장음표시 사용
121쪽
bium: quia Vndere in ea es omnes Wbes cosiocatas. deinde addit rificiat non unus dies, sed quotquot habet annus quis adnumerare conet- OMNES URBES IN CAELEsTI UU bepositis: que ob nimiam copiam. Nam in TOTAE NATIONE s linc simul O consertim habitant: νι Cappadocum, Sytbarum , Fonticorum , maliarum complures. At tu Iterum renides. AVD. Et renitor quoque. an Graecis his credam , & sic oratorie loquentibus 3 Dies deficiat in onus numerantem : item, Tota nationes habitant: Mista,quae tu scis dici in speciem, in re non Ge. L I P s. In re non Me audi,audi: quoniam Graecis parum apud te est fidei etsi in hac re Romana dc extera debebat audi,inquam, Romanum igitur testem, & eum Romana fide ac candore. Is est Seneca noster. qui sic ad Heluiam matrem : Mθια hanc frequentiam,
cui vix urbis IMMENfAE TECTA sufficiunt: MAXIMA PARs illius turbae patria caret, ex municipii ex coloniis suis,ex To To denique ORBE TERRARUM confluxerunt. Quid ea verba tibi videntur3 urbis immense tecta vix capere incolas: item,maximam iPorum parte rateros esse: denique ex toto orbe eo concurri. Et ista mox iterat: ac postquam caussas recensuit passim veniendi varias lege;&iucunda sunt: addit : NULLvM - HOMI-NvM genus concurrit in Urbem, des mirtutibus, itiis magna praemia ponentem. Jube bos omnes ad nomen citari, Unde domo quisquesit,quaere : videbis MAIOREM PARTEM esse, qua rebctu sedibussis venerit m MAXIMAM quidem ac PVLCHERRIMAM Wbe non tamen siuam. Quid Lucanus 3nonne Romam asserit, -populis, rictisque frequentem Gentibus, oe GENERIS, coeulsi turba, CAPACEM
Totum orbem hic includi potuisse ait: & quid potest clarius
pro multitudine,siue & magnitudine nostra diciὶ Idem poeta mundi Me repletam Romam scribit: ad tot scilicci illas natio- 'Cs aspiciens sex Athenaeo audisti quae incolebant totae in cer- in partibus aut regionibus etiam collocatae. Ita Iudaei trans X iberim, alij alibi : atque etiam coetus & concilia sita habue- xiv r. Suetonius indicat in Iulii funerer D summopsilico luctu, rumgentιum multitudo suo quaeque more ametata est. Ut iam istituT
122쪽
igitur hoc claudam & definiam, putassine & Seruos & Peregri os minus duobus mssionibus fecisse Ita in uniuersiam sint qua
tuor Romae, & circa eam: nec mitius aut contractius, ut scripta veterum sunt, ego possum. Suspensum te animi video : &ego ipse paene fluctuo : scd validi iupventi Auctoritatum na- uim nostram huc impellunt, sistamus& in ancholis firmemus. AvD. Non sane id potest. nondum in tranquillo es, nepyta. Mihi quoque adspirant venti, &ec ab Oriente. Alexandria illa sic celebris, sic maxima, sic omnium consessione post Romam secunda, non nisi trecenta milia habuit liberorum capitum: quod Diodorus tamen quasi pro re magna posuit, & adfirmauit. Atquin ea nec multo Roma ipsa minor. LIPs. Respondeo, Alexandriam longe Roma illa triplici dicta minorem cite:& cuius ambitus ex Plinij dimensione, non nisi quindecim milliarium esset. Nostra igitur maior: & ipsum hoc de Alexandria, contra vulgatam opinionem Valeat, de Roma sic parua. At vero de incolis, quod paucos eos facere Diodorus videtur: videsis, Se inquire. Debberis capitibus dumtaxat definiuit: ubi serui igitur ubi etiam exteri & aduentores, qui in tali negotiosa urbe sane multi Θ Haec attendenda sunt, sed istud maxime. quod Diodorus de suo aeuo scripsit, id cst Ptolomasi penultimi, & Romanae adhuc libertatis. Atqui tunc Alexandria nondum in flore illo & culmine, ad quod sub Principibus demum peruenit. Quid autem d e trecentis millibus magnum sit,esim Caesarea Cappadociae nec ea inter urbes principesὶ quadringenta millia incolarum habuerit Z Zonarae hoc ita proditum,
