장음표시 사용
101쪽
Cap. III.) DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEsgor. ' 8 observanti ir. Sed jam de ipsa m calusis agamus. Deliria omnia Dellito k ealidis mordentibusque silccis concitari Gal. lib. a. des t. rum oua. f. tradidit, praecipueqlle a st a bile, atque sepe ex calidiorieerebri intemperie. Omnia Vero deliriorum genera, vel insaniae, vel phrenitides, Vel l paraphrenitides a cerebri laesione oriuntur. Speciatimque deliria, quae duplicia eristunt, ea inquam, quae tarim, tum in summo febrium acUtarum Vigore eXcitantur, quaeque aealidis mordentibusque vaporibus sursum in caput sublatis, o ium habent. Alia Vero deliria, quae sine febre manias, seu insanias, Medi ei appellant, quas cum febre phrenitides Gal. Vocat,
cum tamen Verae non sint, nisi phlegmonem in cerebro, aut ejus
membranis, sanguis biliosus ex Gal. in a. lib. di t. cat is cap. 7.esciat. Haec Vero raro sit, uti frequentius phrenitica illa desipientia , quae a calidis humoribus in cerebro, vel ejus involucris delatis sine phlegmone concitatur. Quales Hippoc. in I. idem. a c0MM. a. tex. 73. observavit. Haecque fiunt tum a sanguine tum a bile, cerebri locum, in quo princeps animae pars residet, prehendente, ut Gal. a. de sympl. cass c. ult. meminit: vel a flava tantum bile, quae etiam febris exurentis timcendio eXusta, atque tu nigram Versa, vehementem illam desipientiam, Graecis Tiriodis, ac nostris ut alias dictum est ferocem, furiosam, ferinam, melancholicamque, appellatam efficit, quae fit ab exusta bile cerebro, membrani S-que immodice resiccatis, cum qua aegri saepe in tremorem incurrunt, atque convelluntur. In haec sane symptoimata non nisi
vehementissimas ad exitiosissimas phrenitides illabi Gal. tradibdit. Eae vero desipientiae cum febre , phreniticae qHoque VO- Latae, fiunt nedum ab humoribus calidis, verum etiam ut Gal. 3- Epita docuit, a frigidis, nempe pituitosis in cerebro putrescentibus, qui putrecline calorem acrimoniamque, qui ruis in cerebro ejusque membranis laesis delirium concitatur , acquirunt. At haec deliria, ab iis, quae calidi humores concitant, 'inno, atque etiam sepore distinguuntur , quatenus qui ex id do humore delirant etiam simul dormiant, Vel Veterno- 'ium assed hum simul habeant; & a calidis humoribus desipien-Vigiliis quoque simul infeltentur. Fit etiam non Iaro,
102쪽
ut tum calidi, tum frigidi simul, humores permisti mistii
desipientiam ex delirio & lethargo, ut Gal. in I. Prorrhet. me mi init, pariant. Hique ambo contrarii affectus a principi 6 te finem usque cum continuent, aegri tum Vigilant, tum ad somnii inclinationem habent; interimque ma*is Phrenitici observati tur, prout bilis pituitae praeValet, & interim plus letliarstiti
seu Comatos, prout pituitosus humor biliose sit copi6ἶo
Haeque sunt omnes phreniticarum desipientiarum causae, iquibus quoque Vera phrenitis, quae est ab illis succis in cere bro ejusque membranis orta inflammatio, ortum habet, quia pallida bile mitior est, a flavaque vehementior, & omniuia maxima ab eodem humore incendio febrilis caloris perassat; Ea vero desipientia obscura, asaphodis Graecis dicta, quacum silentio fit, pro causis praelanguentem facultatem anima lem, atque hecticam quandam, ut Gal. Prorrheticis d0cet, temperiem habet. Cum enim vel inflammatio, vel flava bili; cerebrum occupat, initio quidem nondum per totum cerebri corpus permistetur, sed in eo fervens spiritus alterat & agitat, unde clamant aegroti, exsiliuntque; postquam vero imbibita est, atque hecticam cerebrum quandam intemperie acquisibuit, aegroti silent, quietique manent, ut vix etiam deliri a Medicis dignoscantur: hanc superius diximus multis a vetesenosa distingui, sed praecipue praelanguidis pulsibus parvis eu riSque. Vero cum sopore prodit, vel a sanguine sit, sanguineque ac bile permistis cerebrum invadentibus, vel a pituita bileque simul mistis, aut ab humore crudo pituitasse, lputrefacto, caloremque & acrimoniam exinde adept0, Vademum a caloris nativi exstinctione. l
