De officio iudicis libri duo. Autore Claudio Cantiuncula I.C

171쪽

capite sq. dicturi sumus: at in mixto imperio, nec ulla pus e i actione, ossicisi Iudias liberam ut, in eius imperi cavss Iudex non tam ius inter partes dicit, quam

aut novu ius tribuit, aut ex offfcio libero quiddam decemnit, aut contumaces moderata natione punit. Nam circa haec tria versari mixtum imperiuBaldus arae tur. Hoe igitur imperium sicuti non eri, ita nec dicitur merum, sed mixtum, velut cavyam mixtam er naturam ancipitem habens. Aperij mixti duoproponit Vlpianus exempla, bonorum possionem dare posse, er Iudicis dandi licentia

habere. De bono possione danda saris auenit inter Doctores. . de Iudicis dandi licentia,non depιλ cursus enim,cuifreyubfribui omnes, colendit eam liceatium esse iurisiictionis. Iason σι hiatus contra: quo rvm mihisntentia placet. Dum enim Vlpianus, postis mixti imperiν definitione,ait, Iurisdictio e Letiam bis cis dandi licentia, eius haesisse mens videtur. Cum inseperium mixtum alia multa habeat cum iurisdictisne simplici comuni vi quod ciuilia, no animadvesones ex turiquodcirca privatavulitatem incipati destinato versaturitum er ea quae huius est imperiν licenti qua Iud res litigantibus dantur,iurisdictionis naturam videtvra tingere. Vndesicuti in bonorum possione decernenda,

is, autoritate insand asimilib.mixti imperij cadis huic imperio intellet rob idinesse iurisi duo, quia ho

172쪽

is odi cause privati sunt compendi, ciuilisj duceptationis: ita π hac ipsa Iudicis dandi licentia, mixto imperio uideturinesse iuriyActio. Bene igitur hiatus dum ait, 'dictionem licenti in eo conten extum casum respicere. Sed rursu quemadmodum tena quae mixti sunt imperi alio respectu imperi= magis quam iurisiictionissent, vel eo maxim/, quod ea omnia Iudicis ossicio libero ac no- fili expediunturifc isa Iudicis dandi licentia clametsid cum iurisiictione comune habeat, quod civilis,no etiam criminalis αι quod, non tam publicam quam priuatam uectat utilitatem9 eodem oscio nobili venit explicanda: ipf, P lpiamis illam in numero eoru ponit, quae oscis nobili expediuntur. icium enim in dubVs ad nobile re 'ri fletud quod etiam hiatus annotauit.

sis con Ut iurigdictione implicem ecum. dum ea quae capite superiore docuimus, no se ab I plano definita. Exisimavit opinor pranus, ex cognitione meri ac mixti imperiuatis intelligi, eas caligas plicis se iurisiictionis,quae nes merines mixti essent imperis . quema Morii Caiu non alia nati ne defini quaeperfnae sui iurisisti Potes aute hoc modo definiri:Iurydictio imple esser quam via actionis ' Decialiter acceptae, o sepius adpriuari hominis utilitate cavsepecuniariaexpediutinisces,cvmper ciuilem

173쪽

intentionem acdepulonem,quaeritur uter litigantium oreri debea aut utriussu res oentrovers. Dixi de acti tredecialiter accepta, quia extraordinariae persciitio

nes generali verbo actionis continentur, sed nihil differre videntur ab imploratione o Fici Iudicis, M. Plato placet. Dixi etiam pius adprivati hominis utilitatem:ob id, quod nonnunquamper actionem petitur in iudicio, id quod publica, non etiam privata, respicit utilitatem: quod quidem ex duoru res onfrum coniunctione intelligem . . I lpianus:& in publico aliqui a omnes ciues opuN novum nunciare posῆnt. Idem: Nonnulli putant tam actionem insctum esse dandam, quam interdictum: quod vorum e l. Idem etiam iuris e i,cum lyci nomine aliqua a ctoproponitur, ut petitio haereditatiis, tum enim civiliter .

lacinari mihi Decius videatur,quod ait,tum agi adprivatam utilitarem. Neque enim certa illatio e hob id agi ad privatam utilitate quia ciuiliter agatur. Poria iuris ictio μυῖα consequentia nomina rebus' a ivre dicundo nominatur: tum enim propriὸ iurisdictios plex exercetran, quum partibus ciuiliter litigantibus ius dicitur. Qua nu rione disinguitur ab ut .s imperio iurisdictio cutis pra dictum e i. Distiset autem ab imperio mero iuri di

ctio hoc nomine potissmum, quod illud animaduers is Udij poterialem publuae utilitaris gratia exequitur,

haec

174쪽

haec autemprivatas lues pecvniarias: er a mixto imp rio,piodin illo ut in mero viget liberum oscium,in iuris

