장음표시 사용
81쪽
qui don circa consultabilia, contingentoq; aliter se habere remam appetitum sequens: inuentio enim, dc cognitio eorum, quae appetitibus opitulantur, recta ratione eligenda: talem habitrum, ac uti talem prudentiam vocamus: prudentia enim inuentrix est earum actonum, quae aa re, tam intentionem conducunt: quocirca 6c prudentiam activam uirtutem dicimus: quoniam cognitio ipsa de actionibus est ad rectitudinem conserentium. Quae uero tarca a ternorum cignitionem operatur, ipsum quidem bene in uerorum, quae in his sunt, inuentione, te cogni/tione obtinet, cum speculativa, non adtiua sit: nullum enim uerorum, quae in his sunt, adactionem aliquam relationem habet . qu rca finis ipsis est uerorum, quae in aeternis sunt, co/gnitio , 6c est in his ipsum quidem bene, de bonum, de uerum: salsum uero quod est in ipsis malum: quam uirtutem scientiam vocamus, cum sit habitus demonstrativus. 6c quoniam demonstratio per quaedam prima eius, quod demonstratur, Sc propria, Se vera, εἰ non in infinitum est in ipsis primum: sed est quoddam,de proprie in ipsis primum: eo modo primi cognitio at minuentio Mens uocatur. Sapientia uero, quae utra* habet, dc principiorum inuentionem, α per principia eorum, quae post principia inuentionem, ac monstrationem . quare erunt rursus discursiuae uirtutes, cum sint ipsius bene, quod est in P dustri a stionibus inuentrices, ac in/quisitrices, principalissimum ad Belicitatem Opis habentes: eo quod lacultatum rationalis ani/ma princi patum habentium actiones ipsum ab his bene habeant. erit igitu r uirtus principium quidem assumens opis ad scelicitatem: esse uero habens in actionisus secundum utranm rationalam animae facultatem, ipsius bene, quod in ipsis est, inuentrix, 6c demonstrativa existens.
Quod benestum non voluptatis gratia expetendum, sed voluptas honesti . Caput vigesimum sextum.
Uod honestum non uoluptatis gratia expetendum, sed uoluptas honesti, perspi euum est ex hoc, si uoluptatis gratia expetendum esset ipsum honestum, quasi illa quidem finis , di propter se expetenda esset, quasi uero uoluptatis effecto
tuum honestum ipsum expetendum obtinens, pariter atly honestum, turpe fi rei expetendum: quoniam S hoc uoluptatas essectivum: quibus enim expotendum , ut essemuis, his,quod fit ab ipsis electionis mensura est. aut enim non opus est dicere quasdam feri Sc in turpibus actionibus uoluptates, sed in solis honestis: aut si non hoc uerum, expetendum erit dc turpe similiter ac honestum etsi aduemens ab ipsis uoluptas electionis ipso/rum causa est. quod si hoc absurdum, conciliare nobis actionem Omnem turpem tanquani non minus honesta expetendam, de si magis ipsa, de pluribus uoluptates paret, nes honestum erit propter uoluptatem expetendum, tanquam illius incetivum. Si uero oportet quidem esse . de uel propter uoluptatem honestum expetendum, uel propter honestum uoluptatem: non est autem honestum propter uoluptatem, erit uris uoluptas expetendum ab honesto assumens. non enim idem possibile est dicere honestum, at y uoluptatem, in quibus una existunt, simulq; mutuo sunt . si enim idem ipsis esset esse , dc conuerti ipsa interse: necesse esset, ut omne honestum in eo, quod honestum esset, εc iucundum esse haberet ,& omne iucundum is mul de iucundum esse, de honestum. Si uero falsum est dicere omnem uoluptatem hone/stum esse, eo quod non minus uideantur uoluptates in turpibus amombus saetae, ne in ho/nestis actionibus uoluptates facts esdem erunt actionibus in quibus fiunt. dicere enim, tum luptates solas propterse esse expetendas, aliorum uero expetendum unumquods, quatenus aduoluptatem aliquid consert,eatenus et ipsum expetendum habere: tum uero honestum quidem expetendum esse dicere, tanquam uoluptatis effectiuum,non item etiam 5e turpe dicere expetibile fieri propter uoluptatem,quae ab ipso fit, non concessa dicentium est, sed inscite ea negantium, quibus assentiunt propter electiones ita se habere . nullus enim, nisi hoc modo su matus, ita absurdam tuetur opinionem. dicere enim uoluptates,in honestis actionibus saetas, & sinceras esse 5e immixtas contrariis doloribus, de propter hoc θe effectivas ipsarum actiones ipsum expotendum habere: eas uero, quae in turpibus, paucum habentes delectabile, multa habere, oc μυraq; , quae dolorem asserant: quocirca, ness actiones esse talas expetendas, cum estativae doliris magis sin quam uoluptatis, quo picto non distinguentium est uoluptates, pariter ac amo
nes, in quibus fiunt, de non eiusdem speciei seruantium c si enim quae quidem in honestis holuscemodi, quae uero in turpibus huiust odi, erunt uis Oe honesta, dc turpia uoluptatum
82쪽
differentiae causa. non enim a uoluptatibus inest actionibus ipsum expetendum, sed ab actioni,hus uoluptatibus. dc erunt aliae quidem specie, quae ab honestis, aliae uero, quae a turpibus rsquidem omnes quidem, quae ab honestas, purae, Sc Impermixtae, nulliusqi poenitentiae, au t lotis cause talibus utionibus specificatae: omnes uero, quae a turpibus mistae, 6c in poenitentia. ita uero se habentibus ad actiones uoluptatibus, p manifestum, quod non a uoluptatibus actionibus ipsum expetendum , sed ab actionibuS uoluptaribus . illis enim expetendum, his uoto sugiendum: si quid sugiendae eae, quae plus molesti, quam iucundi obtinente tales uero omneS, quae in turpibus actionibus.
