P. Rami, ... Liber de Caesaris militia, ..

41쪽

DEC. IV L. CAE S. MILITIA. isa duobus autem aliis duos pedes seiungi 3 Secύ- do quid est fistuca ξ utrum machina cuius pondere tigna illa in solum fluminis adiguntur Z an qua solum suminis fistucatur, id est exaequatur&solidatur 'Teci id quid est quadragenum pedum interuallumὶvirum in summo miminis, an

in imo, an in pontis contabulationeὶ Quarib, quid est fibula ὶ nihil vero tota pontis structura magis ambiguum fuerit: E sbulae liquidem se ma videtur operis firmitudo significari. Quid igitur est fibular virum quadratu quoddam e fi

missima materia vinculu,quo bina tigna cu in dia trabe reuinciunturZan adminicula eiusmodi quibus in cruce Taia gallici tras uersiim lignuinnititurὶ Denique quid est sublicas obliquas

digiὶ utrum ad perpendiculu erectas con ra tignorum inclinationem tanquam trianguli latera constitui ξ an transuersas ab una parte pontis ad reliquam intersecari ξ Hic doctorum hominum in genia sudauere. Qui vero fibulis illis firmitatem operis ostenderit,is Caesaris mentem, opi nor assequetur: E quaesitis autem illis primum' quodque mihi magis probatur. Sed ut ad institutum redeam, diebus decem, quibus m teria coepta erat comportari,omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramq; partem potis firmo prςsidio relicto,in Sicambroru nescontendit Sicambrisq; vexatis, decimo octauo

post die in Galliam se recepit, potumq; rescidita

42쪽

Biennio postea rursus paulo supra eum locum, ut est sexto libro,quo ante, exercitu traduxerati simili ratione p5tem facere instituit, magnoque

militii studio opus paucis diebus effecit: Militu inqua studio ut Caesar ipse aiae miles enim Caesaris non tantu frumentator,sed tignarius etiam faber erat: non qubd omnes, architectos fuisse

confirme, sed qubd materiari & cuilibet operi

materiam cςdere de dolare,nec minus t boriose secures& dolabras expedire,quam enses ac parmas cosuessent. Quin etia ista militii architectura,vno die dc Ararim ponte iunxit& exercitum

traduxit. Qua celeritate permoti Helvetij cuidquod ipsi diebus viginti aegerrime confecerant, ut flumen trasirent Caesare uno die fecisse intelligerent, legatos ad eu de pace miserunt. Siclis napij cxim in paludes suas confugeren celeritere Tectis pontibus ad deditione compulsi sunt, ut

est sexto libro . Sed pontis illa ratio Hispaniensi

bello tradita nequaqua praetermittenda est. Caesar cum ad flume Baetim venisset, neque propter

altitudine fluminis trasire posset, lapidibus cor bes plenos demisit: illa nepe fistucatio soli fuit.' Ita insuper ponte facto, copias ad castra triparibto traduxit. Cuius potis forma etia dissimilis facta est Alexadrino bello, de qua sic Hircius. Itaque eodem tepore equites Germani dispe v da fluminis quaeretes,partim demissioribus ripis flumen tranarui & legionarij magnis arboribus' . excisis

43쪽

excisis, quae longitudine utramq; ripam contingerent proiectis, repentinoque aggere inlocto, flumen transierunt. Nec verb in his mathematicis potium operibus virtus latum Ad dolus Caesaris enituit. Exercitum ad Aruernotu Gergouia secundu flumen Elaver ducebat. Qua re cognita, Vercingetorix omnibus interruptis eius fiu- minis p5tibus ab altera Elaveris parte, iter facere coepit. Cum uterq; viriq; esset exercitus in co- spectu, fereque e regione castris castra poneret,ciispositis exploratorib', necubi effecto pote R mani copias traduceret. Erat in magnis Caesaris dissicultatibus res, ne maiore aestatis partem,ssumine impediretur,quod non lard ante autumnuElaver vado trafri solet: Itaque ne id accideret, sylvestri loco postis castris e regione unius eorum pontium quos Vercingetorix rescinde los, curauerat, postridie cum duabus legionibus in

occulto restitit: reliquas copias cum omnibus impedimetis, ut conmeuerat misit demptis qui, busdam cogortibus, uti numerus legionii con

stare videretur: His quam logissimὸ possent progredi iussis,cum iam ex die, tepore coiecturam cap ere in castra peruentum,iis de sublicis, qua-xum pars inserior integra remanebat,ponte reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusq; traductis& castris loco idoneo delecto,reliqua

st copias reuocauit. Secundus modus traducendi' fluminis est nauibus,cu C sar, ut est primo belli

44쪽

P. RAMI LIBER

ciuilis, in maximas rei seu mentariae angustias ab Astanio adductus esset, atque omnes viae ab Afranianis militibus equitibusq; obsideretur, nec pontes rescissi, refici possent, imperat militibus

