Jo. Frederici Cartheuser medicinæ doctoris ejusdemque in Regiâ Academ. Viadrinâ Prof. Publ. Ordinarii Fundamenta Materiæ Medicæ tam generalis tam specialis, in usum Academicum conscripta. Tomus primus

341쪽

Megiae Natura. 3I 'arti suam debet originem ac genesila: Natura videlicet in terris , generando huic sali aptis , primo nitrum quoddam tenerrimum , ac semivolatile , quod melioris distinctionis causa embryonatum Vocari meretur , producit, quando acidum spirituosum , ubique in atmosphaera telluris nostrae oberrans, & acido vitriolico si vos ulphureo natura proximum , terra S Oratas , partibus oleo so-urinoso-alca-lacis , putrefactionis ope praecipue geni'ris , praegnantes , paulatim cum aer intraῖ , permeat , & cum pingui sale urinoso , quod magnetis quassi munere in hoc passa fungitur , in novum sal neutrum ,

sitne arctiori tamen copula, coalescit. Nondum enim embryonarum hoc nitrUm Vulcani severiorem torturam sustiner

valet, sed jam sub ipsa extracti lixivit coctione rursus dissolvitur , atque destru tur , ita , ut , peracta coctione dc evaporatione , nihil plane nitri sicci crystallini, sed magma duntaxat salino- unguinosum , cui siccitas durabilis conciliari

nequit, inde refultet: Quid Θ quod , tam laxa principiorum unio deprehenditur , ut fervidioribus solis radiis resistere ne queat , sed ab iis quoque , quanqHamrardita paulo, destructionem patiatur id quod unica etiam ac vero cauta esse vi-

342쪽

3zo Sect. V. De Salinis Explicitis

detur, Cur terrae nitrariae in cumulorurn

latere, plagiae meridionali obieciso longe minorem , quam in latere boreali, nitii quantitatem largiantur. 3. I V. . Ob memoratas igitur causas artifex

naturae succurrere , & quo nitrum embryonatum ac semivolatile firmiorem mixtionem , majoremque fixitate in cola- sequatur, alcati volatile sive utinosume tribare , eidemque alcati fixum substituere tenetur ; quod sequenti etiam modo fieri consuevit : Parant nimirum nitri coctores primo lixivium nitrosum ,

quod Er ge , Vocatur , Oc aqua C te ris , nitro embryonato gravidis , extra-h t tr. Hu c deinde aliud lixivium , e calce viva de cineribus lignorum paratum, adeoque sale alcalico fixo refertum , certa quantitate infundunt , vel subindes

etiam hoc post ei ius terris nitrosis postea elixi viandis statim superfundunt, ut uno quasi actu extractio dc miscet a peragatur. Facta bac nii cel a , notabilis in lixivio nitrolo metamo phosis accidit: Partes nimirum salino-al calicae fixae agunt in partes semivolatiles nitri embro 7 nati, & al cali urinosum , quod cum a ido mino. rem, quam alcati fixum , assina a tem ha-

343쪽

Modia Naturae. 322 bet , e mixtione det turbant, , dum eje-ctarum locum denuo occupant , ac longe firmiorem cum acido unionem suabeunt , nitrum ordinarium , comparatiove fixius, quod postea in solitis vasis coquendo & evaporando in massiam conf-picuam colligi ac condensari, tandem que , evaporatione ad finem perducta , in loco frigidiusculo in crystallos solidas δί splendentes concrescere potest, prolu

cunt.

f. V

Facile quispiam , circumstantiarum' non diim fatis gnarus , non suspicari solum , sed considentius etiam a s serere pos set, ex laudata nova acidi vitrio lici & at cali fixi unione non nitrum inflaminabile proditurum esse, sed salinum potius concretum , tartaro Vitriolato analogum 'Ast , probe hoc loco considerandum erit, acidum hoc cum ordinario acido vitrio-lico eandem quidem originem habere, eidemque ante primam quoque union m ἰfuishe simillimum , desia de vero, Cum con nubium subiisset cum sale volatili ac pingui uri nos sibi tenerrimam quandam-1bbstantiam inflammabilem arctissime ad u- nasse quae illud ipsum non tantum levius preddit , sed eidem quoque singularem