ut testeira etiam aduocem: & hunc ipsum numerum, aut cir ca, Parisiorum nostra Lutetia in censum deserebat, ante vitimas istas turbas. Quid,quod Diogenes Laertius in Empedocle
prodidit,Agrigentum Sicilia olim omngenta millia hominum inhabitas ἰ Plura eiusmodi exempla sunt: scd hodie, nonne fatrum
in AEgypto scribitur ad septem nutrines hominum habere λ &Auintili illud famosum,ad sedecies centena millia sita posco familiarum 3PK quibus nostra illa freques Roma decrescat; S dum
fidem adstruo, perdam admirationem. AvD. Non apud me, stupeo. & cccc hodierna Roma, quam relinquitur & abest 3LIPs. Nulla comparatio: si frons est, omitte. Paullus Iouius
123쪽
pro magno scripsit, Lei tus Decimi temporibus, cum omnia infit ivbertate . pace, censa Romae octogintaquinque milita cimum tam inquιbnorum : at Nero, post cladem sitab semcnte Septimo acceptam, iterum cenμ inito, vix ad trigintaduo mistia peruentum. Quid verbis hic opus est unus paene veteris RΟine vicus sit tam frequens. Nec mirum est. nam ista hodierna, praecipuos illos colles Se valles ctiam , vacua habet &deserta. AVD. Optime. is sponte,qud ducebam. Nam nonne & tua vetus compluria ha-Vbique obuia templa, porticus, basilicae, theatra, circi, fora,balneae,thermar cetera publica:quae vel magnam partem, si non maximam, Vrbis occuparunt. Deflecte aut resiste, si potes, huic etiam vento. LIPS. Resisto, plenis velis,p ra oo uersa. Nam ista qua: su Vacua perperam putas, ego aio plenis lima suis sc. Balneas & Thermas nominasti: quid ἰan non in ijs multitudo curantium,ministrantium, ad obseruandum,purgandum ; aquam aggerendam; lauandum etiam, fricandum, ungendum,liquis seruum non habuisset)Templa au tem, Basilicae,Fora suos custodes &aeditum habebat satis gran di sane numero, ob sacrificia, ob ornatum, & tutelam. Et passim curatores, & serui item publici, in pubivis istis locis. Sed duo etiam ego omisi, valde ad frequciatiam vibis, Milites, &Palatinos. Milites tot illi, in praesidio Principis aut urbis erant: ijs sui calonex, & honestioribus serui plures: scito cerro vel ad
centena millia excreuisse. At Palatinos dico totam Principis aulam: in qua quot ossicia aut ministeria tuisse dicemus ἰ Lapides antiquos inspice: dicent in parte,& suggerent materiem tibi cogitandi. Eli de tertium , sed verecunde vix dico. Meretrices &scorta utriusque sexus proh pudori sed res ita fuit ingentem numerum reddiderunt, ut in urbe quam multi caelibes, multi cxteri sine uxoribus,inhabitarent aut frequetarent. Quid iam Pladiatores,venatores, scaenici,quadrigariJ, xy Ilici λ multa mi Llia fuerunt. & ad summam,mi Auditor desine restare amplius N Opponere; aut,vides,longius longiusque res haec ibit. Au D. Quiesco tua caussa,& credo ut sic dicam nec credens.Tamen
Vnum etiam quaeserim: si tot illic millena millia, unde ijs cibu ' LI ps. Hoc merito & quaeris,& ego decidam, sed paucis S Dςς-οῦ Verbis. 6ogitate, inquit, hunc ciuitatem, iv qua turba per la-
124쪽
iij a itinera, sine intermissione demens,eliditur. in qua consimitur,
v IDQv ID TERRIS OMNIBVS aratur. Orbis,mquam mariae