Dwlilia X deliriis ea minus mala exsistunt, quae non perpetit' quaenam: aegrotos tenent, sed parvo tempore, atque cum signi ' linit v. nIS, Vel non lethalibus, prodeuntia. c cibus vires quoqu 'δ'' bent aeque respondere , quippe, ut sim validae, quando liria quoque praevalidas vires expostulent, quae cum praelao 'dis natura aegerrime vincit. Nullum vero ex deliriis, ui '
103쪽
Ckp. IV. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGgoT. 89 euit Gal. 6. A . s 3. securum reputatur. Minus vero perieuk--, quae cum risu fuHt: sicut temet orio omnium sunt periculo ffimis. In medis autem ambarum immitiarama sunt, quaecum
dis sunt. Nullum tamen delirium, etsi unum ex maximis malis exsistat, per se selum certum exitii indicium esse poterit, veluti neque menti S quoque constantiam solam in aegrotis selim tem indicare alias meminimus. Simul vero cum bonis signis delirium concitatum minus est timendum, Praecipueque si, praeterquam quod non esst Perpetuum, neque vehemens, feroxque exsistat, sed quinimo mamS leve, &Pamum, utpote quando aegroti in pauci S mente aberrant; magnum siquidem delirium Gal. in lib. de dist . Imp. cap. 4. etiam Vocat, ubi Variae deliriorum species in aegroto simul observantur. Parva itaque levia in paucioribusque actionibus deliria obsidi ata munime omnium sint timenda, maXimeque si tantum per accessiones fiant. Verum neque satis ad mitem benignamque delibriorum naturam denotandum, ut delirium non sit perpetuum, sed etiam est opus, ut omni ferocitate careat, quando auctor Prorrh. I. text. 26. dicat. Quae parvo tempore feroces sunt desipientiae, ferinum. De quibus Gal. dixit. Cum videris quempiam cum ferocitate desipientem, et i paulo post feritur, cognoscementem e s non febris ratione laesam esse, sed phreniticam suboliassectionem, quae post adaucta ferina tibi videtur. Itaque delirium intermittens, non vehemens, sed leve, scit. mite, parvumque, quod praesertim fiat per accessioneS, nunquam erit eXiti, num te. Sed cavendum, ne parvum miteque falso creditum nos quomo- quandoque fallat, etenim multi exitio proximi sic delirare non raro di Gnoscuntur, quibus Prorrhet. I. a text. IV. n0. 13.
mulae, . cura, b contrectabiles desipientiae, valde phreniticae. Quod ei .d; bseelle ex praelanguidis viribus, ac aliis exitiosis simul observatis & exitia signis, perpetuitateque ab iis distinguitur. In eo namque vires ii dig-prὴ Validae, non perpetuumque est, atque sine exitiosis signis ob- n'stitae. servatur, quale in vidit Hippoc. H In hoc pulsus sunt languidi , delirium perpetuum, cum signis exitiosis: quae sane omnia, inquam, signa, tum cum delirio orta, tum quae post ipsum
illuXerunt, maX1mopere sunt observanda. Haec enim non raro fallina *xt. 34. η Lib. I. Epidem. p. 99 I. I ,
104쪽
salutarem crisin antecedunt. Ide Galeno iv I. lib. ad GDa. e. 11. docente, fiunt sanguine, vel bilioso humore, ad caput critice re uwlilla currente. Apparent Vero isthaec deliria, crisin Portendentia, ali erisin quando cum capitis dolore, graVitate, surditate, convulsione portem a que aliis hujusmodi multis. De his Gal. in I. Epidem. a) curidenti'- Dealeis horto decumbentis historiam commentatur, scribiti Nam quae delirmerit in m ,, dextro oculo strabo fuerit, nssunt, qua solent in JYdiciis evenire. Et in Abdera virgine b delibrium cum lurditate judicium, quod tum pedum doloribus, tum sanguinis