De praesagienda vita et morte aegrotantium libri septem [...] cum praefatione Hermanni Boerhaave

71쪽

db; humores dissicillimos concitare morbos quotidie praxin f, eientes observant. Cujusmodi sunt renebricose vertigines, epilepsiae, paralytes,'8POplexiae, conVulsiones, &alii hujusmodi. Malignam etiam humorum Putredinem perniciosOS Ino Eu ma. bos facere, in libro quarto Aphoris. 47. scriptum reliquit: ligna hua

etenim humores excellenter Putrefacti qualitatem pravam aci mominquirunt, quae nostris corporibuS esset venenum. Quod Gabin peste infessis , dc in quibusdam etiam mulieribus eX corrupto semine morbis, ac symptumatibus perniciosis vexatis, se vitidisse & cognovisse in libro sexto de Ac. a1fect . scribit: De his Hippocrat. in primo Epidem. a) c . a. tex. q. dixit : Psireniti is auus es virulenta Oomunt , j ex bis quid subito morium eur nonnussi.Dintib. text.b Phreniticus primo die so it virulenta, di multa tenuia. Et Galen. in Comment. Nam si phreniticus primo die vomuit virulenta, quod febribus adurentibus feri eo consequens. Itaque ut veneno epoto lethali quidam postrudie vel tertio die moriuntur, qualitate ejus, non copia mortem afferente. His addimus, humores habentes aptitudinem ad vehementer putrescendum, eX Galeno in 3. Epidem. exitiales morbos, pseMsue concitare. alibus corpora in quarta comstitutione pestilenti, quam in libro tertio Epidem. Hippotadescripsit, scatuisse Galen. meminit. Humores itidem aut sit te natura, aut ob insignem putredinem tenuissimi, sitque ad motum praecipites redditi, saepius nobile aliquod viscus occupam res morbos lethales faciunt. Quo Hippoc. continuo, ne scili,cet praecipites ad aliquod viscus terantur, purgandos in Aphoerisimis praecepit. In libro quoques natura humana eo diXIt, Pa A partere aliqua principe nostri corporis laborante totum corpus aegro- aliquaistre, morbosque fieri gravissimos. Et Gal. in lib. de constit. pH0ς'p'art. Medigae, cap. 18. scribit: Prav0s hum es is m bis acutis, si tib iis in principem partem ferantur, extremum periculum aegrotisfacere. te. LX quo optimum est in morbis humores a Visceribus ad eXtefriQria converti, pessimum ab exterioribus & ignobilibus ad

viscera. Qua ratione Hippoc. in seci. 6. A . et s. dixit: Erametas

72쪽

A mutatione

status futuri eognitio.

cessitas.

ub exterioribus serti ad interior ποπ est bonum. Hinc constat m6h bos, cerebrum, stomachum, jecur, cor, Pulmones, diaphra gma, atque alias internas partes praecipuas conflictantes esse gravissimos atque dissicillimos. A mutatione etiam morborum idem comprehendimus; quippe in pejores quae fit, in ipsi, magnitudinem & periculum argumentatur, uti cum febres in termittentes in continuas mutantur, atque hae in malignas aepestilentes. Simplices etiam fieri compositas , phlegmonemque adjungi, malum est. Ardentibus item febribus hecticas succe dere marasmodes, phreniticis Veternum, conVulsiones; para

lysi, &epylepside apoplexiam; tonsillarum inflammationi an ginam; pleuritidi peripneumoniam, empyema, phthisin; he patis, & lienis tumoribus hydropem, ex alia hujusmodi in

