장음표시 사용
131쪽
Cap. XIII DE Pst fgGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. I I lem habentes, intus nimirum concluso calore, neque ras libere diffusio; quamobrem bono illi calori corporis una totius aequalem mollitiem conjungi oportebit, de quibus Hippocrates a) a. Progu. S. in. Optimum vero est, A corpus omne aeque calidum, molleque es, aequalis enim totius corporis mollities distinguit bonum calorem ab aliis, qui boni non sunt. Potest enim caliditas in aliquo aegrotante temperata sequalisque Videri, cum tamen a morbo malignissimo proficiscatur, Hanc vero denotabit corporis inaequalis mollities, quippe quod dura hypochondria Plerumque observentur, minimeque etiam caliditaSea aequaliter in universo corpore est disti isse: uti cum extremae partes minuS calidae sint, quam ventres , qui his stini calidiores. Itaque caliditas temperata aequaliter in toto corpore, cum
aequali quoque mollitie, semper bonum signum erit, si quidem fieri non potest, quod corpus tali caliditate ac mollitie obse vatum exitiose aegrotet, id enim viscera phlegmone, obstructionibus, intensaque putredine carere, nobis certum erit imdicium. Molle etiam sequaliter corpus observatum, distingueta bona caliditate hecticam, qua Qrte quod mitis placidaque sentiatur, aliqui decepti saepe hecticos non dignoscant. Id Hectido incorum caliditati non mollities, sed squalidi raS potius solet rum ca- conjungi. Hectica vero febris non iis solum cognoscitur, at liditas etiam ipsiusmet caloris inaequalitare P quando ab aliumpto cibo
Hecticae febres, ut in a. Progn. text. 6O. Galen. memistit, e acerbentur. Optimus igitur erit calor temperatus, aequaliter Calor in
Per totum corpus diffusus, cum aequali quoque mollitie. At nedum hic, sed quin etiam intensus vehemensque calor per omnes corporis partes diffusis in ardentibus febribus, quum Proprium ardentium malignarum sit Galeno in 3. Prorrhet.
text. 61. docente ut eae summas partes non calefaciant; Vel non malignarum, ut totum corpus usque ad summas Partes aequaliter exurant: significant enim hae, ut Gal. scripsit in T. Aphori . Viscera vehementi carere inflammatione. Partes etiam quaSdam corporis Plurimum in acutis morbis incalescere, saepe Optimum est ad praenoscendam salutem, maXimeque cutaneaS, ad quaS saepe natura tum caloris se1him, tum humores nΟΚiOS
132쪽
deponit. Extremas corporis partes Valde calidas, in talibus morbis sentiri optimum non minuS est, veluti oppositum si observatur in his, magnum malum : hinc pessima est exue morum frigiditas in morbis acuti S; itaque harum partium ca liditas bona, ut signum exsistit, quod denotet interna viscera
neque magno phlegmone, neque inflammatione, neque inten sa aliqua humorum putredine offendi, neque naturam multitudine crudorum humorum graVari, atque etiam significet calo
rem febrilem viscera reliquisse, partesque longinquas invasisse, vel noxios humores ad ea Silem detrusos fuisse ; ad pedes enim caliditas deduc a morbum declinasse in multis indicat: ex quo Hippoc. a dixit, in declinatione febris, calore ad pedes de