e naribus eruptione, est secutum, praecessit. Atquem to clarius id in muliere morosa visum eit, de qua Hi poc. in 3. Epide oram: c) Tertis convulg0nes conquieverunt. eovi tae in somnum inclinatio, rursusque vi liae excitaveruut eam, eon tinere se non potuit, multum deliravit, febris acuta, sub hanc no ctem sudor multus toto corpore , calidus praerupit, libera febre dormivit, plana mente constitit. Item delirium, sexta die in virigine Larissae M observatum, largam sanguinis eruptionem indi cabat, quod etiam in Heronto Abderae H visum est. Cum do
lore itaque, gravitate capitiS, Vigilia, comate, surditate, comvulsione, oculorum caligatione, splendore, lachrymis involuntariis, aurium tinnitu, ignorantia, oblivione, uemore, anxietate, inquietudine, clamore, surrectione, spirandi difficultate, urinae iuppressione, rigore Vehementi, seitu multo, sitique
intolerabili, repente obortis, delirium saepe judicium futurum praedicit, vel Erofluvium sanguinis, de quo in s. ae. pro . D sese. I. tex. 36. scribitur: In quibus morbis ab anxietate destri
derepente fit, profluvium sanguinis signiscat; vel urinae, de qua Hippoc. tu6. id g Urina multam subsidentiam habens, fruit deliria, qualis fuit Deoippi: vel per sit lorem, de quo Gal. ia3. de crisibus ait: Pudicat autem phrenitidem Judor bonus, i
praecipues ex capite multusa calidus fluxerit, sudante matri liquo corpore. Et paulo post: contingit autem aliquando, prietiam persanguinem e naribus erumpentem phrenitis judieatur. 'RCoacis
105쪽
Cap. IV. RE PRAESAGIENDA ViTA ET MORTE A sllor. 91 Coaeis vero praedictionibus a Per sudorem atque somnum solvi delirium docetur. Et tu . b. s. Hippoc. scribit: Afuroreis ultas intestiHorum, vel aqua inter cutem , Metum. Delirium itaque, quod boaa aliqua Vacuatio subsecutura sit, salutem praenunciat, ac quoddam signum decretorium eXistit. Veluti vidulii pestimum erit, post quod mala sequetur evacuatio; quale est e ones
naribus sanguinis itillicidium, sudores capitis frigidi & aliae ct
hujusmodi vacuationes , de quibus posteriuS noS accurate age- mus. Ideo distinguendum, num epe bonae malaeve sint vacuatibnes, quod sane ex multis signis innotescit, quippe ab era tioseum euntium quantitate, qualitate, loco, Per quem fit, tempore tur. morborum, diebu8 in quibus apparent, atque morbi allevatione. Bonae siquidem sunt, si in ea copia, quae multitudini humorum peccantium respondet, observantur, eique ubi, qualia de derantur, eVacuantur, Perque loca convenientia, S. comoetuo tempore, quippe in statu, atque in aliquo dierum decretoriorum , fiant, a quibusque morborum, symptomatumque
vel sequitur allevatio , Vel ii8dem plane aegri liberantur. Sed ad tria praecipue in Omni praedictione, quae magni perpetuo
momenti exsistunt animum adhibere oportet, quippe, ad a teriarum pullationes, respirationem, ac ciborum appetentiam, quae omnia profecto si inculpatia , firma, etiamsi cum exut10sb aliquo signo sint, maXime ad proaedicendam salutem va' lent. od Galen. in tertio Didemiorum com. 3. bH tex. 89. de Heropyti agens historia, meminit. Cum delirio namque pulsus vehementes cum inculpata tum respiratione , tum appetentia, non incerta erunt indicia, quod fis natura praevalida o undatur, quae
mortam me dubio recte feret. Ex his itaque, quae simul cum deliriis per modum judicii apparent, q uomodo salus interim
praesentiatur, hactenu8 vidimus. Nunc ab iis, quae postea il- Vacuatio. lucent, quaeque ipsorum deliriorum veluti morem significant, nes de- etiam perquiramus. Bonae igitur post deliri a factae vacuationes, de quibus nuper satis a nobis dictum est , quales sunt lasegae eruptiones sanguinis e naribus, de quibus agit Gal. in 3. eautes.
