Ioachimi Camerarii De Philippi Melanchthonis vita narratio

521쪽

UARIORVM IVDICIA. 493Ηaee pauca, cum dicendum esset, quos libellos probem, adieci de mea voluntate, quam quidem spero multis cognitam et perspectam esse. Altera pars est scriptorum, quae Philosophicas materias continet, quam satis apparet non ostentationis e sa editam esse. Nullus enim libellus est integer aut absolutus. Quidam amici ex Italia ad me scripserunt, quosdam doetos uiros mir ri, cur tales nugas publicari sinam. His respondere s leo, non in Typographos culpam derivans, ne quidem in ingenii imbecillitatem, etsi hos versiculos de me saepe rectis ,

Inuida me spatiis natura coerces aretis, Ingenio vires exiguasque dedit. Sed alia causa est, cur has scholasticas materias agito, quia qui in scholis regunt iuuentutis studia, hos necesse est has disputationes proponere. Non est nobis hie sinis nostrarum commentationum propositus, ut vehat olim panegyrici audiente tota Graecia in publicis conue tibus recitabantur, ita nos ad ostentationem eloquentiae aut doctrinae nostras lucubrationes edamus, sed utilitati scholasticorum seruimus, ac fui, quantum potui, et hortator eridiutor, ut adiungeret iuuentus ad doctis nam Christi Philosophiae studia, non illius garrulae et lutulentae, sed purioris, videlicet Mathemata PhyGeen et Ethicen, et sine eloquentiae exercitiis et linguarum cognitione lumen habere haec tam multiplex docubna non potest. Ideo vetustos scriptores utriusque limguae multos enarrauimus, multa decerpsimus, quae videbantur ad excolendos et erudiendos ingeniosos pro

esse. Irfecissem accuratius, si plus esset otii. Nee suc-c nsebo, si quis ea, quae desiderat, deesse arbitratur propter ingenii mei tarditatem , quod etiam iniuriis fortunae et aularum debilitatum est. Sed tamen res ipsa ostendit, quaedam Physica nitidius et Ethie rectius a nobis explicata esse, quam olim tradebantur. Me quinque

522쪽

494 DE CRIPTIS MELANCHTHONI sque paulatim usus, ut sit, erudiit. Diu et eonsilium

Aristotelis, et accommodationem Geometricae propo

tionis ad iustitiam distributivam in quinto Ethicorum ignoraui, donee viderem eandem a Platone aliquanto illustrius traditam esse in quinto de legibus. Solet enim

Aristoteles multas venustas figuras a Platone mutuari. In eo loco Aristotelis etiam graeci commentarii consilium autoris non exponunt, non vident eum partiri omnem in vita communicationem in duo genera , in rerum commutationem, in qua quaerenda est summa aequalitas Arithmetica proportione, et in societatem cum hominibus seu personis. In hac societate, in legendis magistratibus, in discernendis omnium hominum gradibus priuatim et publice tuenda est proportio Geometriea. Nee sine labore diiudicaui sectas, et ostendi quomodo addoetrinam Ecelesiasticam hae philosophica conferenda sint. Quamquam autem aspiciens interdum editos libebios ipse multa desidero, tamen minus me poenitet horum laborum, cum cogito inscitiam et ignauiam superiorum annorum Memini cum legeremus una Oee lampadius et ego Hesiodum, meque admodum adhue adolescentulum inuasisset mirifica quaedam cupiditas imtelligendi cum caeteros locos de ortu et occasu stellarum, tum vero eos versiculos, in quibus ait quadraginta dies latere Pleiades , neminem uisi in magna frequentia praeter unum Stosserum, qui nos adiuuare posset. Nnne cum adolescentia ad veteres autores, ad veram ΡΗ- Iosophiam reuocatur, haec omnibus scholastieis nota et decantata sunt. Magnum decus est Ecclesiae eruditio. Deinde ne possunt quidem ab ineruditis explicari dissiciliores controuersiae, in quibus non satis est res ipsas mediocriter tenere, sed etiam forma quadam et methodo genere verborum et dexteritate quadam in explicando opus est. Haec cum desunt, saepe optimae sententiae corrumpuntur aut obruutitur. Nee raro

