장음표시 사용
91쪽
eirca eas actiones, Vel sanaS , Vel Vitiatas, vel diminutas, vel ne sublatas, quae ab animali facultate, S. secundo a vitali.asque demum, a naturali Proficiscuntur, Versabimur.. Sed remis grediamur, ab internis sensibus principium facientes, quorum cognitio, quantum ad ipsorum morborum eXitus praedueendos edicis conducat, ab iis , quae posterius scribemus, libquido cuique nostrum constabit. J C A p. II.
uid mente constare in morbis significet. Ad indagandum morborum prognosticum exordiemur,
nuper proposuimus ab actionibuS animalis facultatis, quae seduliatia imaginatione, ratione, ac memoria perficitur; atque ab iis pri- actionesmo, quae mentis seu Virtutis ratiocinatricis , robur & debilita- quaenam
tem, significant. Hae si fortes, firmae, ac perfectae, vires istius facultatis prsevalidas; si vitiatae, diminutae, ac omnino sublatae, Γὸ
praelanguidas denotant. Itaque multum interest, in omnibus ii, quid morbis actiones, quae vim hanc animalem sortem seu firmam ad praesa. signiscant, atque praelanguidam, sedulo cognoscere.. Hae nam- gium inque in cerebri mesis, exitium, illae suutem flaturam praenuim morbi . dant. Quae nos haust fallent, si cum ipsis facultatum aliarum actiones seque responderint, fit enim aliquando, cum recte tum
vitales, tum naturaleS vires Valuerint, ut em in aegrotis tu
betur , quae non raro salutaris crisis fit indicium. Ea quanquam Hippoc. in Setis. a. Apiar. 33. dixerit: in quovis λα; bo mmte confine , b bene se habere ad illa, quia cleruntur, bonum: Ni-Menti hilominus in multis morbis mentis constantia licet ex bonis si constan-gnis sit, nullo modo salutem praedicit, quandoquidem multi ex pleuriticis, peripneumonicis, anginosis, hepatis, lienisque, i,' i, , ac aliarum partium inflammationibus atque ex febricitantibus salutem
sine ulla mentis vacillatione moriantur. In septi Vero transVersi, non pra-ronum, uteri, cerebri, spinalis medullae, nerUorum, partium- dicit. que nervosarum juxta cerebrum positarum, aut quibu8 cerebrum maxime consentit, inflammationibus aegrotoS sanoSmente esse, non obscurum recuperandae salutis indicium existima- 'his sui xvr. Nullus etenim, aliqua supradi harum Partium eX Prae' morbis K 3 cipuis, optimum
92쪽
Mente constare quinam dicuntur. Mente
eipuis, vel multis simul inflammatis, prudens ste sapiens nihritur. Ex quo in talibus morbis aegrotos mente conliare obii
mum est, praesertimque si id cum aliis signis bonis appareti
scitu vero clignum cetilet ad hoc, ut distinguantur mente reri valentes ab iis, qui modo aliquo Vacillant, ut eos, qui mente constant intelligamus, Lepe enim fit, ut Μedici hac in re pluismum decipiantur, atque erreur, Putantes quosdaim viros prii dentes&sapientes esse, qui Vere delirant, i caliquos acillante, qui recte sapiunt. Mente vero hi constare dicuntar, in quihu, omnes voluntariae actiones plane firmae, seu illaesae spectanturae in ipsis obeundis partium' blitum decorum ad unguem seueva tur, nec non ubi interni sensuS recte atque secundum come tudinem valent, suaque munera obeunt. Vel mente denique cisa
stare eos dicimus, ut Galeno quoque Placuit, qui loquuntur, aguntque singula rationi consentanea. Sed de his nunc satis, insequenti enim capite istud nos accuratius scribemus. CAP. III.