scendente, aegroti S cibum esse Osterendum. EXtremarum paserium caliditas quoque, cum rubore atque inflammatione, in acutis morbis, bonum. De qua Hi Oc. iu 3. Proga. b) text. 18. Mamisne vero juvaiatur , si cervix ac petitas traxenit ruborem, nee saper ignis ivtro recurrat. JEt pallio post text. aa. Securilsimum calidit est, s rubor suam maxime foras vertatur. Sed jam, his pr quomodo corporis caliditaS eXsistit, cum quo totum codiaegrotis. PUS liquatur, in rcescit, atque contabescit: qualis est hectic, rum, quae nisi, antequam sblida corpora colliquaverit, corrigatur ac emendetur, plane ad eXitium illos ducet. Haec vero aequalis uniformisque exsistit, acuta, non multum tactui seimiuique manifesta, quo multi propterea has febres in princi, pio non cognoscunt. DiximuS Vero superius Galenum hujusce caloris tale tignum docuisse, quod in a. Progn. 6o. ita habet. Per febres bocticas partes ipse corporis solidiores ignitae eoadunt, ob id igitur iis iue febris in seipse manet calorem obtinens perinde lite iis , debilem contingentibus. Itaque quoties esitant ac bibunt, simile quiddam accidit, quod in calce evenit aqua perfusa, qu0
fit, ut contingenieS eXterius aegrum multo calidiorem petientiant. Haec Vero totiuS corporiS uniformis caliditas, quae clunassidua febre est tepida, vel subfrigida apparens, suspecta erit, quod indicet totum incendium intra Viscera contineri. Galen. ex Hippocr. in secundo de ratiotae victus in acutis, , in primo ib
133쪽
Cap. I. DE PRAEsAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. I I9bro Prognosticorum o dixit: Corpus in acutis febribas non auemodum pro ratione febris calere, membraque frigida oes tepida nudare, perinde ac si incendio conflagrarent , malignitatis esse signum. Hi histriodi tepida caliditas, etsi nunquam bona, tamen per se sola nihil certi praesagit, veluti etiam vehemens facit caliditas , quae etsi per se mala semper sit, non tamen certi qui quam ad exitium praedicendum habet, ac quinimo non raro post rigorem corpus valde incalescere, crisis proximae nobis est indicium , proinde ex aliis signis certitudinem capiet. Vehemens vero corporis totius , Vel thoracis tantum , Vel Ventris p titieio. caliditas, perniciosa, si diu durat; resolvit enim Vires, siccat, sa. colliquatque, a qua quidem , si corpora convellantur, eXitium praedicir, quando exinde ortae convulsiones, quod fiant isiccatis nervi S , omnes sint lethales, ex quo Hippocr. in septimo bor. 13. dixit: Ab aestibus f0rtibus convulsio, aut tetanus, m lum. VehemenS quoque caliditas tum in facie, tum in hypochondriis , tum in thorace, pessima exsistit: hare enim visceris alicuJus, illa autem cerebri phlegmonem indicat, quanquam non semper flammans facies phlegmonis signium exsistat, &quinimo sanguinis criticae eruptionis indicium, cui signo signa alia deteriora respondere debebunt: si vero haec signo aliquo
apparuerit pernicioso, perniciem ostendet. De qua in a. Pr0rr. b) 1 . legitur. Faciei color bonus, , moestitia multa, malum. Eo enim, ut ait Galenus, cum florida quidem facies apparuerit , aegerque Valde mitis fuerit, quaedam in cerebro valde calida affectio esse videtur, quae finguinem exurit. Cum sildore Vero facies Valde flammans, malignitatem Galen. indicare prodidit;& merito exitium praemoni trabit, cum ea cerebri magmum phlegmonem denotet, qui inter lethales morbos recensetur,
sicque siudor, qui nihil juvat, unum ex 1ignis eXitialibus eli. De hac auctor Prorrheticorum in a. Prorr. 6 33. . in ius rigores qua autenus pernicios, sanimans quoque cum sudore facies iubis mala. In Ventre vero atque thorace arissis, seu intensa calidibiaS semper mala, nam ibi adesse testanir morbum sepe magnum, ac lethalem, ut quando ex visceris magno malignoque Phleg-m ne Procedit; quod si eit, extremae partes vel tepescunt, Vel stiby. 3'. lin. 3. D Lib. i. 40. o Lib. I. 67.
