Ioachimi Camerarii De Philippi Melanchthonis vita narratio

91쪽

MELANCHTHO NI s. 63seo, ut dieitur, vel non ipso plane magistro et au- Isa*tore elaborabatur D. Quae vero in doctrina publica dicebantur, quae recitanda forte erant solennibus in conuentibus, quae proponendae aliquarum rerum significationes, ab hoc uno scribebantur. Atque usae sunt chastae cum humidis adhuc literis reliquae afferri iis, qui iam pronunciare composita ab eo

priora coepissent. Quid dicam de prooemiis D qui,

hus si ab ho scriberentur, quod commendari omnes et vendibilia seri opuscula sua scirent, expetebant haec plurimi, cum interea et externis daretur opera aliqua ipsus conscribendis iis, quibus illi doeendo, concionando, disputando terentur. Sed hos Iabores D et istas occup*tiones tantas aequabat vesetiam

P Recte igitur O. F. Schutrius L. I. Vitae Dav. hy-

traei p. i. Non abludit a more seculi non adeo vituperando, quo tanta Philippi, communis Germaniae Praeceptoris eum in quacunque arte, tum praecipue in rhetorica, qua thematum curatam inuentionem et sermonis puritatem, autoritas erat, ut ne ipsos quidem Doctores in Academiis puduerit, reeitare Verbolenus,

quae illis Philippus optimus in dicendo agister, praeseripsit, cuius rei fidem singuli Tomi Declamationum

Philippi Beere possunt. Iae meerbrandus in orat fuisnehr in Mel idem testatur, scribens: Suo labore et sudore libros scriptos et alia interdum sub amicorum nomine, ut ipsos quoque celebres redderet, didit. o Praefationes elanchthonis suis et aliorum libris praefixa colligebat et edere secum constiturbat Martinus Mylius, qui ideo per quoslibet annos eas indicauit admodum accurate in rarissimo libro, cuius titu- Ius est chronologia Scriptorum P. Melanchth Gor-lici assa. 8.d cum ob immodie studia Lucterus timeret, ne litterarum nimia insania valetudinis acceleret iacturam, scribebat ad Erasmum, eumque orabat, ut eum Perlitteras moneret, ut se litteris bonis seruet, quia in quit,

92쪽

64 ITA PHILIPPII suo etiam superabat unus. Literas, quibus aliqui comis mendarentur, et testimonia perscribendi quae non modo patiebatur facile abs sese impetrari, sed dabat etiam perquam liberaliter et prolixe. Nam et saeuutates ipsius et operae quibuscunque dari illae possunt, in promtu cunctis, neque suum ei quicquam tam proprium erat quam communia omnia omnibus. Atque est facilitas ista, et haec ea res, quam supra notauimus et reprehendi posse stimus consessi. Cum quidem reprehendi interdum audiuerimus. Deque ea, quoniam dubium non est v nire in mentem unicuique, quid culpantes dixisse et nune dicere credibile sit, mihi silendum esse duxi. Sed vituperatione tamen liberare eum, ut opinor, potest, immensa bonitas humanitasque naturae, et nullum sibi suisque prospiciendi et eonsulendi stud, um, et seruiendi aliorum commodis more etiam confirmatum propositum , et benefaciendi gestiens voluntas: Ac sortasse etiam sagitatores partim, lem improbitate, partim assiduitate acres, quos IIum quoquo modo absoluere atque dimittere voluisse, mirandum non est In quo animus scilicet illis explendus fuit. Itaque pauci, quod optauissent, non uere consecuti.' De nullo autem stribebat quicquam non admodum honorifice et exquisitis veri his atque sententiis A si causa magna esset, eue

e sacere nollet, nihil scribebat potius, scimusque pecunias Depe eum aliquibus dedisse, ut illi diseederent.

quit, hoc eapite saluo, nescio, quid maius spe nobis pollicemur. . l. p. as7. b. Epp. Luth. Quod Era usetiam fecit, sic eum alloquens Moderare studiorum labores, quo diu iuuandis litteris suppetere possis:

nam audio, tibi valetudinem esse non prorsus adamantinam. Postremo vel in hoe vitam cura, ne gratiun facias τοι--το- cf. Erasmi p. Epp. n. 339.