Caesar ut naues faciant,cuius generis eu superi ribus annis usus Britanniae docuerat. Carinς priamum ac statu milia ex leui materia fiebant, reliquum corpus nauium, viminibus contextu coriis integebatur.Has perfectas, carris iunctis deuehit noctu millia passuum a castrisviginti duo, milite que his nauibus flumen transportat,c5tinetemque ripae collem improuiso occupat. Huc celeriter priusqua ab aduersariis sentiatur,communit huc legione postea traiicit,atque ex vir que parte pontem institutum biduo perficit. Ita commeatus.& eos qui frumenti causea proces rant tu id ad se recipit,& rem humentariam expedire incipit . Tertius modus traducedi fluminis est eodem libro, diducto in plures alueos Sti' cori Hispaniae flumine.Caesar ne se' per magno

circuitu per ponte equitatus esset mittendus, nactus idoneum locum, fossas pedum triginta in latitudinem complures facere instituit, quibus

partem aliqua Sicoris auerteret vadumque in eo fiumine cfliceret: Ac si immo labore militu continuato,diem noctemq; opere in flumine aue redo huc iam reduxerat rem , ut equites etsi dinsculter atque aegre fiebat, possent tamen atque auderent flumen transire: pedites vero tantummodo

45쪽

DE C. IV L. CAES. MILITIA. ro

modo humeris ac summo pectore extarent, Vt tum altitudine aquae, tum etiam rapiditate fit minis ad transeundu impedirentur.Equites ita transeunt. Quartus modus traiiciendi fluuij eo- . dem tepore & loco a Caesare describitur,& lon gu omnium promptissimus . Cum pedites ci marent,ne Caesar labori suo neu periculo parceret . paratos esse sese: posse & audere ea transire flumen qua traductus esset equitatus. Quorum studio & vocibus excitatus Caesar &ntim . bat tantae magnitudinis flumini exercitum ob-itCere, conandum tamen atque experie lum iudicat. Itaque infirmiores milites ex omnibus centuriis deligi iubet, quorum aut animus aut vires videbantur sustinere non posse: Hos cum legione una, praesidio castris relinquit, reliquas legiones expeditas educit, magnoque num ro iumentoriun in flumine supra atque infra costituto, traducit exercitum: Pauci ex his militibus vi fluminis abrepti, ab equitatu excipiuntur ac subleuantur: interiit tamen nemo. Sic igitur Caesar equitibus utrinque dispositis, peditatu incolumem traduxit: Quo genere traductionis usus est libro septimo,ut Ligerim transiret. Liger ait) locis ferὰ omnibus a Gallis obsidebatur & ex nivibus creuerat,vi omnino vado

trafisiri non posse videretur: Itaque Caesar admodum magnis diurnis nocturnisque itineri bus consectis, contra omnium opinionem ad

c iiij

46쪽

Ligerim venit, vadoque per equites in ueto prorci necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse postent, disposito equitatu , qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectit

perturbaris incolumem exercitum traduxit. In Britannia Tamesis itatradiictus est, cum capi- . te solo, ex aqua milites extarent. Ergo haec itineraria Caesaris militia fuit. Pontes variorum generum Vegetius ab exercitu comportari solitos ait. Caesaris milites faciundi pontis arti fi- ces erant, pontes factos non vehebant, sed ubi opus erat,celeriter industrieque faciebant. Nec vero flumina tantilina, sed maria ipsa huic architecturae militari subiecta sunt: Itaque cum prima in Britanniam transmissione, duodecIm naues Caesar amisisset,summo iterum militum studio carum materia atque aere reliquas refecit. Secudo in eam insulam commeatu militum a chitectura ist a sexcentas naves onerarias & longas duodetriginta exiguo tempore construxit.

Ideoque id in portu conte platus milites collaudauit,ut est quinto libro. Atque iterii cum naues iactaretur tempestate & quadraginta periissent. reliquas in aridiim ne nocturnis quidem teporibus ad militum laborem intermissis subduxit. Ergo miles Caesaris,naues faciebat, imo vero tiam remigabat. Audiamus igitur quae libro quinto scripta sunt, C sar cum iterum Britannia

. peteret

47쪽

DE C. IVL BAE S. MILITIA. eti

teteret longisque nauibus veheretur e tamen rongius delatus aestu, orta luce sub sinistra Bimianniam relictam conspexit: Tum rursus aestus

commutationem secutus, remis contendit, ut

eam partem insulae caperet, qua optimum esse egres iam superiore aestate cognouerat. Qua in re admodum fuit militum virtus laudanda qui vectoriis grauibusque nauigiis non intermisso remigandi labore, longarum nauium cursum

adaequarunt. Verum enimuero quamuis Caesar matbernaticis architecturae Geographiaeque a tibus tam excellentet ad itinerum .dissicultate cruditus: attamen nauticae in Oceano Astrologiae,quae ad i stam quoque itinerum notitiam attinet, inscientia extrema in calamitatem pendsubiit. Primo bello Britannico cum equitum

