장음표시 사용
171쪽
fuit bbservatum. Haec enim quinta die facta comatosa excitantes non sensit, VOXqlle, quae ei defecerat, non solvebatur, nee quicqam allevabatur, spiritusque aderat sublimis, qui per nares trahebatur, a quibuS, coma fuisse perniciosum, praeostende
batur. Coma itidem, quod non in principio, sed in vigore post
ealidissimum saevissimumque morbum apparet, est exitiale non minus quam ex Virium lan uore concitatum, quale in He mocrate fuit observatum, de quo Gai. et 7 3. ita habet :Reliquum ergo est, per refri rationem in ignem cerebri, aut facti, tutis imbecillitatem Hermocrati Coma induxisse die undecimo. Utrum autem fit horum, extreme sperniciosum. Nam infanabilia est elle demonstratum est frigora, cum calidis Morbis ac socis succedant. Sed quod virium imbecissitas facit, exitium proximum notat. Diximus aut cognosci hoc genus comatis ex Gal. in 3. Epid. c0m. I. text. 7. ex eo, quod ita affecti, postquam oculi conniverint, aut nihil prorsus aut parum dormiunt, sed vigilant, nec attollere tamen palpebras possunt. Demum exitiosum non minus esse coma illud constat, in quo, ut Galen. an 3. text. II. Comatosi sublatis oculis intuentur inconniventer.
Cujusmodi in congelatis seu deprehensis observatur, de quo ibi Gal. ait: Considerari autem convenit hunc in modum suspectiones etiam oculorum per somnum: Si quid enim candidae partis subapparet commissis palpebris, nec alvi suor aut medicamentum in causa est nec ita dormire consuevit, Citiosum indicium, klbastque admodum est. Quod facultatis mouentis palpebras exstinctionem Anificet. Quoci in uxore Theodori, ut eX T. Didem. text. a . b, apparet, fuit observatum. De qua Hipp. ait: Similiter oculi demissi ad infernam palpebram magis inclinantes rL de aestupide intuentes, albae oculorum partes pallidae , mortales. Hoc modo speelant congelati, qui astectus Graecis Catoebi & talepsis dicitur, seu Catoebo vexati, ut Gal. in Prorrhet. de quibus Auctor ille in 3. θλ scribit: cum sirium exsolutione cum
Vtoctas tum apbonios esse perniciosas. Ceterum eX comate licebit judicium facere non tantum ex ipsis causarum Varietate, sed ςxi m ab iis, quae praecesserunt, & una cum comate illucent, RIque ab iis non minus, quae postea apparent. Veluti a praegressis
Vide historiam iii Hippocr. lib. 3. Epid. AEgr. 2. P. 1O6a
172쪽
signis, ubi a longa vigilia, exempli graua, ex calidissima fictis simeque causa oborta, coma poslaa fiat; hoc enim esse lethcle signum, alias a nobis dictum est, quando nuper fuerit demon sirsitum, lethalia esse frigora, uuae succedant calidis siccisque morbis. Hinc Medici omneS colligunt Veternum a phreniti deesse exitiosissimum morbum. Quare & coma vigilias secutum, nisi criticum sit, perniciem ostendit. Eodem modo ex signis, quae ssimul cum ipso comate, bonis mali S, bonum malum que fiet judicium. Nam cum simul alia gravia symptomati illuxerint, graves affectus, simul & judicium erit difficile, ut quando comatosi sunt, simul etiam vigilant, qui affectus solet denotare haud parvam malignitatem; ubi etiam comatosi vigiles quoque do deliria loquuntur , quod judicium notasse Hipp.
