De officio iudicis libri duo. Autore Claudio Cantiuncula I.C

151쪽

quidem applicatio aut iuris dicendi scultas,quia no omnibus permissa es, qui ad eam re electisunt, iurisiictionem habere dicuntur, er magirinutus propriὸ appellam turirista laure,inquit Hesus,moderari est. Unde magistri nosolum doctores artium, edetiam pavrvm secietatu virora collegiora equitum dicuntur: via oemnes hi magis caeteris possunt:unde er magislautus, qui per imperia potentiores sunt,quam privati. Spartiams: Inde in Germaniam trans7t, paciss magis quam belli mpita militem quasi bellu immineret exercui solerantide documetis eos imbuens, ipse quos inter manipulares vita militarem magistrans. Pomponius: Pori originem iuris Cr processum cognitum,conyequens est,ut dema rutvli nominibuS origine cognosamus:qui ut expc imus, per eos qui iuri dicendo desunt,efctus rei accipitvripa rum eri enim ius in ciuitate esse, nisi sint qui iura redderemfint. Et quem hic Pomponius sectum rei appellat,bside tinus alibi virtutem legis nominati Legis vinus inquis haec e L imperare, vetare, permittere, punire.

CBntilianus: Porro lex omnis aut tribuit, aut adimi aut puni aut ivbet,aut veta aut permittit. Has ergo virtutissuae partes lex iuris, ditio,ivrydictionisinst mento,per mini Irassios magi iratus, exequitur,dispense ac disribum qua re cumpendeas reipub alus, Rix ille principatus,in quo diligenter exquiritur, quem cui ρο- tisimum

152쪽

fimum munerim2ostiparsi ne in quenqua iurisAdboni praepossum id Persij obbre iure possit: Rempopuli tractassse fretus fric θ magni pupille Pericli: .

Scilicet ingenium, rerum prudentia velox

site pilos venissescenda tacenda, calles' Ergo ubi comota. quae ishic reliqua sequvntur. Porro imperiurn lax soluta σvagasignificatione,a aut quo, a iurisiuione disserat, cogitatione magis es iis vi, 6utplenus abcFalius intelligi quam explanari poteri. Habet enim imperium vim quandam inse cogendi, iussum Iubere autemssuti soteles ait imperiosus est.. qui rusa iussu vel iubendipotestat nomen traxisse videtur,autore Phrisio. Propterea dicebat Cho Appus,divinam humanarum, rerum reginam legem, cienda quide iuber rursu non scienda prohibere. Quost ut imperium ore estio iuris, ei demisse videanturm- te laus. Nam er in quadam conriitutione Imperatoris Gnissam.vela paria ponutu in illisverbis patronum, sub imperio, ditionej mittatur. Et Livius: Ne quem exercitum, qui cum Populo Romso sue bellum gesturus eri rex per fines regni sui, eorumve qui sub ditione ei erti transire sinito nev comeαλ neve qua alia

ope iuvato. Idem: Romani,sci , i ntiocho er ijs quisbimperio eius erant,praesens. Escvtinecdomus vlla

153쪽

nec civitas, nec gens,sule iurisiuione dominante confine repotes,ita nec sine imperio:propterea et patri in filior, domino in fervos,imperium erassensis e nata maioribus in minores,marito in uxorem, agnalis σgentilibus infriose: ex quo illudprouerbiale apud antiquos, i agnatosWgentiles es deducend . omnes potesatisdecies, velut rivuli quidam a sente manant illius laupatentis imperbitionis . Attamen si acrius diuionem inter er imperium perquirere velim disterentiam,ap

paret ditionis, plenioris signiscationis vocabuluese, magis, audientis cogitationem implere,quam sis ossiue ea

vox imperium imperandi enim ratio,po Ierior ditione videtur,veluti event quidam, aut de linatu a cause natu. quasententia non videtur disci Fare textus Iusiniani de suis uictorijs disserentis,dum ait:Et tam ficu palis innumeros provinciae, po i tanta temporii Pacia, nostris victori s a coclyti numine prasitis,iterum ditioni Romanae,nostros additae imperio,protestantur. Etia-ias cintellexerit Iustinianus,nequapAdlebatur. Erat enim illius imperiti minus Populi Rom. dition non moia quod illud o ditione, haud contra haec ab illo vires obtineret: ex quoscuti principe Mulusuperiore ita universo populo vise inferiore intelligimus. Nam e ori legem regiam de Iugurii imperio lata,remastpopulo Romano acyminuisa potestas σ maiestas.Idqvod no

154쪽

tilibus edapprim/ vehementib.nutionibus demonstrari possit. Irita comodius es eam rem immotasnere. Iam pemadmota laciis quida ni, in Fossi quid de indiseria

inieceris,maximas tempestates excitabissstsi materiarem iam olimsacrosan liberius comon cisse videare.