totus hanc suam metropolim adibat,& alebat: quid ambigis alimenta suffecisse ξ Imo repete quae supra dixi, de Frumentatione : & nunc Aristidis haec audi. Asareper medium vestrum imperium porrigitur, c ι Undique ampla regiones adiacent,neces a pleraque vobis suministrantes. Nam ex OMNI TERRA MARIQUE, quidquid vel anni tempora gignunt, vel regiones singudae, si ,luci artesqj item em ingenia tum Graecorum tum Sarbarorumproferunt,
ID OMNE ad vos defertur. Jtaque si quis talia omnia videre desidetaris ; is vel per totum orbem peregrinetur necese est, vel in me' s i flavrbe versetur. Auidquid enim apudasiis vel crestit, vel conficitur, his
afuit oe abundat. Tot autem ω tantae onerariae naues singulis anni temporibus appeltantur, ut urbs COMMUNIS RU AEDAM OR- NM , Bis OFFICINA Nideatur. Ecce, merces undique habes, copias '
undique, frumenta, fructus. Nec plura opus de alimentis: addam ne duo argumenta etiam multitudinis, atque unum ex ijs iocosum 3 Lampridius scribit, Heliogabalum seruis imperussit omnes araneas coligerent in νrbe : arque eos colligisse ad decem millia pondo. additque Heliogabalia in subiecisse, Vel hinc intelligendum QNAM MAGNA ROMA esset. Verum est: & quot domorum angulos excuti oportuit,ad hoc pondus & quidem domorum per omnes angulos fere habitatarum Z Alterum argumentum triste,&a peste. In Eusebij Chronico traditur sub Vespasiano etsi verius Tito Ingentem Romae luem factam, ita evi PER M v LTO s DIE s in ephemeridem dece millia reo lustrum re=γentur. Decem missi a iacmpe in dici singulos: nec nimium pro Roma r. . quando in atro etiam lego, ad xx. - . hominum in dies a sumpta. Itaque & in Suetoni j Nerone quod vulgo legitur: cresserunt tantis ex Trincipe malis ω fortu:ta quaedam. ρσι lentia unius Autumni qua xxx. Iunerum millia in rationem Libitinae vene runt : id falsum prauumque mihi est. Quid enim in macnuilla Roma magni, cum in nostris opidis ea fiat exemplay Omanino rescribendum,trecenta mistia: de interpretcs debebant ad lienisse. Concludo, & moneo, per banc frequciatiam Rota inae factum, ut paullatim Italia pariae deserta esset, cum plerique eo consuerent, ob frumentationes, ludos, & alios usus
125쪽
ILO DE MAGNITUD. ROMANA usus aut voluptates. Varro iam suo aevo conquCritur, μαί que ex agris in urbem correpsisse, maluisse manuae in tiariis mouere,qua- in aratro. Quod maxime tuit, post Frumentatio
nes sic largiter & firmiter institutas: etsi Lucanus cautan in ciuile bellum coni jcit: quasi ab eo stirps Italiae sic acciti. Sed de solitudine quidem, eadem canit:
Quod postrem in epiphonema sano eximium, pro eximia
C A P. I I I LDι adi is misis Roma communiter, ερο eorum altitudo. ET Roma quidem tanta & tam frequens fuit : inimus
nunc ipsatra,&perambulamus,&lustramus AvD. O si quis Deus olim hoc mihi dedisset I o siquis nunc quoque vel per somnium in ea sistat I L I P s. Ego is ero, confide. soinnia dicam,& umbras, praeut ipsa res & pulchritudo fuit. Periti viri est, mihi crede, non dicam describere, sed capere & credere qualis & quanta ea Roma fuit. Conabor, & minutula dicam : & vel sic fidem sortasse non inueniam . quid resertὶ aeri& herbis incis haec sim locutus. Tria in urbe miranda canit Claudianus rsia nihil in terris complectitur Α LTIV S Her, cinus nec sΡΑTIvM μου , nec corda DECOREM, Nec laudem vox ulti capit..Altitudinem ecce lauda Spatium,ela Decor .De Datio dictum, duo alia exsequamur. Quς est altitudo rsiue in collibus ipsis ςdificatio pulchra specie; siue singillatim in operibus ipsis. Quod ad colles,quomodo non bellum,uidere eos publicis priuatis . aedibus insessos. gradatim declinantes; & vellit superas quasdam