pejus facta mutatio : atque haec sunt, quae morbOS magnos nurilraque potentioreS nobi S praemonstrabunt, atque hic nostrae methodi, qua cum naturam viribus morbo potentiorem, &debiliorem, tum morbum natura ipsa potentiorem, & debi liorem cognoscimus, finis esto. CAP. XII. De futuri morborum flatus seu vigoris egnitione ad praedicendi rationem. Diximus necessariam esse futuri status praecognitionem ad naturae & morbi victoriam nobis innotescendam. De qua Gal. in lib. 3. de Crilibus cap. s. ita habet: Et quidem ne borum trium exacta dignotione , nihil de salute investigari contingit, πρη magis quam hoc nunc quid aliquis portando oneri susscias sciri potem hominis robore oneris magnitudine N siae longitudine aserea non perspecta. Nam aegri vires portanti onus, morbus Vero oneri, tempus autem, quod usque ad statum extenditur, l0ingitudini vise respondet. Quo pacto igitur de aegrotante sciri potest, num quid lassiciat, si nulla status praecognitio habea tur8 EX omnibus itaque ratio cogit, nil tam studiose esse di scendum , quam futuri status praecognitionem. Quandoquid mnatura morboque seque viribus constantibus, ubi cito statumssu vigorem morbi futurum conjecerimus, naturae victoriam

73쪽

Cap.XII. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE 2ECROT. s9δι salutem aegrotis praedicemuS. Contra , morbo longius, ad statum ut veniat, retardaturo, morbi Victoriam, atque exitium plerumque filiurum nobis praemonstrabitur. Itaque de hoe inorbi tempore, quod necenario ad propnostici notitiam comcurrit, nunc agemus, nonnulli S de morborum temporibus inmemoriam primum reVocati S, dc num aegrotantes sanaturi omnia, aut quaedam tantum morbi tempora transeant, neque minus morituri, quo morbi tempore intereant. Morborum au- Morbo.tem tempora nihil aliud esse Medici dicunt, quam mutationes, quae in toto morbi tempore, quippe a principio ad finem usque obserVantur. HaSque aetates etiam morborum appellant, quae, perinde ac aetateS animalium Vitam, ita etiam totius morbi tempus in tempora seu in partes dividunt. Quae quatuor e iistunt , prout tot mutationes in toto morbi tempore a princi, pio scilicet ad finem usque spectantur , quippe Principium, augmentum, status atque declinatio. Quae omnia quatuor tempora quilibet salutaris morbus habet, ut Gal. in de Crisbin, di in libro de totius morbi temporibus docuit. Morbi exitiales -- pe prius aegros perdunt, me interimunt, quam nedum omnia aeduo tantum prima tempora absolvunt, quand0 e0rum , qui moriuntur, quidam in principio , quidam in augmento, quidam in ipsusatu seu vigore decedant. Quandoque enim morbi usque adeo sunt vehementes ac perniciosi, ut statim in principio vel tardius in augmento homines interimant, de quibus Hippocr. in I. idem. com. 3. tex. ΙO. a) ait: satim enim continua est, quibus incipiens florescit , viget. Et in 1. Aphori . . Ubi quidem

peracutus est morbus statim extremos habet labores. Hac eadem ratione natura aliquando usque adeo est debilis, ut nedum totum morbum concoquere queat, sed quin imo vix incepta concoctione morbo flaccumbat. Habent itaque salutares morbi quatuor tempora, & lethales unum aut duo aut tria, quando aegroti, ut postea accuratius ostendemus, aut in principio, ut in augmento, aut in statu moriuntur. Haec Vero tempora. eae Galeno in lib. de totius morbi temporibus cap. 3. a nullo alio deprehenduntur , ac cognoscuntur, quam a cruditati S & corctionis signis in excrementis conspectis ac observatis. Non dedi H a fuere ρ) pag. 963. lin. s.

74쪽

όb PROSPER ALPIN Us Lib. I.

Morbo. fuere tamen Medici alioqtiin doctissimi, qui praeter haec teri xVm pol a a coctione seu transi nutatione materiae cognita, alia ab xς 'p'y' esllantia morbi, aliaque a symptomatibus deprompta faciant. hu; hel: Etenim inflammationis cutis partem occupantis principium A.' ciunt, quod humor ad partem inflammatam iconfluit, & de

cumbit, eoque partim flum , Partim fluente, aligmentum seu ascensum, totoque humore afflu Lo quoad coquatur, statum seu vigorem, atque demum ipso concocto, cum etiam resse vitur 'declinationem. quo 1ympromatiuN, & materiae transmutandae tempora a temporibus morbi maXime differre atque stingui affirmant. Veluti in peltaris, pulmonumque inflam d. mationibus tempora morbi, Sc symptomatum simul procedere, minimeque cum iis temporibus, quae a coctione, & cruditater excrementorum attenduntur, observamuS. Vigere enim sepiusue illa dicunt, nulla in humoribus coitione apparente. 40d

tempus principium eX materiae transmutatione esse statuunt. Quod morbus tunc erit in vigore seu statu, & natura seu muteria ipsa, ut concoquatur, in principio, hoc confirmant ex Gah in I. deoi9.rat. in acutis, scribente ; Hippocrat. dicentem

