장음표시 사용
501쪽
TRAc T. I. Det v Noo et Coavo. 'pendere unde existit insigne discrimen inter agens arri-ncia trinattirale S super uti rate, quod agens artificiale, quia debilius est , pro subjecta sibi materiare a uirit ἐμxum compositum naturale: agens vero naturale qua OI rius,alterain partem duntaxat compositi, nempe maxς-xi in primam,quae est prope nihil.Denique agens supernaturale,quia virtutis est infinitae, nullam sibi subiectam materiam desiderat , sedo nihilo quodcunque voluerit potest efficere. MVndus coditus est annis iam ab hinc elapsis quin ιγ..,d. 0 que millibus sexcentis destriginta circiter.Namque ad ch ab exordio mundi ad Christum natum colliguntur annis M' - - quaterniille viginti duo, a Christo vero nato hucu clueanni mille sexcenti, octv ex quibus sinursimnis exsurgit stipra dictus numerus annorum s 3o. quideinde annis a natiuitate Christi ad nos sique lapsis ferme con istat: anni vero a mundi exordio ad Christum natum hunc in modum colliguntur, ab orbe condito ad diluuium anni sunt Os6.a diluuio ad yptiacum exitum δα . ab illo exitu ad templum conditum so . a templo condito ad captiuitatem Babylonicam tr.& quidem hi omnes anni ex sacris litteris certε colliguntur, iamvem a captiuitase Babylonica ad Cliristum, ' ue natum partim eius eris. partim ex prophanis litteris colliguntur anni 6 8.ex quibus omnibus existit numerus annorum ab orbe condito ad Christum natum ΟΣ1.
Valde autem probabile est, mundum eonditum fuisse
verno rempore nostra hemis, heri j mense Martio, S lςH. - . tenente primum gradum Arietis , plenilimio existente. Consentaneum enim diuinae sapientiae videbatur, ut a primo mundi ortu optimam anni tempestatem nostrum
chemispherium, experiretur, quod quidem oppositoliem sphaerios erum spei tu ornarius, imperiorum
retiam publicatum administratione illustrius , denique Christi praesentia in salutis nostrae myster j multo sanaetius extiti ε. optimam vero totius almi tempestatem ei se Veri, indicat satis eius amoenitas, si ropportuna tem-
Peric ad res gignandas,tuendas ei omoucilius.
502쪽
Quis veris mense Martio conditus fuerit, vat ex eo colligere est, quod coni Hebraei more AEgyptimi ab
Autumnali tempore annum inchoarent, praecepit illis Deus ut mense Martio anni initium sumerent: adde quod eo mense liberati Pascha deinceps celebrarsit,& Christus eodem tenapore humanam carnem assumpsit, mundum que infenso patri propria sua morte conciliauit. Neque
-- 2 ' obstat quod legitur arbores tunc temporis maturis fructibus extitisse, id enim praeter naturae consiletum ordinem summi Parentis indulgentia in gratiam recens nati mulidi essectum est,idque adhuc ad maiorem primorum parentum obtest itionem simul utilitatem.Et ouidemorobabile est praeter maturos illos fiuctus extitisse in a Doribus flores pro suturis , qui sua tempestate maturii
Tunt, ii deatre annis sequentibus ordinariam germinandi Sc fructincandi legem toto orbetro locor'm ingenio
DUMm- Caeterum probabilissimum est praeci is mundi par-' res, celos, innuam, elementa uno eodεmque instanti procratas ex ninito suis , caeteras.vero res ex ipss reliquo sex disti in spatio successive eo ordine quem descripsit Moses primo cap. cenesios productas siisse. Quod spectat ad desitionem mundi,cmunis est Uie
logorum sententia, mundum quoad partes ipsius praecipuas,ut sunt coeli Delementa, non esse redigendum in nihilum,sed ignis mihi isterio repurgandum,& aliqua ratione innovatidum,& quidem quod spectat ad coelos,eorum innovatio posita erit tum in incremento lucis , cum incessatione amoturi elementorum vero renouatio posita
erit primum in conflagrationiagnis , deinde in summa quadam puritate 3 claritatis amplitudines, denique ineessatione a mutua pugna quam inter se nune exercent. Quandonam autem friurast illa mundi retio tio , hiaurium certissimum est,incertum esses sicut nec dies iudi si iis ci j quae circa idem tempus contingit,s iri potest.QVeteressorian, n illa coelorum quies post diem iudiei j futura sit ηιθρηγεν. illis naturaIis, an violenta. Respondeo quietem illam tunc coelis fore naturalem , quia naturale ast unicuique quiescere sublato fine sui motusA Alclui tunc finis proin pret quem coeli circumuoluntur , ustus erit ineque