Qua de causa morales Urtutes mediocritates. Caput vigesimum septimum .
V A de causa morales uirtutes mediocritates si An quia omnis uirtus id ipsum, cuius est uirtus, bene se habens emcit, di eius opus bene promit. Oculi enim uir, tus di oculum bonum iacit, & eius opus: oculi enim uirtute bene videmus. ea/dem autem ratio de in aliis corporis particulis. sed de equi uirtus equum Se pro/bum lacit, Sc ad cursum, gestandumq, sessorem, ac sustinendos hostes idoneum. eadem quoer ratio dc in unoquossi aliorum animalium. Sed & in artibus, ac scientus sic se ha/het. ipsius enim Exemtatoris uirtute de hominum corpus bonam acquirit habitudinem,& pro/prias actiones bene promit . eadem quiny ratio εἰ in Medicati et huius enim uirtute de corpora sana reddimus de salubres actiones agimus. similis ratio dc in Aedificatoria, te Fulina ct Fabrili,ec in omnibus artibus. Cum autem uerum sit omnem uirtutem cuiusuis fuerit uirtus id ipsum hene sthabens Moere, dc eius opus bene promere, perspicuum quod de hominis uirtus erit, aqua homo 8c bene se habebit, dc opus proprium quam optimum promet. quid igitur tale est inceps inspiciendum: inuentum enim uirtus erit. Quoniam igitur videmus in omni quan dc additionem, Be ablationem suscipienti excedens, de deficiens in ipsis fugienda esla, aequale uero, de commensuratum, de medium expetenda, dc in ipso propriam uirtutem habentia: inhona enim corporum habitudine, dc uirtute corporis excedentes , deficientristi exercitationes.&honam habitudinem fieri prohibent, Se sectam corrumpunt: commensurata uero, 6c media dcconseruant de laciunt. sed εἰ cibaria excedentia, deficientiaq, sinitatem corrumpunt:conseruant uero existentem, dc non existentem laciunt media, Bc commensurata . sed & in Figlina inspicere licet, cum in excessus desectusqi uitatione sit quod secundum uirtutem ab ipsa fit. ut autem in his, sic dc in aliis omnibus se habet. Est autem 5c moralis uirtus circa passiones, Sc actiones ,
quod dc additionem, dc ablationem suscipit: perspicuum igitur quod erit secundum ipsa, de circa ipsa uirtus in horum mediocritate. Ut autem in aliis medium ab artis ratione metiebatur, sic de in passionibus, de actionibus metietur medium, Sc commensuratum a prudentia, rectaq, rvtione: qua metita adlacp in ipso bene terminum habent. quocirca dc dicimus uirtutis moralis rationem esse habitum electivum, ea , quae ad nos circa passiones, dc actiones recta ratione defini
ta, ipsius bene, atq; honesti, quod in extremis, existentem. Quod autem sic se habet perspicu/um unamquam* moralium uirtutum prae manibus assumentibus. Fortitudo erum excessus
audaciae, timorumq;, smiliter quom dc desectus uitans, ipsius, quod in his, bene existit: ha/bituum uero, qui circa horum excessus 6c desectas, ille quidem Audacia, hic uero Timiditas ipsorum uitium utraq; existens . Sed & Temperantia eiusdem circa corporeas, & qus tactu fiunt uoluptates , dc dolores existit, excessus quidem, Bc defectus in ipsis uitans, medium uero in ip/m secundum rectam rationem eligens I habituum uero, qui in horum excessibus, dc desectibus, qui quidem secundum excessum Lascivia,qui uero secundum defectum Stupiditas. Perinde uom, ac hi habitus, se habent dc circa alias actiones, de quae in ipsis passiones, S uirtutes, medio
critates existentes, dc secundum excessus, desectusq, uitia. Non dicentium autem uirtutes esse mediocritates, aut propter dictorum ignorantiam, aut propter aemulationem, ut dc ad hoc ui/deantu r aliquid dicere, aliqui quidem non dicentes posse uirtutem mediocritatem esse, quia o porteat medium ab extremis metiri, Sc ab his aequae distare: non esse uero nes in passionibus, neq; in actionibus, nec excessus, nec desectus terminatos: ne* enim confidendi incommensuratio, quouis pergat,terminata est, neq; timendi: ad hos uti dicetur, quod in definitione ipsi mediocritati additum minime intellexerunt: est autem illud , ad nos: de si manifeste ipsum de tenninauetit Aristoteles, dc ostenderit quod ad rem quidem inediam extremorum termino in Alex. Aphro. Quae. L ii
83쪽
dige siquidcm ita medium sque distat ab intrenus: ad nos uero medium nes unum est,ic idem omnibus, nec in aequali extremorum distantia reperitur recontra enim talis medii ad cogniti nem redacti inuentio & medii ad utra pracedentias faciebat. Vt enim in artihus metitum socundum singulum dictorum medium, Sartis ratione commensuratum deflexiones &transgressiones ad utras medii latera ostendit, sic quQJ se habet Sc in passionibus, de actionibus.&γfinitum enim secundum ipsam commensuratum unacuissi sub prudentia , 6c secundum τὰ sam ratione omnes ipsitus transgressiones notaS facit,nihil indigens accessu ad ipsorum terminos, sed ex seipsa eas impediens, eo quod primi ipsorum deflexionibus resistat praeter medium, &commensuratum factis. Sed etiam dicens non tae uirtutem duorum uiuorum mediam ex utraq; ipsius parte: nccp enim ad ipsam sequi contrarium uilium, eo quod medium quidem a neutro utrini extremorum plurimum distet, cQntraria uero esse, qus in eodem genere plurimum inter se distant: neo hic aliquid dictorum remouebit. Si enim esset uictus ipis medis passones. Sipta mediae actiones, diceretur aliquid: nunc uero non haec est uirtus, sed circa haec: esse uero ipsi uirtuti est in eo, quod recta ratione metita sit,& commensuratione esse habeat: excessibus uero, S desectibus uitiis esse ab ea, quae delinquit ratione, de incommensuratione, quatenus illa quidem recta ratione quae agit, agit, de est in commensuratione, haec uem secum dum eam, qus delinquit rationem, de in incommensuratione ipsis est contrarietas: quoniam socundum easdem passiones, & actiones, de quantum, quod in his est, desectus excessibus dicti
