장음표시 사용
381쪽
Ph eer. Soct. V. Cap. V. 372edit , cum est longior, & campana eo gravius is nat, quo gravior est, aut maior. uamobrem si corpus sonorum , v. gr. fides te-fiudinis, certa ratione dividatur, omnes per eam divisionem reperiuntur . consonantiae. Nam si duae sint chordae aequalis crassitiei , & longitudinis , ac aequaliter tensae; earum vibrationes erunt Isochro na, seu aequidiuturnae, hoc est , aequ/li tempore Rbsolventur e ac proinde eae chordae futurae sunt in Unisono , seu eumdem omnino sonum producent; sive illarum vibrationes maiores sint , maioremque arcum circuli describant , sive sint minores. Sed si maiores arcus percurrant, intensio- Tena; si vero minores , remistiorem sonum proba biliter sunt redditurae.
Iam si una ex iis chordis sit alterius dupla, &unam tantum vibrationem absolvat , dum altera duas perficiet : eae duos sonos , gravem & acu vum, tota octava distantes, producent. Quod autem statuitur de duabus chordis, quarum una est alterius dupla, id etiam statuendum de una chor da comparate ad partum sui mediam. Nam si integra chorda AB, fg. s. rab. I s. pulsetur , deinde ope equulei seu ponticuli in duas secetur meis
dietates vi e , ac illius pars dimidia A e , vel e B, stringatur , sonus qui prodibit ab integra e horda, erit gravior ,& tota Oetava distabit a sono , quem reddet pars eius dimidia. Octava porro, seu diapason omnes alias consonantias continet. Nam postquam divisa est linea AB in e , ti facta est A B ad e B, ut a. ad x , inde oritur consonantia, quae Octava dicitur seu diapason : si rursus e B bifariam dividatur in d , erit A B ad A d, ut 4. ad 3. & efficiet sonsonantiam , quae vocatur Quarta , seu diatessaron . . Item A d erit ad A e, ut 3. ad a. & Quinta se a diapente hinc nascetur. Veteres agnoscebant tantum tres illas eon innantias , nempe octavam , Quintam , & Quartam. Ideoque ut ipsas una cum tono majore ex Primerent, censuerunt omnem harmoniam conti
neri quatuor his numeris , Ia, 9, 8, 6. quibus aliunde exprimerentur tria proportionum genera . . am harmonica proportio inter Ia, Ssis, re Pein
382쪽
37 a Pars prima 3 itur. Siquidem ut is est ad 6: ita 4, ligere tia primi termini a se eundo , est ad a. disserentiam secundi termini a tertio: Arithmutica inUenitur inter Ia, ς, 6. quia idem est excessus i ter ia, & 9: qui est intur 9 & 6 : Geometrica denique inter Ia , 9, 8, 6. quia ut 12. ad 9, i ta 8 ad 6: vel ut in ad 8, ita 9. ad 6. Itaque consonantia Diapason his continetur numeris , Ia & 6 , qui numeri sunt inter se in raetione dupla, seu ut a ad I. Quinta seu diape re his numeris exprimitur, ra & 8, vel 9 λ 6, qui sunt inter se ut a. Diatessaron , seu Quarta his, i a & 9; vel 8 3c6. qui sunt inter se ut
Nunc autem praeter eas co sonantias multae a-
Iiae recensentur. Nam si duae chordae sint aequalis erassiti ei, & longitudinis, & aequaliter tensae, eae sunt ut r. ad I. & proinde in Uuisono . Si pri-gna ad se eundam sit ut et ad I , orietur octava es ut 3 ad a , fiet Quinta : fi ut 4 ad 3 , fiet Qua
et a : si ut s. ad 4, fiet dilonus , seu Tertia malor: si ut 6 ad s , erit semidironus , seu Tertia sninor. Quod si sit ut s ad 3, fiet Sexta major: si ut 8 ad 3 , erit Sexta minor: si ut ' ad 8. egit tonus maior: si ut Io ad y, tonus minor: si ut 36 ad Is . hemitonium maius: si ut as ad a hemitonium minus, sive dios. Intra Octavam continentur tres toni maiores, se ilicet inter re & mi, inter D & βι , di inter ιa & β: duo minores, nempe inter tit & re: aginter sol & la: ac tandem duo hemitonia mai xa, se ilicet inter mi & fa, inter se & tit. Est au-.tem tonus maior ad minorem ut 8 I ad 8o, k i- iste excessiis vocatur Comma.