uid sit mente non constare, qualibusque Mnis , cum praesens ,
mentis inconstantia , tum futura praenosiatur, b de deiuris- rum disserentiis atque causis. uemadmodum aegrotos in omnibus morbis mente c0nllyre, seu quod ad rectricis facultatis assiones pςrtine recte ac secundum consuetudinem se habere , bonum esse affirma' vimus; sic illos quovis modo delirare, seu vacillare, seu Π0β recte secundum confitetudinem sapere, malum fore ad saluo prognosticum signum , dicimus. Quo signo in acutis mae Us cipe exitium praedicimus. Ceterum ad illustrandani pri dicendi rationem , primo quid per mentis inconstantiam, secundo qualibus signis praesens inconstantia nobis innotescat,& futura praenoscatur , eXplicandum; atque tertio de stime' tiarum seu deliriorum di rentiis atque causis, non intimi accurate agendum, duximus. Qiiod itaque ad primum atria hmente non constantes seu deliros Galen. appellat, qui loquit 'tur , aguntque nihil rationi consentaneum, qui tamen, pqyrecte omnes deliros, seu mente aberrantes expressiste visu
93쪽
quando nedum eos, qui nihil agunt vel loquuntur rationi
eonsentaneum, at omnes, qui qui Pl iam tantum agunt, aut loquuntur praeter consuetudinem, etsi in multis sapientes, vitideantur, amentes, seu mente aberrantes, seu diliratares vocari oportere patet: duX etiam Primus Hippocrates, eX altera tantum rectricis facultatis actione laesa, delirium saepe cognoscit, ut is libis ecimis Apbori . a ex dolore quem non sentiunt aegri, dixit enim. Quicunque dolentes parte aliqua corporis, omnino δε-krem non futiunt, iis Mens aegrotat. Et in Prognost. 1 .fext. Is . b)ex solo decubitu. Iuventrem autem cubare, qui insanitate non est solitus ita dormire, quo tempore santu fuit, malum est, delirium enim, aut dolorcirca ventris sedes ignificatur. Galenusque etiam in 1. proriam. 6. a sola Guratione delirium dignosci tradidit. Et, in 'imo Progno Z. H ex manuum indecora gesticulatione, cunni aegri festucas colligunt, frustraque venantur muscas: ac non minus ex sermone, & responsione aegri; Auctor enim I. Proserbet. .d ait: Ferocem restonsonent in homine modesto, atque in feroci modestam, delirium significare, di garrulitatem in taci tur ηο, ue flentium in garrulo. Haec δι quam plura alia exstandexempla, quibus homines ex una raptum laesa actione deliri reputantur. Qitare dicamus nos illos mente aberrantes foret 'profecto dicendos, in quibus alia ex voluntariis actionibus
praeter rationem vel exsuperans, Vel deficiens ObserVatur, & te, eoν in ipsa selidum decorum non servatur, veluti si manus inde nossem, re moveatur, festucas frustra colligendo, aut muscas Uditur. nand0, Vel aliquod praeter consiletudinem, atque sine causa; ut etiam qui praeter consuetudinem, parum, vel multum, Vel indecore obscaena turpiaque loquuntur, verbaque incomposi-x', α non cPitantia; & qui tardius , quam necessitaS e Iulsti, respirant; aut pudenda coram altantibus denu-dint i vel eos deliros dicimus, in quibus sensitum defectus iminimo observatur, in animo inquam non advertente sensibiuium species, quae iis objiciuntur, vel fruitra eaS, quae non 'd sQns s ori iciuntur, sentiant. Ex quibus ii profecto dei stat, qui selitis sensibus, suae causa defecerunt, Vel iiS Pr32-
94쪽
tariis assionibus careant, Vel abutantur. Quae notae, aedes, rantium conditiones in Coacis praesagii S a cossc. pr.es .fe iteis. Io. a perbelle hisice verbis exprimi Videntur. sint θὸ Lipraeter conjuetudinem , telut iustitum, vemque vi, quomu cons et erat, aut contrarium iis , gres ri ut Musu tu is , tum , Nproximum dementiae. Qilae, iS igit u mutatis, in muli bus 4 in gestu corp0riS, in voce, sermone, in sensitum judiei, hominem d li; um , atque alium a seipso factum denotant. 8 4 nunc ad particularia magis in conit unus menti S signa accedaim,
