장음표시 사용
341쪽
.nolite , suod hac oratione prae-inis tempus, ct otium vestrum muniendi cavendique gratia miniquod satis sit , occupaturum τί nuimus, omnium primo, ne am-idetur , neque tum proinde vobis mos ad Iuris prudentiae cultum auctor fuerim, ut lectiones v adjiciatis, antequam Philosophiae,istras latius diffundatis. At eum maximeque humaniorum litera-lhaec sundamenta mediocriterrum. studio vos ad graviorem animo pomidebitis, ut te iv K. disciplinam rite praeparaveritis ;ldumque erit ad alios melioris .aut . si jam properatis votis hanc notae scriptores digredi, sed pas viam celerius quam oportuit, oc- cos.' Nam qui proficere cupit cupaveritis, sitiem ut aliquid sub- multa legere debet, non multos 'eisivi temporis historiae, antiqui- ct exercere potius '. rati. ct eloquentiae excolendae,iquam πολυλογίαν. At eum haee. impendatis . quod pariter cum Ju-lgeneralis plene firmiterque ten studio commodissime fieri sese bitis, jam tuto quocunque velitis. varique posse, non modo ratio- vagari licebit: Tunc instruet va- . ne, sed S experientia doctus ad-hrietas nec confiindet, deleiabit siverare possum. Praeterea, cum nec abducet, attamen semper avel nostras posita es, aut allini tergo respiciendum , quod did, . rumi mpendia secundum librosxcissis , huic insistendum innitem. Iultimani legetis, cavete, ne un- dumque; sic tamen, ut, si nim. quam aliter quam textus Iuris hora deinde videatis, S explo- conferudo, memoriae judicim rarε cognoveritis, nullis praei . que vestro ea committatis. Haecidiciis 1 veritate ampletienda vin. Ies bene exercita primae auditim retineri avertique patiamini.
342쪽
V. L R P C I H U B E R IORATIO IN AUGURALIS
RES, non. publico ' auspidio' primum ex hoe ampli psmo ad dicendi ni loco in infnerent , ' AUDITO-
quae singula corroboratam exercitam eloqtientiam debilitare poterant, ea tune in adolestentem 'p ope univisti cum here videbistur.' 'Nbn tantum , qubd Auditorii insilentia, & Dequens doctissimorum hominum conspectus, aliaque majora quam essent, inerperiis oculis offun- derentur: sed quod pro ea dicendum prosessione Get, quae cum ex multa esuditione . ex pluribus artibus , ct maximarum eram notitia , exundet & ex 4beret, omnitam doctrinarum v lut 'compendium repraesentaret, Qua quidem existimatione grv vissimi muneris . publice tune latebar , ct semper alias ita praeme tuli fuisse perculsus , ut Ilusestri morum procerum voluntauvix suerim obsecuturus, nisi m nitus testimonio , firmatus allinquio , ct hortatu ejus missimum Ari, a cujus desideratis am me. moriam recenti adhuc luctu, ef acem bissimo jactura sensu Academia prs sequitur; ci cujus ego recordatis
343쪽
ni tantis me beneficiis obstrictum reperio , .ue non modo gratius habendi secPS agendi fa
teram, soli posteritatis conscientiae voluit obligatam. . Sed. haec rerum humanarum inconstatilia, hae vices sunt temporum i Qxio prae caeteris auctore nuper actus eram in publicum, iri hunc Ipectatissimum docendi locum prindire. cujus, . testim onium imkecillitatis meae πuctoritas , cuiqs
'hoc tempore Mn 'haerentem si occasione, consiliis explicat,
memoriam renbvgt.. N4metsi, quod imprudentibus augi tur tempus, ratio Blα occupare solatium , hic Ba contrarium ipsa ratio doloris v tqstatem acuit, iec batitur oblituari, quod continua irrepamilis detrimentiaqstimatione repraesentat. Tu quidem. Beatissime Wisienbachi, οι
fas non censeo monem meare que tua mortassias magis sita quam uita Zm; quin latius in memoria S Iermone homin- versia ere, pomquam ab oculis reresui; sed nos publien vocas. silentium, nos gravi atist anssitatis, doctrinae sub gentissimqm sidus, nos Solem Meademiae hostrae 'Pu supra invia diam es occidisse lugemus, Si tamen flere fas est , A non potius ad exempla consiliorum a que vIrtutum tuarum respiciendum. Hoc enim multo praefantius es, amicorum munus qua praeclare
fecerint defindri, quae praecepta reliquerint meminisse, quam irrito des-
innocentissimis motibus plusquam roseisoni suae .responden em Decoc' flec temporudam suo Ja D. M M .. Sed unum ex innuiueris doctrinae cohsiliis. quibus studiandstra regebat, ' tacitus nullo modo praeterile possim; quod & ab initio su stum & adsiduo inculcatum, Equis avidius amplech
retpr , cum mirifice delectabat. Hoc enim . cum in adolescentiam se repetebat . aditum ad intima civilis sapientiae sacraria praeobuisse, hoc viro sibi facto aurea. - . homi.
