장음표시 사용
101쪽
hentem motum aliquem: ipsum uero latum, Sc naturam, & racionem, qua una uersum gubernatur, Deum esse dicunt, existentem in omnibus, quae sunt, de fiunt, utentemq. ita omninmentium propria natura ad uniuersi gubernationem. Et huiusmodi quidem est, ut breuibns dicamus, eorum opimo, quam iaciunt de Fato.
Refellitur prius dicta ratio , ceu falsas propositiones a b mens .
Caput decimum quartum. O R. V M uero, quae dicuntur. alsitas non rationibus aliquibus, nec redargutionibus extrinsecus indiget, sed est per se notae quae enim redargutio potest esse sermone ipso manifestior, qui his non concors est, de quibus dicitur . Emmue ro, quod primo dicitur, fieri omnia primis, his, quae post hic fiunt, causis exiestentibus, & hoc modo se mutuo consequentibus rebus, quod, instar catene. exprimis secunda dependeant, quod ut sati substantiam supponunt, quo pacto non aperte a rebus ipsis dissonat si enim filiorum patres sunt cauta:& oportet proprias causas exquirere: ut sit himo quidem hominis caula, equi uero equus: cuius nam posteri cauta suerint, qui nec omni/no nupserunt cuius praeterea pueri, qui ante aetatem petierunt si quidem multa eorum, quς fiunt, ex desectu in quanto, aut non mota, aut corrupta prius, nullius fuerunt causae per inna tam eis lacultatem. cuius etiam causas esse dicent, quae in aliquibus corporis partibus excrementa nascuntur c cuius quot monstra, Se quae praeter naturam fiunt quae nec ab initio perma nere possunt. si autem cortex in plantis gratia est, idest eius quod fructum continet: is uero quod fructum continet gratia fructus: & irrigantur quidem, ut alantur: aluntur uero, ut fructum serant: multa tamen in eis est inuenire, quae non hoc modo fiunt. cuius enim dixe
rit quis putre os, & aridos fructus causas esse eorum, quae post haec c cuius etiam soliorum quorundam germinationem quibus euidens est his, qui uera inspicere uolunt, Bc possunt, quod quemadmodum non omnia agere possibile est, ita nec omnis . quae facta fuerit causa, lanai de causa est, aut sacta est, aut fiet: uerum nec omne, quod factum est, simul ac est, iam est tau si suturi alicuius. At contra uenientes quidem dicere Ad haec, effugere uero ad hoc, quod ignotum sit cuius sint cauis, ut de in ea denis , qua ipsi utuntur, prouidentia coguntur tapius se cere in excogitare subsidium indigentibus. nam hoc utentes licebit de de omnibus maxime ab surdis dicere, quod de sunt, ec rationabiles habent aliquas causas, nobis autem adhuc immani seris . Utrum igitur, his ita se habentibus, aliquid sine causa fiet & hoc sermo noster testatur. An seruari etiam potest nullum eorum, quae fiunt, abs' causa fieri, etiam hoc modo se habenti bus rebus, ut nos dicimus. si enim cum quieuerimus a caularum resolutione, de ab hoc dicto, quod ad ea, quae primo facta sunt, sequitur necessario, quod ex natura sua sutura snt cauta, utpote quae in sui substantia causam amplectantur, ab his, qtae fiunt, de posterioribus assignationem causarum laciamus: nec non eorum, quae fiunt proprie causas quaeramusci ullum ab causa fiet eorum, quae fiunt: nec ob hoc ex necessime ab eiusmodi fato erit undiq; quod sit. nam non necessario Sophroniscus, simul ac est, iam 5e pater est, εc causa alicui posteriorum: Iessi Socrates fuit ex necessitate,suit ei Sophroniscus generationis causa ex necessitate: sicut enim existente quidem sundamento non nectae est domum iam ese factam: sed domo existente anteia ctum suisse landamentum necesse est sic putandum est & in his quae natura fiunt se ita re caulas ex necessitate: non quod ad ipsa prima sequatur necessiario causas esse quorundam .sed ad ea, . qus posterius fiunt, quod ex necessitate habere aliquas antecedentes causas. Sunt tamen quidam eorum, quae fiunt, etiam eiusmodi, ut habeant quidem aliquam causam non tamen propriam, nee praecipuam, sed ut assueti sumus dicere per accidens. inuentus enim thesaurus ab effodien
te causa serendi habet quidem fossionem causam, sed non propriam, nec quae propter ipsum feret: nam quae proprie sunt cauis, aut ex necessitate solum, ut his uidetur.& ut plurimum cor sequens habent causatum sed quae ita per accidens sunt cauta raro fiunt eiusmodi cauta. Qila propter ad hoc modo dicentes simul quidem sequitur nihil dicere fieri abs causa, simulq; serauate quod a fortuna, Be casu aliqua fiant, εἰ esse de quod in nobis, & contingens in rebus, non autem uocem tantum. Quo pacto etiam non est aperte falsum dicere omne. quod ad aliquid sequitur, ex illo habere cautari ut sit, Bd omne, quod aliquid praecedit, illi esse causam videmus enim quae se mutuo tempore consequuntur non omnia ex prioribus, de ptius genitis fieri: nec
102쪽
