장음표시 사용
11쪽
ta ei de quibus hactenus. Privatio enim, tametsi perinde ac for- uario poma Sc materia, principium transmutationis rerum naturalium mi uel dici potest:non tamen ita rerum naturalium principium admit- rem dilutati debet,cum ex ea ipsae minime componat .Est autem formae resim Ιpriuatio,non existentia eius in subiecto,eam habere nato. ut quoniam materia ex sua ipsius natura apta est quasvis formas succestist siue habere: hinc sane fit quod alioqui dici solet, priuatio orae- η'
lupponit habitum) Vt absentibus priuetur, & quadam occa- c. s. sione alias atque alias induat formas.
FINIS LIBRI PRIMI.LIBER SECUNDUS DE C A vis
SIS RERUM NATURALIUM. QAd causa , eiusdem diuisio. Cap.I.
A V S A est,ad cuius esse consequitur aliud. Nam cum omne quod creatum est, aliquam necessie sit ut suae existentiae habeat causam: spiritus quidem ipsi, efficientem & finalem: corpora vero etiam praeterea materialem, atque formalem : se ne cui per speciem magis propite demonstremus) ab ipso summo Deo,omniu prima causa efficiente: a fine item, quod est, deo seruire: deinde a materia, sue prima,sive secunda,de quibus prius:postremo vero a forma imbri homo ut sit. B. . Igitur
12쪽
Igitur uniuscuiusque rei naturalis, atque adeo artificialis,qua os q - druplicem causam statuimus: materialem, formalem efficien-
1. tem, & finalem. Quae nimirum hunc habent inter se ordinem: II. ut prima sit omnium, efficiens: inde sequatur, materia: tertio II vero loco, forma. At de fine, quanqua usu effectuque postre mus sit, omnium tamen proposito ac institutione primus, efficientem stimulat: quae tum incitata,vim suam explicat in opus: alioqui iners, segnis, otiosa, ideoque contemptibilis permanens.
Siquiarum causarum d nitiones. Cap. 2.MAterialis quidem ut hinc finiendi exordium sumam causa est, ex qua quippiam, ita ut in ipso remaneat, efficitur. - έq-j4 Formalis vero, per quam . ut ex ligni materia, per serinam ignis, quae in illam introducitur, fit ignis: & utraque in eo remanet. atque adeo, ex auro, per idoli formam, seu secundu eam infusam,idolum efficitur. Principia tua Sed de his quidem supra,vt principia sunt rerum naturalium, coeptum in determinari. Proinde non ita prolixa de iisdem hic id est si, o fici oratio,nisi quatu τῆ ατιουγια. λογου,ς si ρατιοMγίαρ,id est vinis ratio=- ita dicam causalitatis ratio,postulat. Quin & ipsa eadem,partesii χρ- rei integranda, possunt, alia tamen rursum consideratione. Ad haec,licet ignis leuitas, grauitas lapidis, cultri acuties,cau se quodam modo atque principia sint facilioris rerum operatio nis:non tamen causae simpliciter dicendae sunt, sed potius occasiones, vel, per diminutionem,causae occasionales,aut etiam causae sine quibus non, puta sine quibus effectus rebus conuenientes,vel non fieri, vel saltem non ita commode,aut facile possent.
Porro causa efficiens est, a qua primum effectus positivus, aut priua
13쪽
priuatiuus exterius producitur. Vt homo, quam olim construxit navim, iam destruit. Finalis demum, propter quam cuncta fiunt. ut in aedifica. tione domus: cuius omnia media fiunt, ut dominus inhabitet, aut vendat, aut locet.
'Ruum item definitiones. Cap.3.
CV m autem unicuit causae suus correspondeat effectus, pelaque unius correlativom definitione,facile cognoscatur & reliquu:satis profecto fuerit, sit singulorum effectuum definitiones , quodam veluti transitu, subiungamus. Est itaque essechus cui primum generi opponatur genus) quod ad alterius esse consequitur. Effectus causae materialis, quod est ex aliquo: formalis, quod per aliquid: efficientis, ab aliquo: finalis, gratia alicuius. Nam&res eadem, diuersa ratione, diuersus est effectus. Triplex causerum conditio. Cap. 4.
QVineti m,ut praedictorum habeatur plenior cognitio,
tres fere ponuntur causarum conditiones, quam pri- bet meae
ma est haec: Eiusdem rei possunt esse plures causae. Quod quidem tum de varijs causarum generibus, tum etiam de eo&,accipere licet. NamWefficientes causas habet idem ho mo,Deum ipsum, patrem, matrem. Et Uniuscuiusque rei, tam naturalis,quam artificialis,causae sunt, efficiens, finalis, materialis, & formalis . Secunda conditio . Causae possunt sibi inui- se est inucem esse causae. Vt deambulatio, quavis causa efficiens sit sanitatis, nihilominus interim iamias ipsi ambulationis causa est fi . . B.is. natis.