344쪽
h-nnm , hoe Jandam famae patefecisse recindabatur- scilicet, is primis disciplime redimentis . eum qui Iuris olim sacrioris cuperet ini-riari , illuc visa suo dirigere, illis εοηarus issiluere laborasme oportere inmahm , ut gravi mae Pris Romam prudentia, non tralathiam verbis ipsius utor atrius ue δε-rrae , hisoriarum. antiquitatis Dic ala humariori literaturae com-yctimur , --umem praemisteret, nee unquam a Legali severstare eriditas amaenitates epararet. Et mihi quidem , admissi in animnm altius Ialuberrimi hortamenti ille Ductus studiorum atqne sortunae constitat, ut non modo Artem, cui meo me voluntas addixerat, silicius ac facilius caperem I sed mox etiam, quod auxilio tantum honestaeque voluptati comparaveram, otium mihi luculentum stomatissimam Cathedrae dignitarem conciliaret. Cui sive ab inbrio fuerim impar ta), seu postea, ut mihi Procerum benignitas pediffasit. sim visus satisfecisse, id
non sine eximia ct incomparabili utilitate me sentio consecutum, ut quanto fidelius mandati officii partes implerem, tanto me Pro-
landius iis, artibus immergerem, quae 'summopere Iuris scientiam Ornarent, augerent S illustrare
possent. Quapropter quod emperimenti periculo , quod tam claro Praeeeptoris S omnium mucivili gloria soruerunt, exemplo, studii nostri eaput ac landamem tum ego cognovimus . id hodie pro solenni sententia pluribus approbandum , ct Inaugurali , o casione dignissimum judieamus. Non, ut quaeeunque possent imcunditatis & emolumenti ratio. nes in ampla diffusaque materia proserantur: Sed quod mihi compendiosus, vobis, Omatissmi Aminores , gratius sere confido . eis
orta Iuris Romani em inione is Legam sciemis cum politioribus luteris non modo ad Ormaum, sed utilitatem quoque summam pertinere doceamur. GSibebimus, inquam , compendio, quo statu. quo cultv
Romanae Dinprudentis sudium imis a primo Decem inali initio Usue ad haec urima tempora sit habitum,
per tot rerum ' Imperiorum vices provectum continuatum. In qua commemoratione, si nullos omnino vel Auctores legum vel Interpretes, harum artium, quis
345쪽
laudavimus expertes, si decus Sfamam sine harum praesidio nulli
temere parta comperiamur, nec. hodie censeo dubitatum iri, quin durisconsulto suturo sit idem necessarium . quod ab όmni antiquitate illis ratio S usus adesse
oportere approbavit. Primo omni- vim satis constas, populum Romanum , ut de antiquissimis mortalium accepimus, sine jure certo sine legum freno manu Regum esse gubernatum; sive quod nulla ad hile mala libidine pec poena coercitionibus indigerent, sive antequam unius imperii pertaesum , simplicitate S ignorantia ei pulcherrimae Pri pum arbitria μο Lesbus acciperentur. Sed cum
pulso Tarquinio plebis & Patrum
factiones Rempublicam agit, rent , pravoque licentiae vel dominationis usu nullum ius aequum, sed contrariis cunctae studiis raptarentur, facile constabat, opus lesie remedio , quod neque insecti l gratid, neque perfringi potentia, nec lmalis artibus adulterari posset; mul- ilitudinis lasciviam , nobilitatis iam: itionem, utriusque pravi pervicaciam re Iurda S inexorabili coercendam. . Igitur compositae duodecim Tabula , non ut saepe alias, dissensione ordinum N api.scendi inlicitos. honores aut pellendi claros viros aliaque ob prava per vim
latae, sed ut summis 'infimisque ,
quatenus humanum providere posset ingenium, ex aequo consuleretur; idque tanto populi
consensu, ut non jussi e latas sed laseniet tisise uideri posset. Hoc est non Romani jam sed omni ipopulorum commune praeceptum& velut Spor o generis humana. Hic est utricus in immense aliarum super alias acervolarum Legum cumulo , fons omnis pullici privaliquo juris; quo duobus hisce annorum
millibus orbis terrarum utitur. Ex hoc sente, inquam. Velut rivi , caeterae Leges, Plebiscita, S natus Confulta, Principum & Μω, gistratuum Edicta promanarunt, hine illud flumen Prudentum in terpretati.nis & ad hujus exem l plum recentiora gentium scita ac instituta in universium juris Oceanum confluxerunt. Sed unde hoe
immortale Dei donum p Unde primam hujus sontis scaturiginem
arcessimus , Decem viri accitis, quae usquam egregia, Duodecim Tabulas composuerunt, non tantum ex antiqua Hetruscorum disciplina, sed & celeberrimis Graecorum maxime Atlaeniensium , quae sapientiae ct aequalitatis temperamento laudabantur, monumentis excerptas, civiumque ingeniis , quatenus Italica gravitas a Graeculorum levitate non abhorrebat,
346쪽
aeeommodatas. 3 Quin eadem hominum, de historia, de antiquita.