mum est ambulatio propter Iu rrectionem, nec nox propter diem, nec certamen Isthmicum proflpter Olympicum, nec propter hyemem istas. Unde de admiratus quis iplas non iniuria fuerat, qui hoc modo causarum assigna nem faciunt: ut semper quod primo factum est causam esse dicant eius, quod est post ipsum: dc laciant connexum quendam,& causarum continuationem et de hanc asserunt causam huius, quod nihil abis causa fiat: cum in multis uideamus dc prius, Be posterius factis eandem esse causam. surgenda quippe, dc deambulandi eadem est causa: non enim surrectio deambulationis, sed utrorun y surgens ipse, de deambulans est causa, Be huius telectio. videmus quiny noctis de diei ordinem quendam inter se habentium unam, εc ean/ dem esse causam: similiterqi mutationis temporum: non enim est hyems aestatis causa, sed de illorum , 5c istius Diuini corporis motus, & circumlatio, dc declinatio in obliquo circulo, qua ibi motus omnium prius dictorum pariter est causa: 6c quod nox non est dici causa, aut hyems testatist nec sunt interse complexa instar catenae, donec haec fiunt: aut si non sic fiant, diuello tur mundi 5e eorum,qus in ipso sunt, de fiunt,unio: sufficiunt enim diuina corpora, de horum circumlatio ad seruandam eorum, quae in mundo fiunt,continuationem: uerum nec deambulatio est absy causa. quoniam non ex surrectione habet causam. Quare haec causarum series ab ipso dicta nullam assere rationalem causam huius, quod nihil abis causa fiat. nam quemadmo/dum motus ipsi, de tempora causam quidem aliquam habent: sed nec motus motum, qui eum praecedit, nec tempus tempus ipso prius z sic se habent & quae in ipsis, de per ipsa res fiunt:nam continuationis eorum, quae fiunt, est aliqua causa, Propter quam mundus unus, de sempiteranus secundum idem, de eodem modo semper est dispositus: oc hanc oportet quaerere, de assumere causam: quae tamen non eiusmodi putanda est, quoad ex antiquiori fiat recentius: ut uidomus in generatione fieri ipsorum animalium . rationi enim consentaneum est 6c principium quoddam esse dicere in causis, quod nullum amplius ante se principium, id causam habeat monmim si omnia, quae fiunt, omnia causas habent, iam de omnium causas aliquas esse necesse est et non enim omnia entia fiunt. quomodo enim non est absurdum in infinitum dicere abire causas, εἰ seciem ipserum, S connexum, ita ut nihil primum, nihil ultimum sit c nullam enim dicere esse primam causam, causam est interimere: sublato enim principio, de id quod post ipsum est, auferri necesse est. Interiret ec hac im ratione scientia ἴ siquidem est scientia proprie primarum causarum cognitio r non est autem secundum eos in causis prunum. Nec quaecumi ordinis transgressio destruit ea, in quibus fit: quaedam enim etiam praeter ordinem regis fieri non im/possibile, qus regnum ipsum omnino non iam destruunt. nec si aliquid ei usinodi in mundo fiat iam omnino hoc ditatuit mundi Belicitatem, sicut nec domus, domini ue quaevis seruorum incutia. Quae uero dubitant aduersus id, quod in nobis, eiusmodi esse, cuiusmodi comm nis hominum existimatio credidit, dubitare quidem ratione non uacat: sed dubitatis, ueluti concessis. ductos destruere quidem, quae admodum euidentia sunt: dc adumbrationem quandam, Bd ludum ostendere hominum uitam: dc concertare dubitatis aduersus ipsos , quo pacto non omnino irrationabile est non enim,si quis Zenonis racionem aliquam contra motum soluere non potest iam dc motus est auferrendus: magis siquidem latissicit rei ipsius actio ad assentiendum, quam omnis, quae per rationes ipsum destruit, probabilitas.
Exponitur ratio sumpta exhabitibus animi, qua auferebant id, quodin nobis ,
soluitur. Caput decimum 2 intum.
E C deterius sortasse suetit nos etiam ex his, quae dubitantur ab eis, haec ipsa v i , t praecipue, quibus maxime confidunt, aggredientes, examinasse quo nam pacto se habente sorte enim nihil nimis apparebit in eis. Est itas inter ea, quae dubita, tur ab eis dc quid eiusmodi. Si haec dicunt m nobis sunt, quorum etiam opposita possumus: dc in his sunt laudes ec uituperia, hortationes & dehortationes, sup Plicia dc praemiar non poterunt prudentes esse, 6e uirtutes habere, qui iam habent: quoniam
non sunt oppositorum uirtutibus uitiorum capaces: eodem quos modo nec uitia m malis, mira non possint esse ulterius mali et atqui absurdum est dicere non esse uirtutes, dc uitia in nobis, nec laudes & uitupem in his fieri: non igitur quod in nobis semant qui uiua,uirtutesq, non re moui bilin concesserunt. Fortasse expeditius quod sumitur possemus utis dicere, eatenu sie
103쪽
Ioaqui uirtuto habent, cum eligere meliora, quam negligere maluerint, sibi ipsis adipiscendae uirtutis fuerunt cauta, paritem; qui utria habent. Eadem autem 5e in artibus ratio. nam de artificum unusquisl priusquam haberet arrem, habebat de optionem ut artifex non fieret: sed cum in artificem euasit, non ulterius dominus est ne factus sit, de euasent huiusmodi: siquidem talium generationes in nobis sunt. εἰ hac de causa non est eadem ueritas in fututis, Sc his, quae sunt & his, quae iam facta sunt. quoniam id, quod iam est, de quod iam factum est, impossis hile est aut non esse, aut non factum suisse: at quod sutu rum est fieri contingit Se non feti. is circo prius quam uirtutem haberet aliquis, uerum erat possie ipsum de non eiusmodi euadere: sed qui talis euasit, hic cum euasit, uerum est dicere ipsum iam euasisse. Si igitur ex generati ne prudens erat huiuscemodi: hocq, una cum aliis sibi a natura datis habebat, cum ab illa sustoriscet: nullo modo hic ex sui facultate erat eiusmodi: sicut nec bipes, aut rationalis, nec quod erat eiusmodi laudabatur, sed admirabatur potius: ceu, qui tale a natura donum esset assequotus uelut enim in sanis, quicun* natura imbecillea ex propria natura sunt eiusmodi, hos quis derri laudamus. utpote qui decentem sibi adhibuerint prouidentiam, propter quam prouidemtiain non aegro rit: eos uero, qui ea natura sani sunt, de qui abs* fastidio, de curis non aegro/tant non item laudamus, sed beatos potius dicimus, ueluti sine laboribus hoc ipsum habentes, quod de in aliis amabile est, de si cum labore peruenerit. Eodem modo uel etiam magis in uirtutibus saceremus, si ex natura alicui