Sidolor fuerit asyduus, quifomentis minime cedat, sputum etiam mnprocedat, sed sentescat citra coctionem, B ptisana stratur, intemscitur statum intelligere voluisse inflammationis, in quo

non debeamus aegrotos nutrire, vigentisque inflammationis, syna esse dolorem assiduum , qui fomentis minime cedit, atque ubi aegri quicquam non eXspuunt, cum tamen hoc tempore ad matbriae coctionem comparatum principium sit. Amplius ubi morbus&symptumata vigent, coctionis principium esse dicunt, atque ipsis declinare incipientibus augmentum esse. Quod vel ipsi fruit persuasum, primum eX Galeno, qui in likro 3. de vigrat. in acui. com. 62. dixit ; Morbi olorem interdum eum ipse coctione existere: ex quo plerumque morbi vigorem absque coctio ne observari colligunt: Et postea com. 39. cium scripserit. Nam 'pius lectis ipsa, qua laborant, mitior quidem exsi tit, sed Bm plomata augentur. Et in secundo lib. o Orismorum: Dispositio ho

dem, ex qua haec generantur, quam morbum nominamus, πρηοmnino dum morbus confisit, est fortior. Quod etiam conisin βο- Libr. de Via. rat. in aeui, p. 386. lin. 3. 2 sqq.

75쪽

Cap. XIIJ DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. 61 ii dieentes in vigore coctionis morbum aliquantulum declinasse eum humores concocti ac superari mimS naturae molesti, quam sintea sint. Non semper igitur a coitione sola tempora morborum perquirenda discimuS, at a tymptomatibus & a moria etiam, ut aliis visum est, essentia. Quam rem Galta meminisse Visiis est in I. lib. de Cri . cap. 29. cum de cognoscendis morborum temporibus eX accessionibuS 'inplomatibusque locutus, dixerit: Ipsorum augmentum Iudicari non modo ex accessionibus solitum tempus anticipaueti res longioribus gravioribus , verum etiam a propriis morbo umo tomatibus, quae ideassi morborum n tant, atque a supervenientibus non minus, multis siduis, et aliis

ne malignis. Haec vero ita habet: Exsu Tvenientibus vero IIm- plomatibur; si multa, si diuturna valida, atque maligna ex- lsiterint. Quae symptomata multa, diuturna, valida, atque Lmaligna saepius in morbis exitialibus observantur citra ullam humorum coctionem. A quibus tempora morbi differre a tem- 'poribus naturae concoquentis quam Medici tempora materiae vocans cuique liquido constabit. Itaque diVidimus tempora Morbo. morborum, quibus utemur ad prognosin, in ea, quae ad mor- rumborum symptomata, & in ea, quae ad naturam concoques tem, seu ad coitionem & cruditatem, quae ob id tempora naturae concoquentis appellaVimus referentur. Morbi salutares

omnia cum 1 morbi tum naturae tempIra fere pertranseunt. .