DE IMPERIO NERO ET MIXTO, DE M E IV

iisdietione in specie, & peculiariter de me ro imperio. CAP. VI I. modum velut semina quaedam er in descripta sint, eorum quae de imperis mero,

in inmixto, tum de iuri Aonesimplici ad usim tigalem er brasonfistorum, dicenda sunt. Nunc de parti μου er rivulis ex eo sente manantibus. OEo i quis

Barioli aut Iafinis in ea re partitiones, μι partiti nes, divisunculas ingulatim exequi uelit9 quibus cert/dici nonpoterint nobis creverit labor9 infinitum eriost , nec temere a quo ine aliqua reprehensione tractatumia vix as,an ullo in genere venia iustior debeatur,s motabut Plin. atominimὸ mirum est,homin genitumino omnia humana novise. Quapropter autorem neminem unumsiqua fiam quens verisimu in quas re arbitrabor. IuryActio in genere siquae, vi δximus, ruris dominantus comunicatio es duas habetspecies imperium comm tuarum, est ivrydictionem simplicem. diuisi

etiam Baldoplacvisse uidetur, uafribenti: iurisdictio

155쪽

in duo diuiditur cilicet in imperium π iurisdi hone. Imperium subdiuiditur in merum er mixtu. Sed non fusinueri quaadieci, communicatum: e I enim quoddam aliud imperium quod Baldus er eum sequutus Decius,ab inlatum appellant,quod quidem no iurisdictionis diurisi 'ditionis eri. Restit enim apud illum penes que ex comuni illa reipub hasione ut ait Papin. 9ditio iuris est puta obm penes rempub. Rom.dominantem: nunc Mndem,

non quidem ex lege regia, sed tempora cursu, velut no vo quodam continuato, populi consensu monarchiam evehentis penes principem ipsum:cvius imperiν ab luti ex empla π V i. proponit Bald. acrioriscilicet iudicio usis, quam Bariolin, qui ab oluti imperij partes comunicato imperio, hoc est, imperio mero ut ipse aiomaximo auri buit. Hoc igitur ab isto imperio nuncpraeterito, comunicati decies osendamus. Vlpianussumma diuisone utitur:Imperiumsinquit)aut merum aut mixtum e l. Iride nisi tu pius vfveniret . curso, mirarer plurimsi homini venisse in mentem, ut tacitu calculis, Vlpianum vesnegligentiae vel impertriae insimularet. Interpretaturus enim. ccvrsus haecPauli verba:Mandata iurisiictio ne priuato,etiam impertu quod no est merum videturmandari sc dicit, Imperium non escas meram vel mixtum imperium, licet hoc quidam dicunt, sed modicam coertionem.

Quasi uero modica coditio alterius imperi= essis meri

156쪽

ais mixti:aut quas ahquod reperiretur aliud imperisivnerati iurisdictiom verbo comprehensem, quodnes meram nes mixtum esse quod Vlpianu latuisset Sespergamus. Imperasi merum definitVlpiamu hoc modo: Merum imperiti es ,habere ladis potesatem ad animaduor rendum iocinorofishomines,quodetiam tesas appellatur. Paulus Vlpiano velut sis rubens:Potesatis verbopisnusignificantur,inpers a magis remur erium. Imperiν definitionem,non altum, edeandem aliter, veluti perparaphrasim quanda adferrBald. hu verbis: M rem imperium erit ivrydictio seuerioris vltionis inferem Heperam arronem uel mero o=cio, principaliter introducta obpublicum utilitatem. I les enim quod Bartf-cio negat Balae ab Iripiam definitum esse merum imperium: sed eandem Unitionem pavi fore peculiarium assctionum adiacentium, quae inmero imperio in resse uel distisentiaru uespropri=poysen expresione,reddit magis aliquanto popularem. Notum enim illud id quod alibi quos a nobis annotato Iureo filios accisus tau obducto uel ua responsa edidio nonsecus ars

oracvla,ne vulgo obvia prophanarentur. Sederitopere

precium utriusi definitionis particulas exacti σ vb

rius explicare: ita enim variarum opinionu ac dubitatio- nune, quae in huius rei tractatu incidunt, multitudinem re

primemus. Principi6quod hic d itur imperiricvr m

157쪽

rum appelletur aperiendum es. Merum dicitur quod es purum, ab omni mixtura separatum: quemadmodum Pompon. at stipulationes praetorias se quae a mero praetoris officio pro cistuntur, hoc est, ut interpretaturi lciatus,quae lius praetoris iurissctioni relinquutur,

quarum alius Iudicis notio non es. Sic dicitur merum ius compensetionis: π,nemines via mero iure detrus: mena donatio sc etiam merum imperiu dicitur,quia nosterius speciei coniunctione mi cetur. Ex quo intelligitur, meram imperiti nihil habere cum iurissctiones cialiter accepta commvn praetergeneris participasionem:in Meenim eas species, cum inde venian convenire necesse e Liuam ut iuri isti implex,ua imperium merum pecies e I tu fidictionis genericae, quod vel ex tituli accomodatione patet. Idem, in omnibus abys adiacentibus, quae omnium Iudicum diximus ese comunia. Sed hoc quo de Aquimur imperium,adeὸ merum e hut nihil horum illi con veniat quae,unt iurisiictionisimplicipeculiaria: quae res aliter in mixto imperios habet cuti videbimus. Me

enim impensi omnem iudicij rationem admittit, perquam scinora comentur,poenasilicet publicaevtilitaris gnaetis in delinquentem consituta. Quoties enim meram imperiuexercetur,toties is qui in reos relaetus eri,aut de capite periclitatur,aut in corpus aliqua coenis es,ve oena secueniaria iseo ob delista inferenda. dilam aut vera mors naturaliis,