in s. Det . a dicimuS. Cum vero cum comate etiam gravia iam promata illuxerunt, grave redditur judicium. Nam atastor Promrbet. ina. Prorr. b text. ST. ait: cima cum oculorum perversione, mnium e & in lib, Ι c0mment. S. text. 32. 8 33. Ga 0rum praesagior. 0 qui comate oppressi, ab initio ea juda mi leviter, urinis codictis ardentes circa Iudicium refrigescentes, brevibus intervallis ardore redeunte, torpidi, vpres. comate, convulsione subinde capiti, per niciosi habent. N eque mirum, curn concursum notet multorum
lenialium 1ignorum: di insequenti ait M. Somni similas iis, qui comate laboraui, , perfrigerationes teriales. Sed hoc erit in febri ardente intelligendum, in qua aegri intus uruntur, exte rius algent, in quibus coma semper perniciosum erit. Ab iis vero, quae Postea sequuntur, probe quoque sciri potest, quid ipsum coma mali portendat. Aliquando enim criticum esse
Comata ostenditur, cum ipsum bona aliqua evacuatio sequatur, aut alibquid eri- qua eXcretio. Proprium vero comatum esse videtvi , ut criticetice so- parotides futuraS sbleant portendere, de quibus in lib. s.c0m. I
drio d0lentes, pauca vomentes, is aures abscessus habent. Prius au tem tumures circa faciem cum comate. Aliquando vero purgati0'nem per alvum; de qua etiam in eodem libro f) legitur: Qui Coma te pre si, labore 9 Disitudine fracti, obsurduerimi, erumpente alast,
feci. 3. pag. ro8s. & sparsim iii historiis AEgrorum illo in libro expositi . b Lib. I. text. 89. HText. 18o. d Text. 18 I. o Text. 183. f Text. Ita
173쪽
Cap. I. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. 119 bra de iciunt circa crim Due juvat. Auctor Pror ei. a lib. 6. Core. praef. c0M. I. NXL 33. blib. I. text. I. Sidit,stidassanguinis in comatosis e e stibales: idemque significant ceterae aliae omnes messe eVacuationes, & omnia mala symptomata: si enim talia post coma illuxerint, judicium erit periculosum, veluti si in comatosis succedant convulsiones , deliria, aphoniae, a tetates, dolores Viscerum fortes, atque alia, quae nedum non bona, sed quinimo apprime perniciosa exsistunt. Atque his claudatur sermo de Prognostico a somnis judicando susceptus.
C A P. I. uantum ad praedictionem regnitio motrisis facultatis Meteis conducati robe cognita firmitate, imbecillitatem facultatis ratiocinatricis, atque ab ea quoque modo, quo praedicendum sit in aegrotis, Pe specto, restat , ut tantundem quoque in motrice laboremus. Cujus quidem facultatis cognitio ceteris ad prognosin non minus est utilis. Hanc vero recte valere, & ro- , denotant partes corporis, ubi recte ac se- Πdum naturam moventur ; & impotentiam seu imbecillitatemst mones diminutae , aut vitiatae, aut prorsus sublatae declarant. Lit vero moti ficis actio laesa, qua imbecillitas facultatis digno- Motricis istixur, triplex .: quippe aut imminuta, aut sublata, aut denique facultati Vitio quopiam affecta. Diminuta haec facultatis adtio in senibus mst line observatur, qui sane caloris innati defectu segre partes ς poris movent, saepiusque in his part ob eam causam tre- dictio muni. In res blutis & congelatis prorsus tollitiir ; Vitiaturque nem. in
174쪽
in convulsis & epilepticis. Partibus itaque corporis secundum naturam admodum se habentibuS, facultatem recte valere, r6. boreque non carere, scimuS, quod in morbis perpetuo bonum sit, licet ex hoc solum non debeamus judicium de morborum eventu facere: sed tempus expostulat, his Praemissis, ut sigil latim praesagium ex singulis hujusce motricis facultatis sym promatibus persequamur, a decubitu aegrotantium exordientes, cum ex ipso motricis facultatis robur atque infirmitas maxime nobis innotescat. CAP. II.
