장음표시 사용
41쪽
me positione habens in continuo. organa denique: oculi ne . uo veluti bidente in cerebrum protenso, necnon obiecti specie in centro aqueo recepta aures, lingua, nares, nerui tactivi.
Coloris, atque lucis percipienda ratio, , quibus proprio
color conueniat. Cas. 2.SVnt igitur obiecta visus: lux & color. Atqui quemad-
dum nec color, ita nec lux ipsa, sine luminis illustratione, huic quidem propria, illi vero extranea, sensum perspicuo medio mouet. Splendor enim ab alio splendore maxime si hic maior sit ut plurimum offuscatur. Ad haec, corpora aliqua sunt, quae tum fulgore proprio, nempe in tenebris, tum etiam suo colore, per lumen extraneum, conspicere licet: viniae, & lignum putridum, carbunculi, selium oculi, nonnulli Vermes,& piscium ossa quaedam. Aliqua Vero semper secundum idem: ut flammae igneae secundum lumen, nunc quidem de se diffusum, nunc quoque alienum. Porro conuenit proprie color solum opacis, quaeque λάγμα non sunt, hoc est trans- parentia, atque perspicua: nec hoc quidem tantum superficie tenus, sed de in penitioribus quibusque partibus, quod per dil- sectionem patet, licet alioquin luminis fulgor non actu pertingat. Sunt autem perspicua, ut aqua,ae ignis, corporaque caelo illa: quae quidem non ut colorata, sed ut luminosa potius,& ' 'alieno lumine collustrata, cernuntur. Si enim aut lumen haberent proprium, aut colorem, sane quod in vitro colorato liquet ut coloribus per sui ipsorum medium discernendis: sic &cuilibet luci percipiendae, praeberent nocumentum.
42쪽
organum auditus. Soni generatio Vox,otiisse Ecbo. CV 3. .
Omadmodum autem in oculis sita est pupilla, crystallia
no obducta humore, reticulis cum albugine contra qua- uis laesionem diligenter munita : sic in aurium illis anfractibus situs est quidam conaturalis aer, membranula prouidissime conclusus, in quo quidem fit ipsa soni perceptio. Vbi quoque si aurem obturari contingat, ex aeris extra pellicula' violenter compressi collisione, quidam generatur sonus: cuius quidem perceptio in homine, signum est incolumis auditus: perinde atque integri visus,oculi coram ardentiori luce propius apposita, aut etiam alio quouis offendiculo, irequens reuolutio. Sonum autem,eX corporu collisione quae si remotius cernatur, tunc demum facillim videas auditum 1 visu anteuerti per medium aerem,partim ut dicunt) realiter unde quide auditu,caeterisque inde exterioribus sensibus fere habetur subtilior, nobilior, ac per se melior visus) etiam in gyros ab ipso oppletum,partim intentionaliter,atque secundum eius speciem,percipit audistus. Et sicuti inter colores, qui vel quantitate minor, ex se clarior est, ac luci similior ut album,mbeum, caeruleum:nigro,ubridi, fusco ex longo interuallo magis quoque afficit visum: sic soni corporum, nonnunquam etiam paruulorum, modicaeque percussionis,alij alijs speciem facilius latiusque diffundunt. At hoc interim &de voce tradam: quod quemadmodu sinis gulae corporis dotes iubente natura diuersis substituuntur muneribus: sic spiritus ipse nunc necessitatis est,nempe dum per arteriae in quam etiam hanc si a latiori illo suo tramite cibus incidaWis vitae adierat periculum meatum in sollem, hoc est pul
43쪽
monem, ad restigerationem cordis iterum atque iterum trahitur: nunc vero magis boni solum & utilitatis, dum scilicet voci serinandae piaestat auxilium. Porro vocum aliae articulatae sunt: quae per singulas suas partes ita distinguntur, ut ipsis etiam correspondentibus literarum characteribus, probe depingi possimi, siue animo quicquam repra sentent, siue non. Aliae vero inarticulatae: ut brutorum naturales , puerorum clamantium, ebriorum,ssiriosorum,necnon
mutorum. unde S hi minime loqui dicuntur. Sed de nonnunquam est, quando sonus a corpore obiecto in modum pilae repellitur: quae reuerberatio, Echo nuncupatur. ut fit in locis vagis, decliuioribus, atque concauis.
