장음표시 사용
31쪽
na grauitatis epistola expressisti Nam quod ad pietatem & religionem serenisis. Regis nostri attinet ; nihil hoc uno Principe cogitari potest constantius: nil in augenda & conseruanda ea fide feruentius, quam a Christo & Apostolis acceptam docuit & docet una Sancta, Catholica, Apostolica, Romana Ecclesia : pro qua caput suum omnibus periculis obij cere, mortem etiam oppetere non dubitaret, si per eam , subditorum salutem repraesentari posse videret : idq; etiam fronte, vultu,oculis,prae se
ferre nunquam intermittit: non eorum more apud quos,ut ait Tertullianus,est furtiua signatio, trepida gratulatio, muta benedictio: quos neq; calidos, neq; Digidos, sed tepidos diuina scriptura pronunciat: veru ad eum plane modum, quem se quoq; secutum esse Rex & Propheta gloriatur. Conmtebor tibi Domine in Ecclesia magna, in populo graui laudabo te: & quem Seruator ipse nobis omnibus praescripsit. Qui me cofessiis fuerit coram hominibus, confitebor
ego eum coram Patre Caelesti. Ιdq; tanto feruore facit, maiorem ut ex ea re V luptatem capere videatur, quod occasione
adeptus sit, bene de Ecclesia ineredi ; immo vero quod dignus habitus sit, qui membrufieret,
32쪽
seret, unius Sanctae Catholicae, Apostolicae,
Roman e Ecclesiae: quam in terris, in lata patenti, potentiq; Regno regnare. Vias etiam omnes, & rationes, & modos, omni diligentia contentioneq; persequitur, quibus perficereposcit;vt subiecti imperio suo
populi, eam quam ipse tenet Ecclesiae C tholicae sidem & religionem teneant: nec
ulla sint in Regno suo sthismata.Ex hoc sonte saluberrima illa Maiestatis suae con silia
ortum acceperunt,de nouis Collegiis & Seminariis in Polonia, Lituania, Livonia, I ransylvania erigedis;de accersendis optimis quibusq; & doctissimis viris; de orna dis & augendis Catholicis;de maiorum moribus & institutis partim conservadis, partim quasi posuimimo reuocandis. Ordine Ecclesiasticum non vulgari illo more, sed praecipuo quodam honore, & beneuolentia prosequitur: illudq; ante omnia laborat, ut quae sunt Dei, Deo; quae Casaris, Caesari reddantur. Vnde factum est, ut Ecclesiastico Ordini pristinae vitae, & pacis, ac tranquillitatis consuetudinem, Haereticoru au dacia pene interclusam aperuisse; atq; ad bene de tota re Ecclesiastica sperandum,
quasi signum quoddam sustulisse videatur. Iustitiae di aequitatis non solum est amicus ,
33쪽
st sed etiam amator . Leges patrias non patiatur esse telis aranearum persimiles, in quaS si culex paruulus, vel exigua musca inciderit,teneatur: si vespa grandior; & telam i ceret , & se periculis omnibus eximat. F cilis est in audiendor lenis in discernendor in satisfaciendo diligens: Cum quid statu dum est, differt: cum constitutum est, ut in
rem conseratur, accelerat. Pauperis&pupilli, & viduae praecipuam rationem habendam existimat; potentis personam non accipit . Sed sicut scriptura loquitur: Iudicae in Iustitia pauperes. Supplicantium verba;
non manus, & sarcinas respicit: caussam, non munera venientis attendit ; & eos prae'
cipue in conspectum suum admittit: quos Iassos & fatigatos, non suffarcinatos videt. Ita etiam & audit & exaudit; Vt gloriar possint, non quod Regi & Domino suo cu'mola quaeq; & pretiosa orbis terrarum munera attulerint ; sed quod sua recuperaue rint: quod opprimentis potestatem excus serant:quod pace Regibus, quietem Ecclesiis, auxilium afflictis, impetrauerint. Sentit oppressor, cum clamat oppressus; neC1hperbit impius, cum incenditur pauper. Sic se deniq; omnibus in rebus adhibet,nul
34쪽
syderari videatur. cdm enim caeteros omnes vincat eius quam sustinet digni tatis &authoritatis magnitudine; vincit etiam a Uficio beneuolentiae colli gendae: nec ullum praesidium ad Regni sui salutem,ei praesidio uod in amore ciuium consistit , antepone- eum putat . Timet timeris scit amore amo re, arma armis irritari; illudq; quotidiὰ in oculis ferre videtur; Quod prudentis opus est, cum possit, nolle nocere: quod stulti proprium,non posse, & velle nocete .