De praedictione ex imbitu j primo de optimo, qui salutem praesagit futuram.
n. sis Hecubitum in aegrotis motricis facultatis potentiam ac infir-iu, quid ita mitarem, seu debilitatem omnium maXime ostendere, ne- in aegro- minem Medicorum latet; ix merito sane ex ipso decubitu positi nQῖρῖ- sumus, quanta ea sit facultas, conjicere. Μonis enim, qui in decubitu fit, a duobus quidem pendet; a facultate quidem membra movente, atque ab iPso quidem corpore, ejuSque membris per semotis. Hoc in cadaveribus spectatur, dc moribum dis, qui ex gravitate deorsiim moventur, illud in recte valentibus, dc in aegrotis ad sanitatem inclinantibus. Recte sine
Diocles dicebat animalium corpora τοῦ τις -- του id est ex ferente dc ex eo quod fertur , constare. Nam anima quidem seu virtus ipsa est, quae fert; corpus vero id, quod fer tur ; hoc naturaliter deorsum movetur a gravitate, illa sui stim de- otium, ante, retro, in latus movet ad arbitrium, aut quasi suspensa in aere membra continet, dum musculos contrahit, tendit, sistit, ne proprio de elementari motu deorsiim delabantur. Ubi itaque corpora ViX moVentur, comeriuntur, eriguntur, sed prae gravitate facilius deorsum delabuntur, nobis significant facultatem animalem majori ex parte esse exstinctam acres tu tam. Hac enim integra exsistente, nihiloque diminuta, corpor facile quomodo libet ab aegroti S moventur,convertuntur,erigurintur, brachia, manus, caput in aeresiistinentur, atque hoc est Vi Vere, seu Vita, quae eatenuS est, quatenus apima ipsa corp0ri firmiter copulata manet, qua disjuncta a corpore mors succedit,
175쪽
CAp. II. De PRAESAGIξNDA VITA ET MORTE AEGIOT. 161 seu interitus. Ubi itaque plurimum ipsa anima in corpore valet, optimos decubitus spectamus, eaque praelanguente, pessimos. sed age de bonis modo agamus, dc quomodo in acutis morbis Decubi ab ipsis liceat praesagii rationem habere. In 7. ac. praef. a sec. a. tus quia . scriptum est, optimum esse decubitum, veluti quis sanus selitus fuit decumbere. Neque mirum, cum ii, qui gravi morbo laborant, non possint eo modo decumbere, ut antea per sani talem solebant. Fracti viribus supino decubitu oblect antur, dustentis cruribus, ac brachii S jacent, inquieti ac anxii in uno decubitu consistere nequeunt, nullamque formam decubitus servant. Delirantes seipsos foras e lectulo projiciunt, pedes ac etiam pudenda nudant, aliquando prosiliunt. Moribundi prae facultatis impotentia ad pedes deorsum delabuntur. Quare de- cubitus , qualis fuit per sanitatis tempus, seu qui sanorum sit similis, merito optimus erit, dc significat aegrotos non vexari maligno, aut periculoso morbo. Quem Hipp. quoque Prognost.b text. 16. laudavit, cum ita dixerit: ita cubare ut s Iolent,saluberrimum es. H 0ptimum vero est, ubi corpus, quod laborat, facile convertatur, assurgendoque alacre sit, decumbat, ster, membra sestineat. Haec enim actio prompta ac expedita nervorum robur, spirituum copiam, & facultatis animalis inregritatem denuntiat. Atque hoc est, quod Autorpraesag. Core. M lib.
.se . I. text. ao. ita habet: cinverti autem facile agrum Oo
tet, alacremque ele, dum se attollit, exsurgitque. Hipp. vero in primo Progn. H sext. 16. de optimo locutus, ita habet. Cubantem ogendi aegrum a Mediso oportet in latus dextrum aut miserum, sic manus, cervicem θ' crura paululum reducta habentem se omne corpus molliter positum t ita enim plerique bene vasentium clibant.
At ita cubare, ut sani solent, siluberrimum est. Ex quibus
colligitur tria ad optimum decubitum expeti, Primum ut aegroti in alterutrum latus cubent, quod sane, ut quando Gal. docet in commento, talis decubitus indicat robur faculta-xi per musculos firmantis corpus; veluti debilitatem ostem
dit, ubi in latus aeger cubare nequit. Secundum, ut manuS, cer-Vicem, dc crura paulum reducta habeat; hoc enim consuetum
176쪽
plerisque beneValentium est. Tertium, ut corpuS molliter post tum jaceat. Galen. vero in primo libr0 de Humoribus text. a . ait, ut totum corpus non siccum, sed blimidum st. Non ut pii tant aliqui, quod corpus omne seque calidum mollequc esse debeat, sed ut recte Galenus docvit inprimo Prognosticorum laco citato, quod secundum declaret, quippe corpus aegri debere
manu S, cerVicem, cruraque paulum reduct a, minimeque ina
moderatius aut reducta aut extenta habere ; & quod intensa sicca omnia videantur, propterea laudavit corpus molliter positum, id est, ut non siccum, sed humidum.