lib. de Crisib. cap. 8. Menstruae item purgationes cum delirio, dc poli ipsum conspectae, quales observavit Hippoc. in Virgi'
106쪽
copio sudore apparuerunt, ex quibus, ut Hipp0e. meminii febre libera dormivit, ac plane mente constitit. Η emo, rhoides quoque delirium secutae, salutem Praenuntiant, qui, in 6. 'b. 21. Hippocr. meminit, hisce Verbis: Ex melano, bis in lanientibuo varices, aut norrhoidei, spe everint, instau'soLtio. Idem notant dolores Vehementes, assiduique in eo xis, cruribus, pedibuS atque manibus, qui sentiuntur, qui qu humoribus ad partes ignobiles, principibus relicti S, decurrenti bus concitantur, estque judicium, quod natura per humoruni transfluxionem molitur. De quibus Hippoc. de Heroph6hthscribens, ait: e) Octavo febricitabat, lien residebat, omnia int ιligebat, doluit se inguen primum, secuπdum lienem, deinde is utramque tibiam demigrarunt. Qui sane dolores etiam in uxore Epicratis d) non minimam partem Judicationis habuerunt. Et in eo, qui in Dealcis horto decumbebat H die decimo quarto plane delirio, decimo quinto genu atque tibiae doluerunt, ac deci moseptimo postea toto corpore sudaVit, ad mentemque rediit:& e vigesimo pedum dolores in virgine Abderae f) delirium
surditatemque deleverunt. Somnus in aegrotis delirantibus per petuo magni erit momenti, maximeque si ipse delirium sequbtur, ipsumque vel resolvat, Vel saltem minuat, de quo re Acundo b. a. Ubi somnus delirium sedat, bonum. Idque meri, to fit, quandoquidem cum delirio semper vigilia adsit, ab una eademque causa uterque fiat, si itaque a delirio somnus sit, signum est, causam delirii superatam esse: ac accuratius s0mnus a delatione in somnum, seu coma, seu cataphora, seu lethargo est distinguendus ; nam quemadmodum somnus b0'num lignum censetur, Ita quodlibet praedictorum 1bporifer0 rum affectuum, malum, eXcepto veternosb affectu, qui sista guine in cerebrum judicii futuri caussa irruente concitatur Dormire itaque aegrotos a delirio semper bonum, praecipu*
que si quiete dormiant, ut in Herophonte, gn uxore Epicrati Hi
107쪽
Cap. V. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEspor. 93 in Metone, a in quo a somno delirium resolutum esse Hippoc. observavit. Ex quo delirium a somno sedari semper bonum,
uti contrarium malum, nam somnus laborem faciens, ut in
Aph6rismis b) habetur, mortalis. Si insomnia quoque delirantiu bus conspicua apparent, bonum ad judicandam salutem signum esse in Coac. praesagiis e legitur, praesertimque in phreniticis, quod tamen, quanquam in Phrorrheticis d) scriptum s1t, imsomnia conspicua Phrenitidem ostendere) verissimum est, neque error a nobis committetur, si ita distinxerimus, insomnia conspicua, non turbulenta, sed quieta, bonum in Coacis significare, quod non nisi sedata in cerebro inflammatione, calore febrili, & motu humorum a vaporibus, ipsa conspicua claraque observentur, eX quo bonum semper creditur signum. Turbulenta vero conspicua, in quibuS aegroti eXpaVescunt, eXsiliunt, praeter id quod ex siccitate fiant, etiam inflammationem, febrilem calorem, & spirituum motum, atque agitationem denotant, ex quo in mente motis ab his phrenitis portenditur. Sed num
letuo deliriis sedatis, vel plane resolutis, bonum sit 8 illis
em omnibus, quae vel a somno, vela quapiam humorum transfluxione, ad crura, pedes, aliasque ignobilium partium, vel critica evacuatione sedantur, Vel resolvuntur, nobis, adfuturam salutem eamque praedicendam fidendum erit. At nunc ad deliria, quae exitium portendunt, transeamuS.C A P. V.