squ0d eit caput secundum a nobis Propositum; illa in merio
in on' responsonem in homine composito is modeso, atque in feroci V is molstiam, delirium Agyificare. EX a. lib. Pror liet. digitis. ' nuperesime meminimu8, ct a pectum audacem, atque ferocensimna. esse phreniticum. Idem quoque significatu ab aegrotis dolore nori sentientibus, atque lingua .exustis nihil sitientibus, vel exiguum potum exposcentibus. Nec non pulsu hypuchos driorum cum frequenti Oculorum Obtuitu. Uod & oculossiiblimes, atque instabiles denotare Gal. in I. Progas. M tradi
dit. Esdem quoque modo ex decubitu in Ventrem praeter c0Fsuetudinem Hippota is eodem Iib. I. Proguost. tex. 23. a . 4 dblirium notari dixit. Et Gal. V Commeiat. idem testari supiissicubantis crvi a admodum reducta, di traictaque, & ins0litussidentium stridorem, qu Id ibidems Hippoc. docet, necn0nia summo morbi rigore aegrotos velle residere, atque nupri commemῖ cataS manuum gesticulationes, quippe ad os mandi ferri, aut festistra se Ot 8 muscas venari, festucasque colliger', aut de veste pilo3 evellere, aut de pariete stipulas carpere, hii in Oealcis us Ire, qu .e in Leio decumbebat, Hippoc.g o servavit. Deliranti S etiam non obscurum sto num erit, moderit aegrotos , Omniumque maxime mulieres, allidentibus dev0r '
95쪽
Cap. III.) PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGgor. 81uudore pudenda sine causa nudstre. Quod & respirationem
G, sim ex intervallis editam significare tum Hippoc. in Pro is a tae respiras cap. s. tum in 3. Epidem. b)diit. 3. 19. docuerunt. Idem notat PalPitatio hypochondrio
nim, non minUSque aegrotos non agnoscere familiares, ex
Coaeis praesagiis o delirium testatur. Atque in I. o. praesag. fle. 1. linguas d) Vocesque Obtremiscentes , frequentem f) sipui tionem, urinasque mingi in non recordantibus, mictas H prae rubras esse cum sublimi. Vocem item i) clangosiam, linguas h) demsas, vomitus h aeruginosoS cum surditate, tinnitus m) aurium in aeutis febribus, dolores n) circa umbilicum palpitantes, atque ο)laterum raros dc p) cOXae occultuos, cum urinis si ispensionem elatam habentibus, ipsasque q) urinas aquosaS, albas, cum suspem sto, elato, rotundo, & capitis dolore in turbulentis, vigilibus que mentis aberrarionem indicare, quemquam in Hippoc. δρGalen. scriptis Versatum, non latet. Auctor Prorrkr addit; Eae somitu fastidioso, vox clangosa, oculique concretum pubsistulosum habentes in Oniam Hundunt, ire Hermozygi uxori, quae Cebementi insania acute correpta, muta obiit. Et insequenti textu ; Si in ardente febre aurium Pnitum cum eat, ne scierit provenerisque in naribus gravitas mente ex melanthesia aberrant. Gal. etiam in s. de Ac. assis. scribit: phreniticis delirium non subito, sed paulatim fieri, neque affatim quiescere, ipsimque praecedere solent interim vigiliae, im terim somni turbulenti, cum manifestis imaginibus, a quibbus clamant nonnulli, & exsiliunt; aliquando oblivio irrationalis accedit, ita ut aliqui, cum VaS ad mingendum tenuerint, mingere non recordantur, aliqui cum tumultu insolito ac temeritate, ut nuper dictum est, respondeant, cum
96쪽
antea suerint mansileti, ac mites; patruo item potu utuntiis. Respirationemque habent magnam atqHe raram, atque do ' let iis nonnunquam occiput, pullus parVὶ sunt & duri. Curi vero propius ad phrenitim accedunt, Oculi apparent vehemen ter squallidi, lachryma in altero oculorum acris, lippitudo venaeque oculorum sanguinis plenae cernuntur. Item sanguini, stillicidium e naribus fit, quo tempore nihil prudenter respou dent, floccos evellunt, festucas carpunt, febris aridior, sequi lior, sine' ma is murationibus uni serini S, ' lingua salebr6s & aliquando surdastri, aliquando maesti, ViX quicquam respondentes, dolorificumque non sentienteS. Atque haec si
