ipsius motus multis locis abrumpatur : ex quo fit ut majore vi exterius comprimantur , sibique mutuo magis adhaerescant: nec proinde tanta facilitate in partes oppositas distrahi possint.. Obiicies secundo . Si materia subtilis fluiditatem corporibus tribuit, ut probavimus , quomodo poterit firmitatem conferre' Respondeo, materiam subtilem non tantum fluiditatem, sed etiam duritiem corporibus tribuere. Si enim exteriores corporum partes magis premat, quam tuteriores concutiat ; tum duritiem & firmitatem iis imperiit , sed si corpora pervadat, S eorum particulas seorsim perturbato motu exagitet , fluiditatem iis conciliat, ut diximus. . Sed inquies . Cur alias partes exagitat , alias non item tRespondeo id ex eo fieri , quod aliae aliis sint
solidiores , vel texturam habeant magis minusve ad motum comparatam. Itaque duo liquores inter se simul permixti in coagulum quoddam aliquando concrescunt z quoniam eorum textura si emutatur, ut per ipsorum meatus materia subtilis minus facile quoquoversus pertranseat. V. g. spiritus acidus in animalium venas infusus , vel in sanguinem recens emissum injectus , sanguinem istum coagulat . similiter cum ovum in aquam ferventem mittitur , ubi caloris vi partes ipsiusserosae una cum sulphureis, aliisque tumultuario motu permixtae sunt , ac situm mutavere , non tantum album en, sed etiam vitellus obductis utriusque meatibus induratur . Idem de lacte in
Alii liquores spiritu volatili vel sale alla ali imia Praegnati , ut spiritus urinae , vel spiritus vini , Goncretionem sanguinis impediunt, & fluiditatem
410쪽
rissimum effetunt , non secus ac filum ferreum eandens in aquam immersum , ut fiat acus ς vel immersum in stannum liquefactum, ut fiat spinu Ia, seu alicula. Item Iamina ferrea etiam calore rubens, in stannum pariter fusum immissa , eo pus durum eum eo constituit, quod ferrum aIbum nominatur . Huiusmodi autem durities ex eorum torporum mixtione , & meatuum obstructione
simili ratione gypsum aqua dilutum in Iapidis soliditatem induratur , quoniam illius pori post
eam mixtionem sic obstruuntur, ut materiae lubintilis partes maiusculae eos fere non penetrent, sed exterius tantum compingant . Si vero gypsum uberiori aquae affusione fuerit inundatum , ita ut illius partieulae seorsum in aqua veluti natent , tum iet in molem solidam & duram eompingi am-Plius non poterit. j - Urgebis. Durorum eorporum partes ita sunt compactae, sibique cohaerentes, ut nulla intereum vente subtili materia separari , & a quiete sua dimoveri possint.
Respondeo negando propositionem. Nulla enim sunt adeo firma, duraque corpora, quin a mate-xia subtiliori per insensibiles meatus quoquove sus fere penetrentur. Ac si ea subtilis materia solidiores quasdam particulas , v. g. salinas secum
abducat , omnem quandoque eorum corporum texturam tommutat .' vel ea in liquorem aliquando solvit, ut in metallis observamus. Certe intestinum quemdam motum , lieet insensibilem , corporibus etiam duris inesse , multa suadent experimenta. Quo enim pacto animalium ossa absque eo motu nutrirentur, & atigescerent Quomodo vitriolum e nigris illis tersisque lapidibus erumperet, qui prope Lutetiam ex argillo se terra eruuntur ' ut innumera id genus o mi tam exempla , quae repeti pomunt ex Boylio , tum in Hifloris suiditatis oe firmitatis , tum maxime in differtatione de absoliata εtilete in comporibus ; ubi illud inter alia multa commem rat , sectione octava , gemmam Turco idem penes unum ex suis amicis fuisse , in qua discolo-