14쪽
nalis. Tertia conditio. Eadem potest esse causa contrarioru esse-etuum. Nam sol suo calore, ob variam subiecti di ostionem, lutum quidem durum facit, ceram vero mollem.
Asus autem, & fortuna, tametsi causa: snt efficientes: quia tamen specialem habent difficultatem , peculia rem sibi exigunt tractatum. Igitur eorum quae fiunt, alia ut plurimum, alia raro, alia autem semper, eodemque modo fieri constat. Semper erum forma Lapidis,ablato impedimento,lapidem ipsum deorsum moueri facit :& semper ortus solis est. Plerunque autem αεωνα, id est deambulatio valetudinis gratia per Io
cum amoenum facta, animi releuationem operatur, sanitatem producit, atque conservat. Conantem denique ad rei venereae plusquam laruaos Insultus,raro euenit virtutibus praeditum esse. Rursum eorum quae fiunt, alia Intenduntur, alia vero non. Veluti cum quis dedita opera, atque consulto, alterum interficere conatur: & cum ex inopinato quicquam contingit alicui. Quorum effectuum, ille eiusque causa, per se dicitur: hic o ro,per accidens. Quid M. His sic praemissis, casum ita definiamus : Casus est, causa Quid fori per accidens , cffectus raro contingentis. Fortuna Vero, itidem : sed in his quae per eleetionem fiunt. Vnde manifestum Pigc tu i ' est si quidem proprie loquamur) casum eo discrepare a fortu'sistatis V na: item effectum casualem, a fortuito: quod fortuna in so-υ euiis eois lis est agentibus ex proposito: casus vero etiam in natursibus. λημα-r M quemadmodum, si forte contingat, alicui tecto domu , nemo furtim irrepere.
15쪽
Tvus naturalium. Cap. 6. Substantia.
Spiritus E Anima Spiritus a Corpus
Irrationabile. Brutum E Aquatile e Crassiens
Volatile 1 ectum FINIS LIBRI SECUNDI.
16쪽
Motus stibutus quid. Notus su cessivus quid Ad motum recessaria.
ACCIDENTIBUS EIUS. Quid motus. eiusdem diu b.quet ad motu necessaria. Cap. I.
Otus,achus est cuiusq; mobilis, ut est mobile. Verbi gratia: corpora caelestia, quia ad inferiorum qualitates potentiam non habent , ea non contingit illorum alterationes recipere. At ver γ quia secundum locumulari possitiit:quinimo & penes suas partes perpetub,vel ad locum mouentur: sane actus ille mutationis, ad quam naturalem habent potentiam, motus ipsis dicitur. Motuum autem si uaest,quem τo Gog, οῦ τὸ νυν Graeci vocant: puta qui in momento teporis perficituriri est totius aeris illuminatio. Alius vero Q. bitus,qui in instanti quidem non completur,tamen in imperceptibili fit tempore. ut cum calefaciens primum caloris gradum
in subiectum inducit. Alius deniq; successivus, quado aperta est in motu successio. Cuiusmodi est motus calefactionis: i calor totus non in instanti, aut subito, sed cum temporis successione in subiectum introducitur. Est autem animaduertendum, in quolibet motu quinque roquiri,sine quibus fieri non potest. Et sunt: mouens, mobile, ter minus a quo,terminus ad quem,& tempus. Exempli gratia:in alteratione a viiijs ad virtutem, mouens est ipse Deus: mobile,homo:terminus a quo receditur,vitiu: terminus ad que acceditur, virtus: lepus deniq;,illud totu quo quis conuertitur ac respiscit.
17쪽
Motus accidentia. Cap. 2.F Ain vero consequens est, de quibusdam motus accidenti 2 bus determinare. Continuum igitur motum dicimus, in quo nulla fit temporis interruptio. Atqui differunt continua, contigua,& consequenter se habentia. Nam continua sunt,quorum quod est finis unius, id ipsum alterius est verum initium. Veluti:continuae dicuntur domus, quibus est unus idemque paries,qui huius finis est,& illius principium.Contiguae autem,quae diuersos quidem habent parietes,qui tamen sese mutuo contingunt. Consequenter demum se habentes, inter quas spatium est intermedium, cui nihil inest eiusdem generis, hoc est, nulla alia domus. Velocem item motum dicimus,per quem minori tem pore maius quid vel acquiritur,vel deperditur. Vniserinem,quo mobile iuxta partes suas inlue velocite aut tarde mutatur. Regularem, quo mobile aequaliter, atque similiter primo, medio, ultim Q; tempore mouetur. Naturalem, qui est secudum naturam rei.Violentum Vero,contra naturam.
