장음표시 사용
81쪽
Cap. XIII. DE PRAESAGILNDA VITA ET MORTE AEGROT. 6 natura adhuc etiam est in principio, utpote quod nondum
morbum alterare, dc concoquere coeperit, quid spei ad salutem erit Z Ni natura sit Praerobusta & morbus mitis, certum exitium praemonstrabitur. Sed his de statu morbi praemissis, Natures nunc ad naturae statum redeamus, qui si cito sit futurus, fa- euitate valida exsistente, breVi salutem certo ostendet. Nam morbos habere celerem statum, nihil quidem aliud, quam brevitatem, i securitatem, teste Hippocrate, significat. Itaque gium iuin iis humorum concoctio cito incipit, & cito absolvitur, δρ morbis. quo citius incipit, eo citius perficitur. Optimumque est in omnibbus morbis Medicos signa coctionis observare, haec enim numquam, ut Galeno Placuit, male apparent, at perpetuo salutem significant, atque eo citius futuram, quo citius signa illa co-gionis nobis illuxerint. De his Hippocrat. I. utilem. a) ait:
Octiones celeritatem porteadunt judicii, 'uritatemque salubrem. Et Galen. in θλ tertio de Cristas cap. 8. Neminem Oidilse imtereuntem , qui praecedentibus coctionis signis orsu habuisseti meminit. Do citius itaque haec apparuerint, eo securiorem morbum praemonstrabunt. Contra, quo tardius scilicet illa illuxerint, eo statum tardiorem, ac morbum difficiliorem, ostendunt; in morbo si quidem graviori, ipso crudo exsistente. tardissime ex longo antegresso principio ad statum veniente,
periculum est, ne, priusquam morbus concoquatur, natura
exstinguatur. Quare colligamus ex iis statum morbi ad praedictionem aestimari brevi tempore fore minus malum, quassi qui longiori tempore futurus est, ni morbus sit admodum Vehemens ac sympromatis naturam prosternens. Μ us malum quoque est, si sine statu naturae appareat, & quanto magis tempora naturae a temporibus morbi distabunt, eo periculosiorem morbum praemonstrabunt. Bonum itaque erit, ipsum morbi statum cito futurum praenosci, dc eo meliuS, una cum
ipso statum naturae: Optimumque in morbis ad prognosin esse judicabitur, si perpetuo ambo hi status quippe morbi Scnaturae simul procedent ac una moveri observabuntur. Atque haec de aegrotantium praedicenda salute ac morte, a naturae
82쪽
morbique vi ribus, atque afuturi status praecognitione, a nobis dicta sint. Quibus addamus, ea, quibus alii Medici Empiri 6 quasi modo morbos salutares atque exitiales dignos urit. CAP. XIV. Ex quibus morias salutares ae exitiales πο ulli eo serent.
Moibi Utsi praeter nostrum institutum videatur, non Velle omnia, salutares quae alii Μedici ad cognoscendos morbos parvos salutares, ac magnos exitiales Empirico quasi quodam modo cognove
dubie xunt , Prosequi; cum nobis satis ad illud assequendum ea sus
do e6g. ficere possint, quae nos dogmatice ex Hippocrate, & Galeno nossema- hactenus sumus prosecuti: Veruntamen ne aliquid omittamus, iux Em- quod possit hane nostram praedicendi Methodum illustrare ae ampliare, ea qdoque omnia, quibuS scio quosdam morbω . . vires adVersiis naturam dimetiri cognoscere, atque morbos exinde salutares & perniciossis animadVertere, accis Detius quoque cognoscenda & illustranda duximus. Morbu, Dicunt itaque hujusce praedicendi modi altistores, illum sortis & morbum fortem, ac perniciosum conjici posse, a virtute sive Idy60' natura profligata, a maXimo dolore, calore immodico, imibit, ι' quietudine, morbi dissicili tolerantia, mentis alienatione, siti immodica, vigiliis assiduis, magnis inflammationibus membrorum nobilium vitae necessariorum, eX medicamentis non ju-Vanti bus, copia humorum, turgentia atque ex aliis signis Mohhi causisque praVis. Et a contrariis. debiles facileque naturae ce-Hebiles dentes aestimantur. In his quidem virtutem seu facultatem uni
Si., pr MValidam cognosci, ipsosque Vel omnino doloribus vacare, R in ηδη - saltem levissimis, vel non assiduis conflictari, neque sis
bricitent, Vehementem calorem sentire, quietos que esse. ac facile morbum perferre, mente recte constare, immodica siti non ardere, neque plane eos vigilare, neque sbmno vetern0'so teneri atque si aliqua vexentur inflammatione, ea non sit magna, neque membrum nobile occupet, sed aut a visceribus
remoraS, aut ignobiles, neque principibus immediate servien'
83쪽
Cap. XIV. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGstor. 69tes. Qui morbi neque ingenti humorum multitudine neque
