Cartulaire de l'Abbaye de SaintCorneille de Compiègne 8771216

61쪽

CARTULARIUM MONASTERII

XVIII RESTITUTIO DE CAPPY

Eudes, eigneu de Peronne, prince tres chretien, sit de Robert, ait fauoi que, ne Pouvant 'explique comment diverses parties de so alleus'appetaient de temps immύmorial Champs de Satnt-Corneille, il4'est rendua monastere de Compiegne,iour en consulter lectitres et privileges IIo apprit que, algro l'anatheme prononc pares pape Jean VIII contremes usurpateurides biens des chanoines, o avait ravi a ces demier heaucoupdo proprienes, notamment esse de Cappy . Reconnaissant qu'il se trouve, san te favoἱr, rappe de et anatheme, it en demande 'absolution. En meme temps il restitue out e qu'i dotient injustemen et engag Sestenancier a latro de meme Les chanoines de Compiegne tui concedentatorcia ouissance de tout te domatne rendu moyennant ne redeVance annuelle de doure fous, payabies a la rate de aint Corneille, pendant savie, et, pres a mort au ou decla colobratio de so anniversatre, donile monastere,eut hie se charger Eudes de Poronne signo 1'acto avec Lucte, sariem me Ies dignitatres et chanoines de Satnt-Fursyci Andro, doyen Elienne, resorier; Gillet, hanceller Foulques, chantre, etc., et quatrechanoines de Compieme.

. Somme.

62쪽

S. CORNELII COMPENDIENSIS

odo, dominus Perone Super terra nostra de Cara. nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, sancte et individue Trinitatis. Omnibus ecclesie fidelibus notum esse volumus, sanctam Dei Compendiensem ecclesiam, I ab imperatore arolo et ejus successoribus ita esse fundatam, et ex propriis eorum benesiciis magnifice ditatam, a saneto vero Iohanne summo pontifice et papa Romano et a septuaginta episcopis ita sacratam, et privilegiis adeo nobilitatam, ut quisquis ex ejus benesciis aliquid violenter auferre vel substrahere presumpserit, procul dubio,

anathemate percussus, apostolicam dampnationem et tremendi judicis offensionem incurrat. Sed postea morum et temporum serie variante, extitere perversi homines, quorum violentia ad id vesanie prorupit, ut non solum Deo pro collatis beneficiis gratias non referrent, sed versi in superbiam, bonitate et patientia Dei abuterentur, et in sanctam Dei ecclesiam consurgentes, servos Dei opprimerent, predia ecclesiarum diriperent; postremo as et omne nefas simul conglomerantes, anathemata cuncta parvi penderent. Unde accidit, ut cum malorum incursio per successionem temporum incrudesceret, a predicta Compendiensi ecclesia alodium quoddam, nomine Capiacum, quod Κarolus rex eidem ecclesie dederat, donumque suum manu propria in privilegiis ejusdem ecclesie firmaverat, violentia quorumdam principum fuisse abstractum et multorum annorum serie ab ipsa ecclosia penitus alienatum. Sed Dei clementia propitiante, ex Perronensium principum successoribus tandem extitit unus, nomine Odo, yotberii filius, vir christianissimus et Perronensi principatu magnifice sublimatus, qui cum prelatam ecclesiam cultu et reverentia in animo amplecteretur, audiens quasdam partes predictialodii ex antiqua consuetudine campos sancti Cornelii proprio nomine ab incolis et convicinis nominari, Domino inspirante, ad predictam Conpendii ecclesiam venire non neglexit ibique revolutis privilegiis presentibus quibusdam qui cum eo venerant i ricis, Capiacum ecclesie Conpendiens pertinere, sine ulla ambiguitate, cognovit. Quo facto, cum sese licet ignoranter, anathemati hactenus subjacuisse cognosceret, et ut sibi ignoscerent fratres ecclesie humilis imploraret, indulgentia et absolutione anath matis a fratribus eidem ecclesie deservientibus misericorditer impetrata, partes quasdam jam nominati alodii ecclesie reddidit. His ita gestis, illas easdem partes, quas, ut diximus, ecclesie restituit, reddiderunt ei fratres ejusdem ecclesie sub eo tenore, ut singulis annis, quamdiu vixerit, duodecim solidos in sestivitate sanctorum Cornelii et Cipriani canonicis ecclesie Compendiensis censualiter persolvat post mortem Vero suam, facient fratres ecclesie Compendiensis anniversarium ejus, et in ipso die sui anniversarii persolvant successores ejus perpetualiter ipsos duodecim solidos fratribus ecclesie Compendiensis sine ulla dilatione et termini immutatione. Annuit etiam, ut si qui ex suis hominibus aliquid de predieta terra tenentes, eamdem quam tenebant terram relinquere et in jus prelate ecclesie restituere vellent, ratam et firmam esse restitutionem illam et ab eo laudari et confirmari. Et ut firma et indivulsa permaneati Cristianissimus CB. - a. Ex animo CB. I. Λctenus CB. - . A tematis CB.

