장음표시 사용
391쪽
I solaci digrediar , eorumque indignam animi servitutem suis coloribus describam , qui & ipsi
obediunt, ct cuncta faciunt obedire pecuniae; cuncta dixero , si in pectore , quod obsidet avaritia , generositatem landitus eradicari, nihilque ni si vile & a Selium in eo retineri dixero. Sed vix est, ut omnibus persuasum iri putem, Constantinopolitanos hisce duabus statuis tam subtilem philosophiae sententiam repraesentare voluisse. Quod ad Hermen quidem attinet, O dinus ille noster ideo marsupium ei dutum narrat, quod Hermes sitemporius, sue k-, lucri videlicet auctor, atque etiam potentiae. Quo iacit quod de Phoenicibus addit, eos fingere deos gestantes crumenas , si quod aurum sit potentiae signum mcut profecto, si pecunia desit , nulla pace bellove potentia dura. bilis eri potest. Proinde non spernenda suerit Graecorum sese lenia, si juxta bonam mentem pecuniae quaerendae rationem sibi cordi esse testati sint: aliter
ac philosephiae Prosetares; qui
l sororem bonae mentis paupertatem est se praedicaverunt, 17 quod et tiam Papinianus noster illis i putat, quando vire philosophantes,
ait, pecuniam contemnunt, cujus r
tinenda cupidine sistam adseverationem deterunt. IS Graeci recentiores, interprete Codino, rem alia civiliore via reputarunt,l quando civibus Rhi bonam mentem l ante omnia commendavere, noni tamen eam, quae paupertate mal gistra staret, verum quae prolatot marsepio nummorum divitiarum. l que spem pariter ostentaret. Bona mens illis placuit, etiam in foro regendaque Republica exedicenda ; sed titis , quae civitatem beatam reddere posset, non eo genere felicitatis , quale Floria Numantinis adscribit, quos in ipse horribili excidio , per exue mam desperationem suis manibus patrato , beatissimam vocat civitatem cry sed ejus generis . quod Princeps eloquentiae Tu trus moderatori civitatis propossitum esse debere sentiebat . ut il- la copiis locuples, seria ampla, vir
tute honesta sit. zo) Haec est illi
demum solida vereque civilia be- autudo , quam constantinus udi
392쪽
hi suae perpetuam vovebat. Scujus symbola in ipQ soro elubuinque adspectu eatare voluit , ut Eumomosynae, S Mercurio, doctrinae pecuniaeque , pariter studerent. Non , ut iidem homines mercaturae literisque: studiorum vacarent. sed ut intelli gerent qui summae Reipublicae praeerant, id agendum esse, ut utrumque studium in Republica floreret. Ita enim prudentissime
Caesar iudicabat, in qua Civitate divitiarum cupiditas sine praesidio bona mentis regnaret, eam non magis esse duraturam, quam
sapientia sine viribus opibusque securam reddere posset. Ne quid dissimulem , Auditores, etsi haec utriusque statuae significatio a priori interpretatione nostra desectat, adeo tamen evidens earum rerum cum his symbolis convenientia videtur, ut nullo modo refutari queat. Ni potiussi. ut haec posteriora cum primis jungi apteque conciliari possint.