nim si continget amplius in istis inus eleia tentari ita,
503쪽
S pommus hic quod Veru,ri in Aristotelis doctrina
indubitatum est, Caelicum vere sit corpus naturale, , utroque es sentiali principio naturae constare, materia, n- quain,& forina. Quaerimus autem hic 'i nam sit eiusmodi materic deforma enim sequenti quaestione dicemus Grauis disceptatio est inter ipsos Aristotelis se rores , an materia caeli sit eiusdem rationis cum materia 4 'r' horum inferiorum oletique enirn arbitrantur materiam coelestem specie differre ab el.mentari materia,iguae senes fuit Aristotelis opinio,e6que praesertim damento nitebatur ex .deonu .6. . cio.quod ea duntaxat in materia consentire videantur, quae in se mutuo agunt, Vicinsimque patiuntur, at vero inter corpora coelestia&ele mentaria non reperitur illa mutuae actionis lassionis vicissitudo, neque enim caeli quicquam ab elementis patiuntur, nec elementa quicquam mutationis coelis inferunt. Ex quo concluditur coelestia element uia non consentiri in materia. . 'Verum probabilius esse iudicamus materiam acti e e Miniusdem esse rationis ad natur cum materia re tam sublunarium ciam quia non sintentia multiplieanda et necem te ut vulgo loquuntur philosophici nulla autem necessitas est constituendi diuersas pecie materias in caelis, elementis,ut ex sequentibus patebit: tum quia non potest assignari id in quo una materia essentialiter differt ab altera. Respondent authores oppositae senten ' -- tiae allignari in elementari materi' potentiam contradi L.
Gonis qme non repetitur in materiacari esti, eum in ipsa m --, is sit tantum potentia contrarietatis , ut loquuntur. V θη--- rum occurrimus discrimen istud tytisi si e unda, minito materiae M unari;Licet enim in odibus elemesaribus reperiatur potentia medam retradictionis eo quod si a turaliter esse vel non esse,non dem ini xlifica
504쪽
natura sint liuorruptibiles:hoc tamen non oritur ex parte materi ,sed ex parte formet:quia nempe serina cuiusq;. coeli est eiusnodi,ut nullius naturalis agentis via sibi auelli possit. Itaque asserimus materiae coelestis secta
dum se spectetur, non minus ac elementari inesse poten-riam contradictionis,& non tantiim contrarietatis: id est materiam coelorum non tantum aptam esse ut recipiat Contrarias locorum differcntias,ses etiam ut recipiat diuersas substantiales formas. Quod autem nullum sit extrinsecum mens naturale adeo eificax, ut possit qualitares corruptiuas in materiam coeli induceres, non ex ipsa ratione materiae,sed ex nobilitate Armae quae xim 6m noctuam repellit, petendum est. Fundamentum autem opposita sententiae bl negatione diluitur. Negamus
nam ea duntaxat in materia conuenire quae in se mutuo agunt, vicissimque patiuntur. Quod enim alIclua mutuam illam actionis N passionis vicissitudinem non experiatur, non prouenit exparte materiar,uti iam diximus.
,iah .is., dixionis a formi elementorum , ita ut coelum neque ae- - 1 l aere neque igneae, neque alterius elementaris naturae sit.
distiηctum a Respondetur , licet coelum cum elementis in plerisque --- coueniat, yr quod sit inanimatum, simplex, ὀc ad uniuersi intepitatem4mprimis pertineat, nihilominus tamen ab
illis spetie donatura dissene sic.ie coelumesi equi uni Uu simplex dimi ni a reliquis quatuor element cibus eorporibus: quod patet eae ipsis e lorum propriet
tibus,quae certissima sint naturae vestigia. Sunt enim caeli natura sua incorruptibiles,omitis corruptiuae mutationis expertes, in orbem iusiter volubiles, lucis foecundissimi, pellucidi Tolidissimi: quae omnia simul elementis non conueniunt. Concludendum igitur formam eaeli distinctam esse a sermis elementaribus.