accidit illud, quod est la Horatii admonitione amphora coepit

523쪽

VARIORVM IVDICIA. 49 S

coepit institui, currente rota cur ureens exit Nec illud de nihilo est, quod seu Plato seu Socrates ait, se, si quem nactus sit, qui recte partiri, distribuere et eoagmentare membra causariam possit, eius se viri ceu Dei vestigia asiectaturum esse. Significabat enim Plato in grauibus causis maxime necessariam esse illam eruditam, explicandi rationem, quam profecto ne vera Philosophia nemo assequi potest. Cum autem Ecclesiasticarum controuersiarum magna sit varietas et dissicultas, optandum est, ut haec studia floreant, et coelesti doctrinae prudenter adiungantur. Et gubernatores Reip. suis consiliis et autoritate sua iuuentutem ad haec studia coniungenda adigere de hebant. Quantulum enim nos in scholis, nisi a superioribus ordinibus adiuvemur, essicere possumusci magna etiam- paucitas est doctorum, qui in troque genere

laborant.

Martinus Mius in praef. Chronologiae Scria

pibrum Phil. Melanchrhonis, Gorlic. I a. S. Cum alia paene omnia admiratione digna in seriptis Melanchthonis inueniuntur, tum vero tria praecipue sunt , quae prae caeteris a viris doctis commendari solent. Primum est, quod quae vel in Theologia vel Phulosophia tradidit scripsitque omnia, ex veris ac certis fumdamentis ipsisque doctrinae, rei et eaussae, de qua agit, visceribus hausit atque deprom sit. Nam cum ille uniuersam Ecclesiae doctrinam totamque ἐγκυκλοπαδειαν artium fideliter mente complexam teneret, eam intuens et perlustrans, optime perspicere potuit, quibus fundamentis utendum, et ex quibus sontibus hauriendae essent certae et verae stabiliendae sententiae confirmationes. Certum est una saepe vel definitibne vel distinetione vel regula ex landamentis doctrinae desumta sententiam vexam ita ab eo confirmatam, salsam confutatam esse, ut subito

524쪽

496 DE CRIPTIS MELANCHTHMNIs subito omnes disputationes tanquam ad ictum fulminis dissipatae evanuerunt. Tettantur id feliciter et fortiter ab ipso talibus fundamentis euersa et prostrata Osiandri

et Staneari, ut alia exempla infinita non adducam, ertamina quorum illius controuersam, e cuius labyrim this expedire se nemo poterat, una paene voce totam exisplicauit mohstrata differentia inter iustitiam inehoatam et imputatam. Huius vero dogma quam breuiter refutauit monstrata una atque altera regula differentiarum inter nomina officii et appellationis naturarum 8 Ab hae igitur parte initio facto et quasi termino exorsur elane, thon, postea processit ulterius, et scopum sibi certum praefixit, ad quem in omnibus dictis et scriptis G, nearet. Ea fuit praeceptorum ad usum dexterrima et felicissima accommodatio. Nam cum lato quodam in magnam confusionem disputationum in omni scientiarum genere incidisset, dedit operam, ut inutilibus u estionibus resectis necessaria traderet, et quae usum haberent in vitae exercitiis communibus, doceret. In hae parte eum omnia sita esse perspicacissimo ingenio animadueditisset Melanchthon, id praestitit, ut nune quidem eo nemo rectius sum Philosophiae et Theologiae monstrasse videatur. Non iam dicam de aliis artibus, hoe tantum affirmo, Dialecticae et Historiarum usum non se fuisse ante Philippi tempora monstratum, ut nune Dei benefiei patet. Nam cum antea ad garriatam Sophistieam Dialectica suissent abusi ne ullum eius alium usum perspexissent, elanchthon ex omnibus artibus et inprimis Ecelesae doctrina depromus exemplis ostendit, quomodo ad explicationem magnarum rerum praecepta huius artis accommodari, et quam sortiter illa ipsa veraesententiae dommuniri, aliae refutari possent. Unde laetata illa in scholis Melanchthoniis vox : Etsi omnes artes carere possent Dialectica, tamen in Ecclesia ret, nere eam necesse esset. Et quoties beatus senex repetiit