od Galenus in Comment. ita eX'essit. Igitur immodici limbitus , extentis admodum nervis, viciunt, quomodo libro de motu muscul.jam definitum est. Qui vero inter habitus immodicos in
cidit, nequaquam intentuS est; quo circa talem vocavit m0llem, quia corpora molliora intendi non sblent. iam rem clarius quoque declaravit in lib. I. de Hum0ribus c0m. et q. o- circa oportet, ut ipse consulit, brachia, & crura parum redu- es a esse, ut totum corpus jaceat extra figuraS eXtremaS ; eXtremas autem figuras intelligo, in quibus longa extensio aut flexus, sive artuum, siVe spinae sint, quae nervis stipra modum extentis fiunti Atque hi sitiat optimi decubitus, qui cum aliis bonis signis salutem praenuntiant. Nunc ad signis antes contrarium declinemus. CAP. m. De malo leubitu in acutis morbis, exitium denotante. D.etibi malum omnem esse decUbitum, qui recte valentium non tu; qui est simili S, ex praemissis cognoscitur. emadmodum nam ma- etiam dictum est, optimum esse, si quis aegrotiis alacriter assurgat, aut inἹectulo conVertatur, quod vigere facultatem ani' malem , motricem appellatam, indicat; ita si eum labore, & gra vitate movearur, praelanguidam ostendit. E X quo in Coacis prae sagiisM . lib. sedi. a. t t. a I. legitur. Aigravitas totius corporis remanuum ac pedum mala est; praesertimque non oppressis musculis
plenitudine, nec subita aliqua Vacuatione aut occasione mani'
festa praegressa. Cum gravitate Vero hac, quae motricem laesam
177쪽
na t. aa. trisuri j ungues,' mors est iu propinquo, quod gravibias corporis animalem defecisse facultatem, & lividitas digito
rum, & unguium, calori S cons Picuam, qui a corde manat, exstinctionem significet. Damnatur quoque decubituS Propterea mp Decubinus ab Hippocrate, qui extremas figuraS ostendit, Uuod in primo Prognosticorum text. b) Ι . ita expressi t. Supinum vero cusiare minibus se cruribus extentis, minus bonum est: sed in Coacis 6 rectius ἰά,'
scriptum est, bonam nun est. Et Galen. in comment. dixit, talem habitum Jacentibus omnino bonum non esse, idque vel etiam ita esse, ex Hippocrate demonstrat, cum ipse dixerit ibident, si vero proclivior fuerit, &subinde ad pedes delabatur, majori cum periculo est, tanquam enim praedictus habitus cum periculo sit. Hunc vero decubitum, Galeno Vissem est, neque ad sanitatem, neque ad mortem pri edicendam, virli insignem habere. Ceterum non dessent, qui cum putent iupinum decubitum
esse bonum, & primo, quod ingenti labore fatigati eo decubi
tu maXime recreentur ; quoniam omneS musculi Thoracis enceptis) quiescunt, atque etiam, quod, supino corpore, in partem imam ac gravissimam, ceu navis carinam, homines procumbant; non minus etiam, quod resblutae vires animales non alio decubitu magis tueri possint, ac etiam ad excludendos calculos e renibus, e vesica, hic jacentis habitus conducat. At si hac ratione bonus decubitus vocetur, quis dubitabit etiam malum esse Θ Cum musculi Thoracis, ascendentis inter inspirandum, supino homine magis laborent, quam ipso erect o, aut alio modo decumbente. Hic etiam decubitus, si diu servetur, multos sturnam morbos vel etiam gravissimos parit, ut epilepsiam, incubum, mala pro-PRr lysin, atque apoplexiam. In supino enim decubitu humo--si xς , Vaporesque ad postremum cerebri Ventriculum omnium dignissimum, destillationesque facilius ad thoracem, atque ad