sunt ab ipso esse contrarii. Et dicens etiam uirtutem non esse mediocritatem: necessarium enim fore uirtutem habentem medium bene adire, non autem extremum: net hic dicta intelligens
loquitur. dictum est enim, quod est circa passiones, dc actiones mediocritas praedicto modo in ipso bene extremitas: extreme enim bene se habet quod fit in illis medio modo, de commens rate: nihil enim prohibet extremum aliquorum in mediocritate . ext mum aliquorum esse. quocirca ab i ratione est & qui dicit si uirtus extremitas est animς rationalis non posse ipsam esse mediocritatem, eo quod non possit idem simul esse extremum, Sc medium. si enim eiusdem aliquis crederet, dicerent utis aliquid: quoniam autem hoc non dicitur, accusarent quae culpa carent. Sed nes dicens si uirtus duorum uiuorum media, constabit ex his, ed quod contrari rum media ex contrariorum mistione constitutionem habent: ut in coloribus, Be odoribus, cte saporibus ipse in libro de sensu dixit: neq; hic aliquod positorum increpat. non enim si praedi/cta huiuscemodi iam et omnia media contrariorum aliquorum ex illorum mistione esse habent nes enim secundum quantitatem aliquam medium ea contrariis habet constitutionem: sed prorsus contra in distantia ab extremis est esse ipsis mediis. in his enim, quae artibus fiunt modium, S commensuratum non ex compositione excedentis, deficientisq; , sed in horum iuga. non enim ex mixtione excedentium, deficientiumq, ercitationum bonus habitus, de si in modio sit ipsorum . sed nec sanitas hoc modo fit, nes Figlana excessus, de desectus componit: ne petiam centrum circuli ex horum missione est, a quibus plurimum elongatur: sed nec media bonorum, de malorum ex illis mista sunt: nec proficientem ex uitio, uirtuteq, constare dixerit alis quis. Neqi illud uerum dicere si mediocritas uirtus est, oportebit a desectu ad excessiim prococlentem primum uirtutem nancisci. si enim essent mediae pastiones, mediae: actiones uirtutes, fortassis esset quod dicitur . si uero uirtus est, eo quod haec recta ratione sint definita, non o nino qui in media aliqua passione fuit constitutus, iam est in ipsa, ut recta ratione ipsam pati, rur, aut mediam actionem pariter agat. Non aliter uero hoc in omnibus hoc modo accidit.non enim ex turpitudine per excessum alicuius partium in id,quod per indigentiam,& desectum mutata prima fit pulchritudo. Absurdum quoi etiam dicere secundum quos mediocritates elis gendae, secundum hos isti Be uitii partem uirtutem. Audaciae enim, si superexcedens ablatum fuerit, quae derelinquitur ipsius pars sortitudo erit. sed de Fortitudinis, si ablata suerit pars aliqua, quatenus timiditatem superat, fit, quae derelinquitur ipsius pars, timiditas. exacte enim de his de ipse dixit, cum ostendidit omncm uitii partem uiuum esse, de omnem uirtutis uiniis tem. uel haec non erant soluta per textum hunc. Non omnis autem actio, nes omnis pastio suis scipit mediocritatem. quaedam enim mox cum prauitate ccmpraehensa nomen assumunt,ut Mais levolentia, Impudentia, Inuidentia: Se in actibus Adulterium, Furtum, Homicidium: omis nia enim haec, Sc huiusmodi esse dicuntur, quia sunt praua, sed non excessus ipsorum, nec de , sectus. Non est igitur unquam circa ipsa recte Vere, sed semper delinquere. nes est bene, uel
84쪽
LIBER QUARTV snon bene circa huius modi, in committendo adulterium si & nuando &tit
pliciter quod uis istorum secere delinquere est. Simile i tui est es V '' ς luxu se a re mediocritatem esse, &excessum atqi desectu: V μ - λς ' νcessus, de destinas mediocritas, Sexcessus excessus, &desectu, desinu, temperantIae, & sortitudinis non est excessus, & desectui duimita
tremum, sic nec illorum est mediocritas, nec excessus, & de is ti h Aoc desectus. per haec enim non solum praedactam soluit difficultatem sed etiam 'omnia , quae contra opinionem dubitare possunt '
datur hoc absurdum, una interempta omnes interimi - μέμ-- 'pta nec aliam possibile est habere uirtutem: non sic autem se habere penus ad D cies, ut unius specita interemptione una ipsum, & alis species interimantur As
autriri uiri res in se disserunt, uirtus de omnibus uni uoce prae me ' An s inem rasmillum partium,de partibus univocep dicatur: omnes uero uirtutes inrecte smilh .' δ' '
IV Φ e , , ut perseris ipsis, similiter ea omnibus constituit: τοῦ ue
mia, ut ea, quae smilium partium, uni uoce de unaquam. rsectam ori R'i pariter omnes habet . pariter uero omnes habens quando quandOS uero secundum temperantiam agere dicitur: quia circa qu et proritie est temz'T 'Orca haec omnibus pariter agit. Ut enim i orporibus ex diuersi ovibus , - .n 'smilarium partium toti gignitur, sic etiam accidit in habitibu, ζtii iesidi Im- ''μ' Mater se uirtutes , Q quod illa quidem ipsarum circa illa quaedam haet u dii ut in naturalibuS se habere conspicimus: hae enim in odissectioh- - . hJΝ ης st Vsinione ad alias gignitur, totum smilium partium essiciunt: ut seri duidem in ': ''unamquan P Ipsarum actio, cum circi h c fiat, circa quae ei Tm ἡ-- , e ''dini, ut ita ditam, esse: non tamen secundum illam solam circa ipsa agit de quIu,''
propter taIem missionem similibus inter se existentibus merito uirtus univoce praedicatur. has enim, Sproprie uirtutes dicimus.