Sic enim labiectis sibi populis imperat ivtipsos de se, non se de ipsis erescere dita riq; , &esse quam beatissimos cupiat; nee vllius inopiam Regia sua velit exclusam . Facile ignoscit;tardius vindicat: & hanc ipsam vindictam, pro necessitate tuendae regendaeqi Rei p. non pro saturandis inimicitiarum odiis exercet. Veniam autem Gnad impunitate inquitatis , sed ad spem correctionis indulget ; & si quid asperius cogitur aliquando decernere, misericordiae lonitate,beneficiorumq; crebritate compentat. Luxuria quoq; tanto est illi castigatior quanto posset esse liberior;mauult enim cupiditatibus prauis,quam quibustibet gentibus & populis imperare. scit difficile non esse caeteros in officio potestateq; contine
35쪽
re, ei qui in sua potestate esset. Aditum adsiimmos honores nullius vult virtuti praeclusum; sed omnium pietati & industriae patere debere existimat omnes in suo Regno dignitatis & honorum gradus. De caeteris opti- 'i Regis laudibus,de Prudelia,Temperantia,animiq; magnitudine difficile est omnia isto loco memorare. Fasces istos,& secures di ista quae gerit sceptra,Regis potius authoritatis insignia, quam potestatis & crudelia talis instrumenta putat; istas etiam Opes,& vitae dignitatisq; praesidia caeteraq, sortunae munera, quibus abundat, magis audit sua esse, quam sentit. In domum , gazamq Regiam, non in auimum i quicuuid fiscum auxerit, recipit. Aulae suae Regiae, longEquam ante grauiorem &constantiorem es
se disciplinam voluit e neq; enim in illam
ociosis & inertibus, sed aut armorum, aut librorum 1tudiosis & amatoribus accessum aperiendum putauit: memor illius quod
Bernardus admonet: Claustra& monasteria omnes debent recipere; ut possint Omnes bonos facere: Curia vero bonos tanta
debet admittere, quia facere nescit. Quod enim opersprecium in Repub afferret optimi Regis sapientia, ubi sententia praeualeret eius ministrorum, longe quam ille ali
36쪽
ter sentientium 3 aut quis posset esse seu smeditati, prudenti', consilij, si ratio exequendi eorum esset curae fideiq; commedata, qui vitae suae rationes priuatis suis commodis & utilitatibus metiuntur Tam prinsecto inutilis & superuacanea esset optimi Regis pietas, ab improbis ministris &executoribus obsessa, quam minime tuta esset unius hominis sanitas, a vicino venenatoq; serpente circumdata : imo vero satius esse quidam existimant, corrupto deprauatoqi Rege; ministros & consiliarios eius in aliqua virtutis sapientiatq; parte consistere:
quam illo sano & intelligente, istos desipere, atque insanire. Sicut in illo veneuolo optimo, & sapientissimo scriptore, & Cancellario videre licet: de quo in Ecclesiasticis annalibus legimus. Neq; enim dicere
possumus hominem sanum,cuius latera mamle sunt affecta: nec eum Principem nomine Prudentiae commendare cuius latera ministris impobis innittuntur. Quo factum est ut id Maiestas eius assecuta videatur, quod magna saepe dest derat fastigia; quodq; omnia possidentibus deesse plerumq; consueuit; homines videlicet, qui verum dicant:
quaeq; secte sentiunt,& libere & libenter suis principibus aperiant. Orbem olim unu
37쪽
uersum, sicut alicubi legimus, Imperio suo
subiectum Augustus habebat: alterum t men Axippam, & alterum Mscenatem habere non poterat. Adeo fuit difficile inter tot hominum millia saltem reperire duos ,
qui vera suis Principibus libere libenterq;
Iam vero de laudibus bellicis, si vellem
omnia sigillatim rece sere ; periculum esset, ne cuiquam ficta potius, quam facta via deantur . Hoc indubitatum esse res ipsa loquitur: quod statim ut fortissimus Rex, ammatus in aciem prodiit, Basilij Magni Moscorum Ducis, hostis sui,animum, immanitate barbarum, varietate leuistimum, per-.fidia periculosissimu perdomuit: vastisti-,masq; prouincias & munitissima castra mianimo suo incommodo, ex illius potestate eripuit :quaq; tulit impetum, victorias &triumphos reportauit; tantumq; ad extremum ista sua fortitudine perfecit: ut cum antea Moschorum gladij, ab inserenda Li- transae vastitate, partim obiectu fluminii, partim densitate syluarit,partim paludibuS prohiberent umetia si nuc amnes aruissent, sylvae deflagrassent;paludes desiccassentin naturae praesidi js, sed sola reru gestarum gloria, Poloniam tuta munitamq; haberemus.