De morte a deliriis praedicenda. eliria, quae exitium aegrotis minantur, ex ipsorum dis- Deliria, ferentiis, tempore, in quo apparent, Virtute praelanguibest, atque aliis signis exitiosis, vel una cum deliri is, Velost apparentibus, dignoscemus. Phrenitica omnia deliria letha' mitiaturiust plerumque exsiliunt, ets1 omnes phrenitici non moriantur. unde Phrenitides vero omnes desipientias esse diximus, quas Graeci dignossm iotes, diriotes, atque Uaphodees Sc nostri feroces, tumultuosas, furiosas, ferinas, melancholicis, atque obscuraS, seu blan-
108쪽
principio, vel post feroces desipientias, Obse antur, δι illae cum nant, ut seperius dictum stii, Vel a sanguine, vela bile vel a bile pituitaque permistis, Vel a pituita putri reddita, ceteris
minus exitiosae creduntur, veluti omnium sunt exitiosissimae quae virium aut languore, aut hectica cerebri temperie con citantur. Ex quo auctor Pror t. I text. 3 . has Valde phre niti eas desipientias vocavit, etsi dixerit blandaS, obscuras, con trectabilesque videri. Harum proprium Videtur, ut cum silen
tio fiant. De quibus in a. coac. praesag. . sec. Ι. tex. 3O. In febribtas insanis vehementis silente aegZ0 1ed non etiam privato vo . ee, terebate. Cum his Vero triplex silentium observatur, unum quod a depravata mente fit, in quo aeger loqui potest, &phheni non loquitur, Vel saltem Parum ; secundum cum veternos lieis defiu affectu, vel exstitastione caloris nativi ; & demum cum apho pientiis nia, id est vocis, seu sermonis privatione, facultate animali x/piςK. oppressa, vel emoriente. aut Vocalibus instrumentis convulsis, aut interceptione Vocis materiae: desipientia cum silentio, voce integra, levi mutitatione manuum, pulsu languido , oculis ut dormientibus modo clausis, modo leviter apertis, a langu0 re facultatis concitatur. De quibus nedum in Prorrheticis, iit nuper meminimus, sed etiam in 3.coac. praesag. bjec. a. text. I 3.
lagitur: Tremulae,palpantes, desipientiae, phreniticae. Et d molimen te eum silentio non quiescentes, uentis oculis, vehementer spiri tum foras evocantes, pernicissae. Ac Gal. de his in Prorneticis dixit. Atque ob id assediis humorum, at febrium hecticarum, prava est, quas quidem, cum incipiunt constitui, vixsolvi posti ex illsite vero constitutas, absolutasque, fisi non amplius pol si,
demonstravimus. Praesertim ubi in ipsis affectus vetern0si calidissimum saevissimumque sequantur morbum, in veternum que, refrigerato Post inflammationem cerebro, aegros dela bi, sane est lethalissimum. Nam ut in 3. Prornet. docetur, insanabilia ea frigora censentur, quae calidis morbis contingunt In vehementi vero seu ferino delirio, tum propter humori malignitatem, tum propter immoderatam siccitatem non s0 lum silent, at etiam apbonoi, id est, muti evadunt, ut Her moZygi uxori, quae vehementer furens, dc muta obiit, c0β
109쪽
Cap. V. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE ROT. 9stio isse auctor Prorrhet a) tradidit. Quod etiam Hippod. phreniticolo & uxori Dealcis, quae in Leeio decumbebat o contigis se, meminit, & Gal. in a. Prorrebet. Si in febre apbonia, qua eo ut iso modo fiunt, demant in eam, quae cum silentio fit, reum sin, pernicissum. Quaedam Vero symptomata creduntur propria Posipi-Vehementissimarum desipientiarum, scilicet tremores, convulsiones, sanguinis e naribus stillicidia, urinae aquosae lucidae, tissimi manuum gesticulationes, & alia huju8modi. TremoreS ac rum pro- convulsiones non omneS phreniticas desipientias, sed tantum pria qui- vehementillimas, utpote ferinas, sequuntur, uti Gal. in I. Prorrhet. tex. 9. meminit, eXitiosasque emotiones sequi solenti Phrenitici vero prius tremuli ac postea comulsi mori, i., uritur. De tremore scribit auctor Pror . Q Hrenitieae Debe menter lectiones tremulae demunt. Tremorque, ut Gal. ait, soluin vehementissimas phreniri adessequitur, nemPe nervorum infirmitates, propter affethionis siccitatem, phreniticis diutissime insunt. Exsoluta autem virtute, tum vigiliis, tum motionibus multis, simul vero, & nervis supra modum arefata is, tremores fiunt, indicant enim vehementer ab assata bile cer bro irrigato siccatos nervos, atque ob id lethaliter se habere. De Pisistras in I. Prorrbet. text. 14. Mente ob melancholiam oberrantibus tremores superuenientes maligni. Et paulo post: text.