Hie observa duas octavas seu quin oecim gradus disdiapason appellari: item disdiapente &e.
Omnes eae consonantiae suaviter aurem assiciunt:
quia vibrationes, ex quibus proficiscuntur, simul aliquando. incipiunt, & desinunt. Id patet in Octo υa , in qua prima chorda unam vibraetionemessicit, dum altera duas absolvit tum in stui xa , in qua una chorda duas , altera tres vibra-ziones eodem tempore peragit tum in uuarta, rubi una tres , altera quatuor ribrationea edit , Ac,
383쪽
Pissicer. GAZ. V. Cap. VI. 3 3In iis quippe omnibus initium & finia vibrati
num ideat idem simul recurrunt. -- sed si vibrationes eae corporum sonororum nunis quam simul nec incipiant, nec absolvantur, tum ingratae sunt eo nis nantiae z quia sese semper interis turbant, auresque proinde offendunt : cujusinodi sunt in seeunda, quae vel tonus est , vel hemitonium, in Septima, in Tritono , seu Quarta suis Perflua, v. g. inter D & si, &e.
Quaeres quinto, cur pulsata una testudinis elio da , eodem etiam motu percellatur ea , quae est in Unisono , id est quae unum & eumdem habetae ipsa sonum, sive quae illi omnino aequalis est, S aequaliter tenta . Respondeo, id ex eo oriri, quod utrique cho dae aequales competant vibrationes e unde si una semel mota sit , & aeri vicino suum motum imis Pertiat, aer ille alteram chordam ejusdear vibrationis capacem ad motum excitabit . Multa praetereo, quae sigillatim ab iis, qui pe- euliares de sono Si harmonia tractatus eonscripse. runt, inquisita sani diligentius, tum ei rea tuba Tum clangorem . t in quibus nimi tum si intenso spiritu aer duplo celerius movetur , Octaυam; si in alia ratione , aliam consonantiam essicit : ὶ tum ei rea sonorum & foraminum discrimina in tibiis: tum ei rea vocis nostrae inflexiones ex dilatatione vel contractione laryngis , ex maiore vel misnore oris apertione , aliisve e X causis exortas 2
h. e enim & similia phaenomena ab iis , qui s pervis tradita meditari voluerint , deduci ex principiis nostris poterunt.
CApores & odores una coniungimus, quoniam iῆo iisdem fere principiis constant; nec aliud fortatasse inter eos discrimen intercedit , quam quos
actuosae sensumque moventes particulae sint in odoribus tenuiores ,quam in saporibus r utraque enim qualitas proba bilissime in particulis salinis ae
384쪽
Pars Prima R infactus organa ve I iucunde, veI moleste assi
Id primum in saporibus ostendendum, quorum octo species leguntur apud Aristotelam, libro se cundo de Anima , cap. is . scilicet falsus , pinguis , duleis , acer , acidus , superus , acorbus , amarus. His addunt Medici iusipidum . Adeo ut novem sint pervulgatae saporum species : quas
hoc disticho complecti libet. Sunt salos, pinguis , AEuic quo , acidusque sapores , 3
CApores in figura , S: motu particu Iarum praeo sertim salinarum , & oleo sacum sapidi corporis collocati videntur. Probatur primo , sapores in motu , & figura Particularum corporis sapidi consistere . Nam in eo positi videntur sapores , quod Gustatus orga num vel suaviter, vel moleste afiicit. Atqui motus , & figura particularum corporis sapidi vel suaviter, vel moleste Gustatus organum, seu Linguam afficiunt. Si enim corpus sapidum linguae papillas nervosas , de quibus inferius agemus, ex intima illius membrana prodeuntes pungit ac vellicat, tum . acer dicitur illius sapor ; qualis sentitur in pipere, sinapi, allio, &e. Si lingaam cor rodit, aut salsum est, ut sal: aut acidum , ut a cetum, omphacium, &c. Si linguae texturam leniter solvit, ac penetrat, dulce vocatur, ut mel R iaccharum. Si linguam stringit, aeerbum , vela Uerum , vel acutum appellatur. Acerbitatem immaturis fructibus tribuunt , a quo sapore nota multum absimilis est austerus , seu acutus. Si linguam abstergit, & quodammodo everrit, amarum
licitur, ut absynthium, fuligo, &c. Ergo sapores in figura , & motu particularum sapidi corporis eollocati videntur. Probatur seeundo, eas particulas salinas e sse, & oin Hosas seu sulphureas : idque plurimis experimentis. x Prima enim corpus aliquod insipidum esse observa
385쪽
Pbsως .i nct. V. cap. m. 37 servatur, cum omi sulphure , & sale est destiti
tum, ut in aqua experiuntur omnes.