134쪽
frigescini, de quibus in primo Prorrhetic. text. 7. stri in hypo
non bio refrigerata febre ardores relinquuntur, tum alias, i linis sudoribus, mali sunt. Et Hipp. in ψ. b. 48. In febribus non
intermittentibus, si partes exteriores frigidae, tuteri0res lirantur, Ny sitim habeant, lethale. Circa ventriculum Vero cum cordis morsu aestuosos calores perniciosos esse, Hippocr. quarto libro Apta 6 s. tradidit. Item aestus laterum cum dolore, atque rig0re, damneti auctor Prorrh. in a. Prorr. bH 3 a. Lateris qui maestus ait Galen. cum dolore Anum est 1 I movis, quae partem eam infestat, s vero ij rigor ipsis supervenerit, sippuraturrim emspectu phlegmovem. Viscerum autem phlegmonsim stippurat01 una rari fiunt, qui sanentur: nulli, V1ribus jam praelangitidioribus factis. Corpora etiam cum eX aliqua praegTessa eVacuati0- ne, si nedum calore febrili liberentur, at magis recalescant, malum esse tradidit auctor Prorrhet. a. Prorr. b) 3 a. quum dixit. Si eae perfrictione sudantes recalestant, malam. Ex is quoque aestus dolarosus, E rig0r superveniens, malum. Gal. enim in comm. ait: Si in morbo quis, postquam suda erit, frigidior quidem protialis, quam Baturae c0uveniat, fiat, rur usque febricitet, non ne periculo citur. Sicut auctor Prorrheticorum paulo post c). ins doribus sigiles recalefiant, malum. Quod in a. Iac. proq. d,sc. I. text. q. hisce Verbis expressum est. Exsudantes, vigiles recalefientes, malum. Sed de his nunc satis; addamus refrigerata corpora ViX recalescere,ishmme in morbis acutis eise perniciosum exstincto enim nativo calore vel resoluto, Vel suffocato , id sit: non minus etiam lethale videtur, sitne timis summisque partibus observetur , quippe eas refrige' rata8 ViX recalescere. Hinc in primo Epidemiorum e b Hip pocrates ait: Frigebant bis multum extremitates , vix his carii0r revocari poterat. Corpora quoque cito incalescere & frigd fieri, malum itidem est signum. . Significat enim, ut Galea docet, morbum summe malignum, quod si non lethalem, mor bum saltem longum fore prosagit: in acuto vero morbo, quieiro vires resbivir, cxitium portendit. Sed jam tempus est, uῆa 1 praediistionem ex corporum frigi aitate VeniamuS.
135쪽
C .XIV. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORΤE Ia IC A P. XIV.
Ex frigiditate corporum quid Iraeserendum. Frigiditas corporis, quae potius sit moderata caliditas, post .
aliquam bonam evacuationem, pulsit reddito meliori ac ve-/ hementiori, apparens, opti ima est. Sublatam enim febrem esse h. eritice denotat. Item refrigerata seu sedata febris caliditate, cum quaenam
urinis coctionem denotantibus, vel sputis, vel alvi dejectioni- optima. bus ubi morbus Vel Venosum genus, vel partes spiritu osas, vel ventrem occuparit) Pulsu ut jam dictum est meliori reddito, optimum est, tuto enim sanitatem rediisse significat. Frigiditas
vero, nunquam critica observatur non optimam crisin praecedens, de qua postea. Sed raro tamen contingit, ut quicquam b3ni Raro eorporis frigiditate praesagiamus. Haec vel in toto corpore, vel in externis partibUS observatur , plerumque continuis febribus est exitialis: attamen in quibuSdam corporibuS robu- - . ,stissimis non exitium, sed longitudinem Praemonstrat. In Prae- 1.ini,. 'languidis vero perpetuo lethalis; si scilicet morbus praesertim magnus VehemenSVe fuerit: quae vero sit eXstincta facultate, exitium proXimum praesagit. Sed ab hac causa fieri, signa alia exitiosa praemonstrabunt. Aqua inter cutem laborantes non pauci observantur, praesertim ascite & leucophlegmatia, qui corpus fere totum frigidum habent, dc non minus in suppuratis, moribundis. Illi enim fere totum corpus algidum habent, quod iis contingit, plurimo innati caloris resoluto, vel uti illis ex frigido humore evenit. Verum in extremis partibus ea frigiditas nihil certi perpetuo prodit ad Prognosticum. In quibusdam aegi oti,
enim aegrotis non acute aegrotantibus hujusmodi frigiditas non non ve. est admodum verenda. In morbis enim, ait Galen. qui sunt sine febre, & hyeme, & in aetate senili partes evremas corpori S, UeL . Uri nares, aures, pedes, manus frigefieri, nihil absurdum; qui'Pe, ut ait Galen. a. Proguq i. te i t. q. quae carne Vacant ex natura, longeque sunt a visceribus positae: non tamen in acutiS, mediocre est malum; per illas enim calor nativus, prae debit biare nequaquam permeat ad eXtremas corporis partes; in mo bis Vero acutis, propter inflammationis magnitudinem in visceribus fatigantis, parum sanguinis in omne permeat corpUS. In
136쪽
his itaque morbis corpus algidum esse, & nedum ipsius extire ina, sed totum inquam pessimum est, nisi ab accessione id fiat ea enim vel exstinistum, vel multitudine humoriim fere ficto canam calorem naturalem nobis indicat, cum qua frigiditate
multa alia simul lethalia aderunt signa. Frigidi quidem multi
ex moribundis apparent, cum desudationibuS, Viriumque laim quore. Hi quidem vehementer tum frigidi, tum duri apparent, si ab exstinctione caloris, ex quo auctor Prorrheticorum a dixit..efrigeratio eum duritie, malum. Idem accuratius ab eXtremis corporis partibus frigescentibus rursiim nunc perscrutemur.