Opera Phoenicum, M,1ptiorum, Ua- re, de adminis sione Rei Nicae,rumque per Orientem nationum, S si quam aliam suppellectilem memorabilia huc suisse derivata in Iurisconsulti instrumento Scaeliceat affirmare, cum eΣ iis erin vola requirebat, praeclare suisse. ditionem adeoque S corpus suu versatos ρ Caeterum, populus Ro-rum Legum peregrinantem col- manus, his legibus latis , quod legi se Solonem, vetustas prodi apud omnes peraeque gentes eve-derit. Videtis igitur, Auditores,inisse videmus . nequaquam in hos duodecim Tabularum Condito-Isimplicitate S severitate illarum res, sine Graecis artibus , hoc acquievit. Nam dc rigorem an- est, omnibus quae philosophia Sitiquum, cui par non erat poste- universa stucliorum doctrina sibilritas, a Praetoribus emolliendum vindicat, muneris sui partibus curaverunt , ct mox imperitia perfungi non potuisse. Qui de multitudinis interpretationem so. omnibus vitae publicis privatis-iri , interpretatio novum jus , que, forensibus S domesticis ostPrudentium Auctoritatem stabilivit. ficiis, de omnibus rebus divinislQuid attinet, Auditores, denuo ac humanis Commentabantur, anicontendere, quod ultro pro hos ullam sapientiae partem, ne-lbat S in oculos ingerit, noo po- dum linguarum eruditam variet, tuisse legum sensus intelligi, non rem aliaque communia S perva- rationibus confirmari, multo mi-gata ignorasse arbitrabimur 7 Sinus illustrari vel ad utilitates com hibliothecas omnium philosephorum munes ct fruitionem aequalitatistinus duodecim Tabularum libellus flecti, nisi illarum artium ope de auctoritatis pondere utilitatis u-sfacultate, quas in compositione hertate complectatur ac superet, ut)juris nobilissimi adhibitas ct en Tullius arbitratur . satin clare vi-lpressas memoravimus. Quid hic
detis, ejus Artifices S philosis- ego Sextum Papirium, Appiumphicas artes S earum Comites cum , Tiberium Coruncanum, qui ae administras cultiorumque gen-lprimus profiteri coepit, aliorque lium mores S instituta percal-iquorum laudibus Pomponii maluisse Τ Εos in doctrina de naturis nuale sufficit, enarrandis enume
Post Jae. Gothostedi integram messem, & nos spicas legere instituimus ι mari Proclem Iustisaut. s r 3. Sed nec hisce nunc opus, edita absolutissima da LL. III. commotatione Ev. Ottonis, jam Syadici Biem. in Hains ram. III. I.6. Iur. Cis.
347쪽
rem p ne: Multi quidem Scaevola Jurisconsultorum eloquentissimi,
ct Eloquentium Iuris peritissimi,
cum omnis antiquitas plena sit exemplorum , quibus nullas res aeque conjunctas, usuque assiduo conglutinatas apparet, quam bene dicendi Artem , N Bris notuetiam. Legum, inquam, studio eloquentiam conjungimus , non eam qualemcunque dicendi exe
citationem , sed ut omnes variae eruditionis partes hac una Voce
complectamur. Nam idi' publici juris auctoritas ' regenda Reipublica ratio monumenta rerum gestarum vetustruis exempla , ut Cicere judicabat, orasori nota esse δε- hem , ac pariter Purisconfusto es e-mm Murima, pergit idem, in Pon. riscum libris , qui θ' Iura tractabant , in duodecim Tabulis N in Om.
ni Fure ciuili antiquitatis si in isthissoris ae Eloquentia communi ιio. Hinc P. Crastus illius Scaevolae frater saepe testabatur, se nec an-re causas amicorum tractare atque
ogere coepio, quam jus Civile did, siser, nec in hujus studio feliciter se versatum, nis cum vicissim dicendi rapiam sipum iEB.Quid vero ille M.
