Grammatica pro pueris methodica ratione digesta, per Eligium Vergerium, eius autorem, iuuentutisque Matisconiae moderatorem, à mendis iam recens repurgata ..

71쪽

In es,& in is,parisyllaba,e,ablativi singularis mutant in i,& um,accipiunt uti Sedes sedis, ab hac sede, harum sedium: Vulpes vulpis, ab hac uulpe, harum vulpium:Collis huius collis,ab hoc colle,horum collium:Vestis huius uestis,ab hac ueste,liam uestium. Sed Canu, Iuvenum, Panum,Strigilum, Vatum,& Volucrum mcipiuntur.

APPENDIX.

Quaedam Graeca in is,genitivum pluralem in omeniintiant. ut,Haeresis haereseomMetamorphosis me tamorphoseon: Genesis Seneseon.

APPENDIX.

In es,& in is,crescentia in genitivo,e, ablativi singularis mutant in una.ut, Miles militis,a milite,militum:Pes pedis,a pede,pedum:Lapis lapidis, a lapide, lapidum. Sed Samnitium eXcipitur.

APPENDIX.

Monosyllaba in is,e,ablativi singularis mutat in ἰ,& um,accipiunt. ut Glis gliris, a glire, glirium. Lis liti a lite,litium. In es emper pluralia. In es, semper pluralia , genitivum habent in ium.

uLM anes maniuia Alpes alpium:Tres trium. Sed quaedam aliquoties per syncopam proseruntur in una.u Penates penatium uel penatum:Primates primatium, uel primatum: Quirites quiritium, uel quiritum. De genitivis Suturnaliorsim er Satarnalium usum est infecunda Dcclinutione. In angi

72쪽

Inans,&inens. In ans,& in ens,substantiua,mutant,e,ablativi si gularis,in i.& una,accipiunt.ut,Glans,a glande,glai dium:Infans ab infante,infantium: Dens a dente,dentium:Lactens,a lactente lactentium. Sed Parentum excipitur. 1 N O N L . In ons,e,ablativi singularis mutant in,i,& um,a cipiunt.uLMons a monte, montium: Pons a ponte, pontium.

IN B s, ML ET PLIn bs,ms,& ps,mutant Gablativi singularis in um. ii Chalibs a chalybe,chalybum: Hyems ab hyeme, hyemum:Princeps a principe,principum. Sed Plebium,& Sepium excipiuntur. I N L L E T R s. In is, & rs, mutant e , ablativi singularis in i, &um, accipiunt. ut,Puls a pulte,pullium: Pars, a pa

te partium.

1N T. In simulant e,ablativi singularis in um.ut, Caput a capite,capitum. IN AULIn alis, ablativi singularis mutat in um.uLFraus, a fraude raudum:Laus a laude,laudum. I N X. In X substantiva, mutant e, ablativi singularis in

73쪽

. DE TERTIA Genitivi concisi. A uiliores in quibusda genitivis pluralibus, quandam literas uel adiuiunt,ues adiiciunt. ut, Caelestuni pro celestium.Boum pro bouum: Alituum pro alitu. Ouidius Ultim ciuestum terras Astrea reliquit. Vergil. Laeta bolim pasim cumpis armcndi uidemus. Id alituum,pecudums genus sopor altus habebat.

Datiuus & Ablativus plurales.

Dativus,& Ablativus plurales tertiae declinationis,nascuntur,a genitivo singulari,interiecta bu, syllaba.u huius Ηorninis,his & ab his hominibus: huius Exulis, his & ab his exulibus: huius Calcaris, his S ab his calcaribus: huius Pignoris, his S ab his pia

gnoribus. Sed Bobus pro bovibus, euphoniae causa dicimus. Horatius Sol ubi montium mutaret umbras, Et iuga timeret bobus satigatis. Graeca in a,tertiae declinationis, dativum & abi tiuum plurales in is,frequenter enuntiant.ULPeripetasma, his & ab his peripetasmatis: Poema, his S ab his poematis. Quassia nominatiuis Peripetasinatum& Poematum. Ciceromunc de perindi mutis quomodo te expcdias ion habes. Plautus:Nes usquam fictum,nes pictam, neq; scriptam in me- mutis,ubi lina bene agat.

Accusativus per diphthongum.

In er,& in is,item in duas desinentia consenantes, quorum genitivus pluraliscXit in ium, eiusdem nu- heri accusativum in eis, diphthongum sepenumei oesserui. ut, Ace horum S harum di horum acrium, hos

74쪽

DECLINATIONE. N

hos & has acreis: sic Salubreis, Treis: item Fons, horum sontium,hos sonteis.sic Vrbeis,Parteis. Vergil. Detumst moueret Acreis esse uiros. Idem sparsis salubreis Ambro succos. Idcnx eis adeo incertos Gera caligine soles Erramus pelago. Id x.Aggredior fractos ausius recludere fontes Idem Voci ne inuisere caesar,Terrarumq; velis curam. Ideni Hic locus est,puricis ubi se uia findit in ambas.