Fiat Eugnomosyne cum Mercurio. concnrrat hona Mens S M reatur te Rudium sed se ineat
ges ct Principes, quique liberis
civitatibus praesunt , ut sceptro imperioque delectamur in populis imperio coercendis, ita hoc ab ipsis sciant expectari, ut bonae mentis sceptrum non minusquam summae potestatis exerant, eoque se reliquis omnibus exce, iere testemur. Proinde non tam tum in mercatores hominesque
pecuniosos imperium se habere credant, quo tributis & vecti. galibus eos exhauriant , sed ipsi pecuniae imperare se posse , etique revera superiores is esse declarent. Verum enimvero quam metuo , ne multi Rerum publicarum Arbitri hasee statuas sceptro crumenaque insignes, mulisto secus ac nostra divinatio tuis
lit, accipiam; dum steptrum sa-cile patientur imperium significare, Mercurium autem cum madisupio illud ipsum designare, quod
alius inter antiquos' voluit qui rogatus quid 'esse Res dicta . nihil afiud dixit quam aurea messis squam vellem nos veteres solos aut exteros hac causa reprehendere pose neque malum hoc ipsa patriae nostrae regimenta ε nem in modum occupanti ai Iboquuntur id ipsum pudendo more leges sar ctionesque. ad irritandum potius quam compescendum b
393쪽
dum deforme vitium saepius iterruisanctitatem, constantiam , quae ME. Quod nisi Deus inter plures,lin hoc abstinentiae exemplo tam
qui perverse consulunt, aliquos raro, tam inexpectato elucet. Sed vere generoses. bonaeque mentis eadem hilaritate, qua pecuniam memores Reipublicae moderatorestsprevit Ide Gene fur, facile pa- ad elavum collocasset, ne salus qui-itietur hoc exemplum sibi non dem ipsa nos in portum salutis lub-limputari , quod claritudine no- dueere posset. Sint qui suffragia varum majorumque laudum mi. vendunt, qui lanctiones publicas nus in illo memorabile habetur, auctionum more distrahunt; suntlquam in aliis, aestimatum contra etiam, quibus honos, religio, qui- i soli seculique mores, ab omnibus bus fas sidesqtie pluris sunt; qui-icelebraretur. Sed ne ita quidem bus, inquam . mens carior e st,ipraeclarum facinus auctorem suum quam Mercuri ostentatum in m- laude, gloria, quodque majus uro marsupium , quam dolosi spesitraque, & auro longe majus est. affulgens numini. Qitin forte conscientia in aeternum remune- non deest nobis, quod cum sc- rari desinet. At nos, Audisores. η verit Timis temporibus, veterum- ad initia nostra relabemur, ct inque in hoc gensre populorum ex-sillis aliquando videbimus, ut si emplis comparare possimus. Non nem inveniamus. Non abho sunt amplae res nostrae, exiguairebat a specie veri conjectura no-
Republica, modicis opibus; quo stra, cum primo statuam illam magnificentius & admirabilius est,iad imperium Academicum rese-
quadrarinta millia Carolinomn pro rebamus; Postea de bona mento uno su=tagio oblata, inculcata, cumsdeque imperio in res memoria tabulis puris pro quibuslibet aliis con- comprehensas, maximeque tu a ditionibus, recusare: non oblata fectus libidinesque, secundum propter aliquod dominationis na- symbola Eugnoviosner egimus. Dium , sed ob alium alii in ho- Omnia, nisi fallor, egregie oc-nore , sine praeiu licio Reipubli- casioni institilloque praesenti concae, praeserendum . nulloque in venientia. Nam cui melius see- adversa parte praemio, nili bonoeiptrum atque liber, quam Rectomentis, & integri Magistratus te- ri Academiae sedeant 8 qui non stimonio. Integra novaque opus modo sceptrum vobis regendis, esset oratione . Aulitores, ad ex ised & librum docendis vobis astollendam animi magnitudiaem, . hibere ac usurpare debebit
394쪽
Quin vos ipsi, Iuvenes OptatUpse
mi, non modo librum seu S sceptrum' aliquomodo tractetis oportet: Librum, ut id cujus gratia in hoc bonae mentis emporium eonfluxistis adipiscamini. scilicet eruditionis disciplinam ei sceptrum, ut in vosmet ipsos malasque vinluptates , quae juventutem comitari solent, imperium eZer atis. Quo autem certius S constantius in hoc regimine, quod saepe adolescentibus esiluit, versemini , censeo diligenter animum advertatis ad hoc, quod modo nobis tradi vidistis Aeademias sceptrum, quodque praeceptis e libro inculcandis vim tautarem publicae au-
ipsi hora in eum finem steptrilibrique copiam' vobis facere in promptu habemus. Ecce sceptrurn, quod Illussi es Frisae ortanes in usum regiminis publici rucademiae concesserunt L ct ecce librum, in quo leges, secundum
quas mores vitae studiorumque vestrorum componere debetis,
insigni gravitate prudentiaque conscriptae sunt; quas dum Academiae seriba more solenni vobis recitabit , modesta attentione
considerate, Vobisque in eXemplum eas mutuum proponite cu-1todiendar. l
395쪽
Uanquam des statua Eugnomosines P quae fuit in soro Consta. tinopolω' juxta emgiem Hermae Emporii, non ita pridem copiose disseruimus, ut secundum ejus symbolatina mentis studium vobis, Ornatissimi Iumenes, commendaremus,nestio quid tamen animo adhuc obversatur meo, quod ad ejus explicationem ita spectare videtur, ut nisi pariter explanatum fuerit, in iis quae praecedenti oratione dicta lunt, nullo modo
acquiescere possim. Iune intur, videor aliquem audire veltrum interrogantem, retractas ea, quae tam graviter , tam meditatὸ , ex
ipsa interiore philosephia deprompta ,
vibis inculca ip Non muto, imquam , nec opus est retractari, quae , nisi vehementer fallor ;cum dictis atque rebus 1 citra demonstratis egregie convenimbant. Verum non hae in re tala contingit, ut unius dicti ejusdemque rei diversae significationes dentur , quod praesertim in
publicis inseriptionibus , in hierogl3phicis, in statuis S imaginibus docendi causa propositis. mat servari. Proinde nihil est quod miremini, Eugnoin Deneum steptro libro ue suo, pro
ter bonae mentis ideam imperbumque rationis in assectus animi, pecuniaeque facultates, aliam non minus utilem eleoantemque recipere interpretationem : Quam Georgius Coussa , qui primus, ut
antea dixi, Codinum publici juris secit, , inde ab initio verumne' sua, nobis suggessit, ct pro vera propriaque recipiendam p.
