장음표시 사용
51쪽
tur sbi quicquam videre homines. At vero passim in saeris legi. . tum Dominum,tum sanctitate, tu dignitate, authoritate i prae- eminetibus quavis&pessimis ipse peraeque facere posset in lo- . nanis futura,absentiave ut tunc interioribus,aut circa nulla,aut saltem paucissima occupatis impressione quada diuina,& aeter
Porro aliud quoq; genus est somnii, quod silmiliter in phalasa vi sedis a quide, sed secundu ipsam crasin seu temperamentu efficitur. vidum Sanguinei,ob laetam & aeriam crasin, de rebus rubris, pul- ' chris,& amoenis somniant, ac Dequenter se volare existimant: λ ηγμα. Cholerici, de igne, lIis,iurgii hac contentionibus: Phlegmatici, cholerici. de aqua, glacie,niue,& huiusmodi: Melancholici, de teira,rebus grauibus,& tristibus. Item siquid naturae deest, quod appetit,aut fit alimenti superfluitate onerata,de ea re somniat quilibet homo:vt de cibo, tu,loco ubi pro honestare,vel meiere,vel caca re licet. Vnde quom, vel castissimos interdu accidit nocturnis illusio N. a. tribus vexari,praesertim quibus valida est vis generativa. Sed hoc obiter admonedi sumus,quod, ut quide omne vitium est voluntarium,ita qui,aut dormiens,aut forsan vigilas, istiusmodi phasmatii surreptione fuerit impetitus:cuiuscunq; sint generis, qua tuncunq; detestanda:no est tame quod sibi adeo metuat, nisi ex vigili praeuiam voluntate consurgant,aut sibi in hisde quoquo modo coplaceat. Sedulo tame prospiciat is,sese no prors' immunem cocupiscenti unde securus agere debeat.Verum de his la rius pertractare, &virum sint obseruanda haec somnia,necne,id
potius est philosophi moralis.
52쪽
TELLECT V, E IV SQVE OFFICII S. Q ud intellesius,eiu que diviqio. Cap. I.
ITcunque hactenus cognitis, quae omnium pene naturalium inter se sunt communia, nunc demum operaepretium est, ipsius qui dem hominis ad quem nimirum ordinan tur caetera, queml omnibus eisdem praefi- David psilmo ciens,minuit Deus paulo minus ab angelis peculiaria,paucis atu 2 ta ringere; in hoc potissimum,ut cu id quo teris prςpollet fiat ma
lb postr ci- ni festius,tum patri munificentissimo prae omnibus referat accei hi si in , ptum Priinum igitur intellectus est,quςdam virtus animae,qua quid. ex intentionibus aestimationis spiritualiores in se rerum species, alioquin nullo sensu perceptibiles,efformat.Vnde δἰ plura quoq; sibi postea progenerat. Vt enim aestimatiua potentia cuius sane est, admodum pauca per se concipere,& quide huiusmodi dun. taxat, quae ad ipsius animalis conseruationem,atque directione, attinent: ut est amor, odium,voluptas, dolor,ac secundum sensum conueniens & disconueniens caeteris sensibus est superior,& cui denique subserviant omnes: sic intellectus praestat aesti. matium Hima diuisio Hic Intellectus,quasi constaret ex materia & forma, alteram intest, habet potentiam,intellectu passivum:alteram vero,intellectum Const. id est actiuuin. Rursum ex hoc eodem, ut totus spiritualis cst,tripar-
utitabar tiram sol ratione,constrii hcmuconstituimus potentiam: tali- si io. cet intellectit,cui omnis intellectualis virtus su licitur: Volun-
53쪽
'L I B. X I. I 26tatem, seu appetitu intellectualem,cui omnis moralis:& memoriam intellechivam. Vnde qui possit tum in remotissima quaπῖς, tum minus elongata,merito dicitur salte virtute omnia:id est, omnium similitudine informatus. Et sicuti lumen est ad oculu, cuius gratia huic imprimantur colorum species: ita agens iste ad patiente,cui intelligibilium. Quae quidem demu haec diuinae illius atq; immensae lucis scintilla, aut vestigium, non nisi scelere