Oetanum o allus. odorum Augio,ac odoratus. Cap. 4. AT subodorandi potentia quam uti videndi,aqueum raudiendi, rem: sic quoque hanc igneum quodda afferubin duabus carunculis intra nares sita est. ad quam nimiru odor eodem prorsus modo, quo sonus ad auditum,distunditur. Vnde corpora propter suas huiusmodi evaporationes, protractione teporis minuuntur: quique illis proxime astant,harum substantia, pro earundem locali motu, proque crassitie, aut subtilitate, vel in tranei quandoque prohibitionem, plerunque afficiuntur. Quod autem inter animalia, quaedam minus aliis olfaciunt acute, impedimentum alunt a cerebri vicinitate ipsum loculum accipere. Quod quidem illud in homine ut maius est quam in caeteris,ita stigidius existit. Porro, odorsi sis per accidens, graria saporis,in alimentis: alii per se, in storibus εἰ aromatis: utroq; modo, vel leues sunt olfactui, vel graves. Et cum illos homini
44쪽
duntaxat, brutoque datum sit percipere: proculdubio ut ad eos latior est hominum vis, ita nobilior, magisque ad ea quae excel- in re ope lentiora sunt sese accommodat. Caeterum sicuti animaliu quitavi sit tmeu busdam sunt oculi molles, atque propterea palpebris obuoluti,tam, aliis vero minime: sic alia, ut pote respirantia, ipsum olfactum, V perinde ac fistulam vocalem, operculo habent conclusum,quod
non niti respiratione tollatur: alia vero non, Ut sunt pisces,apes, muscae,& micae.
Co lus.sai strum species.se ius ac tacius diuersitatis
probatio. C. .F. I utem organum gustus, linguae nemus quidam, porosa
quam instru carne opertus. Nam gustus & tactus medium idem ha- 'M 'I . - p. bent,atque acto organum: & ea quidem vel interdum eode cor- hcet porosim pore, membroque coniuncta. Porro quemadmodum lumen, quaedam est immutandi visus, colorisque probe discernendi necessaria occasio, non ipsum mediunt: sic ipsius gustus, taliuaris humoris, nullo quidem amarore infecti, commistio.Ad haec fa-porum in mistis,genera fere haec assignantur:dulcis, suauis,amarus, pinguis, acer, acutus, austerus, acidus, acerbus, & salius.Potest tamen Vel integro remanente tactu,interuenire gustus defectio.
Tactus.tis siem obieZia. quid liciat crasis, ac cui uis tem
peramentum,=eu ut dicisolet,complexio. Cap. 6. Postremo, tactus, ad cunctorum quidem animalium Uitam, secundum illarum quatuor primarum qualitatum harmoniam,maxime omnium necessarius, per omnes corporis PMtes, una cum suo organo expanditur.Obiecta: liditas,ffigi - ditas,
45쪽
L I B. I X. 22ditas,humiditas,siccitas:& sub his leue, aue,asperum,laeue,durum,molle,vis sum, ac fragile. Ex his manifestum est, tria esse quae eandem habent radicem: scilicet tactu et bonitatem, carnis mollitiem, acutiemque ingenis. Quemadmodum enim,Vt qualitatum temperatior est ad vitam crassi atque temperamentum, sic excellentior tactus quatiuis non adeo caeteri sensus atque carnis aptior mollities: ita quoque mentis cui in cuius operationibus corpus sit instrumentum) acies seelicior. Communitates sensuum exteriorum. Cap. 7. CAEterum omnibus sensibus conuenit, rerum species ac Pr a. similitudines absque materia sibi suscipere. Quemad- se L. modum a suorum sensibilium defectu minime commutari: sic ab exuperantia corrumpi. Vnumquenque suum determinatum Tertia. obiectum habere, a quo patiatur: medium per quod immutetur: organum in quo operetur. Nullum alterius proprium obie- Quaeris.ctum percipere. Ad illorum condecens ministerium, medio- Quium crem utriusque & sensus de sensibilis, exigi distantiam. Ipsos sexta. non obiectorum modo,Verum & priuationum perceptiuos esse. ut quemadmodum visus, lucem, ita tenebras, visibile,atque inis uisibile, hoc est,quod nequaquam, vel difficulter videtur, diluis dicat:auditus audibile,& inaudibile:oliaistus,odorabile,& inodo. rabile, δἰ caetera.
46쪽
riores. Sensus conlunis Iocus.
BUS INTERIORIBVS. De sense commimi, ac bi imaginativa. CH. I.
