Punica

271쪽

Sermonibus aIternis:cu app1o.L. Clobi, tu :sociis tuasqui mini faueataa Lacra perlienda. Emesanus: cumeass/hylla. Egregiae iuverae: scipionis cecini in t sibylla quonda gesta tua: sed romani conlepstrunt'meos libros. nam ut dictum est uenit ad Tarquiniu superbum et attulit nouelibros: quos esse dicebat diuina oracula sex combustis tres emit rex:&s sacrario posuit appeuatique sui sibyllini.a1 hos inquit gellius quali ad oraculum xv.uiri adibant cum dii imis mortales publice considendi essent. Proauis uestris: tarquinio supbo. λγta dardana: romana quae penaret: a tuis

fatis:magna laus scipionis a quo tota res romana pendere uidebascum esset illusuperaturusqui rem romana spe ad interitum perduxerat. Armisero uictor: uaticinatur sibylla uentura fata romanorum:&Scipionis. Armifero:bellicosa hispania. Ante anos: na ut ait Liui.

rrat Serat ferme.xxvii annos cuin his

paniam missus e ubi phis &patrui moratem strage hostium piauit. Creditus marti:missus ad bellu hispanu. Missa

omen : auspicium quoniam expugnata noua carthagine i hispania carrhapine Iibycani o romani aemulam imperii altributum idiges. Hiberiacis:hispanis. Maius imperium: consulatum Scipio ex hispania uictor rediens non trisiphauitqtionia sine ina perio re gesserat :sed

magno centuriarum consensu creatus

fuit constat cum .p.Licinio crasso pontifice maximo. Nectorem: annibalem quenauici rad ramam magno praelis.

Pudet urbis iniquae:praedicit nunc sisebylla scipioni exiliv. Hoc decus: post Iiberatam italiam 8ccarthagine ad tributum redactam uicto annibale Liui. Ii.viii. decidis belli macedonici ait: uitam linterni egit sine desiderio urbis morientem ruri eo ipso loco sepeliri se iussisse ferunt monumentumque illic aedificari ne funus sibi lingrata patria fieret :uir memorabilis bellicis in q pacisartibus memorabilior linterni in t

statua superimposita fuit quam tempestate disiectam nuper uidimus ipsi . Atros lacus:infern . Tum iuuenis: respondet Scipio cuius haec est magna Iauset, fine audito non cessauit uir magnus M patria pugnare cuius ingratitudineta cognouerar& aitimo ego uace

culpa patiar Iibeter&erect Oaioqcqd duri inet. Obnitemur: patiemur omnia dura εἰ re ista oibus difficultatibus. Causta uitae.i. qm uoluisti dia uiuere non tibi sed ut prodesses morta Iibus: dc sicanimus ibyllae emeretur.

uid qui reclusa nudos garamanissia arena

1 nfodiuntiquid qui seuo sepelire profundo

E xanimes mandant libycis nasa mones in orieri lceste vacui capitis circundare gaudento si a phas: auro et mensis ea pocula serviat. C ecropide ob patria mavortis sorte peremptos D eereuere simul commibos urere flammis.

A t gente in scythica suffixa cadaueratruncis. L enta dies sepellit:putri liquentia tabo. T alia dum memorant umbra ueniente 'billa A utone finem hic inquit sermonibus adde ΤΑ lternis:haec haec ueri foecunda sacerdos. C uitantum patuit remin:quatu ipse negarit P lus nouisse deus me iam comitante tuorum

T einpias abire globo:et pecudes imponere flam

A igra lida arcanis cymesanus attigit ore

P o sacrificiu delibatuique cruorem

I ndecus egregium uultus intenta iuuenta:

E therea fruerereum luce haud segniter inqui C eo populis vox nostra sonabat in antro Τ um te permixtum sectis rebusque futuris A eneadum cecini:sed non sat digna mearum

C ura tuis uocum: nec enim conquirere dicta A ut seruare fuit proauissollertia uestris. U erum edisce me quando cognoscere cordi. Ι am tua:deque tuis pendentia dardana fatis. N anque tibi cerno properantum oraculauit H inc petere: et patrios uisu contingere maneta A rmifero uictor patrem ulcisceris secro. C reditus ante annos marti:ferroque resolues G audia poenoru: et missum laetabere bello. O meni riacis uicta carthagine terris.