turba, ut illi dicunt, foVeantur. Atque demum, si ex medicamentorum usu quicquam fuisse juvatos observemus. Haecque signa salutaria statuunt, a quibus salutares morbos
ips1 praenoscunt. An Vero ex horum tantummodo accurata observatione in aegrotantibuS salutem ac eXitium praescire rect equis queat 3 In morbis acutis istud posse consequi non dubitamus: siquidem omnem morbum acutum, seu febris sit, seu inflammatio, vel aliud tale genus morbi, cum virtute, ut ii diu cunt, prostrata seu exsoluta exitialem es te, quis ignorat Zenim , ut nuper dictum est, Virtus praelansuida, naturam cum morbo pugnantem, non modo in pugna defecturam, sed jam defecisse ac occubuisse, significat. At per Virtutem omnes facultates intelligunt, quippe vita- Morbilem, quam bledici praecipue observant, animalem, atque na- ς iti se ituralem. De quibus alias abunde a nobis dictum est. Itaque ea, si1 omnes profligatae observentur a morbo, natura deVicta Vistute praemonstratur. Reliqua Vero signa, quae observant, scilicet debili. calorem, doloremque immodicum, inquietudinem, dissicilem
tolerantiam, aegrotΟS non dormire, morbum Principem Partem tenere, a multitudineque humorum aut turgentia essee0ncitatum, Vehementem quin etiam esse inflammationem, aut
febrem, nihilque adhibita medicamenta juverint, omnino esse exiti0sia signa, putant. Qtiae si una cum malis vacuationibus spontaneis observentur, morbum plane lethalem esse assii mant, 0mniumque certissime, uti nuper dictum est, viribus Praelaim
Mentibus, quando ab iis morbis non nis1 robustissimi evadere soleant. At ne haec nos signa ad judicandum fallant, singulah nobis quoque sunt illustranda, ac distines e magis cognosces
d)- Namque per virtutem prostratam, seu defectam, Vitalem secultatem praesertim cum iis maxime debilem praelanguescet i*mque intelligimus. Perniciosi enim ac maligni morbi conti- duo solent vires prosternere. Sed praeter vitalem animalis non minus arque naturalis sedulo erunt attendendae. Hae quanto ἡψbiliores evaserint, tanto morbum perniciosiorem sigia ficant.
84쪽
,ibibi in morbo appareant, malum morem den0tabunt, & quo piis
sortes vel ra vehementioraque fuerint, eo majorem atque maligni deseri
debilς. quoque morbum praemonstrant. Sed nunc de his singulis n6; id ς'g'' curatius. Dolores vehementes, assidue morbi sortissimi sitiat syri Α'4616 Ptomata, omniumque maxime Viscera nobilia obsidentes, s uribues. veXantes. quo merito Hippoc. insecf. . Apλ 66. dixit πιιm fortes dolores, malum seu care. Dolor etiam est ex iis
quae maxime vires reselvunt.'Quare magni dolores in omni bus morbis, tum ut signum, tum ut causam malum prae nuntiant, iis exceptis, qui critice aliquando in aliqua partium ignobilium, & remotarum a Visceribus excitantur.' Dolentes namque pedes, Uigentibus morbis, quo temp0re non raro dolores aegrotoS imadunt, Vel etiam ab ignaris inu
lierculis laudari solent, morbum in pedes nimirum decumbere putantibus. Qui etiam dolores nou sentiunt. ut Hippocrates insect. a. b. 6. docet) pessimo m0rbo vexantur, ii enim, A ealores deliraUt, vel in ipsis facultas exstinguitur. De calore itidem volt ementi magni morbi explicantur, sed quandoque a praevblida natura fit, ideo accurate distinguendum erit, an ex morbo, an eX natura, ut dictum est, forti fiat, & an in tot0 vel in parte aliqua corporis sit, rursiumque an internam vel eXternam occuPet partem, atque an in extremis quidem parti
bus, aut in visceribus sentiatur. De his Hippoc. a) in Progas. te v. q. ita habet: Si vero caput, manus, ac pedes frigida ut, ubiου venter j latera calida sunt, malum est. Et in ject. q. 'bor. ψi In febribus nou intermittentibus, si partes exteriores frigidae, is teriores urantur, , stim habeant, lethale. haternarum partium
insignem caliditatem a magna inflammatione viscus aliqu0d, vel aliquam eX internis partibus occupante, concitari Gal. d0. Quae Vero vel etiam est vehementissima caliditas, occupans ei ternas ParteS, atque a Visceribus remotas, magni sane vehemen
iisque morbi est indicium ; non tamen exitialis. Uinimo in istbribus continuis, si in parte exteriore ac longinqua a Vis Q bHS, Veluti si int crura, brachia, dc pedes, vehemens calidii)i concitetur, Optimum erit signum. in toto vero corpore V hς
85쪽