ENS US interiores sunt, munis, imaginario, aestimatio,& memoria. Sensus communis, in anteriori cerebri parte collocatus est. In quem omnium communiter, quaecunque exterioribus apprehensa sunt, species, atque adeo ipsorum demum sensuum actus, persiuagulos nemos, quasi in centrum, sese diludicanda, recipiunt. Est autem cellula haec satis ampla, medullosa, & humida. Quae si congrua proportione disponatur, tum facilis capacitatis, bonique iudicii censetur homo. Qualem quidem tradunt Physionomi, qui non obtusa, nimisque rotunda, sed cornuta seonte existit. Hincque fit, ut rudes, sere sensu cassos dicamus. Itaque sicuti sensus communis, quadiu tandem per exteriore sensum species praesentis obiecti percipitur, vel paulo forsan diutius, eam. suscipit: ita virtus quidem imaginativa, formarum thesaurus, prora itidem capitis inhabitans,subdurior tamen quaecunque ab ipso sensu communi suscepta sunt, quasi penus Se promptuari vel longe absente obiecto, continet, conseruatque.
De orsimatione, atque quadam imaginatorum appreben- .
sione. CH. a. Stimatio autem, tum apprehensiua,tum etiam motiva, II speciebus per imaginationem conseruatis, intentiones, cogitata, istimationesque sibi elicit. Vt cum cuiqua,ex sui vultus
47쪽
vultus physionomia, nam,malamve credimus indolem.Quae profecto aestimatio ipsa, minime per sensum extraneu meauit, neque ab illo primum concepta est.Et ex ea fere fit,n quem pia vel odio,vel amore prosequamur. Sed & se dum hunc sensum tertium, non ita semper elicitur intentio, verum solo naturae in- grues sitastu moventur quandoq; animalia, ut aues suo tepore nidos
construuntiformicae cibos accumulant: aranei mirum in modustas araneas, et c artificiosas telas cotemni.Porro, ut G imaginatiua quidem ipsa, consurgit desectatio,vel tristitia,quemadmodum propter amplos honores, multas diuitias, mortem, laesonem,Se huiusmodi:sic ad aestimationem demum sequitur ipsa fuga, vel prosecutio. Est x potentia,quae reru quoq; species,in vi imaginatiua inua
diximus feruatas,nunc coponit,nunc diuidit: v t si ex auro & mote,aureos montes: aut si hominem abit capite, fingamus: quae phantasia nuncupatur. Sed hic animaduertendu, quosda esse, qui secundam illam, phantasiam: hanc vero imaginatiuam, appellant.ac rursum, qui istam quam praediximus phantasiam, aestimatiua eandem asserunt: quibus apprime consentio. alis vero diuersam dicunt. Verum haud certius possunt hae omnes vires,quam a suo quaeq; officio denominari,atq; distingui,nomina cum rebus conferendo, ait contra Caeterum aestimatio haec in . . medio cerebri ventriculo, inter imaginatiuam, Sc memoratiua cui quidem huic intentiones concreditas, iterum atq; iterum, ut citra easdem phantasiem repetit sita est loco admodum calido: ad que multi spiritus continuo ascendentes, eunde frequetius alijs,de mirabili quidem instabilitate,vel usq; ad ipsam inter.
dum animalis comutationem,in motum agunt. F. iii. De me tulit res by Coo l
48쪽
De memoria. Cop. 7. ρHInc sequitur memoria,intentionia thesaurus,ad postreinu . cerebri consistens: ut conseruatiuam virtutu praecipua, sic omnibus quide minus mollis&humida. Quam sane physionomi eo meliore coniiciunt,quo supra illam cumulus occipitii apsilium depra paret ornatior. Inde quia sicuti quod molle est, celerius impres-h doedi sionem apprehedit quod durum, firmius retinet: fit, ut qui mol- ' φ '' ' hune loeum habent, piant quide velocius: sed tamen fi'xius inhaeret, quod fortiori altior ; Impressione est adeptum.