ictione vero locus eri osciosῖb eruienti, vel ut uulgo' appellanomercenario, ius osci ecpientem esse inumonenduntpasim Iureconsulti. Vipsanus: Iuicissatim a Iudex Actus estomntu rerum oscium incumbit puecuns in iudicio veryantvraea autem quae ante iudicium conringunt,no valde ad eum pertinent,nisi uerint ei nomina rim iniuncta. Nes vero auribus adeo impatientib. quens esse decet,vthas voces,nobile ac thercenarium, vel tinsis vero propius,liberii acsub ruiens oscium,qui ilicet Papinianus his non sit vocibus Uus, exfmilia Iuris

ciuilis,indicta cassa deturbandas censa praesertim cume in usum pridem receptae,nec penitus barbanaesim Occurrunt enim haud raro in iure tractando, verba quaedam,ut aru magisnuli Acilioris explicationis Tutia a recentIOrib. adoptata: cuiusmodisnt, officium nobile ae mercenaria,vel liberum Gubseruiens:iuramentum serme er infirme, patientia firmis er infirmiis, laudum, barati,codit,opotesattv dissensere, recinare Iudicem, Iudex su pectus,pystiones σarticuli, σι fgenus centu vocabula non tam sordida aut proculcat p ou rerum exigente copam ta,quae nonius explos par es,qua ermonis Vu puriorisfierint sensim oblitenueta: quandoquidem necipsis veterib.Iuris nosDi autoribus, Papiniano,

175쪽

Vlpiano, terisj,tantu contigit filicitatis, ut ab hac novitatis nota immunibus esse licuerit. Quam rem diligenter ' mihi perpendibe in quadam onusione sua videtur successis in Iuris civilis profissione meus, Bonisecius nerbat

chius Basiliensς, Legu Doctoriquem vita quisquis bo

ne noveri necDialecticora acumen nec Philo phorum sententias,nec Iureconfistorsi memori nec Isecratissua vitatem,necLsc btilitate,nec Demosthenis vi nee. 6bricani gravitatem, necLaely lenitatem, emapiniani iudicia,nec si voleoCiceroniscopia nec icontra ve-lio Plinij breuitate neci viiij in ressondendo cando rem v quam eri in eo destinaturas. Is in eadem oratione huiuse novitatis exempla adfert eiussos: cavis,inquit, D iptora dividuitas dixi vii Gaius uis duita ut bolemis 'quis versicolori pro his quae nativusum mutarat colorem vis ossearis,pro loculis in quibusmortuo offa reponuntur uis pannicularia, pro rebus a captivo incurioiam delatis squis centenarium libertu pro eo qui

habet centum in bonis 'quis flaria propensone veI vectigali quod pro A penditur uisfiui illu, pro leui iumgio inter vim er uxorem, uti Vlpianus dixit 'ut interim inquio mera iuridicust teream, alienam dissiplinarus latoribuN no cognita: cuius generibunt,fctum diu duum velindiuiduvolcis trebellianic cot ructus nomi

176쪽

veIbonae dei actu nudum, portio caduca, si haeredes, necesseri letitoriussos ortu, id genus infinit recensere pergam. 2 fecisse. Quae propterea huca nobis translatasnt,ne saepius,heroibus istis quibusia inf-hus uri Ciceronis vel Demosthenis verba ivnuus, repe tendumst, id quod dici flet, ex interpretibus rem immvenari,n5 verba oportere. Nam utura Cicerone teso Dialecticora verba nullasnt publica His utuntur c et idcomune omni res artia. Quo etiamfetus ess co/sia videtur Icasius nose qui re nctionem DFogenere, ut PauluS ai recipieme novo fouocabulo Mibiles nominat. Sed digresione relicta ad id quod in isti re deundum es. Iur ictio ergo plex, a mero'a mixso imperi panuta quadamen species e potes: curus vigor tum per Iudicem exercetur, cum is, partibus de re cotrovem litigatibus,tus reddit. Quapropter etians pars victa no parueri nihilominus tamen dictum es ius

partibus, er Iude nctus est icio, nihil μper s quod de iure controues quaeri apud eundem Iudicem

oporteat. Resenim iudicatasno provocationis interces prohibeat pro veritate accipitur. Iudex enim ius res dere dicitur,etiam oem iniquρ decernit . relatione ilices

Ela, non ad id quod ita Iude cuidad illud quod Iudice cere covenit. Sed quia aliud quidda eri rei iudica evigor,et aliud rei iudicular lictus fulgor enim, ipsum

177쪽

ius dictu,i sententia: estvctus autem,eri ipse executio

Cr emolumentu rei iudicativi ob eam puto causam disse uideturbryconflius,iurisdictione ine modica coortio ne nullam se. Nullam,id eri,inescacem. Iiaeque enim in iure novum eri, nullum er me icax aut inutile aequi- panari. atque ob idmandata iurisdictioneprivato,etiam imperium quod non e i mera mandaturi viderisore imperium quod iurisdictioni cohaeret mandata iurisdictione transre., Ovamuis enim iurisdictio, partibus ententiae non repugnantibus ne ullo coertionis usi essicax esse posit, π rei iudicatae emolumentum producere: attamen quia frequenti accidi ut reali executione, vel in possessonem misione, veIcontumaciae represione, vel pignorucaptionesit opus,ob idium, quae requentiona reficiunt, voluerunt ivrydictioni coniunctam esse comionem aliquam, tantam silicet, quae ivrydictioni explicandae suffciat, autore Iabolem: quippe ne,quod Iubanus admonet esse prohibendum, ententiae iurisiictionis, vigor eludatur. L Uimὸ ergo Papinianus, imperium mixtum mandata iurisiictione transre dicituranfit enim,utjDOcius ait, ex consequentia quadam magis quam delegetur. . t quia modica illa imperi Iilla, iurisdictioni cohae re nonpotest amplius mera esse imperi=:rvrs quia i rifictio infirmitatis propriae consi auxilium ab impe rio mutuatur, iam isthic neque iuri mos lex, neque