126쪽
- dam urbes, urbi inserae imminentes Θ Omnino suit ea facies: Mpulchre expressit Aristides.Nec mero, in qui ,Derficiem solum soli
occupat , sta longe siupra exemplum in aera alti me ascendit. Et sicut vir aliquis,qui robore . magnitudum excessit,abos quoque in se latos serre gaudeat: ita ον haec non quiescit, nisi . alias aequales sibi superimpositas urbes, alteram super alteram ferat: quod nominis eius fert ratio, totumque hoc quod hk iidemus, robur ω ' malentia e l. 'odeo ut si quis eam diligenter Nelget euoluere o diducere , quae nunc in limisunt urbes,dam iuxta aliam humi collicare. quidquid Italia rei quum est,id impletum mihi iri Nidetur: i futur rea aliqua urbs ad Ionium usiquesinum. Belle & m - λ , non nego,attollit : sed hae figiuae originem a re habent, nec quisquam putet elationes istas, nisi cum caussa & basi esse. Itaque & Plianius, verus & seuerus talium, cum de magnitudine dixisset: qu inquit quis ALTITV D I N EM tectorum advit, dignam profe-ῶὸ aestimationem concipiat, teaturque NVLLIVS URBIS MAGNI-ΤvDINEM IN TOTO ORBE potuisse ei comparari. Quae altitudo tamen in templis,aut publicis, fateor, maxime: ut in Ruti- .lio, ad Romam: audi genetrix hominum, genetrixque deorum, Non procul a caelo per tua templa sumus. Significat altissime in aerem ea surrexisse: & quidni,cum collibus etiamsaepe imposita3 Ceterae aedes,non communiter sic altae,nec humiles tamen fuerunt. Nam Augustus Princeps, cum ambitionem in aedificando videret atque alte attollendo,eamque cum discrimine & periculo ruinae; siue etiam, quia aerem interciperent, & nimis inumbrarent: coercuit, ut in Strabone
scriptum est, & septuaginta sedes definiuit in modo aedifici
rum . Nero hoc ipsum pollea secutus, cum ab incendio Romam instauraret, cohibuit ut Tacitus ait altitudinem aedificiorum. Sed modum non expressit noster: fiteritque vel ille Augusti, quem oblitteratu m,ut solet,iam reuocauit , siue is qui Traiano postea adscribitur a Victore, pedum sexaginta. Sed de priore ego malim. Dices. crgone tam miranda h altitudoῖ& nonne ii die magis educimus 3 Interdum,non nego: sed nec sic communiter : & hoc quoque cogita, multas aedes, & inprimis omnes
publicas, extra legem hanc fuisse. Quid si autem & diuites
127쪽
illi nobilesque neglexerint 3 ego arbitror, siue gratia i PCrra siue & ea neglecta. Et titulus sane fuit . quia lex in suturas Π uas aedes caucbat, structas non diruebat, & fas easdem silc reparare. Quidquid tamen si t,si vulgo aedes omnes septuagenum p dum , iis conspicua ea altitudo: praesertim ubi tecta compluviata,aut testudinata, quod saepe . Nostra haec pectinata, & in angustum surgentia,aliquid de dignitate minuunt,sed & capacitatem tollunt. In tali autem illa altitudine, quid minus quam
quaterna aut quina caenacula quorum frequentiae studcbant Vitruvius: In ta autem maiestate πrbis, cimium INFINITA FREQI ENTIA, innumerabiles habitationes opuwfuit explicare. Ergo cum recipere non posset area plana tantam mνltitudinem ad habitandum in urbe, ad auxilium ΑLTITUDINIs aedificiorum res Usa coegit deuenire . Itaque pilis lapideo Iructuris testaceis , patriet duae cementici s , atra dines exstructa, contignationibuae crebris coaxa tae, in caenaculorum summo millitates perficiunt, de tectationes . Sed haec de aedificijs nunc non exsequor: &. satis da
Decor ornatus adisiciomm. Excerpta qua iam,
S primo de templo Capitolino exactius dictum.