tavit ; quando verba, ἐvmnis Ἀωνης, vertit Statuam AEQUIT, TIS. Enimvero quod ad veribum attinet, ejus quidem simplicissima, ct et3mologica significatio,
396쪽
eatio, inprimis bonam mentem in-iJam in describenda aequitate, dicare videtur, sed usus vocabu- quem tutius auctorem sequemur, fi sorte frequentior ad aequitatissquam eum quem ad intellectus demonstrationem inclinat, quamshumani finem pervenisse veteres S Aristotelem modo ,icrediderunt, Aristotelem, a quomodo in suis ad Ni-idefinitur ,-ἔ νομιμι δε- comachum libris appellare vide- καου, correctio μω scri L si Atmus. Et quidem si obtineri po-lossicium corrigendi Leges, id est, test, ut symbola , quae haec st,iscripta jura , si recte pleneque tua tribuit gnomoDna , bene consideretur, bifariam intelligi congruant credibile est,idebet. Leges enim, aut revera hanc sententiam melius civilius-issioque lanci mento sunt durae vel que in usum nostrum, Iuris Si liniquae, aut ob verborum gen dios , quam quod de Mia mente restiatem obscuritatemque videm disseruimus, applicari posse : nam tur esse tales. Tu diim; quae aquilasis intellectum ad Iuriscon-sprioris sunt generis, eae pro linsulti ossicium Artemque vel im-sgibus haberi non debent, nee primis pertinere, non potest i- animis hominum vetuent obligan-gnorare, qui inde ab ipso limine:dis; omnis squidem Lex, a templi Themidem salutavit. Iam chore 'Demosthene, es inventum si bene ad animum, quid sit AE- N munus Dei, decretam vero pru'quiras, adverteritis, non dubito, dentium hominum, imperan rix vitie, quin summa cum delectationat in judex tinem ac inlisessi, regula Raeptri librique imitamentum eii faciendorum non faciendorum , eximie convenire sitis intellectibi a cujusmodi ' praedurata iniquis ri. Nec minus evidenter vobis i praeceptis nullo modo congruere ostendam, quod ego dictum in i possunt. Facit eodem quod comdisciplinae symbolum, ct ad de-l muniter hac de re seni latet , clarandum Eugnomosynes ossi- rationem esse animam ' u sine cium, pridem adoptavi, LEX qua si Lex esse queat, polint ET RATIO, id ipsum in scep- etiam jus sise tam ara , iustro libroque S aequitatis exemi terare, jus testamenta falsa suppositione luculenter repertum iri. nere, ut Marcus Tullius in pri-
397쪽
mo de Legibus. 3 Ego vero discernere vos Cupio gradus iniquitatis ς sunt leges quae absque vi- lolatione naturae gravique scelere animorum exerceri non possunt,
cujusmodi suerint, quas Cicero desoat ; sunt etiam , quibus sine vulnere conscientiae civibus parere quidem liceret, attamen durae nimis acerbaeque videntur.