Multiplex cognitio uitellifliva. Cap. 2. Pinris quemadmodum in splendidis columbς pennis diuersas cernimus apparere colorum differentias, prout lumen supra illas diuersimode cadit, ex oculi respechus ad ipsum variatur:ita vel eode phantasmate existente in phantasia, intellectus potest sele ad ipsam conuertere, ut veluti variis modis eandem quot, quitas illustrans,nunc particulariter, nunc uniuersaliter,S quide utroq; qμς ttigi modo,aut rursus concrete,aut abstracte quicqua ipse concipiat. tutellectui. Particulariter quide, ac concrete: ut du rei singularis subiectum Particulari- pariter cu forma cid quod Sc sensui visus in quibusdam conue nil,suo tamen more,atq; ut ipsius animalis est aut individuum ipsum una cum totius speciei natura, percipit: abstrache vero,si Abstracte. separata. Vniuersaliter autem,ac concrete:ut si eiusdem speciei cuneta indiuidua concipit abstracte vero, si eorum solam natu- A tacte ram,& comune genus. Sed & altera in notitis diuisio,qua aut vl- Duplex a
tima abstractione abstracta dicuntur, puta cum tam ab indiui α 'φr ditis,quam a subiectis,omnimoda fit solutio: ut humanitatis,& ut sic loquar albedincitatis. aut no ultima, ut est albedinis,quae licet sit a subieςto seclusa,non tamen a suis singularibus. G. V. Catera
54쪽
DE DUPL. APPETIT V. Cartera intelliflus ossicia. Cap. 3. AD haec,id sibi, praeter illa quae ipsius animalis cuicunq; sen
sui per natura,aut cosuetudine quae altera est natura) imprimuntur,peculiare habet intellectus:ut ex ipso,vel interdum quaprimu res ipsas,tu scriptura, tu instituta voce,aut alio quouis designatas,suscipiant homines. Hinc, quonia ratione copositi,nis quae fit affirmado, & diuisionis quae negado,inest soli illi veri ras,puta cu ita est i re,sicuti in eode reprςsentatum atq; falsitas, no ita est in re:dubio procul,soli quoq; couenit per tepora ratio. cinatio,deliberatio,atq; electio. Qui & si i speculatione versetur, speculatiuus dicitur: sin in eo quod acturi sum activus. Quod aute dicimus,cane aestimare re aliquam esse sibi comodam seu coueniente,vel incomodam:id sanh no alia ratione quam naturalis sensus,atq; necessitatis efficitur. & sic in c eris huiusinias.
De sensitiao appetitu. Cap. I.
Ppetitus est,animae virtus,qua, tum senstiua,tu intellectiva apprehcsion inclinamur ad aliquid prosequendu, aut fugiendriamandum,aut sperandu,S c. Hic intellectivus,
volutas:ille sensitiuus,irrationabilis, atq; brutus. At sensitiuus omnium animantium communis est: vel quae unicu
55쪽
vnicum tantum sensum habent. Animali autem omni,taehum esse oportet: atque adeo appetitum hunc, phantasiae similem, ac ualem.Vnde Sc moueri ipsum dicemus,& mouere. Magis vero detestatur terribilia, quam delectabilia prosequatur. Atque is est, cui passiones vulgo attribuimus. Ex his autem sunt,anior, prosecutio, voluptas in quibus censetur Fod prope est, nihil distare videri odium, fuga,& tristitia Adhaec, appetitus hic sensitiuus bifariam, pro i equentiori Drsan dispositione, diuiditur. Aut enim concupiscibilis est, cum res circa obiectum,ut bonu, aut malum, simplici quadam ratione afficitur. Et ad hanc parte spechant,iam praedicta. Aut irascibilis, cum sub quadam difficultatis,veluti persequendi,aut superandi,condatione. Et huc pertinent,spes,desperatio,audacia, timor, & ira. Sed cum inter generales has omnes passiones, ex concupiscibilibus quidem odium sit amori contrarium, fuga prosecutioni, Se dolori gaudium: ex aliis autem spei desiperatio, de audaciae timorinihilominus tame, irae non nisi priuatio opponitur. Nam si gaudium dicas, nonne hoc de presenti atque iam adepto bono:illa vero aut de bono adhuc habendo, aut superando malo per medium Uindictae concipiturs Caeterum, in omnibus his passionibus hic ordo naturalis
Diuisio appris insitivi. Praed. scilicet
inimo affectiones istiusmodi ne dicant tamen passio- 'ume
nes, quod corporis quandam immutationem, ac imperis 1 Ii is m--- fuchionem includant & spirituales protius, volun- tali quoque competunt: prout haec ipsa varie ab intellectu, scirC.ii id ratio-
56쪽