adessent: quod in Diis proculdubio facimus. sed quia nobis hoc impossibile est: nihilq; a natura impossibile est expetendum: siquid em ipsa est possibili, de impossibili mensura: est enim uirtua persectio, de supremum propriae cuiuis naturae: nequit autem quod impersectum est in ipsa esse perseetione: cum omne. quod fit,simul ac genitum est, impersectum sit: nec homo ipse cum uirtute nasci potest. non fuit tamen ei natura non auxili tria ad eius adeptionem: sed ab ipsa vim, aptitudinem li habet, qua illius capax sinqua nullum caeterorum animalium praedatum est. dc ex hac potestate homo ab aliis animalibus natura dis fert: quamuis a plerisq; animalium deficiat in corporeis exuberantiis. Si igitu r hanc uirtutum capacem potestatem sic a natura haberemus, ut prouecti, εἰ persecti etiam hanc sumeremus, ut deambulationem, ut dentes, ut genarum pilos emittere, ut aliud quid eorum, quae nobis se cundum naturam post accedunt: ne* hoc pacto etiam in nobis essent uirtutes:quemadmodum nec aliquid eorum, quae prius dicta sunt: cum ne* hoc modo ipsas nobis comparemus. si enim p rudentia, εἰ uirtus, ut caetera, hominibus essent cognatae: omnes profecto, aut saltem pluriami ut caetera a natura ipsi assequimur, ita non facultatem solum uirtutum capacem, sed de linsas sane uirtutes ab ipsa haberemus: dc hoc pacto laudes, S uituperia, Ze alia id genus se stra essent: immo in uirtutibus,& uitiis Diviniorem quendam pri textum,& substantiam ex prsesentia ipsarum haberemus. At quia non sic se habet: nam nec omnes, nec plurimos videmus qui uirtutibus praediti sint: quod est eorum, quae natura fiunt, argumentum: sed amabile est unum sentie eiusmodi accepisse, qui per exercitium, Sc doctrinam ostendat ipsorum hominum ad caetera animalia naturalem eIuberantum, per se ipsum addens necessarium, quod deest natorae nostrae, qua causa, Bd ex nobis uirtutes ipsas acquirimus. Nec inutiles, aut inanes sunt laudes 8e uituperia, di ad meliora promotiones, nec uita secundum leges per optimas consuetudi nes '. nam eorum', quae natura aliquibus insunt, nullum unquam ex aliqua consuetudine po/tuit diuersum fieri: non ita ipsum graue tam saepe sursum proici poterit, ut amuescat natura sursum sertit sed tales, de tales mores hominum ex diue sis assuetudinibus fiunt: dc in naturalibus primos habitus adepti sic per ipsos operamur: non enim, quia saepe videmus, uisivum habi/tum adipiscimur, sed ipsum habentes sic videmus. At in non naturalibus ex actionibus ip/sos habitus acquirimus . nam nec in fabrum lignatium quis aliter euaserit, nisi qui Lepius illius actiones exercuerit ex suppositionibus docentis. quare cum S uirtutes hoc modo acquiramus: agentes enim εe temperata temperati essicimur: non inerunt nobis a natura. Qui uero dicunt nos ex necessitate esse, de fieri talesmec facultatem nobis relinquunt haec ipsa agendi, de non agetidi quibus eiusmodi euadamus: Oc ob hoc nec his, qui flagitiosi fiunt, licere non hac agere,qus agentes tales essiciuntur, nec etiam nobis: quo pacto non fatebuntur flagitiosissimum animali um omnium a natura hominem famam esse s cuius tausa caetera omnia facti esse dicunt. ceu ad eius salutem conducentia. si enim uirtus, de uitium sola bonum, oc malum sunt secundum ip/sos illa cuidem bona, hoc uero malum: nec aliud caeterorum animalium neutrius horum esta susceptiuum:
104쪽
susceptiuum: hominum uero plurimi male immo unus tantum uel duo boni ab his geniti suisse fabulantur: ueluti quoddam inopinabile animal, & praeter naturam Phoenice ratius, qus est apud Aethiopes . at si omnes mali, de aeque inter se ite assem, ut nihil distet alius ab alior insano
untq; eodem modo omnes, quicun* non sunt sapientes: cur non οἱ animal omnium infelicissismum homo fuerit c cum Sc uiuum, de insaniam sibi connata, εἱ non sorte euenientia habeat. Sed examinare, praeter rationabiles opiniones, eas qus in decretis suis, quibus a uetis dissonant, in praesentia recusandum. Redeundum autem unde diuerteramus. Demonstrauimus quip/re sic inesse ira prudenti eiusmodi esse, quia huiuscemodi inquisitionis, di ipsius adeptionis ipse est author: eo quod &, ut non talis euaderet, prius optionem habebat: habitum tamen non item habere in seipso: sicut nec in eo, quod ab alto demisium est,est ipla quies quam uis ut pro
iceretur, & non proiceretur haberet lacultatem. At in ipsis actionibus, quarum habitum huhem Operatur, etiam aliqua non agendi . nam S si quam maxime rationi consonum sit pruden rem cum ratione, 6c prudentia actiones suas agere, primum quidem non determinate operatio
nes istae eiusmodi sunt, aut ad hoc uis acte: sed omnia, quae hoc modo fiunt, sunt in latitudo ne quadam: εἰ quod paululum est in his propositum non interimit. P terra non coacte ali quid eorum, quae eligit, prudens facit, sed ceu de non agendi aliquod horum ipse dominus exissum et rationabile enim fortasse prudenti uisum fuerit, εἰ pro ostendenda in actionibus liberta/te, etiam non fecisse quando quod de ipso rationabiliter dicitur, si aliquis ei uates praedixerit facturum ipsum hoc necessario. 6c quidem ipsi uates hoc non abis consideratione dicunt: in gientesq, redargutiones, quae in promptu sunt,nihil huiusmodi dicunt his, qui redarguere possunt: sed quemadmodum tempora ipsa praefinire eorum, quae ab ipsis, ut sutura praedicuntur, ceu facile repraehensibile euitant, ita 8c aliquid cauent dicere Be praesagire his, qui quam primum possunt uaticinii oppositum fecise .