Alterius textus expositio ex Tertio Ethicorum ad Nicomaclum Aristotelis quo demonstrat , quod o vitia dimiliter ac virtutes, in nobis . Caput vigesimum novum j I uero quis diceret, quod omnes appetunt apparens bonum, ipsius uero apparen si 'il on mi domini sed qualis qui 3 est, talis etiam finis sibi apparet. Siquidem
unusquilip habitus sibi ipsi quodammodo est ira ' R
dammodo ipse author . si uero nullus sibi in caula mala agenda, sed per ignoratio/i L nem mis haec agit, per haec existimans sibi optimum euenturum: finis uero appetitio non ex se spontanea, sed idoneum nasci oportet, tanquam uisum habentem. Quo re se iudicat: & quod uere bonum eliget: &est ille bonae indolis, cui bona hec nature affectio in/sita est . maximum enim, ε pulcherrimum, Squod ab aliis non est possibile accipere nem dis
talis etiam sibi finis apparet: ipsius uero habitus, quo unusquὰm nos unita is est ' nobis ipsis causae adiutrices sumus: siquidem exactionibus habitus, aetiones uero in nobis sunt. si enim inuitum G quod ui, & quod per singularium ignorantiam fit: ostensum est enim quod igno/rantes quae agunt, & delinquunt, tanquam ignorantiae ipsi authores: hac nem inuita nem nino per ignorantiam fiunt. propter hanc porro tactam nes propter ebrietates delicta inui D, tali auiano Gua tant. sed quoniam sibi ipsis ebrii ignorantie ab ebrietate sunt authores
85쪽
'tarum rerum ebrii sunt aut horis, sic Be per honestorum, turpium ignorantiam de torii mignorantes sunt authores et siquidem in nobis est meliorum, priorumq; cognitio . per negligem
vim nim ignorantes & ea, quae a legibus statuta, di quae ab approbatis unis gesti sunt ignorantis sibi ipsis sunt authores: siquidem negligere in nobis. honestorum enim, 5c conducenti/um ignorantia in uniue sum non ipsius inviti, sed nequitiae causa. in quibus enim uituperia, aio; supplicia, haec uoluntaria: in ignorantia uero talium liberantur, di puniuntur. niui igitur
rerum.Quae ignorantur haec inulta: neq; eorum, quae ut fieri dicuntur in nobis principium. Laoluptate enim coactus, atq; deuictus, in seipso ad haec moueri principium habens, propter uoluptatem facit, cum talis uioLatiae causam soris non quaesiuiset, tanquam quod de per singu/larium actiones seipsum a uoluptate deuici assuevisset: siquidem ui fiunt, quorum principium de causa extrinsecus, nihil nobis ad ea, quae per ipsum fiunt, conserentibus: qui uero in seipso principium agendi habens, quae agit, consu reri; de ipsis lacultatem habens, hic non habet eo rum.quae ita delinquuntur, causam, Cum itaq3 sit multum, ut dimim est id. quod antea di γctum est, uoluntarium est cuius principium in nobis, singularia circa quae actio fit,cognoscenti/bus . nem enim principium, Be causam eorum, qus aguntur,in seipso habens uiolentia hic agit nem cognoscens singularia, circa qui , dc per qui in aetio, per ignorantiam ipsa facit. quare si in. uitabo: aut ui, aut per ignorantiam: eorum autem, qus aguntur de principium in nobis, de cognoicuntur singularia, haec neq; ui, neq; per ignorantiam nes inuita uris erunt: si uero non hoc, voluntaria: quocirca Be quae per iram, desiderium qi aguntur uoluntaria. in nobis enim principium est eorum . quae hoc aguntur modo. Praeterea, si quae ob haec fiunt minia sunt millum neq; irrationalium animalium, neq; puerorum uoluntarie aliquid ageret. ob ali/quid enim horum ea qui fiunt,ab ipsis omnia fiunt. Item etiam εἰ honestorum multa ob hsciunt Insuper etiam si absurdum est inuita dicere,qus secundum rationem,& rationabiliter fiunt: lacundum rationem uero quaedam appetimus, dc quibusdam irascimur: non erunt inuita quae Der haec fiunt. Cum itaq; omnia, quae ita fiunt, sint uoluntaria, hac id, quod in nobis, ha/bent. Quaecunq; eIigenda sunt, de secundum electionem fiunt: omneq; , quod secundum ele/etionem fit cum ratione,atq; electione fit. quocirca etiam uidetur elemo uoluntarium esse prs/consumtum: circa consultabilia enim electio: consultabilia uero sunt de quibus est consilium, Bd consultatio . Consultat autem animal nullum p ter hominem. Consultamus autem neq; de aeternis. 5c semper eodem modo se habentibus: neq; de his, quae fiunt quidem, semper u ro eodem modo, εἰ secundum determinatum ordinem fiunt: inter quae sunt ortus de occasus
de solstitia: sed nem de his, quae a fortuna fiunt: sed neq; de omnibus, quae fiunt ab hominibus.