Quod in exitiosis non sit. Horum namque nullus est, qui statum percurrat, & ad declinationem perveniat. Horum alii ut dictum est) in principio, alii ia augmento, ac alii in vigore seu statu moriuntur. Differunt vero augmenti liatusque temPO-ra in sanandis, & moribundis observata. Illorum enim augmentum, ut docet Galen. m primo lib. de Cristbus cap. 8. Dcipiente humorum coctione fit, status seu vigor perfecta a M

Vte, lethalium vero morborum augmentum satus AHis cru'statis ae lethalibus innotescit. Quod Galen. in lib. de totius moditi temporibus cap. 6. ita expressit, dicens : Siquidem initium sue militer in morbi generatione constituitur, ascen ius non in coqueΠdo,

mitis iis, qui juperstites futuri sunt, sed in cruditate, lethai, kV 4e Ignis confluit. Itaque saepe contingit multa ob id temPO-

76쪽

ra diversa in aegrotis eodem tempore obserVemus, quorum alia principium, alia seminum Vigorem, atque alia declinationeri

demonstrant. Uti pleuritici, qui nihil eXspuentes, seu quie

quam cum exspuere nondum coeperint, moriuntur, quod ad morbum & symptomata ipsilm consequentia Pertinet , inari Imento aut vigore exsistunt, atque ad naturam nihil conc6.quentem, sive ad materiam, quae Omnino est cruda, in pria

Apio. Verum Medici distinguere debebunt, quod non illa tem pora a selius simplicis morbi vel multorum simul complicat6 rem ratione fiant. Quod Galen. in eo l. lib. cap. 3. ita meminit. Nam uno eodem e tempore duobus tribusve morbis homo infesturi potest, γorum alius jam declinat, alius principii temptas adhue s lM. augmenti primordia occupat. Itaque morbi principium ex sym

n india Ptomatum ratione, tempus est, in quo aegroti parum ab iis c6st pium flictantur , & ex natura concoquente, in quo nulla in hum0ri quod- bus apparet concoctio, ik dum accessiones, symptomataque η' Π anticipant, augentur, & diutius aegrotoS affligunt, augmentum significatur. Idemque, quod ad naturae tempora spectat,m V - augmentum dicetur, cum humores concoqui manifeste caep Statu, Perse te concoctis morbum in vigore esse di cimus , atque etiam in quo accessioneS symptomataque c0n-Dήetitia. sistunt. Quibus quidem aliquo modo declinantibus, atque hu-tio. moribus, & concoctis, & aliqua ex parte re lutis , morbum declinare scimus. Sed quae de vigore seu statu morbi, diximus forte dubia videbuntur, cum Hippoc. & Galenus, qui de h0. ipso tempore locuti sibi ipsis omnino constare non videantur. Etenim modo dicunt, vigorem seu statum esse partem r0itu morbi vehementissimam. Et in 1. Aphori . Sect. 3. Gal. dixit: Vigorem nihil aliud este, quam morbi, quantum ad casus attiuet, maximum. Et in a. lib. de Crisbus cap. 8. ut nuperrime diximui

Circa flatrum omnia esse fortiora. Et in lib. de tot. morb. tempori cap. 3. docet: Statum sve vigorem inflammationis esse, dicit quando pars inflammata maximis doloribus crueiatur, febriiquvehementius solito a sint. Ex opposito alii negant vigorem ζiῖς

molettium ac turbantem, at potius tunc temporis segrotos mς

77쪽

cip. XII. DE PRAESAGIENDA VITA ET ΜORTE A G or. 63eessiones auctas Videri, sed haec omnia aequalia esse & consistere; quo aegroti minus, quam cum augmento turbantur &eonflictantur. Neque immerito, cum Hippoc. m.&ff. a. ι . dixerit: Dum pus fit, dolores ac febres accidunt magis, quam ram eonfecto. Nemo tamen negat in vigore ipsum pus Letum esse; veluti in febribus humores plane concoctos in statu apparere, obserVamus. Qilod forte etiam Galen. a.

α9. intellexit, cum haec scripserit. Dispostio Muidem , ex qua

morbi generantur, quam, morti nominamus non omnino dum

morbus con it, est fortior: verum in his, qui salvari debent, multo melior quam in morbi principio. Et in 3. lib. cap. s. Sicuti ipsas dispositiones, in quibus haec fiunt, ubi morbi consuunt, nepese est, ese meliores in bis, qui debent sanitati restitui. Nemo

etiam non fatetur , crisin bonam fieri in statu, velut Gal. in lib. 3. de aflirmaVit. Antequam vero ipsa fiat, necesse est vehementes turbationes, & agitationes fieri, non minu8que gravia symptomata, critica vocata, crisin illam praenuntiantia , uti stini vigiliae, dolor, deliria, inquietudines, dc alia.