505쪽
la externa virtute motrice indigeat ut circumuoluat hir. Est enim haec Aristotelis , grauissimo: um aut horunI sententia, caelos ab intelligentiis, seu Angelis in orbem a tima a
gitari. Cum enim Aristoteles nihil a seipso moueri pollet voluerit sed ab ipse generante: eli autem lint ingener biles sicut de incorruptibiles, necesse est, ab alio quain generante moueantur: non potuit autem illud mouens comm ius asi nati quam intelligentia motrix , spiri malis pensius, incorporea, tua propterea appellatur as sistens forma: Sicque authores huius sententiae arbitrantur unicuique caelo praeelle intelligentiam motricem, qua sublata cetium proprio sibioue naturali motu nequaquam
Verum,licet haec sententia multum apud Peripateticos triba u. anualuerit, probabilior tamen semper nobis visa est op - sui me posita,c lo nequaquam exterius motoribus indigere,sed congenita i vi serennes illas circulationes obim: quE admodum lapis congeniis ubi grauitate de vim, ignis ' eia insita leuitate sursim sertur:Tum quia celi non sunt Piniatis iadeterioris conditionis quam reliqua corpora,cluet non in digent externis motoribus , ut naturales suos motus ob eant:& vero orbicularem motum caelo naturalem eis is tetur ple Aristoteles : Tum quia non potest intellisi Quomodo circularis motus coelo naturalis dicatur si sit
externo principio maturalis nim proprietas illa est, crure ab interno naturae principio Orituricrit autem ex is, , fiterno principio si ab intelligentia motrice excitetur essi ueresponderi potest motum illum dici naturalem in 's., utione materiae,quiasic omnis motus etiamiviolantus esset m rei unnaturalis.Neque etiam dici potest motum illum dici na turalem ratione formae, eo quod forma propensionem liquam habeat ad eiul modi motum, licet illum prael a re nequeati hoc enim gratis dicitur sine fundamento, neque eium propensiones a natura ingeneiantur nisi pro
pter operationes quo fit, id perseipium praestare possit
agens iviturale,ad quod naturaliter prvcndet.
Porro opinionis Arimielica filii tamentum superius in prima parte Physic emersim est,ubi ostendimus non
esse necesse ut quacunque inuentur,ab alio moueantur.
506쪽
.s I distium, tum ciuia distinctas sedes in niuerso sibi postulant,tum quia diuersis, immo plerumque opposita
motibus cienturmam ouia non ea re sint omni ires Minfluentiar,nec idem astroruin omnium lume noue Audum influxus. inota maiorem esse natur distinctionem inter quosdam,quam inter alios ; sic enim existimandum est coelum Empyreuin, luod est natura sua immobile,magis distingui a reliquis orbibtis,quam reliquos inter se;&adhuc eos elui non videntur , magis distingui ab iis qui videntur,quim ipsos ab inuicem.Sic probabile est coelum sydereum magis distingui ab inferioribus coelis planetamini,quam pii distinguantur ab inuicem An vero coeli partiales,qui ad unius totalis integritatem pertinem, in- ter se distinguantur specie, dubitari potest: vessi Matia,
an coeli concentrici cum excentrico natura consentiant, II., an epicyclus cum deferente. Cui respondemus probabilius videri partes illas totali uin orbi uia nequaquam specie distingui; sed tantum esse continguas,tuna quia ad unius totalis coeli integritatem pristant,tum quia ad cxplicanda Mia unius ciuide nive astri Mutu Meu apparentias sint me stati.
QEAE IV. Nonnulla sint in coelis accidentia,quae materiam, ita veris quae formam consequuntur. Materiam sequuntiu ista, nempe durities, dentitas, raritas, pellucidia
... Quod igitur specitat ad duritiem : silista tiam coeli
sit dissimam esse arbitramur , proindeque durissimam; Idque ex ipsis adiit odum viii r mi, aequabili astrorum motu colligimus.Neque enim tam uniformiter cum suis orbibus mouerentur, nisi orbes ipsi essent solidisti mi Cui sintentiae sicra Scripturae locus iste furex ob 37. Tu se
507쪽
sit an eum eo fabris-- ei coelo , qui βιήismi quasi am
sunt in. Quod rectat ad densitatem & raritaten , exeo colli densit gimus,partes quasdam coelortim est e densiores, prasilan vero rariores , quod quartani lucidiores Meareant, ut ea pars octaui coni , quae a Graecis appestatur Latinis via lactea Quaedam vero ooscutiores,cuiusniodi
sunt hiatus' iidam in eodem coelo apparentes versus, stralem polturi. Nam experimur quo partes corporis i cidi sunt densiores,eo quoque lucidiores este.
