De officio iudicis libri duo. Autore Claudio Cantiuncula I.C

141쪽

Inuidia esst nosyas extera quaerere regna. Ne penim hoc nitituri mas,quod vel Dido in pica habi

tet, velibe Italiam petat sedeo quod Iubi t, Et nor Ss

extera quarere regna. Ea autem regula cum multis modis limitetur a Doctoribus, latissime profecto dissundi tur illa limitatio quam de iurisictoris adserunt prorogatione. Et magnus certὸ eLiprorogationis sectus. Ne enim ordinaria modooed Cr delegata iuri j hopror gari,is, vari s modis poteri. Plam π de re ad rem, de

quantitate adquantitare de loco adlocu de tempore ad tempu depersona adperfnam: qui tamen ultimus modus nons ciliprocedit in delegato. Haecquidem in ciuilibus: nam in criminalibus prorogatio nihi nerui afferre Iudia priori poteri. Verum hanc prorogasionis materiam non in nunc tractanes lociis, quae 'arsis userin in lores a Doctoribus mytris vel confinditur vel explicatur. Sunt etiam quaedam non omnibus,sed quibus Iudicibus inter ipsis cominiaevi inter ordinarios quae si, inter delegatos nonulla, inter ordinarios emeri speciei delegaros aliqua: quae omnias ergam singulatim ex meter poterit opus hoc in immensem excremere: at in omni articulo omnes angulos perquirere non

eri consuum.

142쪽

comparationis genere, quod ad agendum referri dicitur. CAP. V. Riorigenere comparationis, quod cognitionuex Cic. cuimus,dvo quaerebantur,

haec,idem nes an aliquid intest. comparatio ad Iudices accomodat quaerebasprimu quid comune inser i s haberent: de quo mihi pro lectoris voluntate fir e nimium, pro rei dificultate parum, pro meo institutosus dixisse videor. Deinde quibus notis dι- reparem: quae res nunc a nobis quanta poterimus dii gentia tractabitur. Rodolphus..ubicola non sua mota, sed hac quos,si viveret, aetate virdo Aialicticam in ventione enarrans, cribat, Di entia esstpropriam rei

notam,quocundum Hiram quod talis est, ab a s disinguitur rebus. E nobis but ipse nequa ses aio uel

maxim/,omnibus Φ rebus verarum di rentiarum penuria. Paulops:Et de nutionali pauciis, admodum ali , sint necne venae di inue net qui putentsint quin*ent. In reliquis nemo'ὸe qui constanter ullius rei di entiam verum cognosi posse a mei: ambitu quodam est loquendi circuitu, aliquid quod locu eius teneat Gingimus, multa, persaepe colligimus,quom quodis latius pateat,st hoc ipsem quoddefinituriiuncta tamen aequantur,σpro

Diuitia ram

143쪽

ipsim nomen pne ri,dicetur comodius quoties generi quod dividit comparatur: aut quoties species,citi definiendae adhibetur,reliquis conferturipere . ab illa disserentibuS. Suae enim speciei coparata cui subsari. e pars es,

rectius oprium dicitur quam dissis entia: conve=sim de ea dicitur. Sumamus exemplo nobis, Iudicem delegatum ordinariosimilem, definiendum. Inveniemus primralem Iudicem notionem quandam habere. Irieruntamen non omnis notio delegati estinam o Praesidis, reliquorum ordinariora notio Jheta arbitrora quos tamen de

legatos non esse oonsat. Notionis enim verbum generale e l. Vlpianus: Notionem accipere debem cognsetionem ισiuri ctionem. Cogitemus igitur aliquid quo istis excludamus. Videmus potestate quandam esse istis, sedistis maiore his minorem, quam quae delegato cumientat:addamus ergo, Iudicem delegarum habere notionem non illam simplicem er infirmam quae arbitrorum es, edi miorem tamen ea quae ordinari fio iure dicitur competere: prosecto erit notis,non propria quidem,quans aliqua tamen, ed mandata iuri ictione infirmaris. Quid ergo quis mandaverit iusdictionem, iue ses Iudex pedaneus lae arbiter seu etiam meis privatu delegatuconsitu se dicere 2 Inimes ercle:sedis tantu qui prior iurisdictionem habeat, suo etiam ivr non alieno bene

suo habeat. Se es id quid sacris eritinam Oa adpeda

144쪽

neum Iudicem nihil horum non videtur pertinere: habet enim'notionem, eam quadamenus mandata iuris ictione infructam. Nam ut Vlpianus ait: Pnetorsicut universam iurisdictionem mandare at poterii, ita er m personas certas,uel ad unam speciempotes. Mandatam ergo iurisdictionem ad cavfim universtatem esse oportebiti circunferamus diligenter oculos clibenter enim hac in re utimur c Picolae verbi s9 videam j, ecquid in rnu complexum definitionis posit venire,quodnomine δε- finiti non contineatur: er contra quo.s,c tineatur ne aliquid definito, quod definitio no admittat: quae sino uidebuntur colligamus iam a capite omni dicamusj: Iudex delegasus ordinari mila, I is, qui notione habet mandria ab homine,cvsio iure iuri imo competit, a causerum universiarem iurisdictione infirmatam. Sedixerit