AD Decorem transe qui varius,in mole, in materia, in a tificio, in symmetria, & siquid aliud clegantia aut peritia amat. In hac quoque parte,quin urbs Omnes orbis urbes superauerit,nemo dubitet.nam & fidi auctores dicunt, & opes atq; ambitio Romana facile persuadent Quidquid artis cum insigniorum Grςcia aut Asia habui KRomam euocabantur,aut Vltro veniebant. quippe hic praemia: & quidam ex ijs,quibus sui
Taciti verba usurpem ingenium in audacia erat, etiam qua natura denegauisset, per aram tentare. Sed primus aut praecipuus Dec ris huius auctor Augustus, qui urbem , ut Suetonius ais, neque pro maiestate imperii ornatam, in mundationibus incendiisque obnoxiam, excoluit adeo , ut iure sit gloriatus , marmoream se relinque
128쪽
LIBER TERTIUS. ambitione impulsus urbem incendit, ut nouam melioremque repararet. videbatur enim, ait Tacitus, condendae urbis nouae, in cognomento suo appeliandae, gloriam quaerere . Itaque eius iustu, urbis domin, non ut post Gallisa incendia, nulla distinctinete, necpassim erectae, sed DIMENS Is v I CORVM ORDINIBVs ET L Α-TIs v IARvM SPATIIs, cohibita aedificiorum altitudine, acpate- fastis ameis , additisque PORTICI Bus que fontem insularum te gerent . Eaque portιcus Nero sua pecunia exstructurumpodicitus est. Uides ibi quaeaam praeclara & optanda in urbe, ordines vicoruin,Latitudines viarum, Porticus protegentes. Ut non temere idem Tacitus TANTAM resurgentu urbis PVLCHRIΤvDINEM
miretur, &scripto consignet. Quod tunc quidet I publice, sed&priuatim in omni incendio factum Seneca adnotauit: Timagenes, selicitati urbis inimicus aiebat, Romae sibi incendia ob hoc unum dolori esse, quodsiiret meliora resurrectura quam arsissent. Et sane ita fuit, pCesertim ad Traianum usque; cum ab illo,& a Deo, culmen fuisse videtur pulchritudini urbanae . AvD. Ain , tu, a Traiano 3 Constantino hanc laudcm Nagarius tribuit, in Oratione ad ipsum : 6eleberrima quaeque sebis nouis
operibus enitescunt, nec obfleta modo per vetustatem rediuiuo cultu insigniuntur, sed Agat a quae ANTEHAC MAGNIFICENTISSIMA putabantur, NuNC AVRI LvCE fiagensia, INDECORAM MAIORvM PARCIMONIAM prodiderunt. Vides quanto anteferat haec noua, aut nouata, omnibus antiquis. LIPS. Ita,
sed nempe apud Constantinum. Fidem autem laudationibus illis qui fideliter conflare putat,ignarus est oratorij moris. Struxisse& instaurasse quaedam illum Principem, lubens credo;
quod ad veterem artem aut splendorem,da veniam, hodie non credam. Sed nos wecorem nostrum videamus, quem Plinius communiter sic dilaudat: Ad urbis nostra miracula transire con- Lib.kriri. uenit sic quoque TERRARvM ORBEM VICTu M ostendere. quod accidi e toties paene, quot referentur miracula, apparebit. Vni' uersitate vero aceruat I, in in quemdum Vnum cumulum collecta, non alia MAGNI TvDo exsurget, quam iMWNDVS ALIVs QUIDAM in uno loco narretur. Notentur ca & ad Decorem, & ad Magnitudinem male controuersam. Sed & Cassiodorus vero & magno ore,de istac urbe: Ferunt pristi secub narratores , fabricarum i, V.,
129쪽
septem tantum terris attributa miracula. Ephesimianae te sumigis Ma ob pulcherrimum monumentum, M odi Solis aeneum Is m
quod colosius Nocatum, Iouis Olympici simulacrum, quod Phiae ου fori
mauit , ori edorum regis domum, quam ras non fabricauit: Babyloniae muros, quos Semiramis construxit; CP ra aes in la I pto. Sed quis ilia ulterius praecipua putabit,cum in unά urbe tot smpenda conjexeritὶ Habuerunt honores,quiapraecesserunt tempore: σin rudi saeculo quidquidemersisset nouum, per ora hominum inreferebatur eximium. Nunc autem potes esse Neridicum , si v NIvERs AROMA dicatur esse MIRACvLVM . Ecce consona utriusque iudicia, sed & voces: & Romam totam,ac per paries, iraculum .esse, & infir prima mundi spectacula, iure censent. Vis autem. paullo distinctius membra pulcherrimi huius corporis videamusἰ Au D. Te hoc quaerere' non Volo, sed aveo, ted ardeo, ut vero vcrbo dicam. LIPs. Atqui ne nimis ardesce. nam ego non