63쪽

CARTULARIUM MONASTERII institutio ista, hoc preceptum et hanc subscriptionem inde fieri jussit, quam ipse manu propria et sigilli sui impressione firmavit et sub anate mate ratum et firmum stabilivit. Actum est Perrone anno ab incarnato Verho Dei millesimo XoI , indictione quarta

decima.

Signum donis erronensis domini, S. Luci uxoris ejus, . Andre decani, S. Stephani thesaurarii S. Gillani cancellarii S. Fulconis cantoris, S Odonis ca tellani, S. Erisidi Incrensist S. Gerardi', S. Mainerin S. Rogeri, S. donis, S Alberti, S. Drogonis, S. oricronis Increncis . omina Compendiensium canonicorum qui adsuerunt: S. Willeberi sacerdotis, S Hegelini canonici, S. Rotberti canonici, S. Widonis canonici.

XIXDEMOLITIO DUNE TO UR PRE JUDICIABLEA A COLLEGI ALE

Le ro Philippe I expos quo des spoliate urs d 'une raro audacem 'ontpas craint, algro 1'excommunication qui devest les rapper, non eui ment d'enva hi te proprietes de Sa int-Cornelisse, mais de construire unotour en face de la collegialo, et ne se sont arretes dans leur insolentes agression S, qu 'apres avoir, les plus acharnes 'entre ux, rappos par Iajustice divino mouri de solio, de age ou 'accident terribie Gest oum quoi it vient de laire detrvire la tour usqu'aux fonde ments. Uoulant eno utre, qu 'apres fa mort les chanoine solent, a cet gard investis, paries gation de so povvoi royal, i leur concede Io droit 'em pdcher I constructioni'aucune to ur, sorteresse o maiso de dilanse, sur out te territo ire doria ville, en deca commo au-delara poni, dans I'Ois comm dans lectiois et dans tout Ia antieue.

r. Gaurata CB. - a. Quis uncis includuntur desunt in CB es in D. M au. I. Everardi CRp. 4. Manierim B. G. Hecelinii. B.

64쪽

S. CORNELII COMPENDIENSIS 47

Au B, a lamnis secon iter de la charte, en face de cos mois :in toto territorio et convicinio Compendii, o lit e marge, a roite et Ceprivilege Sert contro lesiouuerne urs altournis et oschcum de la ville quive utent latre basti surcio ponitu dici Compi egnes, et a gauche: κ Droistroya sori ea pour a re oste to uchant les edisces qui euvent strebastis surda riviere v. Ces annotations Ont diei faites a lam duisve si ecle.

Philippus rex. - Des mitatibus non ediscandis in Compendio vel in vicinio Compendii

absque licencia nostra.

In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, sancte et individue Trinitatis.

Philippus, Dei providentia, Francorum rex piissimus. Otum esse volumus omnibus Christi fidelibus, sanctam De Compendiensem ecclesiam, ab imperatore Κarolo et nostris antecessoribus pia devotione sun datam, et a sancto Iohanne, summo pontifice, sacratam et privilegiis et excommunicationibus sic nobilitatam et promunitam, ut nullus sine anathematis ineursione et tremendi judicis offensione, in tota terra quam donavit ei de jure in jus predecessor noster arolus, possit vim sacere aut munitionem construere vel dominationem exercere; sed ante tempora nostra fuere perversi homines, quorum violentia ad id vesanie prorupit, ut in sanctam predictam ecclesiam insurgerent, predia ipsius diriperent, ad ultimum vero incrudescente eorum insania, etiam munitiones et turrim quamdam ante ipsam ecclesiam construerent. Quorum furor non ante quievit, donec divina Dei pietas, cujus protectione rundamentum ecclesie stat immobile, districtam et manifestam in illos exerceret ultionem. Nam ex illis obstinatissimis hominibus, alii insania' aut furore agitati, alii morte pessima suffocati, omnes interiere divino examine condempnatio uapropter, cum per successionem temporum in manu nostra totius Franci perveniret imperium, divina commonitus inspiratione et nostrorum principum consilio et ammonitione, fecimus predictam turrim penitus, ad conpescendam persecutionis radicem, fundotenus suffodere. Post hec vero, ne in aliquo tempore, vel ex aliquo successore, seu occasione, inciperet radix preteriti mali pululare, transtulimus jus regi potestatis et dominationis, in jus ecclesie post excessum nostrum, et ad sopiendam penitus ecclesie inquietationem, donavimus et concessimus canonicis ecclesie Conpendiensis hanc habere et obtinere potestatem et dominationem, ne aliquis possit aut presumat construere turrim aut munitionem, sive domum defensabilem in toto territorio et convicinio Compendii, seu infra pontem sive extra pontem, nec in aqua aut in insulis, nec infra villam aut extra villam, nec in toto, ut diximus, convicinio vel territorio Conpendii. Quocirca preceptum istud inde fieri jussimus, et ut firma post nos permaneat traditio nostra, manu propria firmavimus ' Loco monogramm . et impressione nostri sigilli signari fecimus in regia auctoritate edicimus et excommunicari ab archiepiscopis et episcopis precipimus, ne aliquis presumat immutare quod perpetualiter firmavimus. Quod si quis ex nostris successoribus, vel aliquis