quiseiam:quid ad rem propostam pertine haec de dissimrione tractatio'Prosecto quia nullo alio certiore ductu intelligipotegi, quaest ratio di rentiaru, quibusdecies a specie sinerre fist, quam si desinitione explicata, quid quo distis ut, quidcuis proprium sit, cognoveris. avod quidem ut exactus σvberius e nae Iitisse iudice mur,ab rursus a capite orientes Mulam partium hui e d nitionis rationem exigam . Nihils eorums gnorum quae porigen , quod eri notio uinumur, quod non generaliussit quam Iudex delegatus. NamWpeda

145쪽

neo no propri/, Iedue ogenerati mandata iurisi lio,re ab homne, cuisuo iure competatvilemnes dici poteri: erordinarius iurisiictione quos a lege principaliter, habet tamen ad causam universitate. Eo tamen, quod ab homine dictum eshomnes Iudices praeter delegatu excluduntur: uὀd ad causem universiare Iudicespedaneisbmventur. Itas tandem velut rudibus quibusLad id od initum e i pervenitur. Illa enim fui blagula pareanslatius, iuncta tamen aeqvantur, propriu quiddam ipesius siciunt. Nam habere iuristylonem qualem is nitio isa complectitur,eπpropriReπdifflarentia est. Proprium quidem,si inspecie iaces,taliudici delegato cuiusjub antiae pars es,comparetur, se qua etiam conuersim dicitur sed erit diffisentia quugeneri quodividit co

parabitu dividit enim notionem a notione:avt cum eadem

Decies a s Iudicum speciebus, puta ordinarin vespedaneis,a quibuS ea nota debet,coparatur. Quae omnia aerbistorsis nu adductae ex acutissimo. Agricola doctrinae, non se di manea. ycerii huii odi ratio legum tractandari quibuyta nihilnis quod priores inuenerint ipsinobantibus, lucernam nimis olere videbitur: σ alioqui θ' bet propter quosdam imperitiores out Quintiliani verbi suta6etscra re ut vocanomus rem explicare. Diferentiam e o natura es,ut quae eodem genere conventu

decie disincta esse resentur. Sic uo iure habere iuris

146쪽

ctionem vel aheno habere beneficio disterenti. iniqui ιus orinam Dicem cir delegatu, diversas esse Iudicunecies cognoscamus. Sic magistratus diversu creatos co miti ,diuersam esse pecte ex Gellio docuimus. Rurses easdem perees,aliarii disrentiam habita ratione, se

nus cpuae genere conuenisit, pecie pleruns distisis demonstrant. Speciei enimbus idem gricola Phrisius acutὸ doceosti copinatione ad genus,id nominis mitti e in tuidvis autem coparat pecies,no iamdecies retinet, e eneris potius accipitficiem. Sic realem habere iuri ictione di entia es,qua di inguitur ordinarius a delegam, sui personalem habet. Et in mandando iurisdictione, dignitatis adiectio luci ut delegati nomen generis natura sumat,ut delegatoruali uidepefinalem iurisiictione, ali' in mandata causa realem habeas hocs,cum dignitas amandante expressa fuit. Sic etia habere permanens obi ctum patiens,id es,cui vel in quod ius dicatur,quale es territomu, di rentia es declarans ordinariu Iudice, aham

esse Iudicis pecie a delegato,cum hic sine tali obiecto permanente, pleruilis ille vero tali obiecto desiturus nu se actuali iurisdictioneposit. Rursιs astus et habitus tinfictioris, novas ordinas Iussi iam nuc generis fae

147쪽

assumentisspecies parere videbuntur. Hac enim disserentia,chartulari' er Iudices but ita loquar9prorogabilis,2 reliquis disingvvntvrordinari , quod hi et ivrfictioneer obiectum patiens, non habitu modo, seder actu Iemper habent: illi vero habitu quide emper edactu viro. In habitu eri 6autore Baldoi ρerpotentiam, in actu per exercitium. Quod autem dixi de obiecto patiense, non te mere eri. Nam quod uulo arui iurisiictionem esse in territorio, π pasiuὸ Cr actiuὸ π causatiuὸ intelligi debet. Passu quia territorio terminaturjedamutiri in magistratu cui iurissimo competiticamasiuhquia iuri ictio non perse e necis eri in territorio ed ratione per

narem in eodem, actu velhabitu degentium. Neque enim rem edhominum causa ius constitutum eri. Caeterii complures alias esseIudicum disserentias minime negaverim: hae enim ex θs quaesupra diximus colligi ρ sent, ex Vs quae sequentu mustae. Sed multasese sne ex ante

dictis quinGquie uenae di reniti es intuboces,quaesin gulaeueciem adreaedistingvant, adfla peciem relati propriν insar esse videantur, dej ea conversim di

cantu hoc vero valde negaverim. Iride quia venum differentiaram ut Phrisius ait: propemodum egeni sum ,

consuum quod inopia lari flet oportet ex necesitaresumamiu,ut Er in definiendo in dividendo, aliquid quod locum ibarum expleat,mutuemur. Porro quaecuns de Iudicum