Cato. qui nihil intentationis, nihil voluptatis & vis quicquam Ornatus causa affectabat, nonne Seloquentia tanta suit, quantam ii la tempora atque illa aetas Romae serre maximam potuit S Iuris CD vilis omnium peritissimus 3 Nonne S provectus in senectutem, ut accuratius utrique studio satisiaceret, literis Graecorum excolendis animum applicuity Cui potissimum exemplo, ornatissmi , velim pro se quisque diligenter attendat. Vir antiquae severitatis, ab omni novitate, elegantia, cubtuque amoeniori pene morose alio. nus S jam aetatis vitio asperior,
ut civis tamen doctrina se plenius imbueret, non alitorem modo sapientiam, non domesticae ant,quitatis memoriam , non modo vernaculam sibi facundiam comparavit , sed transmarinam humanitatem & politiores Musas sectari tanto quidem amore Voluit, ut pridem Consularis S Censiorius, postremo Slementarius quoque Senex appellari non erubeseeret. Qua mutatione literaria sorsitan austertias ejus esse cius quam uXorio levamento , quod octuvgenarius in juvencula quaesiverat, detrita suit ac emollita. Sed proinde . num quisquam erit vestrum, Tiamidos Alumni, qui aetate imgenim' florente satistentem cor pore & animo Catonem imitari sit cunctaturus ' Imo si vel utilit,tem necessariam vel liberalem a- .nimi oblectationeri quaeritis, o
348쪽
eupate tantum decus, ne vel ad senectutem Catonis non perveniatis, vel eam assecuti animo sor. te pari commodoque destituami.
n L Quod si haec severiora pristinae doctrinae nomina Iuventutis animos nondum satis elegantiarum amore inflammaverint transeamus ad proximum multo
equidem pulchrius & politius ac
his delectus, S ars eompositioni, Ssententiis ac ratior imentio es a, hi ita, & quo cultior omnino ac laetior eloquentia viguit ipsamque Iurisprudentiam multo reddidit illustriorem. Omnia in admirationem sorentissimi temporis elogia cumulasse videbor , si hoc ipse Tullianam e rostris S in soro vocem tonuisse ac sulgurasse
dixero, si libros scripsisse de Iuris arte Sulpicium, si responsa dedisse Trebatium commemorarim. Quorum uterque, ut Graecis aditibus, sic amicitia proximus Gceroni , persectos , ut oratorem alter , si tamen unquam possunt
exhibuerunt. Et Servius quidem altero primum studio contentus S infixus, postquam necessitate S convicio Scaevolae exagitatus ad conjunctionem utriusque compul-
sus est, nec oratorem, nee Iurisconsultum, in suis tantum suhis selliis exactam mereri laudem experimento docuit. Quae non ejus fuit selius, aut Trebatii, sed omnium qui Romae ad honores contendebant, existimatio; sne eloquentia, ly eivili facultate; neminem aut visequi pose, aut tueri conspicuum, ex eminentem in civit te locum. Nemo plus nominis de favoris apud plebem, apud Primcipes gratiae, apud Patres S M, gistratus auctoritatis, quam Patroni causarum comparabant . quorum numero qui censerentur, tanquam inertes nec honoribus
suffecturi negligebantur. Hos Praeturae ct Consulatus ultrocabant, nee privati quidem holnore S potestate carebant; eis inihil iste dius, nihil ad magnam
potentiam e actus haberetur, quam elientelis abundare, Flaborantium
spem, vitam , ac posteror , gloriose vocis munimina tum. i Hoc igitur fuit tempus, quo forum minis mis Patronis coartatum , quo Iuris Facundiaeque Magistri S numero S dignitate in immensum auge. bantur. Quin sorte adeo nim,um, ut luxurioso ingeniorum proventu , hoc nimium verteretur in vial tium , eloquentia fleret alamna ib
349쪽
centia, comes seditionum , renati populi incitamentum , arrogans, temeraria , contumax , sine obseqsio,
Et ignara servitutis, in quam tamen ab Augusto, . 5 subtracta,
quae facem admovebat, contentionum materia, una cum populo brevi fuit redacta. Nec minus Iurisprudentia Legum multitudine & Interpretum copia non sine