nullus enim Athenis existentium consultat quo pacto scythae optime rcinpublicam gerere sent: de his enim consultamus, quae , nobis fieri possunt: est enim consilium de agibilibus a nobis consultantibus: consutantes enim de his, quae per eos agibilia, consurant: sunt autem hii modi quae interdum aliter lacere possumus, eo quod non habeamus determinata ea inqui bus fiunt: talia uero sunt, de quibus opinionem habemus. Praeterea consultatio fit non de ii rubus sed de his, quae sunt ad fines: quorum enim fines consutabiles sunt, cum sint agibiles, horum consultabilia sunt, quae ad ipsa ducunt: consuimus enim per quae ipsa asseqiu potes. mus Cum autem talia sint consultabilia, eligendum est quod ex consultabilibus anteponi/tur tanquam aliis magis conserens, de ad propositum finem ducens, quae sunt eae, quae lacundum anteposita ex consultabilibus fiunt eligendae adtiones, quae cum appetione eius, quod in iudicio antepositum est, fiunt: non enim sussiciens est iudicium ad eorum,qus anteposita lun actionem sed opus est &appetitione: quocirca Selectio esse dicitur consultativa appetitio. Cum autem ea, quae secundum electionem fiunt, uoluntaria sint, Sin nobis e lato quo tahoc habitus. Qui circa agibilia, ex aetionionibus, quae circa ipse,fieti secundum electionem operant bus erit per haec positum 5c illud, habitus circa agibilia de uoluntarios esse, de in nobis.
Ouemadmodum enim habitus secundum artes ex aetionibus circa ipsas acquiramus, ita etiam&habitus circa uirtutes acquirimus. cum enim assuessimus honesta agere, in habit pIa agendi constituimur: ut etiam labrilia, qui sisti euadere student. Sicut autem in artibus alius
86쪽
alio quidem ad acquirendum habitum propositiae artis natus est melior et non tamen eorum,qui secundum naturam se habent, orbatus est aliquis ad assumptionem, ipsiusq; acquisitionemnia se habet multo magis in uirtutibus, quanto & secundum naturam hominibus magis inest uir tutum acquisitio ea, quae artium. Quod si uirtutum, perspicuum quod & umorum: siquo dem propter oppositas consuetudines uirtutibus uitia constant: quibus autem opposita sunt in ipsis, in illis 6c ea, quibus illa opponuntur. Quare uera est consequentia dicens, si unusquiis habitus sibi quodammodo est author, & apparentiae erit quodammodo ipse aut hor. Si autem uerum lc unumquenq; habitus esse quodammodo sibi authorem, uerum erit Be apparentiae quae de bonis, malisq. fit, unumquens sibi quodammodo esse authorem. Hoc autem hoc modo se habente: malisq; tal is habitus sibi ipsis quodammodo aut horibus existentibus et sequitur te hoc in ipsis esse quodammodo, de bona ipsis mala uideri. non enim, si ignorantes finem mali mala agunt, iam & per ignorantiam ipsa agunia ostensa est enim horum ignorantia uoluntatia esse quibus ignorandi sibi ipsis sunt authores. putare enim parari, de quia turpia agunt, finem in sua potestate est: siquidem in ipsis est cognoscere bona, de ea agere, quibus hac adipiscuntur. idoneum enim nasci oportet quodammodo uirtutem, uitiumq, suscepturum: quandoquidem non omne animal horum est susceptiuum, sed so lus homo. non tamen si quadam natura indisget quod habiturum est haec animal, iam opus est etiam habere ipsum natura oculum hune, quo iudicabit ea, quae iudicantur recte , de q uod uere bonum eliget quod est uirtus. non enim eodem modo sensus, de uirtutes natura: sed sensus quidem ipsi natura, uirtus uero ipsa non na itura: sed ipsam quidem suscipiendi facultas natura, ipsa uero non natura. quocirca uirtus mugis natura,similiter ut artes, non ut sensus. ut enim artium esse quidem ipsarum susceptiuis nobis natura inest,nullus autem natura artifex nascitur, eodem pacto de in uirtutibus se habet. quocirca θe sensitiuum uisum nisi natura quis haberet, P ut is ipsum aliquando possideret. in uom uero secundum uirtutem non idoneum nasci oportet hunc uisum habentem sed idoneum nasci oportet ipsum suscipere potentem: habereq; ipsum a seipss tentare assumere. 6c est bonae imdolis, non qui iam uirtutem habet, & oculum hunc, sed qui facilius altero assumore ipsum potest, quomodo dc in artibus se habere ostensum est.
Quo pacto , si ex contrσrbs contraria sunt, non eris ex tufitia quidem iniustim, ex imu titia vero iustitia romais virtutibus, Vitire, eudcm ratio. 'Caput trigesimum.
JU O pacto, si ra contrariis contraria fiunt, non erit ex iustitia quidem iniustitia, ex iniustitia uero iustitia. An & haec ita fiunt. qui enim fit iustus aut ex iniustolia iniustitiam mutatur, aut est contrarius iustitiae habitus&qui ex ea qui inter eas est constitutione:& ea, quae ex mediis mutantur in alterum extremum, tam se tquam ex contrario eo stilicet, quod inter ea est,mutantur . eo enim quod id uuod inter utras extrema est quodammodo extremis participet,et neutro persem,ueluti contrarium
est eorum, inter quae est: de cum in alterum ipsorum mutatum fuerit, ueluti ex ipsius contra/rio mutatur: eo quod ex his mutetur, quae cum inter ea essent, prohibebant ipsum iam esse in eo, quod mutatur . si uero Omne, quod mutatur in aliquem nabitum, ex priuatione illius ha/hitus mutatur: contrarium uero est talis priuatio habitui, in quem fit mutatiae:& iustitia itam& iniustitia ex contrariis fient, ea priuationibus enim: quod enim fit iustum &in priuatione ipsius iusti erat & iniustum pariter ipsius iniusti. Si igitur materia, ex qua pmprie est gener,
tio: ipsa uero est substantiarum et per se subsisteret ab eo, quod esset cum aliqua se s quae jsimpliciter fiunt proprie ex materia ferent, de ea priuatione,materia quidem ut subiecto re per 'm' te, primone uero, ut habitul contraria, in quam ipsa mutatio. Quoniam aut mi inis possibile est subsistere materiam sine aliqua forma: non enim possibile mateAam aliquam abis aliqua forma esse: ratione enim a formis est separabilis, Be contraria succe&ue recipit: quoniam subsistit ipla semper cum horum aliquo, in quae successive mutatur: cum in aliquam sormam mutata fuerit, perspicuum quidem quod in priuatione ipsius existens in ipsam mutatur Oum 'niam uero in priuatione existens huius, in quod mutatur, in alia quadam est se a. perta um quod huic, in quod mutatur, contrariam formam habet: quatenus εἰ in ipsam mutatur.