Denique quod spectat ad pelluciditatem opacita per tem, quod partes quaedam coeli sint pellucidae seu transpa 'rentes , ex eo constat, quod orbes inferiores non m e 'pediunt ud minus videantur siperiores. Deinde quod astra superiora lumen sium per insutores orbes traiiciant, a veris quaedam sunt opacae,patet ex Gesy bus quae astrorum obiectu contingunt:sic enim Luna soli directe subiecta, impedit, quominus Sol videri possit: sunt autem astra partes suorum orbiu, ut postea dicemus. imanam sint propriet Murraeorum inissem . .
Tvia sunt maximὸ quae e elestes Atinas consequitis tur,nempe motu luniendinum LMquibus sol O m
latini dicendumest. ---. Quod testur spectat admotum , quaeritur quomodo intelligendum sit quod scribit Arist.2 de Coelo c.T. coelum non luce anthim, sed etiam motu calefacere haec inferiora.Neq; enim existimandum est id fieri ipsa aeris ra- refactione,aut igniculorum immissione. Itaque respondemus motum coelestem non esse 'roprie principium calefaciendi,sed esse tantum conditionem per quam applicetur agens ad pariens; nisi enim permotum Sol ad nos propiti accederet, nequaquam lueesia calorem excitaret. Negandum tamen non est plataque corpora etiam' inanimata motu incalefacere , sic enim videmus sagittas
vi emissas incendi, molas farinarias inardesceres, cur- ruum axes igniri, c. quorum effectuum causa est motus , quia per ipsum distrahuntur atque attenuantur par-Fes auris intercepti,sicque inducitur raritas. G in
508쪽
est color. Vbi nota id quod in eiustu odi corporaim attri-Ill pria liam r.1rcicli, calorem concipit non fle ipsoru corporuin allisorum particulas, sed aciem interceptum.
n. iamin Quod spectat ad lumen,ea plane, testis est qualitas, λη petio spiruualis ac diuina, quae sua puritate, subtilia late,seecunditata Gratia uauitate, mira sui diffusone, caeteras omnes corporum simplicium qualitates oni Esuperati. Sicut autem cupium , quatuor elementa moti quodam eminenti continet,ita primigenia illa coeli qualitas,elementare qualitates aliqua ratione continet,cer- Sol sua luce caleficit, exsiccat, Luna moderatiori lumine frigefacit& humectat. Vbi nota frigus& humorein non nisi per accidens siccitatem remoterim calorem pri- s. quamo mario te se produc a lumine coelesti , praesertim Solis. quare Solem eminenter dicunt esse calidum, qui lices - - ipse caloris sicut, aliarum qualitatum patibilium sese pers, vim tamen habet caloris,ffectricem nempe lucem, Quae ut causa synonyuia lucem sibi similem in aere pro-sire ut tamen causarequiriὀca simul cum luce calorem procreat Quo loco aduerte, lucem Solis non quovis motan speetatam producere notabilem calorem in his infe M M rioribus, sed reflexa: Quia lux reflexa multo coolossior est -- emcacior adiit orem eo citan ram quae causa est cur
aeris infiina regio luce Solis mam incalescat quam me- dia; quia nempe in infit: a oppinitu terrae fit lucis reflexio,ad mediam usque heri regionem non qningit potestque humano artificio tanta ieri radiorum reflexio,ut ex illas neretur ignis, o in speculis videre est. Porro cui solis radi aut perpendiculares,aut obliqui,aut coii
Anis . invi tes eis possint , intentistimum calorem excitant perpendiculares, S eo niaiorem obliqui quo ad perpendiis culares magis accedunt,nianimum contra agenteS. Dicitur' autem oppotitu solidi corporis reflecti lumen , quia dum occurreme eiusmodis orpore impeditur, ulterius propagetur, fit ut in eadem ipsa paxte auris per quam ii iis millum est,ubcrius producatur, sicque longior progrestus copiosior lumine compensitur. Φ. isti dd pQ x ad influxum, plerique, praesertim vete----δει es Aristotelis interpretes negant coelum alia vi qua in M, motu lumine agere inli ec inferiora, quae sane videtur
fudit M. Aristo lis Verum alij probabilius existi
509쪽
TR A e T. I. DE v Noo E Coaxo. νmant occulatis quasdam vires coelis esse cognitas quibus Adish, , influunt in haec inferiora, tua propterea vant influen C. , tias Probatur imprimis hac ratione Coelitin causa est v μ ν Π niuersalis quω elementa eorum i xim omnem potestate ρ ψ r. continet: Quare necesse est ut coelum vim habeat per se ''M ''
producendii stem quatuor primis qualitates quasi totius
elementaris itaturae ministrasvi coelestis formae ricariat, calorem inquam frigus,siccitatem,& humiditatem. At qui no potest eas omnes per se producere sistius lucis beneficio, sed tantum calorem, e cosequentpr siccitatem: Neq; enim lux per se vim habet frigefactedi, aut humectandi: Ergo necesse est praeter lumen vis quaedam frigefaciendi,&etiam humectandi ac deliccandi coelo insit Appost
tui: utem eiusmodi vis,influxus seu inquentia secundis, crimia a probatur permultis experientijs, ut quod a iis attritu tia.