o na ad dignoscendos mente non constanees seu deliros, n6hi; Dόllhia Lsticiant.' Ex quibus multa delirarilrOS aegrOS, seu mente casu futura ex ros decernent, uti Vigilia, quae sepe delirium antecedit: ut qui h*β a. Prognost. a Hippoc. meminit: Utrumque enim quippe tum . illam, tum delirium eXcalfacto aut eXsiccato cerebro, excitati
uisu l& Gal. in lik q. depraesag. ex pulpitiu prodidit. Somni etiamnum
porten. turbati, atque illinultuosi, conspicuique a quibus aegri claduntur. mant, eXsiliunt, suturi delirii si int praesagia: de quibus in Coacis praesagiis b) sec. a. text. 8. Tribulentae, fer0cesque excitotiones e somno delirium adferunt. Aurium quoque tinnitum, a sonitum insaniam saepe praecedere Auctor Prorrhericorum 6 me minit, non minus, & silrditatem, M si praesertim cum urinis appareat habentibus stispenssionem elatam ac sublimen. Oblivi0nem quoque saepe ante phrenitim manifestari, Galenusto, de lac. lectis, ut nuper etiam meminimus, prodidit. I 0 lor item capitis vehemens, & assiduus in acutis febribus de lirium portendit, praesertimque in auribus qui observatur, e Hippocrate in 3. Prognosticorram. e) Nec non si dolor cum prae
tordiis revulsis appareat, de quo in Coacispraegulis sest. 1 .le; Capitis dolor in acuto morbo, praecordia resul s sedem se fit non e fluet, in pbrenitim procedit. Non minus & vigilia cum styi rium sonitu vel tinnim, vel surditate, ni harmorrhagiam in dicaverint : Eaing secundo Prorrhaticorum, haec quoque Una servata delirium praenuntiare, ita legitur: quibus alan
97쪽
Cap. ΙΙΙ.) PRAESAGIENDA VITA ET MORTE A cstor. 8adis; Dstudo, capitis dolor, stis, vigilia, obfuritas , imponi
fis fuerit, ut hi meme moveantur, spes est. Dolorem capitis asib duum ad praenuntiandam dessipientiam maXime facere, testatur Auctor hyri septimi Didemiotrem tex. IOO. a Item dolor hypo-eh6ndrii non raro fit delirii nuncius. Dod in muliere b) trim stri foetu gravida fuit: Observarum, idemque significat palpitatio, nec non qui circa Um ilicum continuant in morbo acuto dolores, ea; tertio Epidemioru Pic . Idem dolores in ignobili parte exorti, qui occUltantur fere continuo, ex primo Prorrheticorum sparsim: in eodem libro M scribitur: Rari in his laterum dolores delirium Hiendunt: secundo libro. Si quippiam in urina sublimepetierit, occultato c. ae dolorh, delirium portendit, quae circa aurium sonitus talia ea fi mi , quod Hippoc. f) Larissae calvo vidit accidisse , cui occultato femoris dextri dolore statim delirium accidit. g Lateris quoque dolor in pleuriticis, si1
absque ratione eVanuerit, portendit delirium. Non raro , &sputa rotunda, ex Prorrheticis b) frequensque sputatio sine causa idem notant, & Hippocrates in s. Aphoris. 4O. ait: seu, buselinque mulierabus V mammas sanguis colligitur, furorem gnis at. Et in quarto libro Aphorism. a. Galenus urinas albas, lucidas, idem portendere tradidit, quod & turbidae in acutis morbis minantur, maXimeque in turbulentis, & vigilibus, habentes, ut alias dictum est, sitspensionem elatam, ex secundo libro Prorrheticorum i) tex. 28, 3I. . Pulsiis item in alii S. atque in Hypochondi iis, magnaque & rara respiyatiostprimo Prognosticorum. Et in Prorrhesticis haec de his quoque habentur : Iuacutis morbis dolorosa io faucibus gracilia, pusilla, strangulantia,
sitque cum aeger biaverit', non facile os tum cogere tum claudere mentis alienationem portendunt. Vomitus m etiam aeruginosi, seu