naues octodecim, in continentem tempestate essent reiectar, accidit, ut esset Luna plena, quae maritimos aestus maximos in Oceano essicere consueuit,Romanisque id erat incognitum. Ita uno tepore & longas naues, quibus Caesar exercitum transportandum curauerat, quasque in aridii sobduxerat, aestus complebat, & onerarias quae ad anchoras erant deligatae, tempestas aianictabat: neque ulla Romanis facultas aut ad- ministrandi aut auxiliandi dabatur compluri-.- bus nauibus fractis,reliquae cum essent funibus, anchoris reliquisque armamentis amissis ad na

uigandum inutiles,magna id quod necesse erat

48쪽

P. RAMI LIBER

accidere) totius exercitus perturbatio facta est, neque enim naues erant aliae, quibus reportari possent, & omnia deerat,quq ad reficiendas eas usui sunt Et quod omnibus constabat,hyemaioin Gallia oportere, frumen tu in his locis in hycinem prouisum non erat. Hec sunt libro quarto, ubi& rebellio propterea Britanniae exponitur,& magna Caesaris dissicultas,ut ei magnae cuius dam victoriae instar fuerit, exercitu incolumem reduxisse: Sed hitc incommoda horribilis illa dc imperatoris & militum vigilantia,celeritas, lilia gentia sanauit. Quamobre toto isto militari itinere non solum magnam regionum scientiam, sed incredibiles,siue terra, siue flumine mariue exercitus ducatur,militiae labores agnoscimus.

DE CASTRORUM AR

, chirectura.

SEd miles in castra peruenerit, quid deindeΘLocus & forma constructioque tota propo nitur. castris locus diligendus frumctationi, pabulationi aquationi,hgnationi,valetudinis ilitum, sed imprimis victoriae si dimicandum sit

idoneus Sic contra Belgas Caesar , postquam omnes Belgarii copias in unum locum coactas ad se venire, neque iam lonae abesse ab his quos miserat exploratorib', & ab Rhemis cognouit, Lumen Axonam,quod est in ςxtremis Rhemo- rum

49쪽

DE C. IV L. CAES. MILITIA. G

xum finibus exercitum traducere maturauit,atque ibi castra posuit. Quae res & latus unum castrorum, ripis fluminis muniebat,&post eum quae erant,tuta ab hostibus reddebat,& comeatus ab Rhemis reliquisque ciuitatibus ,ut sine periculo ad eum portari possent essciebat:In eo Humine pons erat: ibi prysidium ponit,& in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit. Hic, c sitis delectiis est valde ido eus locus: Caesar vero castris ad dimicandum, praecipue montes & colles appetiuit. Sic tertio libro Sabini castra loco rebus omnibus idoneo, eoque edito & pa latim ab imo acclivi circiter passus mille . Contrariu incommodum Galba libro tertio demonstrauit,qui cum in vico Veragrorum Octoduro posto in valle, non magna adiecta planitie, a tissimis montibus: undique concluso castra posuisset, hostibus undique in v llem decurrentiabus telaque in castra coniicientibus, magnum periculum adiit,quo liberatus sepius fortunam tentare noluit,in prouinciam reuertit,confessus iniquum castris locum illum fuisse . Atque haec de castrorum loco qui postea magis patebit: deforma etiam dicamus. Castrorum formam unicam & simplicem omni & loco & tempore R inanis suisse Polybius author est: nos ex eo tantum quod commune sit castris Caeser assum mus: Itaque loci cestris delecti regionem, unde

50쪽

Ρ RAMI LIBER

sit in omnes partes latissimus despectus imperiumque facile percipi possit, praetorio summi que ducis tentorio designato, hoc dato laquam

puncto, interitatio autem tanto quantum exe χitus requiret, quadratum describito: Anguli quatuor,portae quatuor erui, praetoria ad orientem, tecumana ex diametro opposita,quaestoria

ad meridiem, quintana ad occidentem. Liuius libro quadragesimo , praetoriam videtur appellare ordinariam,quintana & decumanam principales,illam dextram,hanc sinistram.Tentoria legatorii a praetorio hinc atque illinc secundum quadrati dimetientem. latera duo opposita bis riam siccantem, aequalibus spatiis sunto, iuxtaq; ad partem aquationi & pabulationi aptistimam legionis cuiusque cum suis Tribunis δc Centurionibus distinctaviis & directa sunto:ad oppositam reliqui quadrati parteiar regia intercedente via, legionum Equites atque inter eos media sociorum auxilia statuito: a legionum tentoriis ad vallum area,parallela quadruplex esto prima vacua ad excipiendum extraordinarios qui casu aduenerint: secuda latior foro rerum venalium csistituta,reliquae duae totis castris parallelo sp tio circunductae,tertia quidem angustior, qua ta latior, vallo velut urbis muro, pomerij vice adiuncta: denique castra speciem notissimae v bis habeant , ubi viis, aediliciis, fgnis,omnia civibus rure domum redeuntibus definita sint, ut simul-