Cap. XIV. DL PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. 1 mens, assidua, diuque durans caliditas corpus colliquar. Saepe Vero Me ci decipiunt ir a putridarum febrium miti ac leni eblore inlcute obserVato. Etenim cum natiara opprimitur ac fere humorum multitudine suffocatur, quo calor nativus alioquin ardens sese exinde intuS. contineat, nec foraS moveatur, partes corporiS eXteriore8 Partim calent. Has febres aliqui fumantes magis , quam sitffocanteS appellant, quod in ipsis non
fiamma, seu ardor calorVe , foraS Per curiS meatus moveatur,
sed fumida potius neque ita urens exhalatio , seu fumus, uti in irae lignorum viridium Vel remere congestorum copia obruto dc suffocato pro flamma fumum eXcirari observamus, aut ubi ita natura deficit, ut nisi ex putrefactis succis calor accem sus non multus sit; neque ad curim copiose perveniat. De quo
scribit Galen. in libr. 3. Epiclem. cim. Ι. text. IO. Hermocrati Scasum commentam a : . Neque enivm septimo decimo accidit nities caloris ratione, se sola putredinesuccensis febriliter humoribus, aut veneno se putredinis causa, aut ob in nem visceris inflammmtionem intus cum sanguine nativo calore recurrente, sive retracto, aut a morbi vehementia , vel malignitate, in externis pari,
im corporis , remotis resoluta externae partesiarum calent. odin moribundis observatur. Inquieti vero j anxii sunt aegroti, Abita. i loco sare nequeunt, quique decubitum, ut ait Galen. in 1. de quietu-bumori text. 1 . ferre pri mi, sed formas mutant acta tur due, inaequaliter moventur, agniantur atque ouant. Quod illis contingit, vel stomachi vitio, cum praesertim os ventriS, ut docet Gal. in a. Prorrh. 24. a pravis mordetur humoribuS, Vel quibus in ore ventriculi propria quaedam molesti humo ris qualitas continetur, qui humor neque multuS su, neque in Ventriculi spatio innater, sed in ejus tunicis sit immer ius, atque etiam a longa inedia, ventre ichoribus Galeno ductore an . borism. 36. replero : vel a cibo intempestivo gr Vante, Vel a corpore v1rtutem gravante, aut a febre stabili α aestuosa & maligna , vel ab acrio1ibus virulentiisque himimoribus seitu turgentibus, serventibusque circa praecordia, Vel Rb insigni alicujus visceris inflammatione, vel erysipelare, aut
86쪽
denique ab infirmitate virium. Quare quandoque aegroti in quieti evadunt, quo tempore humor aliquis calidus vel adii, ad excretionem movetur, quod in iis obse a mu8, quos eris,
aliqua judicare debet. De quibus Gai, iv a. Pr0 beticorram M. haec habet: Namsi jωmitorius rigor ex i ai totione fiat, moribum solsit supervenientibus sudoribas, vel vomitibus commodis set also sub licta. Itaque hae inquietudines, quae stomaeh6 ei
aliquo humore laeso fiunt, morbum minime perniciosum e
notant: pessimaeque sunt, ab aestuosa febre stabili & pestit isti, ab insigni visceris inflammatione, dc ab humoribus viris lentis aestu turgentibuS ac circa praecordia fervescentibus Ohor tae, atque omnium maXime, quae propter. languorem virium excitantur, hae summe perniciosOSmO os praemonstrant. De his auctor Coacarum in I. libro text. a. ait: Quae cum refri gera tione anxietates incidunt, pessimae. Addamus diu etiam Α Mbh perseVerantes, nulla Postea illuc tante evacuatione. Idem seuebi tolli te de morbi dissicili tolerantia Videtur dicendum; nam inbuerantia. bum non facile tolerari, inquietudinem significat a quam vela vehementi diuque perseverante febre vel maligna, vel a viro
lentis succis, vel insigni inflammatione interna vel denique virium infirmitate fieri jam diximus. AEgris igitur morbum non facile ferentibus, hoc unum speciatim nobis indicari vide- rur, quippe naturam morbo imparem viribus esse. Quod Hippocrat. in Prognosticis text. s6. b) de silpuratis ad exitium tendentibus expressit, cum dixerit bos non facile morbum ferre, A somno. , facile eos , qui sani futuri sunt. Somno etiam aegrotos b0no carere per multos dies, nobis fortissimi morbi Sc pernici0si erit
indicium, omniumque maXime perpetuae vigiliae, qu0dhτvireS resol Vant, cruditatem in humoribus augeant, in desipi entiam, & phrenitidem non raro aegrotos deducant, atque nos minus in eXItiales tremores ac convulsiones. Somnus perperὴρ
magni momenti erit ad salutem praenoscendam, si bonus nu
o Unde in loco ex Coaeis paulo ante citato δυσφορια legitur, quod ν' balana ab Authore nostro tanquam Anxietates expositum, sui te tam*ηeilem tolerantiam signifieat.