Ex Deorum praecognitione non inueti futurorum necessarium eventum . Caput decimum sextum.
ICERE uero rationi congruum esse Deos ipsos sutura praenosse et absur/ dum siquidem esse dicere eos suturorum aliquid ignorare: 6c hoc assumentes M 1
struere meetentare ex necessitate omnia, de fato fieri: nec uerum est, nec rationi consonum . nam,si hoc ipsa rerum natura concedat, nullos certe rationabilius est
Diis ipsis magis sutura praenosse: sed cum non possit ipsa eiusmodi praedictionem, praecognitionemq, suscipere: nec Deos ipsos rationabile uti suerit aliquod nosse impossibili/um: quae erum sui natura impossibilia sunt, eandem etiam apud Deos naturam seruant: impossibile enim est & Diis aut diametrum lateri commensuratam fecisse, aut bis duo quinq; esse, aut eorum, quae sacra sunt, sui se aliquid non factum: nes enim principatum uolunt in impossibilibus: sic enim esset in his, quae dicuntur, discordiar quibus aequae impossibile est de quod sui natura potestatem habet, qua fieti, de non fieri possit, ut omnino futurum, aut ut non suturum ita praenosse. fi enim ante ipsa praecognitio de ipsis tollit ab eis contingentiam, proculdu his si h seruaretur, impossibilis esset de eis praecognitio. Quod enim etiam secundum hos hoc sic se habeat inde euidens est, quod ipsi assumentes Deos futura praenosse, ex hoc astruunt linsa ex necessitate sore: ac si,nisi hoc modo fierent, non praecognoscerentur. Si autem ad Deorum praecognitionem, & praedictionem necessarium sequitur etiam secundum eos, si nulla sit in his, quae fiunt necessitas, ne* utis secundum eos Dii sutura praenoverint . quare Sc ipsi eandem is impotentiam seruant: siquidem per impotentiam Sc imbecillitatem oportet dicere fieri hoc,
quod est impossibilia non posse. Non ita numini plus aliquid posse per prsdictionem addunt:
sed ex huius assumptione rerum naturam eiusmodi introducunt, nullatenus consequentia, Scconsona his, quae fiunt,'c euidentibus dicentes . nam hoc utentes licebit impossibilia omnia de monstrare: eo quod rationi consonum sit ipsa Deos non ignorare. potest enim quis assumens absurdum esse Deos ipsum infinitum ignorare, ponens quot habet mensuras, cum hoc assumere impossibile esse cognoscere infinitum quot habet mensuras. quod si hoc, impossibile esse infinitum terminatarum esse mensurarum: si enim non sic erat, neq; Dii ipsum quot habet mensu ras nouissent. Quoniam uero si sutura praecognoscere est de res ipsas eiusmodi, quales sunt, cognouisse: caliud enim est praecognoscere ab ipso facere: γ proculdubio contingentia praecogno Alex. Aphro. Quae. O
105쪽
scens, ut talia praecognoscet: non enim est praecognitio ipsum contingens, ut suturum, necessito suturum esse dicere: quare Se Dii contingentia, ut contingentia uriss p cognouerint: ad quod ex huiusmodi prirnotione non omnino sequetur necessitas. Sic quoq; de praedicentes a dimus: qui enim cum consultatione aliqua eligendi,& agendi qus Oportuna sunt,prs dicunt,non ut necessario sutura de quibus praedicunt . in uniuersum autem ii quidem omnia Diis dicunt esse possibilia: erunt etiam impossibilia illis possibilia: non ostendetur tamen ex illorum praecognitione de suturis omnia, quae fiunt, necessario fieri. At si concedant impossibilia etiam Diis esse eiusmodi primum quidem oportet eos ostendere possibilem esse eiusmodi prscognitionem: deinde sic ipsam in Deos reponere: nam nec euidens est, nec his, quae fiunt, consentaneum eiusmodi de suturis Deos ipsos facere praecognitionem. Nos igitur nec Diuinatoriam tollimus, nec deorum praecognitionem, ut res ipsae natura se habent, taliter eos de ipsis praedicere dicentes Uerum nec hominum utilitatem ex Diuinatoria auserimus:quae si,ut possit quis euitare quod serie non euitasset, nisi consuluisset: Dei quoq; laudantes Diuinatociam, de secundum hanc ra/tionem solum ipsam dicentes seruari: de qui hac utuntur, ut persuadeant quod omnia fato Dunt, cum hoc, quod nihil ueri dicunt . absurda etiam quaedam, Sc aliena omnino a diis de linss audent dicere. Cur enim absurda non sunt, quae de his ab cis dicuntur Dubitantibus enim quibusdam aduersus eos, cur, si omnia, quae fiunt, ex necessitate fiunt, Deorum diuinationes conlultationibus similes fiunt, ut possint qui audierunt, ob quod audierunt, Bd uitasse aliquid, S secisse. Ita & datum Laio responsum accipientes, quo ei dicit Pythius non oportere eum fi lium generare: nam si filium genueris interimet te filius & inundabitur domus tua tota sanguine: aiunt,ut ipsorum opera promulg ret, sic eum responsum dedisse.non ut non scientem mini
me persuasum iri, Omnibus enim maxime nouerat, sed quia nisi sic responsum dedisset.nullum eorum, qus per insolentiam effrenem circa Laium de Oedipum facta suerunt suturum suisset: nam ncc exposuisset sibi genitum filium Laius, ut exposuit: nec sublatus puer a bubulco &datus in adoptionem Corinthio Polybo, uir saetus, de Laio in itinere occurrens. ignoransq;, 8c