m quo Opossibile est manere mutata, in quod mutatur, secundum hoc mutatur, de per
87쪽
ι mutat so M. tales uero sunt contraria: formae, in quibus est, de esse potest ipsum ena in quarundam priuatione. 6c propter hoc praecipue quidem ex priuatione, de tanquam prauare ne contrarietate proprie est generatio. Iam uero dc ex contrariis formis, in quibus existens ante mutationem, in contrarias ipsis non potest non mutata ex ipsis In B am, in quam mutatur, mutari. Cum igitur fuerint habitus bene mutabiles,& contrarietates inter se, de ex contrarii, socmis mutantur ea, quae in aliquid mutantur,ueluti ex priuatione eius, in quod mutantur. cum uero fuerint contraria eiusmodi, ut stabilia sint, nec sacile mutentur, generantur eiusmodi ex priuatione, de ex his, quae inter ambo sunt: ut a contrariis, oc ipsorum formis, in quas fit mitatio mutantur ea, qus mutamur: ea quidem quae secundum alterationem, & audimentationem de diminutionem, de secundum locum mutationem fit soneratio, generatio quaedam existens, sed non simpliciter gen ratio, ex contrariis: quae uero secundum substan, tiam non amplius ex contrariis, sed ex oppositione secundum contradictionem, quoniam nihil est substantiae
Non .se inquirendum ιη st Fatum , sed quid Lurruttior ese omniam causarum Fatum agentibus causis ese annumerantam. Quasηι agrares causae, e stib qua earum Fatum contineatur. Fatum non esse causam necesmo causorem,sed ut plurimum, quemadmodum et naturam. Eoi, qui omniafato feri putant,a ferreJortunam , Er casum. Contismis ad utrumlibet auferii ab his , qui omnia ex secesitate feri arbitramur . Ab bis, qui omnia feri duum ex temolis causs, tolla omnem consultationem. Ab hiι, i ut omnia ex necesitate feri du unt,intrcduci alium modum eius,quod in nobis. Eos, alii omnia fato feri dicunt, non recte sumere id, quod in nobis. Falsam ut opinionem illorum, qui motuum, Er altionum nostraram cavsas externas
1ο qui omnia fato Dri dicunt, omnem humane vita actionem auserre. inionem eorum , qui omnia fato Ieri dicunt , in sermo ibui sui, esse fassam. Ratio sumpta ex ordine causarum in uniuerso , qu Vt ni*r asserente, omnia fato feri. Refetitur prius dit Iaratio , ceu falssas pro; ostiones ritumen ι. Exponitur ratio sumpta ex habitibuι animi, qua a ferebant id quod in nobiliet soluitur. Ex Deorum praecognitione nen inuebi futurorum necessarium euentum. Confutantur di fila illorum , qui asserunt se eruare id , quod in nobis, in vero sensu , ob quod non si in omnibus, qua per impulsum egunt. Falsam esse rationem illam, quae nititur ostendere, nisi omnia fato fant, leges auferri. Improbatur ratio illa, quae arauit, nisi omnia fgto Iant,c ferri est tutes, O inis. Erilsi I cas ut primum ch. t secundam.
1 ut estuatim Caput nonam. Captit decimum. Cutit undecimum. C.sat duodecimum. Custit decima'tertium. caput decimum quartum Cupat decimvmquintum. Caput decimum extum
88쪽
ALEXANDRI APHRODISIENSIS AD IMPERATORES DE FATO, E T EO, Q U O D IN NOBIS.
i Antonine, cum ad uos ipse me recepissem, & uidere uos, ct assati, dc gratiam pro his, quibus saepe a uobis affectus sum beneficiis, agno scere: semper uoti compos factus eorum omnium, qus optaui: cum testimonio, quod dignus essem ea assequi, talia petens. Verum cum permittatur: 5c si non praesens quis numinibus sacrificare potest: 8c ipsis undequam, de ubis sacrificare, & donaria mittere, quae ipse as serre non potest: ausus sum apud uos, pro licentia apud numen, primitias aliquas nostrorum fruetiuum,donatium uobis mittere,do natiorum omnium uobis maxime proprium. Quod enim propri/um magis sincere philosophiam colentibus, & prouehentibus donarium esse politi libro philo sophicam speculationem profitenter libro p Aristotelis continente sententiam, quam habet de Fato, de eo, quod in nobis c cuius philosophiae praesemas sum, a uestro testimonio doctor illi in pronuntiatus. Est autem nulli secundum eorum, quae in philosophia sunt decretorum,de cretum hoc . Non enim eodem pacto circa actiones se habent, & qui omnia ex necessitate, delato fieri crediderunt, & quibus uidentur aliqua fieri, quae etiam non, ut omnino essent, ante iactas caulas habent. Inuentio quiny uetitatis, illius dissicillima uidetur, quod opinionum utris multa ex hu, quae perspicua sunt, aduersari uideantur. Quoniam autem quorundam decretorum astruetio per contradictionem aduersus eos, qui non similiter dicunt, fit apertior quorum, in primis ea de re, quid esset maius, quam ex Aristotelis sententia dicere sermo nem faciam aduersus eos, qui non similiter, at ille de his crediderunt: ut in dictorum comparatione apertior nobis ueritas fiat. Est autem rationum nostrarum institutio non ad ostenta tionem propensa, sed ad inuestigationem S disciplinam propositorum exactiorem: quam etiam uos in omnibus his, quae facitis, uidere est aemulati. nullam certe actionum uestrarum est imuenire, quiae opinionem ueritatis intentioni praeposuerit. Si autem per ocium, operam danti hus uobis libro, oportere uidebitur dictum fuisse aliquid clarius, peto hoc etiam honore a uo his assici, Se scribere ad me de quaesitis. ωφ enim facile est omnia uno libro clara facere, & ip sa, quae proposita sunt, α illa, quibus quis utitur ad illorum declarationem.