Secundo , a particulis sulphureis & salinis omnia pene saporum discrimina oriunda videntur, ut indule edine, & amaro re praesertim intelligi potest. Nam amaritudo oritur praesertim ex adusto sulphure, vel ex spiritibus sulphureis, quales ex ab- synthio , aut ex lupo salictario educuntur . ET iisdem principiis ortum habet dulcedo . Triple κquippe illius species recenseri solet . Prima dicitur maera, seu salina, quae in fructibus ad maturitatem deductis, in musto, & aliis corporibus salino spiritu abundantibus reperitur . Secunda vocatur pinguis , quae a partibus sulphureis , aut oleo. iis repetitur, qualis in earne, in medulla ,& aliis eorporibus oleo leu sulphure refertis occurrit. Tertia est mixta , & palato suavissima , quae ex apta utriusque spiritus, salini scilicet ac oleo sit , mixtione exurgit,&in melle ac saccharo percipitur Tertio, ubi sales abundant, ibi saporem essu neismo dissitetur. Sed si spiritus salini tenuiores sint , eamque essiciant aciditatem, quae dulcedinem praevertit , ut in malis Hetruscis , seu ut vocant, limoniis ,& in omphacio contingit, ii putredinem nomici hibent. Secus evenit, ubi aciditas dulcedinem eonia equitur, ut fit in acetosis liquoribus: non enima spiritu tenuiori, sed a sale fluido , eoque cra' si bre dimanat haec ae iditas, quae instar muriae cuiusdam corpora a putredine diutius arcere solet. Ergo sapores in partibus praesertim salinis , A suu Hiureis conlistunt et quod erat ostendendum.
ODores in profluvio quodam substantiali sul
phureo pariter ,& salino, sed longe tenatori, quam sapores, coniatere probabile est. Probatur prima pars. 1n eo consistero videntur odores, quod Olfactus organum, hoc est interi rem narium membranam sic exagitat , ut odoria fensus in nobis exciteturia hri Atqui profluvium substantiale salinum . 2 su Phure iam membranam illam , seu olfactus organum
agitat asi Movςῖ, ut satia quisque intelligit, S
386쪽
Primo enim profluvio substantiali opus est, ut odor percipiatur et cum aliter corpus odoriferum olfactus organo eoniungi nequeat; cumque odor temporis lapsu prorsus dissipetur. Secundo profluvium illud salinum est , & sul-
Phureum : cuna ea, quae spiritu salino,& sulphvrect abundant , plus odoris fundere animadvertamus, quam caetera; ut in accenso pulvere pyrio, in thure ,& suceinis omnibus testatur experientia. Ergo odores in profluvio quodam substantiali sulphureo, & salino non male collocantur. Probatur secunda pars, nempe spiritus illos in odoribus tenuiores esse, quam in saporibus . Illi enim spiritus sunt tenuiores, qui tenuius ac delicatius organum commovere debent. Atqui spiritus odoriferi interiorem narium meminbranam excitant , quae est linguae papillis, quas sapores assiciunt , multo delicatior : unde erasis fiores spiritus eam offendunt; tenuiores vero demulcent , praesertim si a eorporibus paulo remotioribus emittantur; hinc enim putrescens caseus . nares Offendit, non linguam.
Ergo spiritus sulphurei, & salini tenuiores sunt.