ignoratus ipsum interserisset: nunquam enim domi, ut filius,apud eum educatus parentes ignorasset, ut illum quidem i rum interficeret, hanc uero uxorem duceret. ut igitur haec omnia seruarentur, complereturq; fati facinus imaginationem quandam praebuit Laio Deus tanquam
posset ea, quae dixit euitasse: 5e quia temulentus filium genuit, exposuit filium genitum . ut ipsum pernecaret, quae expositio impiis sabulis causa saeta fuit. Verum qui haec dicit, quomoedaut Diuinatoriam seruat, aut docet Diuini cultus existimat mes aut quam utilitatem docet ipsam habere Diuinatori nam Diuinatoria uidetur esse futurorum praedictio. Sed hi Apollonem factorem faciunt eorum, quae praedicit: quod enim non sic factum fuisset, nili hoc modo responsum dedisset Deus :&propter hoc sic ipsum responsum dedisse, ut fierent quae de ipsis dixerat: non' ne potius opera sunt respondentis, quam nunciatio futurorum At si etiam opus est plus aliquid caeteris uatibus habere Deos ipsos, ut pote qui & suturis coagant, ut fiant o rem praestantes: nam 5e poetae hoc de Diis canunt, quod scilicet datores bonorum sunt: ex horum uero dictis ad nullum horum Pythius Laio conduxit: concertat, di omnia agit, ut nihil nephandum, nihil impium domus eius p termitteret . quae prosecto quisquis audiat, non magis piam, quae ab Epicureis dicitur improuidentiam huiuscemodi prouidentia dixerit. Praetorea quo pabo inter se concordant simul quidem Fatum ipsum Deum dicere, Se uti his, quae sunt. 6c fiunt in mundo, ad ipsius mundi salutem, de ordinem seruandum eorum, quae in iris sunt, simulq, talia de ipso dicere, ut assumat ad impiissimas actiones ob studium circa haec ipsa de Pythium coadiutorem. Ad quorum enim salutem dicent fatum ipsum uti nece patris a filio, Sc nuptiis matris Sc filii iniquis, de generatione filiorum fratri, S patri Cur rationabi te est administrationis, quae in mundo est, ex his salutem habere, ut Sc Apollo timeat ne alis
quod horum non actum p termittatur . erunt ne impedimento,nisi fiant administrationi ho/minum erga ciuitates, Sc leges, aut elementorum Diuti in mundo, aut ordinatissimae, εἰ aeretnae Diuinorum corporum circumlationi, aut alicui eorum, ex quibus constare mundum, de gubernari ratione contingit. Proculdubio rursus & aliquam alteram fabulam ab aliquo ex Tragoedis audire poterunt, quorum opera sunt eiusmodi figmenta: aut mulierem aliquam ex
αν, idest ex suspitione in amore insidias parantem si iis alterius, εἰ promos pernecantem: aut Thyestem quendam infelicem simem carnes filiorum suorum deuorantem, Atreo quodam
106쪽
m ira re et ulmodi ea mensam apsoirente Credunt autem fabulis ceu saetis, fatumq dc prouidem tiam per haec astruunt, ueluti studiose contendentes quae astruere uolunt per ipsas astructio nes destruere: quamuis longe melius, de erat uenia dignius positiones ipsas interimere, propter eam, quae ad ipsas sequitur, absurditatem, quam haec absurda propter positiones aserere: hi uero 6c facile absurdissima quaeq; credunt: de quod secundum rationem ipsa fiant aliquas adducere causas non pigritant. Sed de his satis, sufficit enim in singulo ostendisse opinionis absurdi ratem. abunde enim puto ostensum esse, quo pacto inesse prudenti dicitur prudentem esse, quamuis non possit non esse prudens: non quia non insit ei, cum est prudens, eiusmodi esse Iesset enim S tunc dominus huius, quod est prudentem non esse: sed quia priusquam eiusmo di fieret, habuit non minus, ut non eiusmodi euaderet, quam ut euaderet facultatem: propter quam praediximus causam, ut talis fieret, seipsum adiuuit. At in ipsis Diis non est, quod causemodi sint: quod de ipsum erat indubitatis ab eis: quia scilicet in eorum natura est quod ita assecti sint . sed nullum eorum, quae hoc modo alicui insunt, in eo est. propter hoc enim illo rum quidem bona honorabilia sunt , & beatibificalia, maius quid laudabilibus bonis habentia :quoniam de omnino eorum natura capax non est. nos uero in adeptione uirtutum laudamur:
eo quod, cum natura nostra etiam deterioris sit capax, non fuimus segnes ad meliora:quamuis deteriora ipsa abstr sudore , & laboribus acquiri pose uideantur: uirtus uero non sine dolori hus, de laboribus, Be sudoribus multis. habet tamen 6c prudens in singularibus actionibus et Dam non agendi ipsas facultatem: cum θc in illis actiones aliquor fiant circa contingentia, de quae aliter se habere possunt. nam nec facultas Pythio surrepta est, ut eadem responsum det, Sc notadet, nec Aesculapio tuendi. quippe omnes sere homines ad eum confugsunt, ubi praesertim mamme insignis habetur, credentes, quod his qui medicum ipsum habere student, his, qui non student, seipsum magis praestet.
Consulantur dicta illorum, qui asserunt se seruare id, quod in nobi in vero sen/ isu , eo quod id non sit in omnibus, quae per impulsum agunt . Caput decimum septimum.