ration aut circa Virtutes, aut etiam artes quae lane S penes ar duum versantur) atque huiusmodi, promouetur, siue bona suae haesisve mala. At vero utique sere in nobis accidi ex harum re dundantia,etiam passiones illis correspodentes generari: ut dum serenitate vultus, aut tristitia, gaudium,doloremve conscientiae demonstramus. Hoc autem inter appetitus istos duos interest: quod cum intellectus bonum aliquod nobilitati humans conueniens,aut etiam incommodum,proponit voluntati,no ea trahitur ad id naturaliter, quemadmodum sensitiuus appetitus ad id quod aestimatio: verum liberὲ vel prosequitur,vel fugit.Voluitq; Deus naturales istas passiones a libertate hac,quasi domina,mo derari. Sed cum dominium alterum sit, per quod subditus non nisi quae ab hero iubentur,exequitur:alterum vero, per quod de
nonnunquam alia: sane huic generi comparatur dominaum m. luntatis:alteri,appetitus. Secundo loco interest: nam voluntas quidem ipsa secundum naturam suam,cocupiscit, prolequitur, Saudet,iperat,atque audet ea quaeratio Iudicat esse bona. Cuiu1- modi sunt vera, &quaxunque cum aeternitate coniuncta sunt: nempe honesta, ut virtutes. nec solum haec, verum Sc utilia, ac
delectabilia quaevis alia, sed non nisi secundum debitam mode. rationem et illa quidem per se, ista vem propter ea, quasi propter quoddam supremum bonum. Nisi supra huius vitae naturam dicas,Deum Opt. Max.esse summum illud per se bonum, quod
prae omnibus perpetuo sitit Sc appetit noster animus. Quae vero mala, odit, fugit, dcc. Sensitiuus autem appetitus afficitur circa ea, quae sensus ipsi, aut sibi bona iudicant, aut mala. puta quae duntaxat utilia videntur, delectabiliaque, aut his contraria: atque adeo tantum cum excessu quodam. Vt sunt cor-
57쪽
poralia, temporalia, diuitiae, delitiae, gloria, fastus, omnisque quae circa corporis pulchritudinem, potius detestandam,quam tam studiose affectandam, versatur, cura, diligentia, & temporis nostri bona pars.
Sensitiuus appetitus assimilatur equo indomito. cap. S.IGitur postqua praua illa sensualitas, ex primi parentis inobe
dientia,naturae humana tunc quidem primum corruptae,male irrepsit cantea tamen in omnibus, ut & inde haud dubie in Christo domino,necnon matre eius sacratissima virgine,prorsus immuni sane effectum est, ut ad virtutem archum sit nobis re, lichum iter,contra vero latissimum ad vitia. Voluntas enim nostra appetitui sensititio, tanquam equo rebelli insidet. Sed quemadmodum quidem non nisi per consensum ab eo huc vel perperam deducitur:sic nec ad culpa imputantur insultus, donec per negligentiam hunc inualescere permiserit. Itaque sicuti ad equuprobe edomandum,atque in rectam viam, rectosque modos dirigendum, frenis & calcaribus maxime opus est: ita nimirum habitus boni, voluntaria que atque honestae assuefactiones,Vt i ensualitati fiena, sic quoque stimuli exhibentur,plagae,ieiunia, vi giliae, lachrymae, manuum labores, nuditas, stigiis, fames, sitis, egestas, Vilitas, contemptuS, dcc.
Catera Poluntatis dignitates. Cap. 4. EX praedictis patere potest, voluntatem, per se quidem
liberam, caeteris omnibus potenti,sin homine, Ut ipse animal est, atque intellectualis, praeesse:quatenus scilicet ad eius imperium natae sunt moueri. Vegetativas autem solas excipio. Et quan
58쪽
Et quanuis caelestium corporu operationes possint ipsum appetitum sensitiuum,ut corpori immersum, immutare: nequaquam si mim m tamen voluntatem,quoad per socordiam,nimitamque indulgens,i 'edita riam sensualitati succubuerit, Porro hominem bet rationis qui .dem,ac voluntatis capacem) solum mereri aut demereri,patere potest, cum haec liberum ponant dominium. Caeterum voluntatis quoque ratione habet homo,ut soli sibi inter naturalia crea. 'ta,constituantur prohibitiones,dogmata, praecepciones. promissiones, minitatione'; & caetera huiusmodi. Ad haec, cum inter omnia bona,quae nobis vel ex nihilo a principio mundi creauit Deus,nullum infinitum fecerit,intellectui autem soli duratione aeternam indiderit: ut praeter te quidem, summe bonum, atque immensum, nullo hic satiari pollu: vane profecto sese excruciat homo, qui fragilibus istis ac temporalibus desideriis, suam voluntatem adimplere miscris modis, etiam atque etiam conten dit: quin potius illum requiratρllum vocet,in eius manibus to tam suam spem collocet, ad eumque cuncta tua desideria, vota, studiaque omnia dirigat.