Virulenti cum capitis doloribus alliduis, vigiliis, surditateque, certa delirii futuri, tum singula ipsorum per se sola, tum multo magis omnia, & ipsorum etiam quaedam simul in febre ac L a ta
98쪽
ta conspecta, si int indicia. Atque ex his si itura deliria praesen tiri, ac portendi dictum cum sit, nunc deliria in stias specie; at que differentias distincta spectemus, non minusque ipsoruri causas. Quibus quidem nefectis impossibile profecto Vide
Mentis tur, nos, delirantium Prognoun recte. assequi posse. Nomin instin ' autem non constantis mentis' ut haec aggrediamur nos meu st*nxi' aberrationem, vacillationem hallucinationem, amentiam
n insaniam, desipientiam, deliri Iim, atque Phrenitidem com
S unde. PrehendimuS, non constanteSque mente aegrotos hisce nomi
nibus intelligimus. Quae affectio symptoma maxime est ratisi cinatricis imaginatricisque potentiae. Haec enim potentia, ut docet Gai Iib. de disserent. BM 3. Vel est deficiens ejusque motus est imbecillus, uti in Coma, & Lethargo; vel
est resoluta, ut in cataleps, carou Vocato ; Vel denique est vitiata, ubi ejus motus praVus erranSque exsistit, uti in deli rio & phrenitide. Eodem modo de ratiocinatrice, nam vel ipsa quoque est deficiens seu diminuta, seu aliqua in parte resoluta, quae morosis δc fatuitas dicitar; vel omnino resoluta sub lataque, quae amentia Vocatur: vel denique Vitiata, ubi ejus motus depravatus erransque exsistit, quod symptoma delirium quoque appellatur. Accedit etiam haud raro, cum his duabus laesis potentiis, memoria iisdem vitii differentiis laesia. Aliquando in mente aberrantibus sola imaginatio laedi nir, aliis illaesis, ut Galen. lib. des N. dig. cap. 3. In Theophilo observavit. Et aliquando ratio λla, illaesa tum imaginatione, tum meh10rist, quod phrenitico contigisse in libro nuper allegato Galen. memoriae prodidit. Plerumque vero utraque tum .imaginatio tam ratio vitiata simul deprehenduntur, ut in iis, qui cum deli rant, imaginantur ea, vel quae non simi, vel ea profect0, o .. sunt, non imaginantur,. observamr; loquunturque stonii 4 ἡ rationi ac imaginationi consentaneum. Dividunturso OmneS mente non constantes in eam, quam pr0pri serentia. amentiam, insaniam, ecstasin, desipientiam, mentis aberrario nem, Vacillationem alienationem vocamus, δι in eam, quRMGnaeci paraphrenesn & nostri delirium dicunt, atque tandem phrenitidem. am Gal. cum. Hippocrate ab aliis desipiensii , quod cum feore fiat,. distinxit: De qua in secunda, de s
99쪽
Cap. Iss. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEG or. 8seuisis cap. 7. Nominantur autem eX hi S, quae quidem cum febre sint, phrenitides, quae sine febre fiunt, insaniae, Graece manii. phreniti. Quae a deliriis perpetuitate delirationis distinguuntur, nam etsi deliria seu paraphreneses cum febre fiant, non tamen simi perapetua, veluti de phrenitide dicitur. Gal. quidem multi S loci S aD disse,an . firmavit Hippocratem Vocare eos phreniticos, qui perpetuo
delirant, uti paraphreneses Vocat deliria , quae tantum Vel in Paraptu e aetitis arum febrium silmmo vigore apparent, ipsisque de- nitides clinantibus declinare observantur; quare continuitate delirit,.
atque ipso etiam delirio sensim ac sensim prodeunte, phreniticia deliri is distinguiuatur, iis exceptis, qui septo transverso inflammato mente moVentur, hujusmodi siquidem deliria non facile a phrenitide distinguuntur, quod & ipsa cum febre fiant perpetueque e stant, ex qua difficultate antiqui putarunt
septo transverso inflammato homines phreniticos evadere, atque ob eam suspicionem phrenas illi appellarunt, tanquam pi νῆνη, id est, sapienti parti conserat quippiam. Distinguit vero ab his phreniticos Gal.. quia phrenitici magnam edunt re- 2 .pes e.