ll C E R E uero praestire illos, qui non putant in seruando actionem anima/j num impulsoriam seruari iam de id, quod in nobis, eo quod non omne,quod per
impulsum ti in his sit, qus per impulsum agunt:& propter hoc interrogare numiquod in nobis est, actio quaedam sit: de subinde, hoc sumpto, interrogare numi actionum ipsarum Miquae quidem per impulsum esse uidentur, aliquae uero non per impulsum: quo sumpto illi rursus addere, actionum quidem quae non per impulsum nullam in nobis esse: hocq, concesso, ad haec assumere omne, quod per impulsum fit in his esse quae hoc modo agunt, quoniam in nullo sit eorum, quae aliter agunt: Sc propter coc dicere se' cundum ipsos quoq; eundem eius, quod in nobis est, modum seruari, quod possit a nobis fi ri, di non fieri: de quae sic fiunt inter ea numerati, quae per impulsum fiunt: quo pacto non sunt dicta eorum, qui ea penitus ignorant, de quibus sermones faciunt non enim si in his quae per impulsum aguntur, id, quod in nobis, esie concessum fuerit per rationem ' iam om/ne, quod per impulsum fit, in nobis: nam ex his, qua per impulsum fiunt, illa tantum in no his sunt, quaecunm per rationalem impulsum aguntur: rationalis uero impulsus in consultatoriis, Be uoluntarias fit, is scilicet, qui est hominum, cum in his fiat: aeterorum siquidem ani malium quae per impulsum fiunt,actiones non eiusmodi: cum non item si in illis facultas agendi 8c non agendi quod per impulsum fit. idcirco in actionibus secundum impulsum est id quod in nobis,non ob hoc tamen omnis,qus per impulsum actio fit, id, quod in nobis contineto Quo pacto etiam non ignorant hi, quae ipsi fiacium c cum ueritate eorum, quae fiunt quam destru
unt ex decreto, utuntur ad astruetionem decreta ipsam interimentis. Sumentes enim singulum eorum, qua natura constant, fato esse tale, quale est, tanquam quod idem sit natura,& fatum, addunt noc, igitur εἰ sato sentient animalia. 5e per impulsum movebuntur e εἰ animalium alia quidem solummodo agent, alia uero rationalia agent: de alia quidem peccabunt, alia uero recte
agent: haec enim his secundum naturam quidem: sed cum peccata sint,& recte secta :5e eiusmodi naturae, de qualitates non ignorentur: sunt Sc laudes, & uituperia, de suppli cia, o praemia οῦ haec enim hunc inter se ordinem habent, de sequas . non tamen etiam is
107쪽
quitur haec hoc modo fieri his, qui naturam, de ea quae secundum naturam fiunt, ad ipsum sa/tum. 8c necesi itatem transferunt: activis enim, εἰ rationalibus animalibus natura inest te peccare. & re te agere pose, cum neutrum horum coacte faciant: εc hoc est uerum, & hoc modo se habet: sed non apud eos, qui nos omnia , quae Acimus, sacere dicunt ex necessitate: deinde eorum , qui rationabiliter agunt, alios quidem recte agere, alios uero peccare. ex necessitate autem omnia facimus secundum quos impossibile est hisce quibusdam circunstantibus non haec agere nos: ex necessitate uero semper his circunsistunt, propter quae agimus: non enim eum.
qui quovis modo gratiosum quid agit, recte agere quis dicet: sed nec peccare eum, qui quovis modo flagitium aliquod committit: sed cum quis elahit, εἰ agit meliora, cui facultas inest αdeteriorum hunc dicimus re te agere. lias eum, qui a fortuna haec ipsa secerit minime dicimus recte agere: ita ut recta aetio non j rebus tantum, quae fiunt, iudicetur, sed longe prius ab ha/bitu. 6c potestate, a qua aguntur. eadem de de peccatis est ratio. At si lacultas nostra agendi aliaq uaedam 'terea, quae agunt, a circunstantibus est ereptae cum nihil ipsa conserat his, ut illa ipsis circunstent, propter quae agunt: quomodo amplius quis hos peccare aut rei te agere dicet nam nec huiusmodi habitus, a quo his circunstantibus impulsus fit ad haec certa quaedam agenda, est in eis facultas: nec huius, quod ipsa circunstantia eiusmodi snt. hac enim de causa nul Ium ex brutis animalibus de his accusatur. ductus autem ad agendum, dc ab habitu & a circunstantiis quibusdam: cum ipse nullius sit dominus, quod non hoc modo se habeant: peccare amplius, aut recte agere in his, quae hoc modo fiunt, minime dicetur. sed quia, re laudes, de ui/mperia, suppliciaq;,& praemia in peccatis, εἰ recte fustis sunt,ut εἰ ipsi dicunt, proculdubio his sublatis illorum quoqi singulum sublatum fuerit. Sed rei te agere de ipsis Diis non proprie dicetur, sed uelut par ei, quod est bona agere: siquidem in quibus est recte agere, in hisce de pecca/re: natura uero Diuina non est peccatorum capax: propter hoc enim nec Deos Iaudamus, cum meliores sint eo, cui laudes congruunt, de rectis actionibus, in quibus sunt laudes.
Falsam cse rationem illcm, quae nititur ostendere, nisi Omnia fato fiant, leges auferri
Caput dccimum octavum. ATIO quo illa praetermittenda a nobis non est, qua fidunt, utpote, quael aliquid propositorum demonstrare possit. Dicunt enim. Non est quidem elusinoi dii ,- -- idest fatum , de causarum series , non est quos -- ., idestque
omnia terminat: non est quidem ---ἰ- , non est quom idest, quae se
t per est: non est quidem , non est quo* , imae, idest distributiomon est qui/dem ἀμ ω, non est quos lex: non est quidem ira, non est quo F recta ratio, quae quidem.qugagenda sunt imperet, quae uero non agenda abdicet: sed abdicantur quidem peccata, imperam tur uero recte distar non igitur est quidem huiusmodi satum, non sunt quo* peccata, ocrocte lactar sed, si sunt peccata, & recla lacta, est uirtus, εἰ uitium: si uero haec, est honestum 5eturpe: sed honestum quidem laudabile, turpe uero uituperabile: non igitur est satum eiusmo/di, non est quiny laudabile, de uituperabile: atqui laudabilia quidem praemio digna sunt, ubtuperabilia uero supplicio: non igitur est eiusmodi satum , non est quos praemium, de Minplicium: sed honor quidem est pnemii mentum, supplicium autem castigatior non igitur est satum eiusmodi, non est quos pmmii metitum, de castigatio: si uero haec