C h p. XV. De praedictisne eY frigiditate extremarum partium corporis. Extremae coporis partes, quas Hippoc. in a. Prognosi. b)text. . vocat caput, manus j pedes. Et Gal. distinctius . Aph. 1.
nares, aures, pedes ac manus, in acutis morbis frigescere solent, ex nativi caloris vel contractione,vel resolutione,veIoppressione, seu EZti ς' suffocatione aut demum exstinctione.Contrahitur intus ad viscera x,bes, eStremasque corporis partes relinquens, mediasque quip-hahitam Pe thoracem & Ventrem calefaciens, vel ob inflammationis ac frigiditas erysipelatis magnitudinem in visceribus fatigantis, ut Gal. m unde. minit, caliditateque sanguinem per modum curcurbitulae ad affectam parrem attrahentis, . Vel propter fortem dolorem in corde, in ventriculo, in collo, in tenuibus intestinis, in utero, in renibus , aut demum in accessione, ubi natura in internis partibus copiam humorum foras eXtrudendam aggreditur, ex quo ali, quando salutem, & aliquando exitium praescimus, prout Prae' validam naturam, & praelanguidam tunc esse contingit. Re'
solvitur vero a maXimo calore, iVel ab ingenti dolore, aut ex immodica evacuatione, vel a venefico succo aliquo cor atqueos ventriculi laedente, Vel ab immoderata laetitia continuo Ob'Orta. Opprimitur etiam nativus calor, vel suffocatur in visceribus, ex quo caeterae aliae partes ab ipsis remotae, sblito calore carentes, refrigerantur, aut copia plurimi alimenti, seu ciborum Ore ventriculi gravato, seu vehementer a mordentibus humo'ribus Galeno s. de ratione victus in acutis clincente a) Lib. I. 77. 0 P. 39. lin. 3o.
137쪽
Cap. XV. DE PRAEsAGIENDA VITA ET MORTE AEGRoΤ. Ia 3 cente commorso, vel a multitudine vitiosorum seu crudorum humorum in vitaribus contentorum, calorem fere suffocamtium, vel eXinde insigniter oppressB; non secus atque fit, si supra ignem viridium lignorum magnam copiam conjeceris, quais nedum non augetur, sed suffocatur atque diminuitur: eadem etiam copia humorum in visceribus concluditur calor, quo minus ad extimas parteS permeare queat, quippe veniS, arteriisque exinde obstructis, per quas calor a visceribus ad illas partes diffundebatur, febresque hoc modo obortas alii Modes, id est, obscuras, & latentes, atque alii foris mites, intus conturbantes, appellant, quippe cum a multitudine putridorum humorum, Vel a multis frigidis, crudisque, & crassis, humoribus calorem suffocantibus, vel in visceribus ab obortaphlegmone, vel ex venefica putredine fiant, omneS cum Partium eXtremarum frigiditate, vel saltem subfrigidis, vel non calidis iisdem partibus, apparent. Exstin uitur quoque, ut jam diximus, nedum per strangulationem, sui cationemve nativus calor, sed non minus ab intensa tum frigiditate, rum venefica
qualitate nobis occulta, qua Vita nostra corrumpitur, quod devoratis venenis cum frigiditate, tum ex proprietate totius sub 'hantiae interimente observatur. Demum calore naturali insolidis partibus qui sedem, ut Galen. meminit, habet, a majori vel flammea caliditate humidorum, quo ipse calor conserVatur ac Viruit, absimente, re luto ac dissipato, ut in hecticis, vela visceris alicujus ingenti dolore calorem naturalem visceriScorrumpente ac resolvente, de quo merito scripsit Hippoc. T. Aph. 6O. in forti dolore ventris , partium extremarum frigiditas e