93쪽

MELANcHTHONIS. siereat neque instarent literas petere, et ita quas Isaondenisse ab eis inte perutiones. Quae cuncta quamas in vitio esse videantur: ita tamen et ipse fue-nat indicanda. Vt enim in facie formosa naeuum teterre expressa illius imago debet se narratio denignis et praestantibus sapientia atque virtute viris 'labeeulam quoque aliquam, si sorte assit reprae- sinum non facere hoc perperam existimanda est. piilippum omnino Melanchthonem mira assiciebat

silicitudo de euentu rerum , negotiorumque, quom

rem ille particeps esset factus, et tum maxime tum reciderat, ut aliquid ipse censeret aut suaderet,

usque adeo cauendum esse bono viro stituebat, ne id am admitteret, neue per errorem quoqUe aut

imprudentiam caussam mali daret. Inque his aliquando angoris perturbatio tanta fuit, ut isti paene laeeumberet e). Cum caeteris rebus et maxime pridius atque suis, animum satis boniam haberet, vel etiam magnum atque excelsum , qui et iniurias patienter serret atque adeo contemneret, et in pericalis adeundis minime esset timidus f). Verecundia in eo tanta selit ad ultimum vitae diem, quantam haud seio, an qui in altero cognouerit, reperiaturrem. Sed interea nihil omnino quod inhonestum pQdesset neque turpe, quamuis paruum atque humile, neere eum pudere aut pigere. Itaque ea ipsam tractare, agere exequi multi viderunt, quae

bimi etiam famuli inuit et grauate administram

cernu

' Quod maxime animaduertitur in consilio dato Philippo Landoauio in causa bigamiae.1 4 Schelhornius Tomon p. 7 sqq. einerra

potZuehhelten singulare nobis de fortitudine Melantithonis exhibet specimen cons quoque Adam vistae Mologg. p. 337. et Epp. ad camer. p. 4 I.

94쪽

66 ITA PHILIPPI

xsaoeernnntur 1 . Valetudo eum initio esset minus lamna viventis sub alieno coelo et inusitata ratione cibi et potus tentis, et corpus valde attenuaretur, et peruigilationibus debilitaretur, quemadmodum duximus, temperantia tamen moderatoque mul et areurato victu illam corroborauit, ut stabili et firma uteretur, neque morbos haberet Vllos infestos, praeterquam calculorum a stillicidio vesicae, quemadmodum Plinius locutus est Chaee Graecis est λιθου- eo et DC-τα--σικὴ, quorum saepe acerrimos 1ensit cruciatus. Non multis annis ante mortem e

iam oculorum epiphoris atque lippitudine conflict tus est, et cum spirandi viae semper patuissent, nescio qua de caussa nares tandem obstructae fuerunt, id quod grauissime molestissimeque tulit. Humoris etiam ad lumbos vapores et natus qui grauis interdum aegritudinis caussam dant tam corpori quam animo, παμ1Jaec παμ απι Vocarunt tenta. bant eum nonnunquam , unde doloris nonnihil capiebat. Potus ei necessarius erat, gratus et bonus. Esca qualibet ne fastidio vescebatur. Sed cibos preciosos et opipare conditos et Glitias epularum prorsus oderat Pisciculos b

t Adam in vitis Philosophorum p. m. Aecidit aliquando, ut Gallus salutandi causa adueniret, et Philippum in hypocausto offenderet altera manu cunas molitantem, altera librum tenentem id cum hospitem mirari animaduertiiset Philippus patrisfamilias officium et infantum coram Deo gratiam tanta pietate exposuit peregrino, ut doctior ille abiret.b Singularem de morbis Melanehthonis commentationem conscripsi, quae extat in Melanchthonianis

i Veritati consentanea sunt, quae de temperantia Melanchthonis ad Hardenbergium berus scribit in