344쪽

3 11 Sect. V. De Salinis E licitis turam conciliat , ut acidum vitrio licum amplius aestimari nequeat , sed acidum novum omnino atque distincti generis existat ; quemadmodum hoc inter alia Vapor rubicundus , affuso oleo vitrioli ea iitro expulsus, sussicienter probat a J :Quippe qui naribus longe alium , quam acidum vitrioli , odorem imprimit , dc , sub destillatione collectus , non limpidum , sed rubicundum ac valde fuman tem spiritum causticum densiori particularum aggregatione constituit. In acido proinde hoc nitri elemento unice

primum genii ejus specifici , δύ ab aliis jalibus enixis valde diversi , fundamen

tum quaerendum erit. Nam e X nova

hujus & salis cujusdam alcalici fixi ac

puri copula semper verum atque pers ctum nitrum inflammabile denuo regeneratur , quod cum nullo tamen acido alio succedit , etiamsi idem alcati fixum adhibitum fuerit, sed alia prorsu S c On- a) Notatu quoque hoc loco digna sunt, &uberiorem omnino considerationem mcrentur , quae Exc. Jan. PoΥΤ IUS in Misceli. 1ocietat. Negia uerolinens. Continciat. II. p. 96. de rilbro spiritu nitri, ejusdemque vaporibus accensis retulit, quaeque tenacisiimam non minuS, qt Zmcopiosam stibstantiae inflammabilis adhaesionem comprobant.

345쪽

a dia Naturae. creta salina a nitro valde quoad proprietates quasdam distincta, nascuntur.. g. V I. Qtianquam elementa praedicta , aci dum videlicet spe secum , dc alcalifixtim , nitro perfecto componendo sola susticiunt, aliae nihilo secius materiae ad for

mandum nitrum crystallinum ordinariam concurrere solent. Accedunt nimi rum etiam particulae aqueae : dc terrea aucalinae teneriores : quarum priores parti in intima haerent ni xtione , partim mo-

leculis nitri , in crystallos congregatis ,

interpositae reperiuntur , hinc ille etiara in nitro siccato , calcinato , immo fluente, remanens, nec priUS quam ni ixti Ono prorsus destrueta , cum acido fumant C , cui corpus quasi is que excipiens praebelle,

ut coire polsit in liquidam massam spiri

tuosam , prodeunt ; hae aut cita calore leni facillime ex interstitiis expelluntur , it Atamen , ut forma crystallina , ctia indacendae, & conservandae aqua interVie , pereat , & nitrum in pulve em fatiscat

Teneriores partes terreae alcatinae inri-miorem pariter mixtionem ingreditans Ur,.& aliquid etiam , licet calcariae. p sopi U. sint , ad nitri or uiarii perfectioncm conferunt , dum ac redinem , in i

346쪽

32 Secl. V. De Salinis Explicitistro regenerato paulo major est, nonnihil

f. VII

Praeter partes allegatas in nitro vulgari ac nondum depurato plerumque etiam partes terreae crassiores δc sal a culinares o

cursu Hs, quae commode tamen , quoniam in intimam mixtionem non receptae fuerunt,a puris nitrosis separari pollunt, quando nitram impurum , quod crudum Vocatur, in aqua simplici solvitur, solutio sit ratur,& protinus post susscientem evaporationem in loco frigidiusculo ad cry tallifandum collocatur. Crassiores enim

partes terrear in filtro re ala ne iit, & nm l .

culte salis culinaris se ossim ac tardilis , quam purae niti Osce, in crystallos coeunt; hinc crystalli nitro lae eximi polsunt, prius quam taliae culinares concrescant , vel crystalli n tri , quae ordinario figuram obtinent sexangularem prosmaticam , pyramidis instar utrinque acumina tam , a crystallis cubicis salis culinaris seorsim coli Metis separandae sunt. Nascitur quiadem etiam nitrum cubicum , quoad reliqua, pro Pr etates la tro vulgari simillimum , quando spiritus salis communis affuso nitri spiritu, e sale culinari expel

litur, de lixivlum , post destillationem

347쪽

Media Natura. residuo paratum, ac debite evapora' tum, ad crystallisandum reponitur: Veriim hae crystalli cubicae nitro e sub nitri vulgaris crystallisatione non obviae sunt,& proinde errori tunc temporis ansam praebere nequeunt.