interdicta sunt esse: si omnia fato fiunt, erunt recte facta, 6c peccata, 6e honores, S supplicia, de praemiorum meri ea , 6c laudes, de uituperia. Verum, si hac ab aliquibus ipsis circunstantibus causis sic cogit, tur dicere ignoscendum est eis: nec est aliquid a nobis de his, quae ab eis necessatio dicuntur, negociandum: nec ab eis, de his, quae non eo modo, quo ipsi,dicunturisingulis enim eorum, qui aliqua dicunt, de opinantur, circunstantium uis adest: nec ipsos dicentes in aliquo accusare opus est, eum nihil ipsi ad sic dicendum conserant: siquidem nec circunstantium, nec ipsus habitus, per quem a circunstantibus sc ipsis moueri accidit, causam in se ipsis habent. At, si secultatem habemus θc deterius , 5e melius aliquid dicendi: quis non ipsorum rationis compositi Mnem miratus fuerit, ut incompositam, & ex concessis, S euidentibus concludentem uerbum, non quos, quorum erat uerbum, igitur, longi circa syllogismos exercitii. Ponunt siquidem satum ad inuitabilem eorum, quae fiunt, actionem, uti omnibus his, quae sunt, Be facta sunt,
modo, quo unumquodU iplorum lactum est, o natura st habet, lapide quidem ut lapi/
108쪽
de, planta uero ut planta, animali ut animali: s uero ut animali, etiam eo, quod impulsorisam uim habet, ponendo ipsum uti animali ut animali, dc ut habente uim impulsoriam: Be fieri quaecump ab animalibus fiunt per ipsa animalia, dc animalium impulsum: cum tamen etiam h sequuntur ad aliquas circunstantium eis tunc necessario causarum: ex quibus putant se etiam in nobis aliquid stum esse seruare ob id, quod di animalia agere per impulsum seruent in eo, quod est lato omnia fieri. aliasq; , quas interrogant, rationes, de hanc ipsam propositam, ut mi hi videtur,non ueram: tenus ei credentes,quatenus ex longitudine,& multitudine nominum, de obscura compositione decipere putant audientes. Sed uideamus dc nos quod dicitur per hanc, multa positorum nominum in praesentia recusantes, ipsam , 6c ,έ-, dc subtra/hentes: quibus nominibus in his,quas ipsi uolunt, significationibus utantur: in citens perscrutabimur. Discere siquidem dignum necessitatem sequelae illius, non est quidem elusinodi satum, non est quom lex. nam si quae lato fiunt sequuntur causas, quae ipsa necessario circun/stant: nec fieri potest, ut, qui per impulsum agit, non has sequatur causas, taulam, quae ex ipso est, omnino illi connectens: quemadmodum nec lapis ab alto demissus non seratur deor/sum: aut sphaera per decliue non circumuoluatur, demissa per ipsum: quae nam erit ultestius lagum utilitas nam quemadmodum lapis a dicente non oportere deorsum ferri numquam impedietur: tum, quod ipse huiusmodi natura sit: tum, quod externas habeat ad hoc iuuantes causas: ita nec aliquis nostrum, ratione, aut Iege aliter putante, praeter necessita/tem circunstantium agere unquam persuadebitur . nihil enim nobis plus est ex hoc quod cognoscamus quae leges imperant, cum causas antelaetis habeamus, quibus circunstantibus necesse est impulsum sequi. Hoc autem pacto omnis, quae ex legibus habetur,utilitas iure sublata fuerit. squidem leges imperant, quae agenda sunt, prohibent uero quae non agenda. sed non sequitur ad legum imperium, ut agamus, quae per impulsum agimus: cum circunstantes ta se ad alia quaedam necessario nos moueant,6c serant legum autem utilitate propter huiusmo/modi satum sublata, ipta quos leges auferentur. quae enim est utilitas legum, quibus parendi facultate alato ptiuam non igitur ad hoc quod eiusmodi latum sit sequitur legem esse: comttaria enim satum de lex:cum scilicet lex quae agenda,quae ue non agenda imperetrui pote cui imperanti possint parere qui agunt: idcirco de eos, qui non parent,ut peccantes,damno afficit ho nore, eos, qui parent, ut recte agentes: Dium uero omnia, quae fiunt, necessatio, & per similes dicit causas heri: eorum uero, quae ex senilibus causis fiunt, impossibile est haec quidem esse
peccata dicere, illa uero recte lacta. Si enim dicat quis etiam ipsam legem in necessariis, de ante laetis a satis causis sitam esse, euidens est ipsam quos coactam iri: quemadmodum dc in agenti hus per impulsum, quaecuri secundum ipses fiunt, in circunstantibus tausis sunt: non circunctabunt autem his, quae agunt, quae non secundum ipses. Qui uero hanc non agendi,quar te ges iubent, causam habent apertissime tarebunt uituperio: quomodo enim digni erunt quod igitur est in circunstantibus secundum necessitatem tausis, ad quas non potest impulsus non frequi, non erat ex legibus musa, cum necessitas aliqua, de latum adesse impedietit. Sed hoc pino nulla lex suerit sibi obedientes habens: cum illis opus sit dicere ei parere, qui ex necessitate se quuntur:& qui non parent ex ne saltate aliqua a persuasione impeditos fuisse. Quapropter longe uetius esset connexum illud, si est eiusmodi satum, non est lex: lege autem sublata, Ac una pectato, 6c recte lacto, merito sublata suerint, cut 6c ipsi ex conlaquentia rationali sumebant, uirtus,& uitium:& esse in hominibus aliquid turpe,5 honestum, & laudabile,& uituperabile, quod p praemio, ena ue dignum sit. Nihil igitur manet rationis illius ab eo Interrogatae, qui tanta arte ipsam astruxit. Sequetur autem at eos consequentia, si ex imo incipiamus, quam di cunt sequi ad eos, qui tentam tollere quod in nobis esse eo modo, quo hi ipsi, qui illud consese se seniant: cum ob hoc, quod aliis haec ipsa inferre anticipauerint, non uideantur ad eos sequi, qui putant se subterfugere. si enim non sunt praemia,nec supplicia, nec laudes,nec uituperia: si uero non haec. nec delum erunt, nec recte sacra: si uero non haec, nec uirtus erit, nec uitium:
quae si non sint, quod nec Dii, dicunt: atqui primum, non esse scilicet praemia, nec supplicia, sequitur ad id, quod est omnia lato fieri, ut ostensum est: ultimum igitur, quod est absurdum, di imposii bile interimendum est, omnia lato
fieri, ad quod illud sequebatur.