95쪽

antos' probabat in cibo maxime, et olera atque Isa

pullieulas omnis generis expetebat, carnes non item. Badolescens in contubernio Tubingae ubi perpetua eonsuetudine hordei iuscula cibum communiter rapientibus appcinuntur saepe cum iustula alterius fias earnes commutauit, ut ipse iustulum duplex, alter earnes duplices haberet. A piscibus omnino Bon abhorrebat, vescebaturque libenter ouis sed haee recentia, illos feruentes afferri censebat oporistere itaque in aulis utrumque esse cibum ingratum latebat dicere, quod neque recentia ova, et pisces fere tepidi apponerentur, quos iocans neque frigidos aeque calidos edi debere aiebati Magnificos apparatus eonuiuiorum detestabatur, neque dubitabat libere r prehendere et obiurgare eos qui instruxissent. Ae r eordo eum me praesente aliquando quodam in conuiuio se omnium rerum copia abundante, cum hostes, quemadmodum mos est nostrorum homi a num, Dan Gerdes serinii antiquarii Tomo IV. p. 7ri. c

medit parcissime, et rarius bis in die quam semel aqua tamen abstinentia periculosa eum dehortamur, sed ipse sibi illam prodesse ait, et aliquando necessariam volenti expedire molen negotiorum, quibus magis magisque dies obruitur Saepe opto ei quietiorem laeum in hac ipsius senecta dari. Sed illuc fortassis eum eomitarentur negotia, sicut aliquando per iocum ad eum dixerat uir sanctus Antonius Barns Anglus, qui iocose dicenti Philippo, Tu Antoni, cum fies in Anglia Episcopus ego aetersitus ero tibi cancellar,ns Minime, respondit, reddere m. nimis occupatum . nam te ubicunque sis, comitantur negotia. Melanuras in primis et fundulos. Inde elanchthoni. H. Epp. p. sis ubi Principi Anhaltino pro missis Elaee gratias agebat, sic pergit: in ego quidem nee pileium nec aliorum animantium carne delector, eaque in re facile potuissem PDthagoricos ritus seruare

96쪽

68 VITA PHILIPPI 3saomim, hortaretur eos qui aderant et Philippum in. primis ut quae potuissent acquiri, iis contenti esse et vesci hilariter vellent, se quidem pro suis lacubtatibus operam dedisse, ut quam optime acciperentur, sed videre se et lateri parum effecisse . quia nishil quod magnopere bellum esset, apponeretur, et quae huiusmodi alia tunc commemorari solent ustata dissimulatione: Ibi igitur recordor non sine imdignatione eum sermonem Philippum interpellasse et grauiter monuisse re manifesta tali oratione non esse utendum, atque adeo metuendum ne ea ipsa ab aeterno Deo animaduerteretur cui potius gratiae agendae essent, cum suppeditante largiter tam multa, tum benigne concedente non modo usum, verum ebiam abusum illorum . . Sed pergamus ad reliqua. Vestitus eum retinebat modum, quo initio fuerat usus. Tunicam semper gestabat, tam domi, quam prodiens soras, ut tectum undique corpus esset. Interior vestis consuetudine horum temporum linea duplex fere induebatur, et super eam lanea altera '. Quam vestem exeuntes in publicum nunc variam gestant, eius honestam speciem demissae ad pedes cum manicis nunquam mutauit. Neque passus est persuaderi sibi ut externis ullis seriei aut similibus uteretur. Pelles tamen non respuit aquilonares illas, quod essent ad calefaciendum corpus emcacio

res.

M Quod ultimo uitae suae die quoque fecit. Nam in

narratione de obitu et haec leguntur circa horam sextam matutinam petit a genero Peucero ut capit, tum longiorem sibi praeciderer, quo facto, eriam v stes lineas interas mutare, qualibus ad fouendum cal rem corporis senilis iit consueuerat a multis annis tri

plicibus, una super alia inducta &e..' Marden. Nunquam est visus chirothecis aut socicis, quibus pedes munirentur in frigore, quosv superindueret caligis.