9. VIII. Nitrum non tantum in aqua simplici facile , & sat notabdi quantitate , solvi tur, sed prompte etiam ad ignem mediocrem liquescit, ita tamen, Ut unio naturalis , etiamsi aquae instar fluat , integra permaneat, nec ulla prorsu S elemento .

rum dissolutio contingat , nisi fusio protrahatur diutissimo, in quo casu particulae quaedam aci ar, violenta Vulcani ac tione sensim avulis , expellUntur, quem admodum hoc ex aliquali nitri, aeri ha-midiusculo post diuturnam fusionem e X- possiti , deliquio atque madore patescit . Notatu quoque dignum es , nitrum per se quidem sub fluore non accendi, facit lime tamen corpora quaevis , phlogisto principio praegnantia, in celerrimum motum igneum rapere, adeo, ut incensio cum strepit a Se explosione accidat. Insignis quoque sub hac de tonatione partium metam Orphosis occurrit , duria nitrum in isai alcati, aut novum omnino sal medium:

348쪽

Se . V. De Salinis Explicatis mutatur, & quidem in alcati, quoties additae materiae inflammabiles acido plane Carent, vel acidum duntaxat, nitrosb levius , in mixtione sua fovent, in sal neu trum Vero , tartaro vitriolato, aut rectius arcano duplicato simillimum quando sulphur commune , aut simile concretum , acido vitriolico instructum , additur. Nam stolum acidum vitrio licum , seu omnium gravissimum ac potentissimum , acido nitroso avellendo & exturbando

par est, dum phlogiston suum in sulphure sub desta gratione deserit, ac , nitri destructi m a m intrans, cum alcalicis nitri particulis rursus combinatur, adeo que novum hac ratio ae sal in edium producit. 9. IX. Q iam vis nitrum satis prompte quidem in liquoribus aquosis liquescat , nunquam tamen radicaliter , h. C., in Clementa sua , in corpore humano dissolvitur , sed in exilissimas duntaxat mole culas simila res dividitur , quae, in motum redactae, sive adhuc in prima haereant culina , si veper vasa ad humores circulante S, intimiores machinae recessus translatae fuerint , praecipuam actionem suam, itum

siuida lpissa , ac praeternaturaliter colice

349쪽

Media Natura. . 32 rentia , aliaque meatuum ac cavitatum contenta valide , parvulorum instar cuneorum , quibus ob figuram suam pyramidalem & utrinque acuminatam hau 1 disti miles aestimandae ), incidendo ac disia solvendo, tum solidas etiam atque elasti-

2S .parte S nerVOso membranaceas stimulando, absolvunt. Non impetuo a tamen

haec actio est , sed blanda ; hinc nullus

etiam exhibitionem ejus tumultus in corpore sequitur , nec ullum Observatur cais loris incrementum , sed intensior potius calor cum motuum exol bitantium vehementia decrescit , licet laudatae moleculae , sub agitatione sua dc progressu per

Vasa , naturalem motum oscillatorium fibrarum , itemque cordis atque vasculorum sanguiferorum systallicum , cum circuitu humorum , blandis suis stimulis ubique vividiorem liberioremque red

dant. g. X.

Non defuturos praevideo,qui contradictionem hic admitti autumabunt: Si nitrum enim, inquierat, irritando motus suscitat, quomodo exorbitantes compescere potest Verum et: in veris , probe hoc loco perpendendum erit , mulium discriminis bland OS ac regulares motus naturales, dc ino

350쪽

3 28 Sect. V. De Salinas E licitis dinatos atque impetuosos praeternatur -- les intercedere : Illi nempe in vivida regulari, proportionata , & harmonica partium solidarum contractione , de vegeto pariter , libero atque aequabili hu- Oriam omnium , praesertim sanguinis aefluidi nervet , in fluxu atque progressu , hi autem in irregulari, nunc scilicet justo fortiori, nunc iusto torpidiori, nunc prorsus cessante , solidorum contractione inaequali , eoque modo nimis languido , ac tardo , modo nimis veloci atque ina petuoso, vel plane in hac vel illa parte sum iri inato , humorum influxu atque progressu conssisti int. Et quum violentis soli1orum contractionibus , &impetu Osis humorum congestionibus, atque ebul litionibus , de quibus ho C loco praecipue sermo est , plerumque meatuum obstractiones , quibus dentio expediendis nihil fere nitro aptius deprehenditur , atque efficacius , occasionem praebeant, quin

unice nonnunquam illas ipsas excitent, nona leo obscurum erit, qua ratione Nitrum motus eXorbitantes compescere Valeat.

X I. QDio dicta tamen ignaris evadant clariora egregia nitri virtus aperitiva: S