malum. Vel denique a quapiam immodica corporis, aut arte Procurata, aut sponte facta vacuatione, ut in Syncope fit, homines refrigeratis extremis moriuntur, atque demum eX apertis arteriis resoluto calore. Sed jam his auditis, ad frigiditatis Extie- Partium corporis extremarum prognosin descendamus. Quaeli frigescant, natura crisin cum bonis signis aggrediente, satur ebhyoti, rare erit. Verum in accessione periodica, & m morbis longis frigidita quicquam certi ad prognosin frigiditas partium extremarum tis Pro. non habet, neque insensibus; per hyememque extrema frige-gnotis. scere non est exitiale. In acutis et ero non mediocre est malum, j dva de
138쪽
snlde perniciosi 13mptoma, ole, quod magnis si perveniat si
Icerum inflammationi I, tit Gal. 7. I. tradidit. Excipitur tamen frigiditas extremorum a cibo intempestive assumto , vel ab accessione aliqua ortum habens, in qua nedum eXtrema, ut
Galenus ' seeunti Prognost. docuit, sed cuti S quoque circum costas de ventrem posita frigida redditur. Extremorum vero frigiditas aliquando in principio una cum morbo incipit, quod wmploma in vagantibus hoc anno febribus malignis multis ubdimus, quae vel ab intensissima putredine, perinde ac a Veneno viscere aliquo laeso, atque exinde naturali calore vel admo dum resoluto, vel intuS ea de causa retracto, Vela multim dine valde putridorum humorum fere suffocato, aut denique ex crudis pituitosisque humoribus succensa febre, veluti in amphimerinis observatur. Quare extremorum frigiditas perpetuo in febribus continuis est mala, quae ni exitium, saltem morbi malignitatem denotet, plerumque vero exitium. Malignitatem tantum praesagit in principio una cum febre apparen S, quaeque non admodum vehemens sit. Symploma propterea esle mali gnarum febrium patho gnomonicum, Medici assirmant, cum qua saepe aegroti non multum sitiunt, neque linguam habent admodum siccatam, &ipsa interim sequalis temperata per totum morbi tempus, interim inaequalis, modo parva, modo aliquantulum austa obserVatur. Quae Vero non in principio apparet, sed postea in die critico cum signis decretoriis, crisin praenuntiat, alit febri S continuae mutationem in intermittentem. Cum malis vero signis, perpetuo mala, pessimaque in die decretorio est frigiditas intensa, diu durans. itaque eXtrema refrigerata, vix recalescere, lethale est. De quibus Hipp.ru 1. lib. mior. M m. a. tex. 2 8. Frigebant bis multum extremitates, ac vixerior bis revocari poterat; atque in 3. lib. b com. 3. tex. 3 8. Ea tre' ma pedum ac manuum his frigidiora erant, 'multo maxime circa accessiones, quibus calor pedetentim , nec probe redibat. Et de tabidis ad exitium inclinantibus. c - ver0 frigus erat, ου' vix eis calor revocat ip0terat. Et ana. Prorrbetio. d) tex 66. Ex rigore
refrigerationes, quae nou recalefiunt, mala. 4iodini tulisto Hip
139쪽
quaquefrigebant, nec jam ad calorem istae amplius redibant. od,& Siseno b & aliis evenisse ante exitium Hippoc. in Epidemiis
memoriae prodidit. Frigiditas Vero in proXime moribundis non secus quam in marmoreo lapide obsematur, atque non raro cum duritie & livore. Durities siquidem cum vehementi frigore in corporibus ex lethalibus signis habetur, utin a. prorr. o docetur, de qua Gal. in comm. a. text. s. Refrigeratio autem si ita violentas erit, ut tota 0mniu0 refrigerentur corpora, indurescantque, exstinctionis figuram ex fit. Non minus cum ea frigiditate extrema livida spectari, exitiosim est; etenim hoc tympionia omnium esse exitiosissimum, alias demonstrabimus, atque in foribus mo tem denotare. Significat autem in his lividus color exstinctionem caloris nativi, ut Gal. docuit, qui in 3. Epidem. text. 8.extremarum partium frigiditatem, una cum lividitate, in febribus acutis, mortis apertum esse signum affirmavit. De quibus Hippocr. in a. Prg17 s. d)tex. 9. Si corpus ade0 grave, , ut ungues