Tunc enim natura, dum concoquit humores atque eoS adeX- cretionem parat, concitat in corpore magnam turbationem.

Quod Galen. cum in 3. de Cri . cap. s. tum in a. Aphori .com. I9. docet. Quare morbi status non sic in aegrotis fortior molestiorque videtur. Quid igitur his auditis erit resolvendum y An non ipsi im statum esse rortiorem, vel potius debiliorem

ac quietiorem. Utrumque, si accuratius status tempus observabi mus, Verum erit. Etenim morborum tempuS qiuodlibet habet Morbo suam latitudinem, ex qua quodlibet ipserum tria tempora Pese fum Qu- Lurrit, utputa principium, medium, & finem, status itaque Principium est molestissimium, quia in eo tota pugna atque turbatio fit, cum namra maxime concoquat vel eXpellat, atque

iidet est, quod dixerat Hippocr. in Sect. a. Aphorism. 47. Cum etsi, dolores Ufebres augentur magis quam illo confecto. Quod fit in principio status, atque in fine est confectum. Quo fit,

ut aegroti summos labores ac turbationes patiantur in primo M tus tempore, quoniam natura valide roram materiam humo- lim agitat, atque alteret. a sane conco ta seu alterata,

78쪽

sticulnpluriis inum sa-cit.

quo 1 circa sin m factum est, melius aegroti se habent. tempore mostiis omnino coctus seu sit ratus a natura Unde ipsam minus turbari dc offendi, non est mirum. Diei mus itaque in aegrotis, qui incolumes futuri sunt, totum sti tus seu vigoris tempus cum Perfecta humorum coctione n64 esse, sed ipsius tantummodo partem ultimam seu finem, quam

ex symptomatum ratione declinationem aliquo modo nomi nari liceret. In morituris vero statuS seu Vigor nulla omnino coctione observatur , ob idque pessimum est in morbis vigb rem absque ulla coctione observari, quod sane significat m6r bum esse fortissimum, qui usque ad ultimum cum natura ve. nerit, summas ipsius vires oppugnand0, atque naturam ita de bilem, ut qui equam eontra morbum toto illo tempore facere non potuerit, nihilque humorum concoxerit, & superarit. utiae si hactenus fruere non potuit, multo minus post faciet,

ipso morbo viribus stupra ipsam plurimum aucto, ipsaqtie de. biliori reddita. Sed tempus est, ut ad praedictionem ex stutus observati0ne, descendamuS.C A P. XIII. De salutis ac exitii prognostico ex mortiram futuri

satus cogniti0M.

Eum morborum statum, seu vigorem, qui humorum c0ctione perfecta indicatur, ad morborum prognosticum,

plurimum facere, non ignoramus, circaque ejuS rationem propterea accurarius versari nunc sit propositum. De altero tam non ex naturae, sed morbi potius ratione, ut nup rostendimus, qui symptomatum auctorum consistetitia atque vi gore cognoscitur, non minus agendum duximus, licet multi

ipsum statum seu vigorem appellari non libeat, at potius ad gmentum, quod nisi aegroti a vehementiori morbo, quem debilis ipfbrum natura ferre non potest, tunc temporis inruri merentur, morbus procul dubio ac symptomata multo pthiaugerentur. Salutis vero ac exitii praesagium nobis prim0 in