in odoribus, quam in saporibus, Spiritus autem illi, si intra corporum odoriferorum particulas involuti sint , nullum spargere Poterunt odorem. Ideoque rosa primo mane, dum adhuc rore perfusa est, ipsiusque pori prorsus oc- . cluduntur, nihil olet: sed ubi Solis radiis fuit ea le- facta , ac discusso rore meatus illius aperti sunt, iucundum prorsus odorem circumquaque diffundit. Quocirca fermentatione nonnunquam opus est, ut spargatur odor: quod quidem Unguentarios non Iatet . Sic Ambra & Zibetta, ut vocant, si seorsim fumantur, nihil gratum spirant: sed si simul pe misceantur & fermentescant, hinc gratissimus exisorietur odor . Sic etiam mHchus purus id est , ut vulgo dicitur, colluvies sanguinis, quae ex vesicu-Ia annexa umbilico cuiusdam animalis cervo non absimilis, cornibus tamen carentis, depromitur nihil fere olet: sed si aliquot spiritus rosaeei aris dentis guttis perfundatur , tum brevi fermenta-Fions odorem fundet suavissimum. Quin nimum vel It
387쪽
Quin etiam nonnulla sunt , quae dum putre seunt , hoc iucundius olent : nam in ista putrefactione aut fermentatione spiritus erassiores , qui Olfactus organum laedebant , magis magisque attenuantur ; & eum subtiliores sint effelii , idem organum suaviter demulcent . Id observare lieet in quorumdam animalium excrementis, v. g. in martis villat ea stercore, in Ubetrae odoramento , in mUeho, & aliis huius generis. Ut autem ista promoveatur fermentatio , qui mosthum ex Indiis ad nos advehunt, ubi odorem omnem ex eo exhalatum percipiunt , ipsum in locis graveolentibus & urina foetidis per aliquod temporis spatium exponunt, ut odorem ipsi suum restituant. Plura in hane rem ex Bolio praesertim transcribi possent: sed pauea haec odorum naturae perci pisndae sum aiunt.
inalitatum tactilium septem n merantur pa-
ria apud Aristotelem lib. a. de generationeri corruptione, ea p. a. nimirum calar oe frigus: humiditas ct Feeitas e gravitar ε' levitas : duri sies oe mouities : υ cogitas oe ariditas : asperitas Iaevitas : ervis tudo ε' tenuitas: addi potuissent raritas oe ,densitas : firmitas oe Iiquiditas e vis ela-βlea , & aliae fortasse nonnullae iis affines, quae adtactum movendum sunt comparatae . Ut ut sit, cum de vi elastica , deque gravitate & levitate copiose satis egerimus superiori Sectione ς de reliquis dicendum nobis superest, in quibus eaIor & frigus Primum locum apud Peripateticos obtinent , &quaIitates actiυa appellantur ; eum humiditas , si citas , & reliquae habeantur passivae.
Calidum definit Aristotelex ibidem , id quod
eongregat bomogenea , s segregat heterogenea : v. g. in vino ebulliente calor congregat faeces, ἁ a faecibus merum separat. Verum id minime est perpetuum: nam idem ta
Ior, quae sunt heterogenea, seu diversi generis ,. in
388쪽
878 Pars Primater se aIiquando eonfundit; ut eum cibi digeruntur in stomacho , dissimiles succi per calorem &fermentationem simul commiscentur . Imo frigus, aut saltem minor talor ea , qua maiore calore
confusa fuerant , segregat ; licet Aristoteles eodem Ioeo definiat frigus id quod eongregat bomois genea fimuι ει θεterogenea . Etenim dispersos in alembico vapores frigus in aquam cogit, & proinde eongregat bomogenea. Sed & heterogenea quoque disgregat . Nam eum sanguis extra vasa est
emissus, quamdiu calidus est, & fluidus, tamdiu in ipso partes serosae & oleota simul permixtae reis
manent: sed eum paulatim refrigescit, partes il-Iae heterogeneae, nempe serum S sanguis proprie dictus, separantur. Itaque intima partium homogenearum simul iaheterogenearum permixtio a summo ea lore , qui in celerrimo partium motu consistit, proficisci vis detur; ut cum adeps & aqua in iustulis per e-hullitionem vehementiorem misceruur . Sed ubi remissior est ealor, sive cum vehementior partium motus paululum resedit, tum partes homogeneae simul colliguntur , & ab heterogeneis segregantur, ut eum iustulum refrigescit , pars adi pota supernatat, sal in fundum vasis praecipitatur, &aqua medio Io eo consistit. Denique si omnis absit calor, id est, si nullus , vel pene nullus in eor
vorum particulis existat motus: tum corpora si vo homogenea , sive heterogenea neque congregantur;
neque segregantur; sea omnia simul, Arout era oldisposita , rigent, & concrescunt. Adeooue frigus
per se neque congregat homogenea cum heterois