97쪽

esiusmodi et Aristoteli fuisse accepimus, quam tamen Philippi ingrauescens paululum aetas ita emen-enerat, ut nihil audiretur, quod offenderet quenquam. Sed et iuuenis incedens aliquando alterum humerum detorquere nonnihil solebat. Horum Wtramque qui imitari vellent reperiebantur , quemadmodum et alios gestus, ut manuum, quas inter loquendum mouebat, et superciliorum, quae 'stollebat. Sed imitati tamen complures sunt meliora atque potior His expositis, de studiis ipsius et quae hae pertinent, nunc etiam quaedam addamus.

l. XVIII.

Eiar studia, pietas, linguae hebraicae eo nisi , matbem

nearum disciplinarum ultus, astronomiae amor. Berub.

.eri e Cast. Bomeri laus. Cum in omnium liberalium studiorum gen

re flagrantissima esset cupiditas Philippi Melanchthonis nihil tamen habuit prius aut antiquius pietate a reli- Friderieus Staphylus et Alexius Naboth,

Et quos praeterea longa referre mora est.JIn Andr Musculi resp. ad virulentum scriptum FriStaphyli is 18 4. statim ab initio de Staphylo

dieitur: in docendo puhlice gestu, voce, et pronunciatione Philippum imitatus est. Inter hos imitatores Erasmus arcerius quoque referendus est, sub euincimagine hi ςrsus; Sareerius de Melanthon ausardenGleic glebi ha mi Κleidern und Geberden. Faeere nequeo, quin hoc Ioeo adducam i quae corn. Loos callidius in catal illustr. Germ. Scriptorum de Theobaldo Thamero plag. Q 6 a servbit: Vir pusillo corpore, macilento rugosa facie, et gracili voce ore et tota corporis dispositione Phil. elanchthoni non absimilis.

98쪽

N ITA PHILIPPI xsao religiosa quam semctissime semper esuit, et ui

omnes quasi neruos ingenii sui intentos esse voluit. Itaque in eis potissimum omnibus viribus elaborauit, quibus doctrina Ecclesiae Iesu Christi explicati, constitui, illustrari, amplificari posset. Inque eam

partem quam operam dederit, et quid incumbendo ineeerit , cum sit euidens, neque quisquam fere nesciat, nostra expositione non est opus, praese tim cum longius excurrere necesse esset, quam instituti seripti ratio et modus pati ferreque videatur. Et procedens tamen narratio sua illam serie attinget et assumet. Cum autem requiri ad eam dostrinam Hebraicae in inprimis linguae cognitionem constallet, quam adolescens discere non negligenter inc perat, hoc consecutus est continuatione studii illius, vi scientiam huius adipisceretur haud vulgarem, epotius nullorum facultate, qui hac excellere ut xentur, admodum inferiorem, multumque et saepe collocutus est de eius linguae difficili et obseura tructatione atque notieii, cum e hardo stlero, qui Laterensis a nobis nominabatur, et ad eam doce dam Lipsam tandem fuit accersitus, et apud se cum Cruciero, quos ambos de natura et veritate illius

diligentissime cogitare et rectissime iudicare perspexerat abat autem et magnifaciebat iterum

i In ea addistenda Praeeeptorihus usus est Io.