At vero tantd melius unuquodlisquato toperatius. Vnde etiaquemadmodum in valde senibus,ob continuum humoris defectum, nimiami in eis duritiem,minimE cerebrum,ut eo tepore,obliteraturi ita in pueris leuitate memoriae facit humor:qui &si nimius existat,susceptione quoq; impedit.Cuius tame rei praeterea causam continuum motu dicunt,in his quidem augmetationis,in illis verb diminutionis. Ad haec, inter homines videas nonnullos,no magni in occipite tumoris, attamen probe dispositi,non altius eminentis,non protensi posterius. qui sane ut modicae sunt S angustioris memoriae: ita fere maiori pollent inge nio, perceptionet: & frontem habent cornutam, magnumque synciput.His in primis expedit, pauca ecque optima siquidem Deus prudentissimus, nomini omnium aequissimus largitor, non omnibus dedit omnia: voluit tamen unumquent pro suo captu in comunem utilitatem, recini tam publicam quam pri uatam elaborare in memoriam congruo ordine disponant, maximeq; necessaria. Vt sunt generales veritates, Uniuersaliores atque catholicae notitiae:ex quibus nimire alia eliciant,atq; pluri rebus
49쪽
LIB. X. 2 rebus per ea sese acc5modent. Est quom potentia soli homini tributa,qua quis,id quod est e memoria lapsum,per alterum rursus quippiam,secum pervestigando ne iterum discere,putemus rominisci reducit:hoc est,discursus rerum, cu ratione ab Universali habitu,ad sua quamuis S alioquin,per alterius rei interpositionem:aut etiam a supellechilis coparatione,abeunte solicitudine,reminiscatur ad sua inquam particularia: S: a remotis a sensu.quae quidem potentia, reminiscentia appellatur. Haec autecum memoratiuae addi non possit,quq perpetua quiete consistit: sane, vel citra controuersiam , ad aestimationem releganda est. quae ipsa,secundum excellentiorem nobilitatem,quam in homine obtinet, Vt quidem memoratur quom nondu praecessit obli--φ-id in uio: ita profecto alioru quoq; reminisci,minime negandu est.
Postremo tandem loco venit quarundam in sensibus passio. num, Somni,atque Vigili declaranda cognitio. Est igitur tisau
vigilia,sensuum intesio ac libertas ad operandu, obiecto oblato, necnon extrinsectimpedimento secluso. Somnus ver naturale Quid onmus quodda sensuum ligamen, atq; naturalis quies ad virium ipsorusensuum recuperationem, & rei vegetandae praesidium. Atque quidem hinc est,quod dici solet, Somno moderato, non minusquam cibo, animal enutriri: A carnis vigorem non minus somni,quam cibi subtractione, instingi, atq; imminui. Ex quibus liquet,quod quemadmodum ad corporis vita probe absillast, uia confovendam, temperato ut fert natura vir prudens Vti- 'tur alimento:sic idem somno,ad iustam virium alacritate. Nam sicut qui somni sunt mediocris, ad omnia prompti, & ala es,
50쪽
cernuntur,sensuum quoq; vivacitate Pudent: silc contra,homi. nes nimio somno dediti, pigri manent,desides,oscitabundi, graues, malae coprehesonis,obtusi iudicii,& omnino ad ea quae ipsis
conueniunt,mepti.Eo aute grauior fit in animalib' tbmnus,quo plenius,e corde vapores ad cerebrum erect ibim infiigidati,sen sitiuorum spirituum meatus occupatine possint a cerebro in senracto suum organa diffundi. Quod si tande illos aliquo pacto continfής μου, gat remitti, ubi primum spiritibus patet aditus ad organa, fit sensuum solutio. Ad haec, ipla sensuum repa tio videtur maxime circa fine somni post medium fieri: cum prius id exigat natura, quod est necrearium ad esse, et quod ad bene esse. Hinc quia
principio satis multo tepore nutritiua Sc augmetatiua suas potis. simum exercent operationes,si quidem plus iusto somnus extendatur,rursusq; inde conuoluatur cerebru, perfecta iam sufficienter nutritione,videtur potentia Senerativa secundum ordinem, suo officio succedere.
Caruerum sensus interni prius exterioribus intenduntur,
incipiuntq; operari unde his adhuc colligatis contingit, maxime post mediu somni, ubi vapores sensim minuuntur,atq; subtiliores evadunt, illos interdii solui, atq; tunc varia apparere phantasmata, quae somnia appellamus. Ex quibus coniectare licet,quid potissimu assectui inhaereat, de quibus vigilando maxime fuerimus soliciti. Quod aute ea sic tantu habere putem ut nobis occurrunt: inde videtur esse, quod no nisi operantibus sensi sexternis,qui tunc ligati sunt,facile diiudicamus,nihil tale esse praesens. Hinc etia fit,ut saepius in tenebris tembile videa-