79쪽

Cap. XIII. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE A cstor. 6sillius status celeritate, tarditateque innotescit, atque etiam quod vel solus vel simul cum naturae seu coctionis statu in aegrotis observatur. Cito autem morborum status seu vigores apparemtes, neque Valde VehementeS, optimi in omnibus aegrotis cem sentur. Siquidem natura melius morbi insilitibus ressistet, si brevi tempore sit dimicatura. Non latet etiam nos omnia Μ0rbo morborum tempora, ut Gal. docuit, inter se proportione temporis conVenire; et anim breve principium breve tum au- hies' 'sigmentum, tum status, tum declinatio sequitur, quodlibetque conveni. ipsorum aequalis temporis proportione movetur, a brevi pro- entia'. pterea observato principio brevi tempore augmentum atque statum, uti dies tam est, expectare debebimus. Contra tarde ad statum morbum venturum sperabimus, prioribus duobus temporibus , principio scilicet ac augmento, tarde ad ipsum statum properantibus. Hippoc. in Sect. I. Aph. . Ubi morbusperacutis est, statim extremos habet labores. Facilius igitur natura morbi vehementiam cito advenientem, dc cito desinentem, feret. Attamen saepe usque adeo morbi sunt graves, aut a M'x' maligna humorum qualitate, aut ab ipsorum multitudine, aut a principe parte corporis laesa, aut ab iis omnibUS simul, ut pe oriun statim in principio aegrotos interimant; uti cum eX Venenoso tur. humore, corde insigniter laeso, syncope oborta statim moriuntur, & cerebro lsAb phrenitici: veluti phrenitico, de quo

Hippoc. in 3. Epidem. com. 3. a meminit, contigit, qui quarta die obiit. Idem in anginosis, pulmoniis non raro observatur, quod ii copia humorum paucis diebus suffocati pereant. OD re quovis modo principibus membris, aut partibus ipsis immediate servientibus, graviter laesis, ut gula, pulmonibuS, intestinis, reuibus, vesica; aut ab aliqua inflammatione, aut humore crasso & lento obstructis, continuo homines pereunt, etsi etiam brevi tempore si1c morbus ad statum festinet. In morbi S vero partem vel non principem, vel ipsam leviter offendentibus , vires non nisi longo tempore resolvuntur, in hiS-qde quanto citius ad statum aegroti veniunt, eo citius liberami pr. Qui si longo tempore ac tardissime ad vigorem seu si

I tum

80쪽

tum veniant, ni aegroti praerobiustissima natura Valeant, m6 . hi rientur. EX status igitur tardius fumri praecognitione , salutis in mor. spes dubia redditur: in praelanguidioribusque corporibus b6 bis qu0 nunti non est, pessimumque, si morbuS Valde Vehemens fuerit.

Ῥψ40 Uod Hippoc. rte intellexit, cum dixit a : Sudores fri dilui hi morbis acutis ac vehementitiis, mortem: atque in mitiori rerum his , longitudinem praenunciant. quando , ut GoL meminit in morbi Commento, natura corporum aegrotantium a vehementi monyxδHψ' bo longiori tempore conflictara , priusquam ipsum , qui non s*i longiori tempore superatur, concoquat, eaestinguitur. Ce teritati quoque ac tarditati status morborum , si conjunxeri mus statum naturae , judicium magiS certum , assequemur. Namque hoc semper erit verissimum ac fidelissimum, si aeque tum morbuS, tum natura , quod ad sua tempora spectat, si mul moveantur, cito quidem, si ex aliis temporibus antegressis statum, seu vigorem morbi & naturae, seu coctionis seu male rise , quo modo alii hunc statum vocant, simul futurum conjiciemuS, morbum sanarum iri, atque omnino salutarem praedibeemus. Eodem itidem modo, ubi etiam una tarde morbi atque naturae vigor sperabitur, salutem futuram pollicemur. Si qui, dem seque totum offensae, quod corpori aegroto morbus imtulit , natura eo rempore corrigere atque emendare poterit. Et merito sane, etenim cum duo sint, quae invicem pugnant, morbus quippe ac natura, si aeque ambo robusta fuerint, aeque simul a principio ad finem usque se habebunt, morbuS qui' dem oppugnando, & natura defendendo, totumque illud, quod a morbo in corpore concitatur, natura sequali robor Praedita eo tempore corriget. Nihil itaque in aegrotis melius credi uir. quam tempora omnia tum morbi, tum naturae stprincipio ad finem una seque procedere. Ubi vero morbM celeriori mom quam natura ipsa moveatur, malum significari non obscurum enim est imbecillitatis naturae indicium, arquoquo magis naturae tempora a morbi temporibus distant, eo pQ jus ad praedictionem esse creditur, & quo minus uereo minui malum. Quando enim morbus summum exercet vigorem, S