Reuehlino et io Mesehensteinio cum hic haud salutatis Professbribus Vitebergam clam relinqueret, e Ianehthon Hebraica aliquantii per praelegit Luth app. Tom L f. 339. Hebraicas literas Philippus noster tractat, ut maiore fide, ita et maiori fructu et diligentia, suam Iohannes ille δώ-ατησ. Nimia est hominis et rides, et diligentia, ut vi tempori quicquam edat. Melanchthon autem ipse Io Langio seri hi Tom Lugd. Epp. p. o 3. Urgebar eum graeca tum hebraea Iectio

m Tom Lugd. Epp. p. s. Tanta est visi ingenii in

99쪽

MELANeHTHONIS. ad tantum propter istam eognitionem et doctrinam, et setost quod de omnibus rebus consideratio illius essetaeedrata et sagax, ingenium autem perquam liberale, et, ut ita dicam, eandidum, et constantia lamma atque fides erta. Caetera studia et constituebat atque ordinabat, et ipse sne intermissione exe rebat Cumque uitten bergae exercitationes scribendi dicendique diu sane iam essent paene nullae, hoe autore coeptae sunt materiae rerum utilium stribi et publice declamari. . Cum ipse suo exemplo praeiret caeteris. Nam tum pronunciauit Or

tionem de legibus, quae postea edita suit. Noneessabat autem urgere et sua et aliorum opera assiduitatem doctrinae publicae, et crebro veniebat ipse in ea loea et ad illas horas, quibus aliqui docebant, et apud discipulos assidens audiebat profitentes. Quo fiebat, ut et hi magis attenti, et existimatio ipsorum melior esset, et discipulorum retineretur requentia. Quia vero sciebat omnem humanae stuentiae veritatem mathematicis disciplinis contin ii, neque ne his aut doctrinam certam, aut stabilem cognitionem esse ullam, quibuscunque modis poterat ad has colendas studia iuuentutis inuitabat et alliciebat. In quo non parum negotii et exhibebatur, Propter studiorum istius tractatus minus et gantes et quasi blandos: Cum ita adhue traderentur omnia, ut qui non quas aptus et natus ad haec pera esset ipla, horrore illo explicationis deterreretur,

Zieglero, ut neminem in his duabus Aeademiis et praeponcndum ducam et hanc vim naturae eonfert ad Ecclesiae viilitatem, magna dexteritate lustrat pro .phetica scripta, meque multa ex eius obseruationibus didieisse profiteor. o Epp. ad Camer. p. 66. Nonnihil operae suctisuae

mihi iam in j Θηματα collocatur, υν - αρκα videor

mihi propemodum comprehendisse.

100쪽

7 VITA PHILIPPI Isaonedum audiendo prolatares artium illarum , aue edita scripta legendo magnopere proficeret. Vt igitur sidera spectantibus nota fierent , et tota ista d ctrina clarior esset et quasi venustior, instituit, ut Plinii liber secundus enarraretur, et ad illud scriptum

applicarentur ea, quae astronomicam scientiam perficiunt. Quae esse nemo sere nescit primum coeli vel potius mundi quandam distinctam descriptionem, deinde omnium orbium et stellarum conuersiones et motus demonstrantem rationem. Qia nomine et quia integerrimum et optimum hunc virum cognouerat, valde dilexit GDarem ornerum ' , --que eo celeriter necessitudine, postquam in has r giones venerat, coniunctus fuit. Nemo autem Bomnero ante illa tempora exquisitius aut industria maiore situs, loca figuras, ortus obitusque sideram Mnorumque coelestium obseruauerat, neque huius

contemplationis iter planius ostenderat. Fuit hie omnino vir egregius et mulus magnis verisque vi tutibus ornatus, qui piis et ingenuis studiis funda dis tuendisque fortunas vitamque suam impendit.

Melanchthon quam orationis et eloquentiae rationem genueis ris: nsententus, πεκδοκους, exemplis αιτ ιιs, projus

singularis e is originibus nonunum inus andis felix in expositio bus dilucidus et cautus.

De Philippo autem Melanchthone, quod haeo mentio requirat, fortasse reliquum sit, ut indicetur facultas orationis, et quo in genere eruditae doctrinae praestitisse caeteris ille videatur. Sed hoc cum manifestum perspicuumque sit, quod eius scripta et extent et sint in manibus omnium , me disserere eLset

O legans extat neomium huius viri in S. R.

Ernesti opusculis Oratoriis edit Lugd. R 3767 8. i. 44 sqq.