65쪽

CARTULARIUM MONASTERII hujus sancte Dei ecclesie emulus, contra regiam auctoritatem, et nostram egitimam institutionem hanc sanctam Dei ecclesiam inquietare ulterius presumpserit, perpetuo anathemate condempnatus, cum Iuda proditore et Dathan et Habiron penis infernalibus devolutus, ab inserno inferiori absorbeatur. Αctum est hoc Conpendii in palatio regio, anno ab incarnatione Domini M XC II', indictione XV . Gaulaidus archicaneellarius scripsit et subscripsit.

Philippe Ις , vant obten de 1'e eque et dea'archidiacre de Soissons la cession de l'aute de Mintnermai en faveur u monastere de Com-Piegne, rescrit que, fur les revenus de ce honeysice u repas soli servi auxchanoines, Ie our de so anniversatre. En meme temps it ordonne deis metire ceux-ci e possession de si manses a Pori adrimydon Iesavalent injustemen depossedocles prevols royaux.

La dat man quo u cartulaires. D. Berthea Ia donne 'apres 1'origines Illa sol dans se Praudes d'en latre la remarque Dan sontistoire de Compone f. 783, i n'estias moin explicite. Apres avoi relate: la restitutio de I'dglis de St-Germai et de si manses u Pori adrimy, illait cette declaration et Ains qu'il apperi des lettres duiso Philippo endatio dea'an mi nonante deuii. Do Gillesoni'en affirme pas moin que es Iettres soni an date. Cette chartre, it-il est scende en placar de cire o est emprain unroycidant e majest S tenant de la mam sonestro u sceptre et de s dextreuibationis formo de masse ave ceti inscription PHILippvs DEI GRATIA FRANCORvM REx Sans alte v. Aura it-i non trouvo plus commode, ours'opainne des difficultos de lecture, de copter d'abor I'acte surrae artu- Iaire, et de recourifensuit a I'original, pour en docrire te sceau Dan cette hypothese, on 'explique que la date lui ait chappe

66쪽

S. CORNELII COMPENDIENSis

Philippus I rex. - De Sancto Germano e sex mansis apud Tardiniacum

I nomine sancte et individue Trinitatis Philippus Dei gratia Franeorum rex.

Notum fieri volumus, tam futuris quam presentibus, quod altare ecclesie sancti Germani, que Compendii sita est, ab episcopo et archidiacono Suessionensi expetivimus, et ut sancte Compendiensi ecclesie illud concederent ab eisdem impetravimus. In anniversario autem nostro canonicos ejusdem ecclesie resectionem inde habere mandavimus. Adhuc autem huic traditioni nostre addere volentes, sex mansos quos pridem prefata Compendiensis ecclesia apud portum Tadriniacum habuit sed quorundam servorum nostrorum avarici preripientes perdidit, eidem Compendiensi ecclesie raddidimus et imperpetuum habere concessimus Totum vero hoc quod prelibatum est et quicquid sancte Compendiensi ecclesie amodo dederimus et reddiderimus in anniversario nostro concedimus. Ut autem hec traditio et concessio nostra firma permaneat et indivulsa consistat, memoriale istud fieri inde precepimus is nominis nostri haractere et sigillo nostro insigniri secimus. I S. Philippi gloriosissimi regis. Datum anno Dominie Inearnationis Μ XCII .l

67쪽

CARTULARIUM MONASTERII

Charios lo Simplo I declare, en o uiro, qu'en Vue de protoge plus emicace-ment ces biens contro te convoltisos dos spoliato urs, i Ic a sat metire fous I sauvegarde de l'excommunication Iatin sententumpar les prolat pr cedem ment re unis o concile a Paris, favo i deu carcheveques, Manasse

d' Auxerre et qu'cias in tout contra vention a a presente charte sera puniera 'une amendo descent livres dor a payer a rol.