16. Phrenitici modico utentes potu, 'epitum tentantes, trem0- rem incurrunt. Atque etiam text. 19. cum dicit: Vacillationes mentis cum voce clangssa, linguaeque convulsones eum tremore, voces 0btremiscentes, mentis indicant alienationem, duritiesque bis
pericissa, & Gal. in text. ao. linguas obtremiscentes in his ob facultatis debilitatem apparere mentemque ex phrenitide Vaculantem significare, tradidit. Ex quo tremulaS Vocavit phr nitides in Prorrheticis, quae exstincta fere facultate oriuntur, quaeque cum silentio obsereantur. Ut enim phrenitidis ingra-yescentis tria silpervenire solent, silentium in ecitassi, tremor laa. in Vehementillima phrenitide , & convulsio imminente morte. At tremores lethales stiperveniunt febribus ardentibus, vel Vehementibus ab assata bile insaniis, quas ferinas & melam cholicas
110쪽
eholicas appellari nuper docuimus, quo fit, ut tremores, qui vel ante deliria, vel cum ipsis simul apparent, quandoque etsi ipsorum nulli, exceptis decretoriis, boni exsistant) exi
tium non praedicent, at quinimo saepe, perinde ac convulso nes , si1pervenientibiis febribus sol Vantur. Quare tremores le thales tantum observantur, qui deliri is, sive desipientiis, sit perveniunt. Non paucique in morborum Principiis trementes observantur, qui tamen non moriuntur. Ut Pythioni conti 1. iri scripsit: Neque omnibus etiam deli riis, at solum vehementibuS, silPerVenienteS eXitium portendent. Perbelleque hoc in 3. coac. praeseg. b) sec. a. sic scribitur: in suehementi phrenitide tremores m0rtiferi. Μeritoque Galenum in 1. Prorrheticorum dixisse dicimuS, non omnes phreniticos in tremorem finiri, cum solas phrenitides Vehementissimas tremor consequatur. Non tamen uti convulsioneS phreniticorum pr0prii exsistunt, cum multis ipsorum non superveniant, sed tantum vehementissimis, ac ferocissimis, in quibus tum vigiliis,
tum motionibus multis, VireS eXsolvuntur, nervique supra m0dum siccantur, atque arescunt. o fit, ut hi raro observentur, quando raro etiam phrenitides eae feroces fiant. Omnes vero phrenitici ante eXitium convelluntur. Convulsionesque omnes desipientiis stipervenientes, atque arefactis nervosis pasetibus concitatae, lenaales existunt. Vereque phreniticos omnes exitiosos desinere in convulsionem, affrinamus, uti in trem0- rem easdem finiri quod in I. Prorrhesic. text. 9. affirmatur)Galen. I. Epid. 0m. a. text. sa. ut falsiim reprehendit. Qu0d
in multis phrenitici S Hippoc. 3. Epid. text. 3. observavit, prae' sertimqtie in uxore Philini H, atque in phrenitico dx de quo stit. Seeundo die mane silie voce, febris acuta, sudavit, non internise sit, pulpitationes per totum corpus, n0cte convulsiones. Terti0 exa'cerbata sunt omnia. Quarto 0biit. Et de muliere Cygici e) decim' quart0c0nvulsi0nes multae, extremitates frigidae, nisil amplisi mentis comp0s, urinae defecerunt, obiit. Gal. quoque in lib. I 3 method. med. cap. 8. de iisdem dixit. Succedit maxime exit inli
renitidi, necJanatumi quempiam ita conuulsorum, aut ipse visi