158쪽

ruralis,hoc eri ulti supplicium, retaris oris poenaeri: aut mors civilis, puta cum pIis de civitate eximitur, maximampatitur capitis diminutionem. De media nihil dico: uia ut in illa dubite fluctum Ciceronis verba quentia: Deinde,inqui nihilnationis assen,priobrem Ithbertas adimi nullo modo posit, civitas ρθnt: nam Creodem modo de vinus re tradisum nobis Hi: π si mel ciuitas adimipoles,retineri libertas nomissi. Qui enim poteri iure Quiritu liber eme is, qui in numero Quiritilumneris sbus Tullij uerbis elevari videntur Iurycon fultorum response de media capitis diminutione qua in re tamen nihilpro M. Capitalis etiam poena eri exilium, quod triplicis V generis must Budarus. Ovanp Cicero Oedcausaesiae infruieno dicat exilium nos piscium

μωμ uideri iudiciumposiet, nisi iuris textus refrNare rur, in quo non de vita aut civitate hbertateve eddes maquis vocatur in pericvlain. Q mulum enim refert,exu let quis in istam deportatus, avet patria extorris,an domi suae latitans omnis honoris conuictuss civilioris e perses enim incerti iuris eri,quicquidpublici bono ris eri,nonsolum non comitat, ed etiam adimi flere insemibus. Proinde Cicero Quinti Mam defindens, dirus disput illius defindere. Psic respertinet Pauli respons negantis, semem se bominem intem. Eois spe

159쪽

GiMartiani verbum,dum hoscis aequat,a morae in ab inymia liberari. Et illud M. Tulli=: Quid enim minus eri dignu quam tibi qui peius videri dedecoresa gitio,turpitudinesquae ut effugias,quis est no modo no recusendus sid ultro appetendus subeundus, excipiendus dolo Horum omniti rationem colligerepo stimus ex in fimide desinitione, quam certum eri 9sse, dignitatu conditionem moribuS legibus, reprobatam: argumento silicet ducis per contrariam, a bona mar σdesinationis definitione hac enim ita definiuit Gallistratiis est matio inquio es dignitatis illae status, legibus acmoribus comprobatus. 2 gio e pri instar quorundam mores lata excurrendi occasiossed id non post nosn ope

ris insitutum. Et in quidem modis reus,de capite dicitur periclitari. Quo volo nos hic libenter,et ex cautione quadam utimur,ut illa dubitatio tollatur puuemen fiu, an Φ reis eximere abfluere,, etia mensit imperi'. Equidem ego veI maxime contendo es motis Vlpiani verbis hoc modo reuondentis: Solet etiam curiosam cognitionem mandare legatis, cilicet utpraeauditas curiosas adye remittant,ut innocentem ipse liberet jed hoc genus mandati ex traordinariu eri, nec enim potest quis gladij mi larem Ibi data vel cuius aherius coertionis,adabia transfrere. Iec liberans igitur reos iushabe cum accuse i apud

eum nou inc QEbus ex verbis satri intelligitur,m

testatem.

160쪽

LIBER SECUNDUS. 141

restatem liberandi innocentem, meri imperij essi, id, rei

bus cm opinor rationibus:rum quia iudiciu capitis erat insiturum, hinc dubiussit litu evenuu: tum qui ut Baldus ait,abfluere'condemnare ho disserunt penes speciem iuri ictionis sed tantum penesse ampronun- metronis:rum tertio, quia aeqvὸ videnturpublicam pectare utilitatem, assivere condemnare: quandoquidemno minu -'nasiis aliquanto magis reipubanteres, innocentem abolutum iri,ars nocentem condemnari. Po- resas enim utroque spectat aequaliter, uti osol aut, bene agentibus in bonum, mali agentibus ad inum. Quod no tantistpeccam,ut ulla capitis poena expiandust, ed tale tame, ut reprimi nec impunissoporteat, tumasteri generis carirgationi coenionis locus erit, quam ego quidem triplicem esse censeo, corporale pecuniaria, verbalem. Corporaliis duplex est, altera malo minor a rena. Maiorem intelligo,omnem vehementem mytionem vel atrocem verberationem, capite salvo, hoc eri, vii l berrate, sum inlevis manentibus. Huius exemptu esse relegatiopoteri, vescum in opus quis publicum datvr ad rempus. Minor coertio, quaecus infra atroce est,ut ιctus Atium in libero humiliore: in caeteris,rei certae interdictio, fagella in fimio. M uor etiam mentispraesentImino uo dicipotes oena vinculora temporium aut in carcerem inclusis. Licet enim carcer*t Vlpiano,non etiam