109쪽
Improbatur ratio illa, quae arguit , mpi omnia fato Jiant,auferri virtutes uitia.
Caput decimum nonum. E D uideamus etiam super hoc rationem interrogatam, an non easdem uires ha beat. Dicit autem hoc modo. Non omnia quidem sato sunt, non est quos non prolithita de non impedita mundi gubernatio:non est quidem hoc, non est quose mundus: non est quidem mundus, non sunt quiny Dii: si uero sunt Dii , bonil ta sunt Dii: sed si hoc est uirtus: sed si uirtus est, prudentia est: sed si hoc, est scien tia agendorum, dc non agendorum: sed agenda quidem sunt recte facta, non agenda uero pecca ta: non igirur omne quidem lato fit, non est quoq; peccatum, S recte factum: atqui recte saeta honesta sunt: peccata uero turpiar de bona quidem laudabilia: mala uero uituperabilia et non igitur omnia quidem fato fiunt, non sunt quot laudabilia,& uituperabilia: sed si hoc, sunt lauere 6c uituperia: sed quae quidem laudamus praemio afficimus, quae uero uituperamus supplicio: dc qui quidem honorat pmmio afficit, qui uero punit castigat: igitur non omnia quidcm fato fiunt, non est quo p praemii contributio, de castigatio. Huc quoq; ratio, ab eadem palestra existens, euidenter per eadem, ceu salsa, redargui poterit. Primum enim quis prompte comes serit illud, non omnia quidem fato fiunt, non est quo* non prohibita, dc non impedita mundi
gubernatio: cum alia ex necinitate,alia contingenter fiant: dc horum alia a natur 'alia ex electi ne 6c ratione, alia ex impulsu, alia ex fortuna, de casu: caetera autem omnia a fato tolluntur:
non igitur non impedita,nel prohibita maneret mundi gubernatio. sed si concessum hoc suo in Ac mundum esse, 6c mundo existente, Deos et licet secundum Epicurum extra mundum ipsi sint: Deosq; ipsos honos esse, de uiriutem ad eos sequi: quo nam pacto ad hoc, quod De rum sit ipsa uirtus, sequetur esie prudentiam c quae enim est huius sequelle necessitas. nam si sumptum esset omnium esse ipsam uirtutem,ad hoc utit sequeretur 6c ipsa prudentia. sed quia ex positis sumptum est Deorum esse uirtutem, quo pacto ad Deorum uirtutem sequetur ipsi prudentia hominum uirtus existens cum dici non possit ealam esse Deorum , hominumq; uirtutes. nem enim alioqui uerum est eorum , quae tam insigni discrimine inter se secundum tiaturam distant, easdem esse persectiones, dc uirtutes dicere: neq; ad eosdem de eisdem dicti sermones rationabile aliquid in se continent: hominis autem uirtus est ipsa prudentia: quae, ut dicunt scientia est agendorum, dc non agendorum:in quibus eium possibile est factum iri agendorum 'aliquid, in his agendorum, dc non agendorum scientia locum habet. sed si omnia fato i t. inutilis est agendorum 6c non agendorum cognitio:quae enim est utilitas huiusce cognitionis his, qui nihil eorum, quae agunt,uitate possunt si autem nihil utilis horum scientia, prodentia quom iure sublata fuerit . ut si uetior consequutio illa,si est satum, non esse prudentiam. nam qua ratione lex auserebatur, posito ipso salo, eadem dc prudentia auferetur: qua sublatraeuidentissime dc caetera omnia, quaecun* ad ipsam prudentiam ponuntur sequi, iure sublathsuerint. Verum, quod nes illi ex eo quod ostendunt motum ex impulsu in animalibus permanere, omnibus fato euenientibus, seruant id, quod in nobis et nisi uelit simpliciter quis quod ab aliquo ea propria natura fit, de illo ipso dicere aliam quandam significationem eius, quod in nobis, inducens, praeter id, quod creditum, dc existimatum est, quod esse dicimus ex hoc , quod in agendis optionem , 8c iacuit, rem habeamus ad opposita , per praecedentia lapius iam doctum est, B demonstratum. Similes autem his suntia aliae rationes, quotquot ad huius decreti confirmationem addunt, prolixam, de ad uerba uis argutiam habemus,sed non ex conueni
110쪽
AE sunt, uoso Diuinistimi Imperatores opinionis Aristotelis de Fato, Se eo, quod in nobis, ut ego opinor, summae. secundum quam opinantes & in Deos pii erimus: modo ipsis agentes gratias pro beneficiis,quibus ante ab ipsis asseeti sumus: modo ab eis petentes, ut pote his, quibus dandi, non dandi ue facultas imst. Erimus autem & erga uobis similes principes grati. Haec erga nos aguntur: de quae est de nobis propria institutio lacit uos, cum electione melioris, de cogitandi circa illius iudicium, facientes, quae facitis: non autem anteiactas aliquas causas sequentes, quas neces/latium sit raui, qua illae ducant. Habebimus etiam uirtutis curam, ceu ips lacultatem hutantes meliores, deteriores ue euadendi: horum enim tantum quispiam in facultate positusoriam non agendi ipse optionem habet. Et alia quoey, quaecunm in uita agimus, quod solum rationabiliter agere uideamur,si secundum Aristotelis πυnionem de illis causas reddiderimus, per uniuersum conrutus sum uobis ostendere sermonem. Series esuriarum .
Omnes sunt dumi. Errata quaedam. Facie. s. linea penultima ad eis, lege ab eis.
F. Ib. l. I . quas, i quos. F. t s. l. I 6. famam, l. Actius. linea. 16. delatasactus. F. II. l. II. enim omnes, i. enim si omnes.
F. 38. l . I 4 . emstentes,l. existimes. F. 47. l. 27. apraehensius,l .apraehensum. F. M. l. 6. commistam,t.commistum.. F. s6. l. ultima, quum uero ea aequo, . equum uero ex equo. F. 63. I prima,gne, i. igne. F. 6s. l. a . proprium, .propriam. F. 66. l. s. ipsa, l. ipsas. F. 7o. l. is expetens t. expetends.