reneS deducuntur. At hoc modo nos non consideramuS, quatenus nimirum causi vel boni vel mali ad corpus esse possit, sedux signum sit ad pro gnosin faciens. Qua ratione Perpetuo dictu' HS significare facultatis debilitatem; omnes enim, qui supine jRςent, nisi sane ita consueverint jacere, debiles sunt. . Hic Ue-yψ decubitus, quippe supinus, aliquando est arbitrarius, S. fit prae
178쪽
mollitie quadam dolanguore animi, Vel prae maerore: ita ali quando decumbunt aegroti, aut prae accessionis Vehementia,
aut denique ex insigni vacuatione. In hi8 quicquam certi su pinus decubitus ad praesagium non habet. Ubi vero ab iis n6nfit, sed stipine jacem, manibus cruribu8que eXtensis, malum est; malumque itidem est, teste Hippocrat. in text. a I. primo promisticorum a , si crura cubantis supini admodum reducta di si ractave fiant: delirium enim significare Galenus docuit. Si
vero, ait Hippocrat. b) proclivior es , ac deorsum delabitur sit,
. inde ad pedes, nasori cum pericula es. Nos Vero dicamus, hunc esse exitialem decubitum. Pessimum Vero erit, ubi etiami ' corpus stipine decumbit, quas projectum cadaver, ita ut omnia membra postrata sint, caputque in pulvinar erectum reflectatur, aut sublato mento, quicquid est anterioriS colli, emineat, aut mentum claviculis contiguum sit. ProXimae enim mortis est argumentum. Soluta enim animae potestate graVe corpus in
dorsiim jacet, projectis cruribus & manibus ad pedes devolvi
tur, Vel exstante mento ix gutture caput in potieriorem par
tem recidit, vel quasi annuens claviculis incumbit Qtio sane decubitu in foribus exitium esse significatur. De quo GD lenus in primo libro de Humoribus text. 24. ita habet. Seire igitur nunc deIectionem appellari cum quis modo hominis viventis deeumbere non potest, sed tanquam mortuum inanimumque corpis deor a fertur Cum enim quis jacens ad pedes sibiabitur, ut Hippocrat. sensit, signium est virium ad eXtremam imbecillitatem perductarum; non posse aut stare, Vel sedere, vel exstirgere, est certe minus grave; sed dejectum esse modo inanimi c0 Poris, cum robur universiim est eX omni parte ex lutum, &Perditum, vel Erriphte, scilicet dejectum , idem in - sexto Epidemiorum e cum. 1 33. cap. q. docuit. Quem dej cubitum ad pedes, Galenc demonitrat in libro tertio de motumus Aram, exemplo cadaverum, esse eritialissimum; quod si corpus hominis mortuum sic inclinaveris, non enim neminimo quidem tempore manebit, sed supinum aut pronum statim fiet, quocunque graVitate Verget.
a) pag. 37. lin. 39. &ψ . b) Ibid. lur. 4ro o Sect. I. tex 9. ubi voce emine is utitur ad oculorum projectionem denotandam.