87쪽
cip. XIV. DE PRAEsAGIZNDA VITA ET MORTE AEGROT. 3iues,lisque sit. Nam Paucissimi aut nulli sunt, qui morbo vea xennir pernicioso, & probe, id est naturaliter seu secundum
ebnsuetudinem, dormiant. At dormientibus etiam non omniano fidere debebimus, cum eX iis non pauci sint, qui etsi sint m6ribundi, recte dormire Videantur. Sed hic, quod una cum Virium languore prodeat, a bono distinguetur, atque etiam,
quod nedum non juvat, sed quinimo etiam laedit. Quod fit
tanta affekione cerebrum occupante, quam neque somtius cli-
gerere , & consumere queat. Hinc Hippoc. in et Iib. Orf. 1. dixit: quibus in mortissemviris laborem facit, mortale. Si vero imat, non mortale. Alii Vero graVioribus somnis & longioribus utuntur, qui non inter somnoS, sed syporiferos portus affectus sunt adnumerandi. At de his in sequentibus libris accivi. rate scribemus. Magnas inflammationes appellamus, cum ex ipsarum vehementia, tum si fiant in membris principibus; eae omnes multum sitnt merito timendae; veluti parvae, atque in ignobili membro, parum aut nihil. Qiid laesae partis varietas A pari. Ad prognosticum faciat, alias dictum est. Cui noc unum addimus, partem affectam Vel principem, vel non principem tanti momenti esse Galenum docuisse, ut in acutis morbis humores malignos in principem partem recurrentes, exitium; & in
non principem ac ignobilem, salutem aegrotis inferant. Gravissi, mos itidem morbos esse ab humorum multitudine concitatos, . omnes indici itatuunt, praecipueque si multitudo humorum sit eorum, qui naturae maxime adversantur,.quos ipsa propterea difficillime ac tardi Isime concoquit, corrigit, aut a partibus affectis expellit, quales sunt bilis aeruginosa, usta, atra vocata, summe putridi ac virulenti humores. Non tamen ob id, qui ab humoribus quantitate paucioribuS eXcitantur, Omnes periculo vacant. Saepe enim valde exitiales observamus mor-b0s a pauco, sed tamen virulento humore. Cujusmodi fuit plue- Quaminitis, qua ille, de quo Hippoc. scripsit insertio sero Epidem. a quatuor diebus interiit. Hoc Galenus in libro sexto de locis lectis, exemplo cum ictus scorpionis seu veneni, perquam quantitate eXigui, tum seminis corrupti, quibus saevillimi mo
88쪽
bi & symptomata concitari 1olent, Verum esse demonstravit. Ex turgentibus etiam humoribus non minus graVes, di per Turgς - culosi morbi concitantur. Quando hi, praeterqHam quod tur ''nxing gentes periculum invehunt ne in Partem corporis principem irruentes, morbum gravissimum faciant, id etiam habent, ut EX ΤΠς' ipsorum mala qualitate morbis vim pernicialem addant. Medi d/ς'mςη eamenta etiam, quicquam utilitatis seu juvamenti non afferen utilitat.. tia, morbum usque adeo perniciosum, quem natura neque arte adjuta stiperare queat, praemonstrant. De quibus Hippoc.