De bis quae mouentur, deis mouentibus, ais terminis a quo, b ad quem. Cas. 3.
Motus contia tuus quid. Quomodo differu vi conti-mta, coligua, Cr confessu terst habetur. Motus uelaxquid.
raeis quid. Motus ut tus quid.
Posteaquam de motus natura, & proprietatibus diximus:
iam superest, de mouentibus quoque ac motis tractationem Inchoare. Itaque eorum quae mouentur, alia per accidem Mobilium mutantur: ut musicus, aliquo musicae extraneo & accidentali motu,veluti deambulationis, aut sanitatis. Alia ex eo, quia aliquid eorum mutatur: ut hominem sanari dicimus, quia eius oculus,
18쪽
oculus,aut pes,aut manus sanatur Alia ex eo,quod integre mutantur.ut homo ambulat, sanatur,conualescit: dum ratione to-ini id de mο- tius corporis id fit. Et ex hac quidem diuisione,similis facile col- ligitur ipsius quom mouentis:s ea quae rei mobili attributa sunt, pariter & mouenti applicentur. Sed desinulis quom de termino Diuisio utrius a quo motus procedit, ad quem tendit,tradi solet. Terminoru is quὸ quO,N ad quem, alius 'pπ accidens, alius ratione partis, Se a er ad quem. lius per se primo, seu integre. Vt si quis simul ambulet,& sanetur: locus ad quem,seu a quo pedem mouet,impertinens est ut artis vocabulo utar atq; per accidens motui ad sanitatem. Item sanatio febris,pars est,si conferatur ad sanitatem,quod est genus. Porrb respectu perfectae sanitatis,febri oppositae,habet ille terminum per se prim6,ut in quem omnino tendat.
De naturalibus qua per se mouentur,lex generalis. CV. 4.
E mobilibus aute per se, physco & naturali motu, dari
solet generalis liqc regula: Omne quod mouetur,ab alio necessiim est mouerinputa a principio illo, tuae forma est substantialis. Nam agens naturale non potest seipsum primo mouere,s malo for hoc est,omnino Sc secundum Vetrant partem essentiale. Sed altera semper est per se mouens de agens, scilicet forma: altera vero per se mota & patiem,materia. Non abs re autem dictum est,de his quae motu physico mouetur: quoniam in animae motu minime opus est diuersitate moti atque mouentis . cum eadem, utpote quae res naturalis non est,aseipsa moueatur.
19쪽
NITO, LOCO, VACUO, ET TEMPORE.
Thuyio in niti. secundum quantitatem subdi fo
Nfinitum est multiplex. Aut enim essentia Inmiti di- . dicitur, aut quantitate. Essentia quidem:vt Deus noster immensus,qui nimirum solus ellcnt sua essentia infinitus,caelum, terram, caeteraque omnia immensa sua bonitate atque clementia implens, nec loco,nec tempore capitur. Quantitate vero: vel continua,vel discreta. Ac rursum utroq; modo: vel secundum potentiam,vel secundum actum.
Potentia infinitum dicimus, ad cuius ultimam appositio' rh'itum ponem,uel diuisionem perueniri non potest. ut est numerus: rentia qWid, qui quantumuis magnus sit, semper unius unitatis adiunctione, fit maior. Item corpus diuidendo, nunquam peruenitur ad eius vltimam diuisionem. Omne siquidem continuum,divisibile est in semper diuisibilia. Actu vero infinitum est , cuius tota refultu actu quantitas nequaquam assignatur. Sed profecto quemadmodum nullum Vnquam re ipsa,nem vacuum,neque hoc pacto infinitudatur,siue corpus sit,sive numerus: ita existimandum est,definitiones quasda esse, quibus no tam quid sit res aliqua, quam quid nomen significet, explicatur.
20쪽
Qvi hos superfici,atque loci diviso. Cap. 3.
Locus,est superficies concaua corporis,proxima Iocato.Vt interior illa atq; vltima superficies csti Luns,ignis Ioc' est.
Duplex aute est superficies. altera concaua, mediante qua corpus ipsum in se aliud continet:altera conueX'ipsa exterio quae Τοri Abdia a continente corpore circundatur.Item locorum alius proprius: si quado videlicet cuilibet parti Ioci respodet aliquid ipsius locati: ut cassi Solis locus est proprius, concaua superficies caeli Martis. Alius verb communis, quando non respondet. Vt tota superficies cani, est locus communis singulorum hominum. Matuor loci coditiones.De naturali loco, iolento. Cap. 4. U Ere autem ad maiorem loci notitiam, assignantur quatuor eiusdem proprietates.Ptima. Locus continet Iocatum,& nihil est