148쪽

direm disse in dictasum imitate vera esse de iure comuni: nam ex consuetudine,poteri harum omnium bona pars immutari. Confietudinis enim intribuenda veladimenda alienundave ivrydictione,non levis eri autoritas. Nunc autem dicendum essit nobis de altero genere coparationis,quod in ossici' iseptatione versari diximus in quo quid rectumsciendum, Ili quaeritur illud, non vanis ex causis,altera loco destinavimus,cum peculiariter paesint Iudiciis officia dedanubimus, id quod proximo librosiinmmeri.

ME IURISDITIONE, IURISDIcTIONE, ET imperto, in genere. CR P. VI.

era rectum mihfecise videbor, ι initio er risdictionis ere imperiν originem ac naturam ummatim exporiem. Et illud in primis fiamus oportetis hoc enim libet Stoicos imitari,qui,ut Cicero ait ludis exquire unde verbasint dictabaliud quiddam esse quod iurisditio nominatur, aliud quod iurisdictionem appellamus. Multo enim latius iurisium quum iurisdictio patet:haec ab illa fui illa veia nanu suae vi, simultam hominibus extitit. I lique enim ullus unquam quam hominu convictu i quantumlibet vel reriliuves incompositus, qui non iurisitioni quadamenus os diret:cvi tanta vis e tot PT si uerba huctransferam ut ne is quidem qui malo io ediscelere pycuntur,posius

149쪽

sine ulla particula iuriitur qudecenties mater ve stahuius ditionis es9 uiuere. Idecali)pertinet idquod stoteles in Politicis ait: Qui igiturun uiolegempraeesse iube videtur iubere Deum praeess er leges: qui autem homine iubet praeesse,adiungit Cr belluam:libido quippe talis es,ais ita obliquos agit etia viros optimos, quisunt in potestate:propter quotmens absive appetitv,lex e I. Plato: Interitu paratu illi civitati video, in qua no lex magisti utibussed legi magstratus pnaesen etyalutem verὁ i li,ubile ruientibus magistratibus dominatur. Et Cicero: Videtis igitur magisnutus hanc esse vim, vi praest, praefribas quae recta Cr utilia oe' coiuncta cumlegibus: ut enim magi Inutib. leges,ita populo praesunt magi Ira rus:uere, dici potes magesinutum legem ese loquentem,

legem autem mutum magi Inatu. Nihilporro tam aptumeri ad ius conditionem, naturae: quod cum dico, legem a medici, nihil aliud intelligi volo quam imperium ne quo

nec domus usi nec civitas,nec gens,nec hominum uniuere

sum genus stare, nec rerum natum omnis, nec ips mundus poteri. Et pori paulo: Ombus autem regia potestas nyn placui non hi nemini ed nonsemper uni parere voluerunt. Quum ergo legem dicimus, non aliud quam iurisditionem dicimuS,hoc es,comune ere illam volunta

tem, in omni repub dominantem, de qua paulo antὸ dis mimus. Haec enim ubicunis eri, vulet legem ipsam ditio nem,

150쪽

nem, iuris,non homine meesse civitati. Quam domi

nantem volanta te aclegem Japinianus comunem reipub.

sponsonem, Demoshenes Martiam refrentomunus deorum σconssinuntiis ciuitati s conveni Chrasippus es vinaria humanarum, rerum regina quampnes fere ducemas esse conveni appellarat. Sed π ex hoc intelligi potes latiore esse iurisditionis signficationem,s iuri istionis. mperti iuris es,quemvis populi coetu non improbatum,quantumlibet iurisdictione curente posse ius ciuile proprilaumpsit, hoc leges municipalis auolaturoibi condere,prout egregi/ tenet Dyon, Barioli in hoc opini ne confitata. Idem etia hincliquerepotes, quod quoties iustitium edicitur,tum iuri Atione vigente, iurisdictio velut fpitano apparet. Cicero:Iustitia edici oportere iuri ictione intermicti,claudi aerariu iudicia tolla Liuius:I cum deinde senatu,cum ex avtoritate patrum iustitio indicto ros sad tutandos iure esset. Idem: in magisso equita in concionem veni iustitia eici claudi tabernas tota urbe iube vetat quens privatae Piost rei agere. Iuris dictio autem no tam a ditione, fa dicendo ius est appellata. Es enim velut iuris dominantis comunicatio aut instrumentulerquodmaximὸditio iurus vim exercet: quo, Iudices qui uti superius annotavimus,m leges iuratisius, virentes, vim illam iurisditionis,cvis negoci'adaequi erboni libram appes,d tribuunt oe applicant,