gationes multos clendebant. Facta quidem tempore debito in acuto morbo sanguinis Vacuatione, aut per Venae sectionem, arit per malleolorum scarificationem, aut alio modo, 'aut mea dicamentis vel lenientibus, vel purgantibus Vomitorii S, aut due
ject oriis, purgatione, si aegroti nihil juventur, judicium rediaditur dissicile. Pravorum siquidem humorum crudorum, naturae minime cedentium, multitudinem significant, unaque naturam morbo longe debiliorem redditam esse, quae, priusquam morbum concoquere queat, succumbit. Hujusmodi vacuati0nis Hippoc. meminit in lib. q. Ap oram. 36. dicens: Febris tanti Drir superveniens, febre non deficiente , malum. Et in I., Prorrheticorum tex. I. si in bypocton rio febri refrigerata ardores relinquuntur, tum alias tum insudoribus, mali sunt. Et in iij. a. botexi. 27. Inquietatio cum surire, est mala, dcc. H Flammans quoque cum sudore facies in bis mala. De sputis in lib. I. Pro nosticorum t t. 71. M Omnes autem excretiones malae sauci quae πονδεδεα dolorem. Quae itaque juvare deberent, cujusmodi sunt medicamenta omnia, & non juvant, aut exitii aut saltem di ficilis judicii filiat indicia. Quod Gal. in lib. 3. Pror . tex. 3F. expressit, hi uic in modum scribens : Sanguinis eruptio non jud, cans, et rei mortaliis, vel judicatu distirilis, ita Dabr vel copia, tu a ui labrum, tum deIediiovom P tlim vomituum', vel quae Ar
89쪽
Cap. XIV. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEastor. sh f udieatu dissicilia: ρκα προ etiamin conorarium repunt, suntlisbalist. Alibi dixit lethalia esse, quae cum innis lethalibus, A iudicatu dissicilia, quae non cum signis lethalibus, apparent. Itaque hoc eodem modo remedia aegrotis nihil juvamenti,fferentia , dissicilis erunt judicii, & quae nedum juvabunt,
sed quinii no etiam aegrotos laedent, seii ab ipssis aegrotis in deterius mutantur, atque abelliat, 'e citium Priemonstrabunt, quod di crat. Nem a. Apae a. de sonino exp essit', cum dixerit: is in morbiis somnus laborem Iadit, nio, ta D: s vero Iaseri non mortale. Quo eX medici8 Praesidii S, quoe juvant aegrotos, salutarem sane morbum sagnificant. Idem ex omnibus naturae excretionibus juvantibus, quas cris es Medici vocant) judicari solet, quae enim juVant, selutare i ydem; & quae non juvant, dissicile judicium reddunt; atque qu e laedunt in acutis morbis exitium praenuntiant: omniumque certistimum, ubi aliqua signa prava illuxerint, cujusmodi sivit, in ardentissimis febribus tremores, conVulsioneS, refrigerationis extremorum cum ardentissima s1ti, deliria, atque alia multa, quae alias accurate recensuimus, atquς POiteriuS de singulis accuratius agemus. Atque haec de aegrotantium morae ac salute a naturae
morbique viribus, atque a fulliri status cognitione praesagienda dicta fuit, & quod hactenus de iis universaliter scriptum est, nunc in sequentibus libris speciatim, de singulis symptomatibus, quibus natura, tum robusta, tum debilis, adversiis m0rbum dignoscitur, agendum erit, atque his nostra praedicendi methodus abilvetur.
90쪽
MORTE AE GROTAΝTIUM. LIBER SECUNDUS.
C Α p. I. De quibus is toto opere fit agendum. υM in primo libro de . Egrotantium salille, ac exitio Prognosticum a naturae morbique cognitione pendere dixerimus, atque etiam ex quibus vires utriusque tum praevalidae, tum debiles innotescerent, plane fuerit d monstratum. Superest modo, ut de earust dem virium sortitudine, atque debilitate speciatim agamus. Ex his siquidem totum praedicendi artificium nobis innotescit, in ipsorumque accurata observatione conflastit. De hoc vero agentes, ab iis, quae naturam morbo vel im' parem viribus, vel firmiorem denotant, exordiemur. Itaque de his quae facultatum actiones firmas , vitiatas, diminutas , ac omnino exstinctas significare alias dictum est sermonem pri mo faciemus, & postea de illis agemus, quae nim morbos lar tes, exitiosos, tum debiles, salutares denotant, a quibus ad pax ticularium morborum, illorum inquam, quae hominibus est tilina inferre possunt varios eventus judicandos, descendemu In his vero singulis tradendis, ut orcline non careamus, quῖ' do nos ad dignolcendum prognosticum, singularum faculi tum actionibus, uti instrumentis seu mediis, utamur inprimi4 circa