Non esse inquirendum an sit Fatum, sed quid sit. C put primum.
A T V M igitur esse aliquid, & causam esse quod rerum quaedam fiant, se
res comprobat hominum existimatio. nec enim uana aut omnino a uero aberrans
est communis hominum natura secundum quam de aliquibus inter se assenti tria inter hos, quieuns praesertam non ob aliquas anteiactas ab eis opiniones, ut earum consequentiam seruare uelint, aliter dicere coacti sunt. Qua de musa &Anaxagoras Clazomenius et de si in caeteris ab illis, qui naturalem philosophiam philosophati sunt,haud quaquam fuerit recusatus: communi hominum credulitati de Fato reclamans, non extitit fide dignus. asserit enim im nihil fato fieri eorum, qus fiunt sed uanum esse nomen hociquidnam autem sit Fatum, & in quibus non item. non enim tantum non omnes inter se, sed nes communis hominum existimatio satis hoc ostendere potest. non enim omnes inter se, sed nec sibi ipsi quis eadem de ipso semper sentit . nam ad occisiones. 6c occurrentes fortunas etiam
opinionem de Fato transserunt. Quicump enim ipsorum omnia sato fieri dicunt, satum putant incommutabilem quandam causam esse, 6c ineuitabilem. Sunt de qui non omnia fato fieri a
89쪽
quid , de firmum habere ponunt: sed eorum quo*, qua fato fieri nata sunt, aliqua non fato fieri, sed praeter sortem , ut poetae dicunt, & praeter satum. Sunt uero & quibus quando omnia, quae fiunt fato uidentur fieri: de his ipsis maxime ea, quae a fortuna sunt, aduersantur: in propositis autem recte agentes seipsos recte factorum authores esse existimante tanquam quod haec non occurrissent, que occurrerunt,nisi haec potius pro illis egissent: ueluti εc non agendi ipsa facultatem habentes. Ob quam discordiam necessaria est philosophantibus de Fato inquisitio: non an sit: sed quidnam sit: & in quibus eorum, qus fiunt,& sunt,est eiusmodi natura. Quod igitur omnes, qui de fato aliquid dicunt, causam quandam fatum esse dicant his, quae fiunt, perspicuum: hoc enim assignant, & causam esse dicunt, quod fiant ea, quae fiunt eo, quo fiunt modo. Quatuor esse omnium causarum genera, Fatum agentibus causis annumere
R V M. cum causae multifariam dicantur,necesse est ordine problema ipsum aggredientes, primum accipere sub quo causarum modo Fatum ipsum reponere opus sit. nullum enim eorum, quae multifariam dicuntur, abis propria diuisio/ne prolatum, notum. Diuiduntur quippe eorum, quae fiunt, causae in quatuor ' causatum modos: ut Aristoteles demonstrauit. nam causarum aliae quidem agenera sunt: alis uero materis rationem subeunt: est autem qusdam in ipsis te secundum Formam causa: praeter has autem tres causas est causa in ipsis Se Finis, cuius gratia 5c quod fit, fit. Et tot porro causarum disserentiae sunt. quodcunq; enim alicuius causa suetit sub aliqua harum causarum esse reperietur:etenim, si nec omnia,quae fiunt,dictum numerum non excedunt. UOrum euidentior fiet ipsarum differentia: si in aliquo eorum, qus fiunt, exemplo inspecta fuerit. Demonstretur a nobis in stitua causarum diuisio. Ipsus quippe stituae, ut causa quidem esse/ctiva, artifex est, qui fecit, quem statuarium appellamus. Ut materia uero sub:cctum aes, aut
lapis, seu quodcun*, quod ab artifice ex arte figuretur: nam de hoc huius quod est tamim suisse, de esse statuam causa est. Est quos θc forma ab artifice in hoc subiecto facta de ipsa status causa: ideo est forma aut disco similis, aut iaculatis, aut in aliqua alia figura terminata. Sed non hs solum generationis statuae cauta sunt: nulli enim causarum generationis eius secunda finis , cu/ius causa secta est, aut alicuius honor, aut in aliquos aliqua religio: nam abso hac causa neq; a principio statuarius secisset. Cum igitur tot sint cauta: differentiamq, inter se notam habeant et Fatum inter agentes causas merito numerauimus, conditoris statuae aratificis proportionem seruans ad ea, quae ipso fiunt.