geneis; neque haec ab illis segregat: sed prout oecurrunt , illa figit , S in glaciem eonvertit , urpatet in aqua , luto, & paleis , quae simul, ut e
rant ante posita, frigore concrescunt. - Id igitur caloris proprium est , ut corporum par tes exagitet , non ut homogenea ab heterogeneis semper seiungat. In quo autem illius natura posta sit, inter Philosophos non convenit. Peripatetici Arabes cum Galeni eis calorem quassentitatem quamdam accidentalem in subiecto inhς Tentem concipere solent. At huiusmodi entitates acincidentariae non tantum inutiles videntur, sed nec
389쪽
Pbsees, Sect. V. cap. my. ullo quoque mentis conatu possunt intelligi. Gassendus sectione prima Physicae lib. 6. qui es
de qualitatibus rerum , cap. 6. & Epicurei omnes ut caloris naturam exponant, ignitas atomos r tundas, tenuissimas, & mobilissimas adhibent : de qua opinione quid sentiamus, iam antea declaravimus sect. 3. cap. 2. Cartesius quarta Parte Principiorum , num. go. ad motum celerem particularum tertii elementia primo elemento abreptarum confugit . Nee sane dubium esse potest, quin caloris natura in a liquo motu consistat , cum calor semper coniunαctus sit eum motu ; ac posito vel sublato motu , ponatur vel tollatur calor ; eodem aucto vel imminuto, talor augeatur vel minuatur , ut patet in flamma, in fervidis liquoribus , iisque omnibus quae calida dicuntur . Hunc motum celerem esse debere a a perturbatum, seu quoquoversus dia
Tectum , partiumquet insensibilium , nunc osten. dendum . Sit igitur
CAloris natura in eeleri ae perturbato partium
insensibilium motu aptissime constituitur. Probatur. In eo convenientissime caloris natuisva constituitur , quod cum calore ita coniunctum est, ut eo posito ponatur ; aucto vel imminuto, augeatur, vel minuatur ἰ extirecto denique, tollatur calor.
Atqui motus celer ae perturbatus partium insensibilium est huiusmodi et idque inductione de monstrari pozest . Etenim aqua fervida , metal- Ium fusum, flamma ipsa , & omnia demum ca- Iida corpora celeri ac perturbato asi tantur par tium insensibilium motu . Primo, agitantur celeri motu , ut ipso sensa in iis, quae modo nominavimus , corporibus cam Iidis explorari potest , aliisque exemplis & ex perimentis abunde declaratur. Nam curruum ro. tae Prope axem, ubi major est attritio, & velo citas, flammam quandoque concipiunt: & serra, qua lignum desecatur, continua particularum ain
390쪽
quoquoversum directus , sive quo variae corporis calidi particulae in varias Ioci partes rapiuntur, S aliae in alias per mutuam & reciprocam actio nem tumultuarie reflectuntur. Nam si ore fere clauso aer tenui filo, & recto motu vibretur ; tum sentietur frigidus: sed si ore patulo, motuque perturbato fuerit exhalatus, calidior percipietur. Tertio, motus ille ad tenuissimas & insensibiles Particulas pertinet, non ad crassiores. Si enim totus silex eum acie seu chalybe agitetur , non continuo fiet e loris partieeps e sed si ambo limul eol- Iidantur, & aliquae eorum particulae celeri motu exeutiantur, scintillas dabunt. Ex duorum pariter silicum attritu oriuntur quidem scintillae , sed eae fomitem accendere nequeunt. Idque in causa est, cur chalybs silice contundatur, ut solidiores chalybis particulae ambustum linteum seu fomi- . tem exagitare & accendere valeant .' quod in transitu advertimus. Ergo caloris natura in celeri & perturbato partium insensibilium motu non absurde constituitur. Reoonsiones ad objecta. Obi ieies primo eum quibusdam Chymicis , nonnullas esse fermentationes frigidas , in quibus sci- Ite et eorporum particulae perturbato motu agitatae refrigeseunt, qualis esse dicitur solutio certis e in aeeto distillato , DIutis eorallii , &e. Ergo calor in perturbato motu minime eo Iloeandus .
Respondeo negando antecedens. Nulla enim est fermentatio omnis expers caloris : idque solutio eest se in aceto distillato speciatim eon probat. Etenim fi duo sumantur thermo metra , & alterum in vas , quo contineatur acetum distillatum , immergatur , statim thermo metri liquor propter aceti frigus aliquot gradibus descendet; sed immissa in acetum cerussa, ubi primum simul fermente se ereinei pient, idem thermo metri liquor altius ascendet quam antea; cum interim nulla in altero ther- mometro, quod in aere remansit, accidat mutatio. Non equidem negamus, ex satium volatilium