hane sententiata quod omnis bonus Theologus et fidelis

525쪽

vARIORVM IVDIeza. 697lis interpres doctrinae eoelestis necessario si et esse debeat primum Grammaticus , deinde Dialecticui denique t stis. Neque aurea Philippi dialecticorum erotemata hodie nisi indocti eontemnunt, docti inter miracula huius aetatis referunt. Totus libellus Chronicus, quem utinam licuisset autori integrum pertexere, senilis sapientia Phulippi pretiosus et egregius thesaurus et in quo vere de

quid aliud est quam applicatio historiarum ad praxi et

ad usum in vita communi, in Ecclesia, in Rep. denique in maximarum omnis generis controuersiarum diiudieati ne Itaque quod Epicharmo acuto nee insulso, ut eum vocat Cicero, homini scripsit epitaphium Theocritus, quam verius congrueret huic nostro Melanehthoni: πολλα γαρ ποπτος Θαν παι tam χρσσιμα

Vtilia ad vitam pueris quia plurima scripsit, magna illi habenda est gratia. Porro ut quicquid ex fundamentis ipsis hausisset, et ad

vius debitos et maxime necessarios resere vellet, recte explicaret, adhibuit res duas accommodatissimas, sine quibus nee recte oreri quisquam, nec quae docentur, recte percipere potest genus nimirum dicendi gnifiea tissimum, et ordinem atque methodum planissimam, quod

iam est tertium Θαυμαπον in scriptis Philippicis. Sermo Philippi humilior est illa quidem, et secundum Horat,um, serpit humi tutus nimium pauidusque procellae verum non ita imitabilis cuiuis, ut prima fronte apparet, sed plane eiusmodi, ut secundum eundem Horatium speret idem, sudet multum frustraque laboeet, ausus idem Hieautem humilis dicendi character cum proprietatem mira solicitudine custodiat, ad docendum longe est accomm

datissimus, aeterum verecundus maxime et mira voluptate assiciens legentem in simplicitate eruditissimus et neruosissimus Quemadmodum enim plus artis est inta, Melanchth. li ctura,

526쪽

ctura, quae lineamentis et proportionibus smplieitatem naturae aemulatur et exprimit , quam in ea quae sista varietate colorum oculis spectantium blanditur ita nestio quid naturalis, et ut ille dixit, latentis energiae in ea si forma elocuti is, quam Attieam vocant, et qua usum esse eonstat Melanchthonem. Nam et iis verbis utitur, quae non aliunde petita, sed cum ipsis rebus nata videmtur et ab ornatu et cultu otioso ita abstinet, ita affectationem omnem vitat, Vt exclamare ausim id quod Fabius de Xenophontis oratione pronuntiauit Quid commems rem Melanchthonianam illam iucunditatem inaffectatam, sed quam nulla affectatio possit consequi, ut ipsae finxisse sermonem Gratiae videantur. Tale sermonis genus etli pro modestia sua extenuat Philippus et occupationum albeniorum a studiis eloquentiae, in quas aetas illius incidisset, varietati tribuit, tamen si rem vere aestimare voluerimus , deprehendemus, generositatem quae in ipso suit naturae, quaeque amans est perspicuitatis, ποι τι εχ το λον τα ρες secundum Euripidem , ad hoc genus an, mum ipsius deflexita; et ut illud libentius usurparet, eonfusionem in omni disciplinarum genere compulisse. Ne enim res iam ante intricatae magis inuoluerentur. veritas elucesceret, proprietatam in explicando quantum p tuit, adhibuit, ac quaesiuit genus Verborum, quo ad proprietatem, quae ad perspicuitatem et concordiam villis est, discentes assuefierent. Quod quidem studium ita ee-eidit, ut non tantum amicis sed etiam praecipuis aduersariis nihil gratius oratione elanchthonis esset et mulisti magni viri etsi opinionibus ab eo dissentientes, tamen propter eloquentiam eum ceserent, admirarentur, obse Darent, ab omnibus conuiuis et criminationibus abstine. rent. Ad methodum quod attinet, et ordinem in uasta dis artibus, nunquam Promethens, ut est in sabulis, tan. tam mundo lucem intulit, communicato cum mortalibus igne e coelo surrepto, quantam lucem intulit artibus me