Philippe III le Hardi a dentur u Vidim tις de la charte relative auxvoiries de Longueti et de Sacy, a mois d'aout 2Si a presu'avoi fait scellerdu grandiscea e cire verte su lac de sole rouge et verte I en existe auxArchives Nationales K. 189, ' I 23 une copi collation neci 1' origina par Gaschier, conscille mattre, conform Sment a 'arro de a Chambro os comptes duci mai 1748. Nous la re produisons a las uite ducia charte de Philippe I .

Caria Philippi regis, de viatvra Longotii, acetiis cujusdam terre, sit in Gellis. Item de tisagio nemoris et aque et de ecclesia sancti Germani et sanesi Clementis. nomine sanete et individue Trinitatis Philippus Dei providentia Francorum rex piissimus. Quoniam divina bonitate sancta Compendiensis ecclesia, ab imperatorei arolo et nostris antecessoribus pia devotione sundata, et a sancto Iohanne, summo pontifice, sacrata, privilegiis atque excommunicationibus ita nobilitata extitit ac premunita, ut nullus sine anathematis incursione et tremendi judicis offensione possit

violentiam in serre, vel dominationem exercere, per omnem terram quam relatus antecessor noster arolus, vel successores ejus eidem sancto loco contulerunt, et de jure proprio incius ejusdem ecclesie tr.insposuerunt. Idcirco nos tam devota sollicitudine antecessorum nostrorum ad ampliandam et nobilitandam eandem ecclesiam provocati, notum fieri volumus universis ecclesie fidelibus, tam laturis quam presen tibus, quod canonici predicte sancte Compendiensis ecclesie nostram adierunt prese

68쪽

S. CORNELII COMPENDIENsIs Itiam, postulantes, ut pro remedio anime nostre atque antecessorum nostrorum conc

deremus eidem ecclesie quod pater noster Henricus antea dederat, videlicet advocationem et viaturam de Longotio usque ad medium numinis sare, viaturam de Saceio, viaturam de terra quam habet predicta ecclesia in Gellis, et donum quod Robertus rex de tota silva Costa ad edificationem celeste domorumque sua ruin atque ignis alimenta lacerat, et ut nullus de eorum porcis vel peccoribus predictam silvam requentantibus aliquam consuetudinem vel exactionem exigere presumat, ecclesiamque in fisco regio apud Compendium in honore sancti Germani dicatam, quam prelibate sancte Compendiensi ecclesie Karolus pius cum duobus in an sis dedit, ecclesiam quoque sancti Clementis, quam isdem pius rex, pro remedio animo sue ac dilecte conjugis sue riderune sundavit et capitulo majoris ecclesie disponendam ac providendam libere tradidit is a confluentibus similiter aquis contra villam Clarisium usque contra ecclesiam de Gellis numen cum utrisque ripis et piscatoria et navium transitu et ubicuinque retia extra fluvium trahenda fuerint sive crescat sive decrescat, et ut ibi nullus piscationis vel venationis opus, absque licencia fratrum, exercere presumatu etsi bestia aliqua fugiens absque venatoribus ibi devenerit ad mensam fratrum deseratur, sicut predictus pius rex arolus eis concessit. Quorum pelicionem in omnibus me in ratis libenter suscepimus, et, ut ea sirmius ainodo predicta ecclesia possideat, presentem paginam sigillo regi majestatis insigniri, et in pervasores harum rerum quas enumeravimus excommunicationem fieri ab episcopis qui tum Parisius congregati erant precepimus, scilicet Manassedo Remensi archiepiscopo, Richardo Bituricensio archiepiscopo, Roger Cathalaunensi episcopo, Elinando Laudunensi episcopo Ratbodo Novio mensi episcopo, idone Belua censi episcopo, item idone Ambianensi episeopo, olfrido arisiensi episcopo Waltero Meldensi episcopo, Waltero Trecassino episcopo, et olfrido Autissi odorensi episcopo. Si quis hanc nostre confirmationis paginam violare et sanctam Compendiensem ecclesiam super his omnibus inquietare presumpserit, iram summi judicis incurrat et coactus regi centum ilhras auri persolvat.

signum Philippi coco monogramm. glorios Francorum regis Philippus. Ego .iu fridus archi cancellarius relegi atque subscripsi Actum Parisius anno Dominice Incarnationis M XC II . Philippus III rex. De viatura Loneolii faceti et ferre sue in Gellit, ac deusvis nemoris et aque.