179쪽
Cap. III. DE PRAESAGIUNDA VITA ET MORΤEA GRoΤ. 16sHis addamus eos non minus perniciose se habere, qtit hiante oris his. ore dormiunt, teste Hippocria, prim0 Prognostr eorum a text. ao. inter
qui dixit: Si vero hianti dormiat ore, exitiosum est. od prae 40ym ς; 'sagium diverso modo expressit Auctor Iacorumprae torum by Nesis,. . lib. sec. T. text. 3O. cum di Xerit: lethais autem est et hiante ore' dormire semper is crura supini jacentis valde incurvata se recomplicata. Oris hiatus fit vel propter facultatis maxillam im
feriorem moventis imbecillitatem, vel propter ingens cordis incendium, aut eX utraque hac causa, Vel propter particularem resolutionem musculorum, qui maxillam inferiorem cum superiori committunt. Galen. in 7. lib. text. 29. Vero ait: multo majorem noXam significare oris hiatum citra semnum : de in secundo. de motu Muscul. capit. quarto , scribit: stipinum jacere& hiare, sterioris, aut ex lutionis, aut ebrietatis, aut ignaViae signa esse. Ceterum non minus perniciosum es , alios in delirio, Deeubi alios extra manifestum delirium , quod ex oratione intellige- tus mal tur, provolvere se ad margines lecti. ac primum pedes excludere, deinde quasi desurgere, corpus erigere, ac nisi cohibeam tur, vel excidere vel surgere. Ex quo obscuro delirio , ex hoc signa edito , Hollerius in Coacis praesagiis testatur, se qui com valuerit, vidisse neminem. Addirnus nos ex Hippocr. in eodem It primo prognosticorum H text. as. erectum aegrotum velle sedere, In acutis, malum esse , pessimum autem in peripneumonicis& 'pleuriticis. Hoc vero Hippocrates hisce verbis expressit: Si vero velit residere aeger in Go morbi vigore, in omni morb0 acint', malum , pelymum vero in pulmonia est. Qui pulmonia infe- iisti tur , ait Galen. in comment. ii dicunt sentire magnam in xhorace angustiam, dum supini cubant, residentes vero fieri spirantiores; decumbit enim ad spinam , per stipinum jacendi istbirum, pars in pectore thoracis, a qua pulmo arctatur, nec idoneum accipit aerem inspirando: per alioS Vero morbOS, quo' xjQS vigent id enim maxime considerandum est, tanquam non lix temere additum ) exitiosissimum esse, velle aegrum residere In ipso consistendi vigore. Amant enim tantisper, maXime Per Prisii, immoti cubare, & si quis eos excitat, conflictantur. Ita-qRQ Rrbitrare propter vehementem spirandi dissicultatem, aut
180쪽
iss PROSPER ALPINUS Lib. III.;
inquietationem, aut delirium, residere aegrum aggredi per concisistendi vigorem aegrotationis. Huic similis videtur decubiliis quem Hipp. in eodem libro bri text. 9. ita tradidit: Si Dei ο ntiris habeat pedes nec admodum calidos , ac massus , collum N erin adispergat inaequaliter, malum es ,1 fgnificat enim tuquietationem. In iis vero, qui animo molles sunt & delicato, quicquam cer ii non habent, cum hi vel etiam ex levissima febre ita decum bant: at in aliis scito fieri vel vitio oris Ventriculi, Vel propter virium imbecillitatem. Hoc idem in Coacis praesagiis b lib. 7.seo. a. text. a. ita legitur: At pedes nudos habere , manus, s quis non vehementer calidus sit, , crura disjecta, malum es ; anxietatem enim fgnificat. Sed de hac anxietate in sequenti capite nos a
curatius. Demum in Ventrem quoque aegroS cIlbare, nequaquam solitos ita dormire, malum este, scripsit Hippoc. c) delibriumque aut dolorem circa Ventris sedes significare: atque haec 'de praedictione ex decubitu malo dicta sint. Nunc de anxietate& inquietudine, quae decubitus est specieS, accurate agemus C h p. IV.
uid inquietatio, anxietas, seu jactatio in stetitis morbissigni et Cum inquietatio sit jactatio quaedam, quae ad motricem --
cultatem videtur pertinere, quatenus est motus depraVa tus seu vitiatus,idcirc9 de hoc quoque symptomate ad praesagium nos accurate agemus, etsi de hoc etiam in capite praecedentiquaedam attigimus, non inutilia tamen ad praedicendi nostram methodum haec quoque e issit. Ceterum inprimis quid p rinquietationem Medici intelligant, quidque ipla exsistat, atquψInquieta. st quibHS fiat causIS, nos cognoscemus. Datuor vero nomi tionis *- na synonima, cum in Prognosticis num in Prorrheticis, in alii 'nonining omnibus libris Hippoc. ad praesagii rationem facientibu , leguntur ', quippe anxietaS, inquietatio , implaciditas atquζjaetatio. Idemque haec singula significant tamets1 anXietudi nem ad respirationena laesam, quippe ad frequentem ac inor dinatam, attinere quidam voluerint, tamen ad decubitus figurram ι0 Pag. 37. lin. 43. b Τext. 497. H Prognost. pag. 37. lin. 48. SCψὴς