thodus Philippis Vsus enim silo dialectico, hoe est,

luce

527쪽

vARIOR v I v DICIA. 99 luee IIIa naturae diuinitus hominum mentibus in ereatione impressa, in explicandis dogmatis, et confusis rerum I byrinthis , ex snuosis et inexplicabilibus maeandris atque ambagibus omnibus sese expedivit, et qua alii se expedirent viam et rationem expeditissimam monstrauit. Hae eigitur eum ita snt monstroiae omnino naturae et infelici sidere natum esse oportet, qui non in delitiis habeat scripta Philippica, eum eorum initium sit a veritate, scopus tendat ad utilitatem, medium sit ordo. Quid dulcius veritate quid magis expetendum utilitate quid pulchrius ordineJ Atque hae summae dotes fecerunt, ut in omnibus bene constitutis feliciis libelli Philippiei distentibus sem- Per proponerentur. in euentus ostendit hactenus, et docebit etiam in posterum, utiliter et feliciter docuisse sta

Ias illas omnes, quae hane vere Orphei lyram arripuerunt, seu potius lumen hoc diuinitus hae aetate in Germania ac-eensam praelucere bi voluerunt, et contra per longas ambages sine hoe Ariadnaeo filo distentes fuisse circumductcs, et hodie adhuc in luce meridiana caecutire. γnique in ea fuerunt existimatione apud omnes saniores seripta elanchthonis, ut quibus saltem ea probarentur, docti viri nomen sibi eompararent, et quod olim Fabius de Geeronis seripris pronuneiauit ille se proseeisi sciat, cui cicero valde placebit, ad Melanchthoniana monumenta aemmmodaretur hie se profecisse setat in eruditati tate, it pia eruditione, eui Philippi scripta valde lac hunt. Me de utilibus lucubrationibus doctissimi Melanchoeqns praemittere Catalogo seu verius Chronologiae seriptorim ipsius breuiter volui. Nam alias eius viri res et dria, quae in eum Deus tam eximia contulit, et

quibus eam se exornauit, ut quasi mortale numen nOhiseum crin viveret liaberi posset, oratione exprimere,

nemo nis pari et eruditione et eloquentia instructus potexit. Habit enim ille non adumbrata signa , sed expresens et ipliceordi, quod erat domicilium Spiritus sancti, et velut meina diuinarum actionum, insculptas imaginesti a virtu-

528쪽

3oo in E SCRIPTIS MELANCHTHONIS virtutum. Erat in illo sincera pietas et ardens studium purae castaeque religionis, erat ad miraculum usque summa συζυγια memoriae et iudicii erant industriae vehe mentes stimuli ac laboris, flagrabat amor concordiae apud illum , vigebat amor Reip. tantus, ut illum a curis publis eis abstrahere commoda nulla priuata possent. Neque ego unquam fuisse tale organum in his terris vllum puto,

tam ex multarum praeclararum inter se congruentium vi

tutum choro, conssatum et compositum suis clario tabus viris omni tempore iucundior quis doctissimi eoniunctior quis homo meliorum partium semper quis aerior veritatis defensor quis in voluptatibus parcior lalaboribus patientiori in benefaciendo promtior Illa a . rem in illi viro admiranda fuerunt, et quae pis philosophiam suam propriam nominare solebat, ' inimitabili

patientia tolerare omnes omnium iniurias, comprehead re omnes caritate vere christiana, cum .omnibus comm nicare quod habebat, seruire temporibus suorum omnium pecunia, gratia, labore, corpore etiam si opus esset, regere affectus et cohibere naturae impetus vehementio. xis, ne vel studio contentionis augere certamina, vel mobliti animi prodere veritatem, vel pertinacia aut an biis one turbare Ecclesias et Resp. videretur His ille tam praeclaris virtutibus cum omnes omnibus ex terris lambnes doctos et sapientes sibi devinxit, tum ellam nultos fortes viros et illustres Principes tenuit Neque aquam tantum iubar eoelestis doctrinae nostro tempore emisisset, nisi in hoe electum organum Deus tot naturae et ingensidotes tam eumulate eontulisset Ut autem vixitpie, iuste et 2brie, ita mortuus est sancte et selieiter, e mem triam studiorum et officiorum suorum ingensque sui desiderium iis omnibus reliquit, apud quos bene interis stat gratia laeti .