38쪽
Pugnarui quide cum Moscho, alij quoq;
Poloniae nostrae Reges,sed post illorum pugnas pugnauimus,post pugnam Regis STEPHANt vicimus. Ilsi fecerunt, iste bellum sustulit: ac illam gentis prouinciaeq; nost4 Notam, quasi muris atqi lapidibus destituti simus, re & veritate refutauit. ostendit enim omnibus,quod Polonia nostra ibi muros habet, ubi muros non habet. Muri naq; Regni Poloniae arma sunt, nec esse quicquadisicilius,quam istius muri soliditate per-- rumpere, aut armatae nobilitatis latera hostili gladio confodere. Militarem quoq; illam maiorum nostro rum disciplinam , & exercitationem, non selum in acie, verumetiam domi ita restituti: ut existimari debeat; tam illustres victorias, non casu sortunaeq; munere, sed propria virtute quaesiuisse. Non patitur enim, ut milites sui in bello primum atq; in acie armis uti incipiant: neq; manus & lacertos antequam necessitas postulet moueant: hastasq; & gladios, & lanceas exerant: sed hanc praecipuam in summa quoq; Regni sui pace, aulae sua: Occupationem esse vult, ut armis veluti nat ra cohaerentes Satrapae, nullas unquam ca-Piant bellicae exercitationis inducias : sed
39쪽
tanquam in procinctu contra hostem positi , omnia belli incommoda ferre toleraq;
consuescant. Itaq; eos quotidiana conflictus meditatione , viq; armorii comparat atq; instituit: ut no modo corpora, sed animi quoq; militum sortiores & ardentiores in aciem prodeant: facilimeq; praelia & di ficultates omnes tolerent. Acutis fiant auribus ad praecepta; oculis ad signa; manibus ad opera: dare vulnera paratissimi sunt,accipere vero tardissimi: nec solum in fuga, verumetiam in fuge meditatione & consilio extremu dedecus & ignominiam sitam putant. Seruos quoq; & familiares & ipsos quoq, calones, ita instructos & institutos habent, nil via pugnacissimis differat: neq; peritia rei militaris, neq; etiam viribus a quoquam nisi a Dominis sitis vincantur: mirum ut videri non debeat, tam potenteS, tamq; remotas, tam potetis inimici prouincias in potestatem Deo dilecti STEPHANItam celeriter concessisse: pluraq; nos in- dies atq; maiora tum domi tum foris & sperare & expectare: ac pene etiam omnia
quo nomine tibi Christe sit sempiterna laus & gloria ) ad eam spem parata videre.
Quod autem hominum voculas memoras quibus tantarum laudum gloria quasi inqui-
40쪽
inquinarividetur;au ea quoq; paucis respodebo: non ut diuisionis & dissensionis patrocinium suscipiam,quam ego religionum& sanctitatum pestem, & Rerumpub. excidium statuossed ut hoc quoq;,iusto, licet nobis occulto Dei iudicio accidisse videas: qui solus ex malis initiis fortunatos exitus
Producere,beneq; etiam non bonis uti co sueuit. Vt omnino dicamus, ex animo, M. nus Domini fecit haec omnia: nec unquam
in filiis hominum,filiis graui corde,filiis diligentibus iniquitatem: sed potius spem &fiduciam nostra repositam in eo habeamus pqui solus mari ventisq; imperare, praua directa facere, & aspera in vias planas exequare consueuit.
Quod enim propter diuisa dissecta Ha
reticorum studia dissentientesq; de eligendo Rege sententias, et ectionis auctoritate,&electi Regis dignitatem iminutam existimant: hi profecto de nobis nimis alte, ni, mi', magnifice sentiui: qui in tam patentipotentiq; Regno,in tanta electoru multitudine,in tanta Nobilitatis numero,quae non solum cogitationes, sed etia verba & facta sua libera semper esse voluit, Interregni tε-Pore, animis superiorum adhuc temporum licentia praesidentibus i tantam illam mul