magno judiciorum dispendio &omnium rerum confusione laborabat. Adeo quidem , ut Gesarpsius inter praecipuas ordinandast Reipublicae curas , huic morbo nonnisi . magno & audaci remedio succurrendum judicaret..ippe ex infinita Linum S disput, timum mole tollere supervacua, seligere S in paucos conserre li- heros , ut multis postea saeculis a Iustiniano sectum, probatissima quaeque decreverat. Quod, nisi mors eum infausta & hac utique parte inauspicata occupatat, cis Paucos menses incredibili cum posteritatis Ductu absolvisset. 6 Per me quitem fruera conscieruia tua BRUTE , quantum vis, imputa Idus Martias populo Romano. confutaui tamen immortalitati ἔ-
potius quam orbi terrarumpe his dicam an pu errimo facinore. M
nes tuos non infectamur , nec tyramnicidae statuam invidemus , sed res ae lilia sepultarum tuum nm ornem, qui nimis crudo servitii odio impro-isera fesinatione saluberrimi conmtus fructum generi humano intere Asel. O quam praestitisset, corru tos S degeneres tuos cives terum 9 imperii obsequio licentiam exuere, quam ancipiti S placidari libertase intempestive onerari s cujus adeo in- eapaces N indigni erant , ut ne re ditam quidem s inciaeatam a vobis recipere F conservare potuerint. Si carunculam Senis expectare S tan- tkper indomitam regni impatientiam cohibere gram Rem blicam in casum dare S civilibus heliis involvere maluisser, O quam praeclara Magni Dictatoris benescio Iurisprudentia severetur 1 Quanto cultius Iustinimno ignoscant sacratissimi manes CHi Caesaris ingenium . quanto me- Γον-doctior Triboniano Sulpicius, quam dispares Dorabra nescio cui , vel Theoptio, Scaevola atque Tr brutus , quanto beatiora forentis Romae quam jacentis N a Gouns oppresse
tempora , tanto elegarisiur , tanto
350쪽
e rinvius es' eruditius consessio- judiciale regnum Praetoris euerteret pnem vis veritatis extorquet D- An ut otii dulcedine plebs emollita. ianum pra Pusinianao ampendium nobilioresque animi civilibus sudiis extaret. Non versaretur in ore δε- ac forens occupatione , partium Ulctorum trisir querela, fractum no- armorum obliti, prisinam ferociambis-lacerum S eηerve Bris codilis' atrocem Reipublicae memoriam de pus esse relictum. Non repraesenta-lponereno 2 Sed interim gloria a uerent delicia nostra, Pandectae , quoi dissentiendi libido docentium evia rudera magniscentissimi aedi ii pus dignitate aucta , non modo iudicum vere multo dissipara, quas tabulas religionem multitudine sententiarum Omatisima classis ex infelici nau- disraxit; sed N Graculorum exem- fragio reliquas, auν merces pretio lpis scholasicas contentiones S secta mas irreparabili jactura mari vaso rum nomina sanctissimis auditoriis suctuantes. Ille, qui ingeniosa Tm intulit. Uerum hoc prosessionis lendarii emendatione suas anno tem- nostrae damnum aliud pensavit pestates, suas vices Soli S Caelo re- commodum , hanc tam severi struerat, quantam non lucem foraistudii corruptelam novum Augu- idem ae tribunalibus , id es , iasistat flaculi ornamentum obliteram titiae , unico societatis humanae j vit. Nam lieet illa quondam Tu praefidis, immortali posteritatis bono i liani aevi senatoria S judietatis e- in odiosi Non hoc solo, quanquamiloquentia paulatim , imminuta li-
fortuna major , Patre Dipi minoribertate , in arctum cogeretur, Auguste I Qui potensis Iecurus ab hoc tamen potissimum iemin Mio Quens , cum objecto Trium- pore, politiores illae ct secreti Vimtu , jura dares , γibus pace F s res literae, quas humanitatem Eeranquam Principe populus rueretur, t elegantias appellamus, cum Le- institutum Diui Iulii adeo non pedi l gum interpretatione conjunctae se uebaris , ut potius de cumulandis & velut adoptatae a Iurisconsul-inibus augendaque fori disceptatione tis , in eorum cultu ac comitatu cogitares. Aterpretes Iuris non mo- esse coeperunt. Temporum quido auctoritate . quam S olim popu- es, otium populi, Senatus tran-lari confessu obtinebarit, sed insupersquillitas , ct contentiones ordi--meno Legislatorum potesate adi num severiore Principis discipli. masti. An ira dominarioni visum na castigatae popularem veheme expedire ut nova responsa vetus mitemque facundiam adstrinxerandis,um , F Prudentium auctoritas i ct frenum oratoribus imposue-