Iam de hoc genere Legum Correctio nostra proprie intelligenda erat; quanquam si qua prioribus similis inveniatur, hanc etiam corressionis indigam esse res ipsa locvitur. Sit igitur haec species AEquitatis , quando lex nulla
verborum ambiguitate laborans, factique proponto exacta conveniens, ob rationes aequi bonique flectitur & mitigatur, quem-Ωmodum de Clauso Tranquillus, O memorat, eum Mee duritiem Legum in judicantio secundum aequitatem esse moderatum.
Si exemplum desideratis, non potest illustrius esse quam quod Romae in Senatu agitatum est, cum Pedanius Secundus urbis praesectus a servo suo trucidatus essti. 5 Vetus lex erat, ut fami-
lia omnis quae sub eodem tecto mansitaverat , ad supplicium geretur, 6 ct apud Fundanium quadringenti utriusque sexus &omnis aetatis servi habitaverant. Non erat dubia mens tuis, sed immane videbatur tot innocentites ob scelus unius exitio dari .' Ideoque tota civitas misericordiam Senatus S aequitatem implo-, rabat, nec in ipso senatu deerant studia nimiam severitatem aspernantium: sed lex ct mos antiouus essecit , ut pars quae supplicium decernebat, praevaleret. Non immerito jus illud aequitati, hoc est, mitigationi legis oppositum Graecis ακυβο- δικαιον , jus strictum rigidumque
appellatur ; imo non deest 7 , qui hoc Iummum jus summam injuriam vocat; si non id maxime Detu alterius speciei quae consequenter eXponenda venit, intelligendum. Saepe fit, ut leges ambiguis aut nimis, quod saepius accidit, generalibus conceptae sint verbis. Rusmodi dicta praecise adversus omnes sine discrimine rerum casuumque ursere S ex
qui juris stricti suerit; sed e
Tacitus lib. IIV. Annal. sol Uid. ι. r. D. da Seso Silan.
398쪽
pendere ' merita circumstantia.
rum legesque saetis ita applicare, sicut ipse te sator sua verba, si adesset , interpretaturus videatur, id humanitatis S AEquitatis esse dicitur. Agit hae de re Marcus Tullius in oratione pro Caci-- 8 , ubi eos qui verbis S literis nitantur summo jure contendere ait, iisque opponit qui bonos mi uo se defendunt, qui non ex callido versutoque jure res judicari oportere contendunt; scriptum jus , addit, sequi calumniatoris est ; boni judicis , voluntatem scriptoris viilitatemque defendere. Placet inducere aliquot exempla quibus utitur Tullius ad rem declarandam. Edictum Praetoris de vi, , datur dejectis ς si proprietatem verbi consideramus prodesse non potest , nisi his qui praecipites de superiore loco amiunt ; at si mentem ac sententiam Praetoris expendimus, non est dubium , quin auxilium ejus omnibus . quibus quoquomodo vis infertur, comparatum fit. Item actis prodita est in actorem proesmtem, ait, bis verbis; quandoquidem te in jure conspicio; hacisione Appius ille Caecus uti non posset, si tam vere homines verba
consectarentur, qvam rem, cessus gra
lid verba tu, considerarent. Pergit Cicero; Tesamento si recitatus heres esset pupillus, iique jam armos viginti haberet , secundum juris stricti in. terpretes amitteret hereditatem. directe scilicet, hujus rei observatio selis legibus convenit, sed analogic8 ad testamenta actusque inter vivos generaliter ambigite-ve conceptos exicndi potest. Haec igitur est duplex AEquitas, ct correctio legum , aut vere injustarum, aut quae verborum hominumque vitio tales esse viden
tur. Utraque sub ἐυγνω Mοσύνης Vo
cabulo & sceptri librique sgnificatione continentur. Per librum
indicari Legem credo jam vos sponte proeliimpsisse , Auditores; ct sceptrum Principis aut Iudicis ossicium potestatemque tam proprie designat, ut verbis opus esse non putem ad id vobis a probandum ; nisi Regum potius, quam judicum insigne putet aliquis esse sceptrum ; quod ut primitus apud antiquis limas gentes ita fuerit usitatum . postea tamen intercuruliumMagistratuum apud Romanos decora. Sceptrum
suisse habitum. facile qui historiam urbis injpexere habebunt
399쪽