gnetis confricata,ersus potui req=i'at, duod heliotropium versis Solem sese obvertat,quia gallus ad mediam
noctem cantum edat, quod Oceanum mare certo tempo- rtim decurii fluatac reficiat, quod ostreat, concitilia,sios sim ni medullis cum Luna pariter incrementa, decrementa accipiant quae Omnia ii milia ibi ius lucis nil ni
serio ei fici nequeunt. Adde peculiares singulorum astrorum praesertimque planetarum influxus,quorum V uncias ad psorum lumen haudqua tuam referri poxest. /d id quod opponitur lucem eminenter&virtu continere omnes elementorum qualitates. Respondemus,liaque .eEt lux,ut supra insinuauimus,dicatur aliqua ratione inmi rutio. ne illas qualitates continere, non tamen ullam aliam e- - . Iementarem lualitatem praeter calorem proprie continet, non autem est causa frigoris aut humiditatis nisi per accidens,nec siccitatis niti remoto.
mini valde probauilis visa est recentiorum mathemati corum sententia, undecim elli ccclos mobiles, ita ut inter
510쪽
i. M, A lino Melex metiri constituatur.Namq; pro unico ----- trepidationis da eculo crystallino tribKedatur, quem mitti non posse demonstrant, ponim duplicem mos
Librationisci alterum abortu ad occasum , e conlqilem triouunt notiae sphaeraeci alterum a Septentrion Αtistrum,&έ eontra, luem decimae sphaercassagnant.
test nitem utraq; hic sphaera nomine coeli crystallini lpellari.His additur,noecima phqra seu primum ob - Denique Theolo im:ter Gelos mobiles imittunt se . sic premum coelum immobiles, quod empyreum appellicis .mi ouod sit sedes beatorum4 sicque erunt corii omninoardecim hoc ordine numerandi primum colimium eundum cceiam Mercurii ertium coelum veneris, ii
thim coelum Solis, quintum coelum Martis, statuere lum Iovis, septimum coelum Saturni, ostivium coelum ne tum seu Firmanhiatum , nonum coelum Librationii ortu in occasium re contra, dici potes crystallinu, imum coctum L rationis a Septentrione in Austrum, contra, quod etiam dici potest crystallinum, undecinprimum mobile; duodecimum coelumempyreum. Ivos id discriminisest , quod a. priores sint Visibiles tione vel unius astrio. orbes plantarum,uel et ui firmamentum:a reliqui superiores sint inuisibiles Dde quod undecim priores sint mobiles , omni ex parte sphqrici,&duodecimili immobileri ratione superficiei extimae , ut probabiliter sentiunt Tlleologi quadratum. Notandum autem hic est , nos loqui de coelis totalibus planetarum , non de partialibus ex quibus totales comstant. Si quaeras,cum g tantum coeli vigeantur,cur tamen
plures admittantura Respondenatis obseuratos fuisse, citos Loppositos motus in ips firmamento,qui cum non possint illi eis naturales, necesse sui admiremitteri
res coelos a quibus motus illi exprimerentur. νψιris Quod spectat ad posterius qua situ,motus omnes pro---atra, prii e naturales inferiorum . pliaerarum fiunt ab oc- ' ' casu iii ortum. Motus ioprius non cos pluaere, ab ortu in Oc---α casuin,&ὰ contra: ira tamen ut nullam in partem fiat inte*xa circumuolutio,sed tantula libratio. Motus decimae
sphaeri est a septentrione in Austrum , QE conta , qui motus sicuti praecedens, est tantum libratio, non inte-τta circumuoliatioci denique motus undecimisphin; sen