ac digiti lividi sint, exspectanda continuo mors. Et postea, Si digiti ac pedes omnino nigrescant, minus pestiferi sunt, quam si lis
ant. Idque non immerito, nam lividitas in his partibus semper ab exstinctione caloris nativi fit, nigredo non semper, quam doque enim a nigro humore ad illas partes decumbente. Gare cum eXtremarum partium refrigeratione lividitas quoque 1i a cesserit, signum erit maxime lethale, pauloque post exitium
futurum, praemonstrabit. od Hippoc. in is, Sileno f), muliere anginosa apud Aristionem decim sente i Erasino H filia Euryanactis H, Adolescentulo, in foro mendacium h , moribundis
Observavit. Sitis quoque intensa cum calore vehementi in thor ce, Vel in ventre, eXtremis quidem partibus algentibus,maXi me perniciosa judicatur, quod in visceribus Vehementiam inflammationis, ut ait Galenus, significet, qui in T. Aphori . hujusmodi symptomata accidere magnis viscerum inflammationi-
malis sympto matibus exitiosa.
140쪽
bus scribit. Quam rem Hippoc. prodidit in a. Proga. H A. di
cens. Si captu ac pedes frigidisunt, ventre costisque calentibus, milum. Et Gaenus in commento ait: Nedum malam hoc esse, sed Dibale. Quod Cornelius Celsiis ad unguem sic expressit. Cui fabre aeque non quiescente exterior pars friget, interis c calet, ut etiam stim faciat, laesast. Ex perniciosis quoqe signis cum refrigeratio
ne extremorum quam Plura alia exsistunt, partim a risbis alias
dicta, & partim inferius suis locis dicenda, cujusmodi sunt, ca
pilis aut viscerum dolor vehemens & assiduus, vigilia, coma, d, lirium ferinum vel obscurum, amentia, oblivio, surditas, caecibias, coimulsio, tremor, aphonia, singultUS, inquietudo, anxietas, respiratio dissicilis atque stigida, ex ore praesertim, atque e naribus , urinae turbidae non clarescentes, nigrae, cum nigro suspenso, albae, aquosae, lucidae, interceptaeque, stillae sanguinis e naribus, vomitus virulenti, dejectiones malae ac copiosae, nihil conferentes, & hujusmodi alia. Haec singula cum extremorum frigiditate conspecta exitium nobis portendent, & qu0 plura simul, eo certius ac citius. De his in Sileno Hippocrates 1. Epid. 3. b) Sexto caput parim exsudavit, Greemitates alebant, .liceflebant, militum sese jadiavit, alvus nihil excrevit, urinae restiterunt, febris acuta: Et de Pythione in Thaso mortuo c) decem diebus : altero die sub meridiem extremae partes frigebaat, praeter caeteras manus j caput, obmutuit, voce defectus est, diu brevispirans, rediit calor, stiit; nocte quievit, circa caput modi' cum sudavit. Ex omnibus vero his signis diximus perpetuitatem restigerationis, magnitudinem seu, ehementiam, duritiem, lividitatem signa esse longe omnium maxime perniciosissima, exstinctionemque caloris nativi denotare. A symptomatibus etiam, quae praecesserunt, exitii Prognosticum indagatur, ut quan do a rigore frigescunt eae partes, minime recalescentes, de qui bus, ut dictum est, insecundo Prorr. d . Ex rigore roruerissiones,
quae non recalescunt, malae. malis vacitationibus , extrema
admodum algere, ecto perniciossim: praesertimque si eae quoquς fuerint lethales, quales sunt stillae sanguinis e naribus, sudores frigidi, in capite desudationes, hirinae aquosae, lividae, ictericae,