Elogia

529쪽

Elogia et restimonia quaedam' virorum doctiF- morum Saeculiari de Philippo

Melanchthone.

D. Martis Luther. Philippus noster Melanchthon homo admirabilis, imo paene nihil habens, quod non supra hominem st. Eruditissimus et graecissimus Phil. Melanchthon apud nos graeca prositetur, puer et adolescentulus, si aetatem consideres, caeterum noster aliquis, varietatem et omnium fere librorum notitiam spectes, tantum valet non solum in utraque lingua sed utriusque linguae eruditione Ebraeas quoque non incognitas habet literas. Tantum abest ut ullus Eceius mihi Melanchthonem reddere possit inuidiosum, ut in omni mea professi0ne nihil ducam antiquius Philippi calculo, cuius unius iudicium et autoritas mihi stant pro multis millibus sordidorum Ecciorum. Neque me pudet etsi agistrum artium Philosophiae et Theologiae , et omnibus paene Eccii titulis insignem, si huius mihi Grammatistae disseriserit ingenium, meo sensu cedere, quod et saepius feci, et quotidie saetoo diuinum donum, quod Deus in hoc fictile vasculum Eceio quidem contemtibile larga benedictione infudit.

Philippum non laudo, ereatura est Dei, et nihil, sed opus Des mei in ipso veneror. Qui Philippum non agnoscit Praeceptorem, dermus ei rechter Es. vn Baehant styn, de de Diinckelaebissae hal. Quicquid scimus in artibus et in vera Philosophia , illud debemus Philippo. Ercist wol in schletate Magister, isi aber aue wol ei Doctor ueber Illa allen Qui plura id genus testimonia honorifica de eruditione

Melanchthonis legere gestit, adeat librum, cuius titulus Testimonia D. Martini Lurberi de socio laborum expericulorumsuorum , m. Melanchthone Accesserum et aliorum laudatissimorum virorum de eodem Philippo scriptisque eius iudicja perquam bonorifica, relicii 1δo. . plata L

530쪽

alle Doctores. Esci aut Erden Miner , de die Sonne hestheinet, de solehe dona haette ais Philippus Darum Iasset niden an gros achim. er thn veracti, dexmus eii veraehter ense fur Got styn. Eram Roterod. De Melanchthone et sentio praeelare, et spero magnifice, tantum ut eum iuuenem nobis Christus diu velit esse superstitem. Is prorsus obscurabit Erasmum. Phil. et praeter insignem eruditionem et raram eloquentiam habet gratiam quandam fatalem, quam genio suo debet potius quam ingenio, ut cum sit omnibus candidis gratissimus, ne apud hostes quidem habeat quem quam, cui sit admodum exosiis. At Deum immortalem, quam non spem de se praebet admodum etiam adolescens a paene puer Philippus ille

Melanchthon, utraque literatura paene ex aequo suspiciendus y quod inuentionis acument quae sermonis puritas et elegantia quanta reconditarum rerum m moria quam varia temo quam verecundae regia

que prorsus indolis festiuitas

Crebras ad me dat literas Phil. Melanchthon. Semper tui meminit, semper admiratur, semper commenda. xi tibi rogitat plane dignissimus Erasmi amore, qui alterfuturus est Erasmus quique facundia, ingenio, eruditione, vita, si quisquam Germinorum, Erasmum prae stabit. D. Schwebelli.

Mihi unus Philippus et solus fere post diuinas sit

ras et aeute, et docte et breuissime omnia agere videtur. P. Lotulit Seramdi. Amisimus praestantissimum virum, summa virtuteae fide, pacis a concordiae amantissimum, quem omnes externi atque aduenae tanquam communem siterarum pa-

rentem