spirationem, atque ex longis intervallis , cum quae id delirio nitide di ex septo transverso observatur, inaequalis sit ita, ut inodo exigua stinguun- appareat, atque frequens, modo magna & angusta, quae respiratio in phrenitide non fit,. nisi pars aliqua respirationi se Vientium simul, vel inflammatione laboret, vel aliquo dolore' exetur, quam Galen. se libr. a. de respii .. accuratiuS docuit. Praeterea in delirio ex septo transversbi statim hypochondria tendiuntur, quod in phreniti de posterius fit, eaque statim a principio revelli, proprium est illiusce delirit. Demum eX Omnibus accidentibus, quae phrenitidem sequuntur, uti sunt, Oculi Iubentes ag inflammati, faciesque tota calore aestuans, & reli qua alias a nobis accuratius exposita, vel nulla, Vel Pauca, αὶςVist in his apparent. Accedit quod delirium istud veluti repei xς fix, & in phreniticis delirium paulatim incipit. Phrenitidi S Plu eniti
etiam aliae. mulite differentiae observantur, una siquidem est, di νβxixqud dicitur, in qua aegri calcitrant, pedibus feriunt, mordicuS impetunt, excandescunt, eos, qui ingrediuntur, hini'Q habentes; quod ubi feroces esse incipiunt, ingetitiaque ma'ὶδ pQrPetrant vehemens dicitur, hancque Graeci aPPel L 3 lant,
100쪽
lant, δι nostri ferinam ac melancholicam. De qua Author phos rheticorum I. a Prorr. a J. γ amVc' tempor feroces fisi h pientiae , ferinum est. Altera Obscura, mitis, in qua aegri obseuri blandeque delirant, uti vix tale8 dignoscantur: Hi in Iacispici si iis b) .sect. a. 13. moti mente cd in silentio Vocantur, e quibus in Pror ticis: br) Tremulae, ob cli , c0utrecta hue se i pientiae, vatis hi nitidae. Graeci has ut alias dictum est)vocant, & nostri obscuras, que nedum ab idiotis, Verum etiaria doct is Medicis non raro ignorantur. Tales enim ut Gal. in 1. Prorrh. 33. sentit, nedum tumultuose non eXclamant, tibi
exilituat, sed quieti quinimo jacent, neque Prorsus loquuti tur, neque figuram decubitus Permutant, sepiuSqlle, qui iti affectissent, familiaribus opinionem Praebent, quod mox sui si quod fiat silentium , dormituri. Clausis itaque fenestris
conquiescunt custodes, tempus in hiS interdum longum conte runt, dormire aegrum, quod neque loquatur, neqlle moveatur, arbitrati, aegro ipso non dormiente, dc manHS quiete movente,
non sec9s quam, qui per levem contrectationem aliquid vel tan gere, vel invenire volunt. Horumque alii clausis palpebris haec agunt, & interrogati de aliquo, neque prorsus oculos apertulit alii, postquam aperuerunt, aut paulo post claudunt, aut inmmoti observant affectionem, Gal. haecticam appellatam. Sed vi detur haec desipientia signis profecto cum ea, quae ex Comete&Lethargo fit, convenire. Qtiamobrem mutatio, distincti0que quaelibet ipsarum erit dignoscenda. Etenim quae cum comare, vel Lethargo, quem Graecorum aliqui ut Gal. ait. Psbomanismvocarunt fit in principio morbi, perseveratque diu: asaph0dis seu obscura, seu ut Gal. placuit, hect ica didia, nunquam in m0rbi principio, sed morbi progressu, post vehementem aliquam in saniam. Et si veternosa comatosaque etiam a frigid0 hst' more , atque etiam a multo sanguine, post morbi princi pium saepe concitetur ; quae aliquando vel bonam vel malassi crisin antecedit δι apparet, in qua languidos pulsiis, duro iangustos atque parvos observamus, quales in illa desipientiano'