in memoria. Io Uidetis igi- exorabilem. nihil laxamenti, nutur legem esse in libro Eug -- veniae babere, s modum excesseris. Aner, interpretem ct correcto-sReges e contri esse rem in steptro, quod manu o-ibus impetres, ubi jur, ubi injuris stentatum Principem Iudicemve opus β; esse grasia locum, ese be- repraesentat. Sicut autem re-ineficio, re irasci S ignoscere μίλgnantis & judicantis admodum Quapropter si qua lex non dubii
diversa ratio est , ita negariisensus aliquo casu praedura S ini- quoque non potest , quin aliter qua videatur . non est in pote-
Princeps aliter Iudex in legi- l tale Iudicis aliter sententiam sedibus secundum aequitatis regulas re, quam lex manifesta Jubeat; corrigendis versetur. Cum enim j sed ad Principem Regemve nequicquid Principi placuit Legis i gotii arbitrium reserri oporteret. vigorem habeat, etiam hoc iniqui non modo Iustitiae , sed Spotestate Principis inese intelli- gratiae dispensationem exerceregitur, ut quibus casibus exerci- potest; Iudicem vero elementio Legum durior acerbiorque tiorem lege esse non oportet, ait
videatur, iis dispensatis- Iustinianus. Ia Idem de Iuris
ne si I tabulas Legum non tol- interpretibus, quod in iudicibus, Iat equidem, sed vertat paulisper observandum est; non ille, si qua aliterque decernat, quam meus Lex disputando inepta, inutilis, ct verba in hoc ipso casu facien- aut injusta demonstrari queat, dum sulta dictabant. Ita quem hoc agere debet, ut aliter comadmodum secisse Claudium C -isultus respondeat, quam legis, sarem modo retulimus, ct quem- torem voluisse cognoverit. Ubadmodum Senatus, qui jure Prin-ipimus id auel oritate sua firm cipis judicabat, erga Fundanii sa-ivit in libro quinta de adulteriis, miliam statuere potuisset. At re- ubi mulierem adulterii ream ne- spectu Iudicis, qui solummodolgat servos ancillasve manumitte. minister Iuris est, vere dici qumire posse, ne quaestioni subducanat, Legem esse rem surdamjin-itur, nec quidem eos, qui extra
400쪽
ministerium mulieris suerint , quod Fidem per quam durum est, ait, sed lex ita scripta es. Verum enim vero Iudicis ossicium nullo
modo expers aequitatis esse credendum est;nam illa species altera, de qua superius actum, toto pertinet ad jus dicentis auctoritatem. Hoc , inquam , agere in
praeest, ut aequi bonique notitiae jungat accuratam verborum, 13 quibus auctor legis usus est, explicationem , ut non modo eZ-ternum eorum corticem , sed vim sententiamque habeat permeetam, eaque Ita cum circumstantiis facti comparet, ut nihil inter partes statuat, nisi quod
Legisatoris voluntati sit consentaneum. Exemplis hanc rem imtius illustiare supersedeo, Adbrores , cum ea vobis ex superiore loco commisi facile sit redi.
quoque , sine disscultate, Immnes ornatissimi , vos iam soluturos. esse nodum, qui vobis a Constamino Imperatore nexus reli
Eius est. diun ad Dionysium Vmhisiano S Anniano Consulibus ita cum Licinio reseripsit; Placuit in omnibus rebus praeci m esse jugii
tiae aequitatis' quam stricti juris rationem. ' Biennio autem post ad Bassum Praesectum urbis ita solus scripsit Inter aequitatem jusque frictum interpoream interpretationem nobis solis N noris N licet in picere ' Adeone, Consantine, fortuna ct victoria tibi spiritus auxerunt , ut qui cum Licinio Collega Iudicibus aequitatem supra leo rigorem commendabas ,
deinde solus rerum potitus voluisti, ut placita tua iudices exequerentur absolute, non interpret, rentur Τ Cum aequalem habebas Licinium , auctoritatem Principum aequitati subjiciebas; cum omnes infra te in orbe videbas, tuum selius arbitrium legis S aequitatis loco simul esse volebas In promtu jam vobis est alium hisce rescriptis in speciem comtrariis dare aensum, Auditores. Ita vult Imperator in ea constitutio ne, qua commendat aequitatem ut, si verba legum acriorem durioremque sententiam prae se serre viderentur , quam Legislatorem voluisse credi par esset, Iudices aequitatem, id est, benigniorem humanioremque interpretationem amplecteremur.