flumine te perfundam, sed leuiter aliquid aspergam e sum mixaquis. Tu te ingurgitabis, si Voles, postea: viam designabo 5c praeibo. Ego autem Z an ducem potius alium quaeram ex ipsa antiquitate, qui ostendat Z Esto Ammianus,qui Constanti j m- gressum in urbem Romam describens, ipsum intuentem Mintrantem praecipua operum facit, atque ait: Proinde Romam imgressus, imperῆ Niinum ue omnium larem, cum enisset ad RotasTRA, pesectissimum pristae potent FORVM obstupuit: perque omne lutus,quo se oculi contulissent, MIRACULORUM DFNsi ΤΑ-TE praestrictus,asiocutus nobilitatem in C V RI A,populumq- pro triabunali , in P AL AT II M receptus suore multiplici, laetitia fruebatur optata. Deinde intraseptem montium culmina, ter acclutitatesρIani. ciemque posita 'Urbis membra coltagrans , in suburbana q-dquid erat primum,id eminere inter alia cunctasserabat: IOVIs TARPEII delubra, quantum terrena Auinis praecellunt; LAVACRA in modum prouinciarum e busta ; AMPHITHEATRI molem solidatam L pidis Dburtini compageiPANTHEON velut regionem teretem θ cissά celsitudine fornicatam; etitosque mertice stansili SUGGESTUS
consum, in priorum Principumi tamenta portantes, D URBIS templam, FORVM QVE PACIs POMPEII THEATRUM , DASVM, ον sΤADIvM , aliaque inter hae DECORA Nrbis elemnae. En habes,qui digitum intendat,& ducat: tu sequere, & a
130쪽
dorem ita loquebaris restingue. AvD. Iam risui & ioco inchabes palam. LIPs. Egone3 AvD. Tu,tu, S: sit noctua sim,si pius cantem. Nam nomenclatorem mihi das locorum, & paucorum quidem: ubi designator,enarrator,interpres tLiΡs. Adest: cgo pro copia & scientia aliquid dicam , sed nec ordine quidem Ammiani. Nam etsi praecipua ille tetigit; non plicet tamen ordiri a Foro aut Rostro, sed potius a Templis. Diuina,a quibus rerum hominumque ortus, praeeant, & totum hoc pulchritudinis agmen ipsa ducant. Nominat ille quattuor templa, Iouta Tarpeii, Fotheon, Vrbi ucis. Quam pauca e multis nam primum hoc moneo , quadringenta Nigintiquattuor templa Romae fuisse, quod in Notitia imperi j proditum leges. Noli ambigere, quin pleraque ex his magnifica, & aliter atque aliter structa, vel instructa: sed Ammianus satis habuit, dignitate vel opere prima eorum dare. Itaque a Tarpeio exorsus est, siue capitolino: non quia pulcherrimum fortas te, sed quia primarium , & Dci principis; itemque quia multa substructi num mole &opibus ac tempore pictaque praeibat. Alioqui Plinius, ubi magnifica operum recenset, hoc omittit: imo
idem quasi irridet vetcres,quod ingeris vastumstatium, ἔν 6a' pitolii insanas substructiones mirabantur. Sed id non ca mente dictum, qua videri possit, non , inquam , deminuit aut abiicit Capitolii ipsum opus; sed substructiones tangit, quas L. Tarquinius Priscus magnas , dc insimul ipse loquitur, circum collem secit: dum praerupta eius adaequat, ab imo solo ingentibus lapidibus muro educto suffulcit, complanat denique in vertice, & fundamentis parat. Haec Plinius tangit, & Dionysius clare exsequitur: quem vide. Alioqui ipsum opus &aedificium non miratur mirabile visum : qui id possit cum semper inter cximia fuerit ,& urbis prima. Praeter Ammianum ita verbis dictis, etiam Cassiodorus sic attollit: 6apitolia celsa comscendere, hoc est INGENIA HvMANAsuPERAΤΑ vidisse. Et res sane dicit de facies, quam etsi tenuiter , lineis aliquot adumbrabo. Mons Satureues primo dictus fuit , in quo haec aedes, tum Tarpeius, & mox ovitolinin , a capite hom inis cui vivo Toli nomen fuisseArnobius tradiditὶ uento,dum fundamenta moliuntur. Sed haec nota,non vulgo nimis illud, duplex sapia ias toltum