Puriarvus Dei gratia Francorum rex Notum lacimus universis, tam presentibus quam suturis, quod nos litteras inclite recordationis Philippi, quondam regis Francorum, Vidimus, tenorem qui sequitur continentes In nomine sancte et individua Trinitatis Philippus Dei providentia Francorum rex piissimus. Quoniam divina bonitate sancta Compendiensis ecclesia e reliqua ut in carra superior ejusdem Philippi I regis de iisdem anno I Osta data.

69쪽

a CARTULARIU ΜΟΝAsTERA Actum arisius anno Dominice Incarnationis millesimo nonagesimo secundo. In cujus rei testimonium presentibus litteris nostrum secimus apponi sigillum, salvo in omnibus jure nostro et jure quolibet alieno Actum Parisius, anno Domini millesimo ducentesimo octogesimo primo mense Augusto.

XXIII A TRANSLATIO DU SA IN SUA IRELA ET DE A MI-CARE ME ET LES TROIS IO URS DE REUO TE

Locio Philippe Ις , DI priere dc Mathilde ou ahaud de Flandres,

70쪽

S. CORNELII COMPENDIENSIS

ment qui soni apportes . a translation uisa in Suaire ut heu le avri 1 a d vivant de Mathilde uia haud de Flandres, reinera'An- steterre lamme de Guillaum te Conquefiant, morte te a novembre I 3. sa in Simon de Crepy assista Sa io, odigde par u contempora in f MIGNE, Patrol. Iat. t. CLUI, col. III 9 en ait fol. est bien enci et Ia veillo de Ia ὸrύ monte, que saint Simon fui recura Compieme par Philippe I . Six mois pres, te a Septembro, iliourat a Rome, o 1'avait mandi te pape mini Gregoire VII.

Philippus I rex. - De sancto Sudario De nundinis medie Quadragesime.

I nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti sancte et individue Trinitatis Phi

lippus Dei providentia Francorum rex piissimus Ammonitus divina Dei propitiatione et fratrum Compendiensis ecclesie supplici commonitione et precipue ereberrima flagitatione christianissime Mathildis, Anglorum regine placuit nobis ut Domini et Salvatoris relliquias, quas imperator arolus vir christianissimus, et totius orbis monarcha' magnificus, Conpendii in loco regio et venerabili posuerat et cum summa devotione in vase eburneo condiderat inde in aliud vas, quod predicta Anglo-ram regina, auro, gemmis et preciosissimis lapidibus mirifice ornatum et decoratum ecclesie Compendiens transmiserat, deponeremus. Factum est igitur hoc, sicut ordinatum et dispositum fuerat, ab episcopis et Christi fidelibus, die dominica Diare Ih rusalem, que est media Quadragesime, et peractis triduanis jejuniis, exposita sunt illa sacrorum sacra LiNTEAMEN Videlicet, in quo dominicum corpus in sepulchro aeuisse perhibetur, quod Sindonem secundum Euvangelistam , nominamus et ex eburneo in supradicto vase aureo deposita cum gratiarum actione et votis fidelium, congregata innumerabili et infinita christianorum multitudine. Ad memoriam itaque tam preclare, tamque celeberrime sollempnitatis, statutum et decretum est a nobis et ab episcopis nostris quatinus predicta dominica medie Quadragesime omni tempore solempnis et autentica apud omnes fideles, qui ad eundem Iocum, pro indulgentia suorum peccaminum, per merita beatorum martirum Cornelii et Cypriani impetranda omni ann rum revolutione redirent, haberetur et celebraretur. His igitur feliciter expletis et Perpetualiter, sicut decuerat, firmatis, donavimus eidem ecclesie fratribus videlicet et tesaurario communiter teloneum totius negotiationis necnon et latronem et omne jus et justiciam ori teloneum etiam panis et omnia orisfacta sori, in quocumque loco commissa fuerint, per tres dies, ipso videlicet die dominice sollempnitatis et ant cedente et sequente die ejusdem celebrationis. Quod si acciderit sorum esse de jure sancti Clementis vel sancti Mauritii, statutum et concessum est a nobis ut decem solidos accipiant pro teloneo suo canonici predictarum ecclesiarum a fratribus et tesaurario sancti Cornelii Constituimus etiam concedente esaurario et me confirmante, ut in