Quot sint agentes cau .e, o sub qua earum Fatum contineatur. Caput tertium. O C autem cum ita se habeat, consequens fuerit de agentibus causis sermonem
sacere: sic enim manifestum suerit, an omnium, quae sunt, Fatum causam dic re opus est: aut 6c aliae praeter ipsum cauta sint concedendae: tanquam qus quo rundam sint effectrices cauta. Omnium porro, quae fiunt, diuisionem Aristololes laciens, horum aliq ua gratia alicuius fieri dicit: cum intentionem aliquam eo rum, quae fiunt, ic finem habet p stitutum qui ea efficit: alia uero nullius: eiusmodi enim sunt, quaecunq; non ex intentione aliqua ab agente fiunt, nec ad finem aliquem terminatum reseruntur: cuiusmodi sunt fruet um attrectationes, de circumuolutiones, & capillorum contructus ,&extensiones, & quaecunq; his smilia: quae quod fiant de ipsa nulli dubium est, non ta/men eam, quae secundum finem, cuius gratia causam habent. Quae ergo sic inconsiderate, 6c simpliciter fiunt nullam habent rationabilem diuisionem. At eorum,quae ad aliquid relationem habent. 6c alicuius gratia fiunt. alia quidem a natura, alia uero a ratione fiunt. Nam quae na turam habent generationis causam numeris quibusdam, de ordine terminato in finem procodunt: ad quem cum peruenerint ab ipso generari quiescunt: nisi quid in ipsis steterit, quod naturale hoc ipsorum iter in prestitutum finem impediat. Sed etiam quae ratione fiunt finem aluquem habent: nihil enim eorum, quae ratione fiunt, temere fit et sed ad aliquam intentionem , haec omnia reseruntur. ratione uero fiunt, quacunq; ab agentibus ipsa fiunt, quae de hisce ru
90쪽
tiocinantur, at I componunt quonam pacto fieri possint. Sic fiant omnia, quae ab arte & ele,ctione fiunt: quae ab his, quς natura fiunt, eo distant, quod quae natura fiunt generationis huiusinodi in se piincipium, ec causam habent: tale enim est natura: de fiunt quidem ordine quoὸ
eam : non tamen quod natura ipsorum operatrix pariter ac artes circa Ca ratiocinatione utatur.
quae uero arte fiunt, & electione extra stum habent motus principium, S agentem causam non autem in seipsis: Sc pro ipsorum generatiore agens de ipsis rati natur . Sunt in his quae alicuius gratia fiunt, & quae a fortuna, 6c casu fieri credita sunt: hac differentia ab his que principaliter alicuius grana fiunt, qua, in illis quidcm omne, quod ante finem fit, finis gratia fit in his uero ea, quae ante finem fiunt, alius gratia fiunt, sed occurrit eis alius gratia factis, ut finis is, quod casu, fortuna uetari dicitur. His autem ita se habentibus: S omnibus, que fiunt hos in modos distributis: accedit ad haec, ut uideamus in qua efficientium caularum Fatum reponere opus sit. nunquid in his, quae nullius gratia fiunt hoc omnino sine aliqua rationiernam per in aliquo fine fati nomine utimur. ipsum lato lactum fuisse dicentes: idcirco in his quae alicuius gratia fiunt,fatum reponere necesse est. Et quoniam eorum, quae alicuius gratia sunt alia quidem ratione, alia uero natura fiunt: est ne in utriis ipsorum fatum necesse reponere ut omnia, quae fiunt, fato fieri dicere, aut in altero qua ratione fiunt, hoc ipso sicundum rationem fieri uidentur , quod qui agit, ea quΟΨ non agendi facultatem habet . quae enim ab artificibus ex alte fiunt, non uidentur ab ipsis necessario fieri: sic enim agunt ipsi singula, ut aeque etiam possint illa non agere. Praeterea quo pacto non est absurdum domum . lecticamve fato dicere suisita sectas, aut lyram lato concinne compactam fuisse s Atqui de quibus electio domina/tur: haec uero sunt, quaecunq; uirtute, ac uiuo sunt: dc haec ipsa in nobis esse uidentur. Si uero m nobis haec, quae de agendi, dc non agendi domini esse videmur: horum uero fatum eo se causam dici minime potest: nec aliquas anteiactas causas e ternas, aut principia, quod omni/no uel fiant, uri non fiant aliqua ex his: nullum enim ipsorum nostrae esset optionis amplius si hoc modo fierent trelinquitur igitur latum in his esse dicere, quae natura fiunt: in idem fatum,oc natura sint: nam quod satale secundum naturam, εἰ quod secundum naturam fatale. hominem enim ex homine, de equum ex equo generari non secundum naturam quidem est, secum eum uero fatum minime: sed concurrunt hae causae pruicem, tanquam solo nomine differet tiam habentes. idcirco, 6 primae secundum naturam generationis singulorum cauta Diuina ipsa,& horum ordinatissima circumlatio. & fati quos causas easdem dicunt: omnis enim g nerationis principium est Diuinorum ad haec ipsa, quae hic, certa qui dam secundum motum habitudo.
Fatum non esse causam necessario causantem, sed ut plurimum, quemadmodum
ta naturam. Caput Fartum. V M ergo in his, εἰ huiustemodi satum sit, necesse est, ut se habeant quae se
cundum naturam fiunt, ita etiam se habere quae secundum fatum: atqui ea quae natura fiunt, non necessario fiunt: sed eorum, quae sic fiunt, generatio impediri potest . idcirco interdum quidem ut plurimum fiunt quae natura fiunt non ta i tati . men necessario: locum enim dc in his habet quod prster naturam est 5 fit cum ab aliqua extrinsecus causa impedita suetit natura ad sui opus: unde non necessario homo ex homine, sed ut plurimum: quare dc secundum legem natura ortis addictam singula sic generatorum per fiunt.Cum ita I sit in his,quae natura fiunt,dc quod praeter naturam, ueluti de in his que ab arte, locum qu habebit di in his quae fato fiunt, quod praeter satum est . quare si locum habet quod est praeter naturam, εἰ non est uanum nomen, habebit in his, quae fiunt locum Scquo taeter latum. Idcirco Se quis rationabiliter posset dicere propriam naturam principium
uniuscuiusqi, de causam esse ordinis secundum naturam eorum, quae in ipso fiunt: ab hac enim magna ex parte uitae hominum ordinem, exitumq, suum acopiunt. videmus qu:ppe quod Becorpus, eo quod huiusmodi aut huiusmodi natura sit constitutum in aegritudines de in teritus consequenter ad naturalem constitutionem incurrere: n ex necessitate tamen: abunde enim ordinem hunc amouere possunt adhibita diligentia, & aeris p a u tationes, Se medicorum prae cepta, dc Deorum suffragia. Eodem autem modo de in anima ipsa reperire quis poterit. praeternatiualem constitutionem,diuinas in singulis electiones fieri, actiones, de uitas :mos enim est