APPENDIX.

Plus quoq; eis, diphthongum in accusativo plurali habere inuenitur. Horatim:Qniam tibi sol tepidus plumeisiani erit annos. Terent. o te cum plureis aduersus ingenium mea in menses tuli. Accusativus inas. A b accusativo singulari Graeco in a, adiecta s, sit

accusativus pluralis in as.ut,hunc Craterem uel cratera,hos crateras:hunc Heroem uel heroa,hos heroa Vergilius Craterus magnos stituunt,Cr vina coronant. Idem:Diuus uidebit Permictos herbas.

Quarta Declinatio.

OMINATIVVs singularis quartae declinationis terminationes habet duas.

Sed in ii, indeclinabilia sunt in singillari munero.

Gemtiuu S. Genitivus singularis quartae declinationis, in iis, enuntiatur. iit, Metus huius metus: Gradus huius gradus. e. Inuen

75쪽

τα DE Q V ARTA Inueniuntur tamen antiquissimi hunc quoq; g nitiuum modo in i, modo in uis syllabas .protulisse.

utiomatus,huius Ornatus uel ornati.Tumultus,huius tumultus uel tumulti.item Anus, huius anus uel anuis:Fruinis, huius fructus uel fructuis. Terentii Nihil ornati,nihil tumulti de imperatis nupti'. Idem Eius amis causa opinor quae erat mortua. Varro:Eius enim alium esse ramis uenenum. Dativus. Dativus singularis quartae declinationis, sit a genitivo,ablata s,& addita l.ut,huius Cultus, huic cul- tui.haec Acus,huius acus,huic acui. AccusativuS. Accusativus siugularis quartae declinationis, fit a

nominatiuo,s,mutata in m.u hic Gradus,hunc gradum.Haec Socrus,hanc Socrum.

APPENDIX.

Iesus habet in accusativo Iesum, in reliquis casibus Iesu.ut, hic Iesus, huius Iesu, huic Iesu, hunc I sum,o Iesu,ab hoc Iesu. Vocativus. Vocativus singularis quartae declinationis, similis est nominativo.ut, hic Visus, o uisus: haec Nurus, o

Ablativus. Ablativus singularis quartae declinationis, fit ex

genitivo ablata s.ut, huius Auditus: ab hoc auditu. huius Porticus ab hac porticu. OBsERVATIO. Poetae interdum pro dativo metri causa utuntur ablat

76쪽

DEcLINATIONE.

Nominatiuus,Accusativus di V cativus plurales. Nominativus, Accusativus, & Vocativus pli rates quartae declinationis,sunt genitivosngi Iari similes.ut,huius Senatus, hi & hos & δ senatus: huius Manus, hae & has Sc ὁ manus

Notentur neutra, quorum nominatiuus,accusa

tivus & uocativus plurales in abesseruntur.u haec&d Cornua:haec & ὁ Genua. Genitivus pluralis. Genitivus pluralis quaret declinationis sit ex sil titio singulari,ab addita um,syllaba.ut,ab hoc Metu,

horum metuum. ab hac Manu, harum manuuiar. Inuenitur tamen aliquoties hic genitivus apud poetas per syncopam pronuntiatus. Vergilius: Quae gratia curru minimorumq; fuit Minis. Idem: cunctas adcst uirgo mare s caterua. Martialis: Sed duo sunt,quae nos Albinguidit nudia passim.

Datiuus M Ablativus plurales.

Datiuus & Ablativus plurales quaris declinati nis,fiunt eX nominatiuo singulari, ia,conuersa in i,&interiecta bu.Vt,hic Fructus,his & ab his fructibus. hae Nuru his S ab his nuribus. EXcipiuntur, quae . sdifferentiae causa u,retinent. Vt, Arcus arcubus,Partus partubus, Artus artubus.Πam arcibus,partibus,&artibus,ab arce,parte,& arte nascuntur. Et quae item nulla cogente disterentia,sed sola au-ς s thoritate

77쪽

ctoritate ueterum,u quoque seruant. Vt, Fictibus, acubus,uerubus, portubus, lacubus, specubus,quei cubus & quaestubus.

Quinta Declinatio.

OMINATI Os singularis quintae declinationis, iam terminationem es habet.ut,hic & haec Dies,haec Species. Genitivus di Dativus. Genitivus & Dativus singulares quintae declinae. tionis fiunt a nominativo ablata s, & accepta i,Vt, dies,huius & huic diei:facies,huius & huic faciei.

Veteres tamen hunc Genitivum modo in es,m do in ii,enuntiauerunt. Cicero: Equites uero daturos illius dies poenas.

Vergilius: Numera Letitiumq; dij. Icato: Pueri is milieres extrudebuntur Amij causi. Accusativus. Accusativus singularis quintae declinationis,sita

nominatiuo,s, conuersa in Mut, Macies hanc ma

ciei Fides hanc fidem. Vocativus. Vocativus singularis quintae declinationis , similis est nominativo.ut, Progenies,o progenies. Acies,

o acies.