merum

178쪽

merum imperium diutius manere poterist, baci di uersm mixtum qualitatum, nova quaedam species, P. eminum imperium appellam hoc erit, ut Vlpianus ait, 'tale imperium cui etiam iurisiictio ine l. Et ipse iurisi dictio, quae, dum partes litigantes nihil repugnabant, simplexerat, ac dicebaetur: nunc advenetitia mixti impe rij scietate, alterius quodammodo naeturae, in tantum in cipit esse, ut neque illa amplius ab imperio mixto, neque hoc ab illa, nisi, prout supra diximus, intellectu flo ualeat arari.

MERUM IMPERIVM AN DELEGARI possit. tem quid de mixto. CAP. X.

Pod ad merum imperium attine videtur VLpianus eam rem absoluisse his uerbis: Nemo potestgladij potestate ibi datam,veloeiush-bet alterius coenionis, ad alium transfrre. V erum erBarioluS er at circa meri mixti, imperij materia luminibuN operari volenses,tantum tenebinum is nouis di- Itinctionibus ab Aper alias inductis, Ir in Labγrinthidea confisis, undunt kictoribus,vine Papinianum quidemsecutus unius eruditione, licet omneis eius intutu Iureco hos ae limare) credam proprium ea de re datum responsem subtiles hasce diriinctiunculas roreperit, ulla ex parte intellecturum. Nam siue mag-

179쪽

compunguntsuis acuminibus quaerendo, remo rivi no modo ea quae iam no possunt ipsisPoluere, ede ua' quibus ante exors er potius detextaproperetexantur. Iassas illis argutias relinquemus,et Papiniani doctrinam sequut rem omnem duabuS rexulis contineri demonsnubimus. Regula prior es huiusmodi: Quaecumsipe cialiterlege veIS. CaieIconstitationestrincipum tribuuntur,mandata ivryῖctone non in feruntur. Regula aliena est iure magistratus competunt,mandarimfsuri. R egulam priore nullo ductu certiore intelligem , quasi diligenter verborum proprietate quutiferi mus. Nam ut Vlpianus at in re dubi melius es edicti verbissimire. π Marcellus:d do aliter asignificatione verboru recedi oportet,p cum manissu Hi aliud fisse proferentem. Papinait: Q Fcvns specialiter lege uel S.C. vescositutione principum tribuuntur. Ex hocora

tionis contextu apertissmὸ declarat Iur Dic proprisimὸ loqui,ne Iuris nostri partes considio uideretur. Cum enim sex Iuris fripti decies sint, er ex bis tres duntaxat urifonsitus delegerit, reliqua b repila ista priore non contineri certum es. Quarundam enim iexpresso, tenus excludere cognoscitur. Vndesii quid tu repnaetorio tribuatu hocsnὸ delegari potest,ut misso in possiesione ex cum damni infMVerum ad hui e re gulae prioris intellectu,duo mihi se potifim considet da vide

180쪽

ia videntvrialtem,cur Papinianus dicat, Q μω aDtervm,quae dicantur tribui pecialiter. De primo ita cum Decio censendum exisimo e non temerisse, quod non de mero peculiariter,nec de muto imperio loquatur rison. δε sed uniuersali sermone dicat, quaecums,vt ea quae me- r quae j mixti imper, ,σ quae neutri sint,comprehendati iv.s his refragatur, quod ad priorem regulam duo exemplatantv ex imperis mero ρroposueri quas nolit mixtum imperiumsub illa concludi regula: id quod etiam videtur volui . lciatus. Equidem ex eodem lciato ac Iasne resondeo, exempla declarare quidem,sdnon arctare regulam. ergolpecialiter ab his tr

bus iuris scriptipartibus in Papiniani respons designatis,tribuuntur, ea mandata ivrisIAhone non transferuntur sive illa merisnt imperin vi in duobus exemplis a Iureconsulto recensisse siue mixti imperis ut cognitio super alienatione rusticorum vel burbanoruρnediorum miraris:Pae cognitis no Iurepraetorio, dex consitutione Imperatoris Severi, specialiter tributa Praetori es, vel in provincia P si: atque ob id talis cognitio mandari neqvit. Sic er autoritas in transactione super alimentu te- samento relictu interponenda, via oratione divi Maraci, Praetori ac Praesdispecialiter eripermissa, delegari nonpotessiue etiam quiddam alivduecialitertribuatur,

quodnes mixti,nes meri imperin nes iurisiictionis fit.