Ablativus.

Ablativus singularis quintae declinationis sit a nominatiuo,ablata s,ut, Res, ab hac re:hes,ab hac spe. OBSERVATIO. Veteres progenitivo ablatiuum huiusmodi aliquoties

78쪽

quot;es usurpaverunt.

vergilius: Libra die omnis p es ubi Iecerit horas. Sallustiac At inde nulla munitioni imi requie mora praee filia oppidum. Nominatiuus,Accusativus di V cativus plurales. . Nominatiuus,accusativus, & uocativus plurales quintae declinationis sunt nominatiuo sit gulari similes.ut,Dies,lii hos & δ dies.Species liae has ct d species. Genitivus pluralis. Genitivus pluralis quintae declinationis sit ex abla-

aluo singulari assumente rum.ut,ab hac Re, harum rerum.ab hac Facie,liarum facierum.

Datiuus ec Ablativus plurales. '

Datiuus & Ablativus plurales quintae declina tionis fiunt eX Ablativo singulari, accepta bus.ut, ab hoc uel ab hac Die,liis & ab his diebus.ab hac Re, his & ab his rebus.

Compositorum nominum Declinatis.

OBsERVATIO. OMINA componuntur modis quatuor.ta duobus integris, ut, Respublica. EX duobus corruptis.ut, Solstitiis. ει integro,& corrupto.u Duodecim.EX co rupto S integro,ut Omnipotens.

Componsitur etiam nomina uel in duabus dictionibus. ut,Semivir:uel in tribus.u Imperterritur:ueI

79쪽

DE Q VII TA DEC L IN. ex compluribus.uLCuiuscunq; modi. Compositorum ex duobus re ctis declinatio.

Compositum eX duobus nominatiuis, utrinque declinatur. iit,haec Respublica,huius reipublicae.hoc Iustirandum,huius iurisiurandi. Excipitur Alteruteriquod hiatus uitandi gratia,in sceminino pr se tim ac neutro genere,eX parte posterioris nominatu ut solii inflectituri ut, Alteruter,alterutra, alterutrii.

Rosmarinum ex parte posterioris quoq; nomin tiui tantum declinatur,quia non seruat partiti significationem:est enim herba odora,non ros maris. o BsERVATIO. Compositio non dat declinationem simplici negatam.Vnde Pseudopropheta,duodecimus,unde uigesimus,& consimilia eX parte posterioris tantum nominatiui inflectuntur.

APPENDIX.

EX nominatiuo & obliquo,uel o obliquo & nominatiuo compositum, parte nominatiui solum inflectitur.ut hic Patersamilias,huius patrisfamilias, hoc Senatusconsultum,huius senatusconsulti.

APPENDIX.

Ex utroque casu obliquo compositum,manet indeclinabile. Vt, Huiusmodi, Istiusmodi, Illiusmodi, Eiusmodi,Cuiusnodi. Declin

80쪽

. Declina aliquot nomina Primae

Declinationis. singulariter nominatiuo haec Des,Genitivo huius De Dati-im huic Deae lacu liuo hane Deum, Vocativo ὁ Dea,Ablativo ab hue Dea. Plur, Nominatiuo hae Deaegenitivo harum De rum Datiuo bis Devbus,Accusativo has Deus, Vocativo ὁ Deae, Ablativo ab his Deabus. g. Nominatiuo hoc Pu Ad, Genitivo busus Paschae,Datiuo

huic Pasic, Accusativo hoc Pascha,Vocativo ὁ Pascha, Ablutiaodb hoc Pascha. Plurcaret. Sing. Nominatiuo bis Aeneas, Genitivo huius Aeneae, liuo huic Aeneae, Accusativo hune Aracum uel Aenean, vocativo o Aenea,Ablativo ab hoc Aenea.

Sing.Nominatiuo hic er haec Troiugenu, Genitivo huius iugerim, Datiuo huic Troiugenae,Accusativo hunc er hunc Troiugenam, cutivo ὁ Troiugena,Ablativo ab hoc ab huc Troiugena. Plur.Nominatiuo hi cr hae Troiugenae, Genitivo horum Cr harum Troiugenarum uel Troiugenum, tim his Troiugenis, Accusativo hos Cr has Troiugenas, Vocativo b Troiugene, Ablativo ab his Troiugenis. Sing.Hec Fumilia, ius Fumilis cr Familias ruis miliae,bae Familiam a Familia istae Familia. Plur.Hae Fumiliaeaara Familiari ,bis Famili' bus Fumilias,o Familiae,ab his Damili'. - In reliquis declina ui,Musa,sic sed Terra,Martis,ez con- milia. - Singui. Haec Muta,huius Maia, bule Mais hune Maium crnulans Mulainbhuc Maia.

Sing.Hic Anchises ruris Anchise,bula Anchi e bue Anchiseri vel Anchisiens Anchisa cr Anchise,ab hoc Anchisa er Anchist.

tomon, his Epitomo ras Epitonius,) Epitoniae, ab his Epitomes: sed