M aius ad impertu post haec capiere:nec ante I uppiterabsistet cura:quam cuncta fugarit. I n libyam bella:er uincendum durixit ipse. S idonium tibi rectorem:pudet urbis iniquae.

Q uod tu post decus hoc pilaque domoque carebis

S ic vatesgressumque lacus uertebat ad atros T iam iuuenis quati unque datur sors durior mio bestemur ait:culpa modo pectora cessent. S ed te oro uando uitae tibi causa labores

H umanos iuvisse fuit: siste inclita uirgo

272쪽

Inane ruamu describit inferos: Huc inqt descidit oest collat ex qua imbreIemetis: sed tria ponit

terra:aqua:&aere. sed cu dicit igneus aer in tenuit utruaue elementurignis. .siue aetheris&aeris qe inter igne&aqua .ct aer spissior fit aqua.aqua Epissior ut terra.&eestra: rarefacta terra fit aqua.&aqua aer.&aer rarefactus ignis S ignas spissior aer:ideo ait AristoteIes primo physic :Aliqui ex raritate:&desitate olavcreant.i. pcreari dicut. Mudi genitatis.1. a prima origine mortaliu. Iners: inutilis:&sine aIiqua uoluptate. Receptat:recipit. describit de portas inferope: quaru prima recipiis bello caesos: ac Phoc sortes 5 ma/P aulispergressum: et nobis: manesque silentum μα--- C a -

E numeraestrataeque apeti formidinisaulam A nnuit illa quidem:sed non optanda recludis R egnati hic tenebras agitat:uolitatque pumbras I nnumeri quondam populi domus omnibus una I n medio uastum late se tendit inane. H uc quicquid terrae: quico freta. et igneus aether

N utriuit primo mundi genitalis ab aeuo:

RI ors communis agit: descendunt cuncta. capitque C ampus iners quantum interiitirestatque futuru C ingunt regna decem portae:quaru una receptat B elligeros dura gradiui sorte creatoru

Α ltera qui leges posuere atque inclyta iura

G entibus:etptimas fundarunt moenibus urbes. X ertia ruricolascereris iustissima turba: inuae uenit ad manes:et fraudum illesa ueneno. E Yinquitatas artes:uitaeque colendae I nuenere uiam: c dedignanda parenti C armina fuderunt phoebosia limina seruanti P roxima quos uenti:sanaaeque hausere procellae

N aufraga porta raptusic illam nomine dicunt. F initima huic noxa grauido:et peccasse fatenti V asta patet populo: enas rhadamantus in ipso

E etit introitu: mortemque eXercet inanem.

S eptima foemineis reseratur porta catervis L iuentes ubi casta fouet proserpina lucos. I nfantii hinc gregibus: uersas adiuncta taedas P astis uirginibus:turbaeque in limine lucis E stiter extinctaeaet uagita ianuλ nota:

Τ um seducta loco:et laxatalucida nocte C laustra nitent: quae secreti per limitis umbram E lysios O itcampos:hic turba piorum. N ec stygio in regno coeli: nec posta sub age.

U erum ultra oceanum sacro certamina fonti L aetheos potat latices obliuia mentis.

E xtrema hinc auro fulgens iam lucis honorem S entit: et adinoto: splendet cev hdere lunae

gnos:quos aliis onit: qui fortitudo pprie: ut placet Acistoteli uerIatur circa morte:quae ein bello. Qui Ieges: qnsi sunt fundamenta remipu. S an beateque uiuenda:& ideo tales holes commodius humanis costuletes 1 seclicto loco ponuc:sed Cice.in officiis filia urbana: de Ieges gloriae bellicae praeponitali Iesa ueneno fraudu: qm agricolae niunt frauduleti. Vitae coleriae: nandae:qm artes fuerut in uetae: ut adiuua/ret natura Sartiu disciplinariique in .uetores de humanogenere benemeriti

Exercet morte inane: uexat tormetis

i sumbras. Litiete smagros. Virginibus passis tard.as uersas adsune .i. illis uirgibus quae pasti matrimon in St tar/das iugales i ipo partu periere:sic. n. dae uertusad funus. In limine lucis:itilpo primo ortu :& pricipio uatae. Tum seducta loco: nuc describit campos elynos: quos a tenebris er issecretos ait. Laxata nocte: dissolutis tenebris:&mfusa luce. Nec 'gio 1 regno: oselysios dicit D ee apud inferos: nec sub axeccet 1: sed extra anni solisque uias:ut poetice loquar ad oceanu: uoi erat fori natae insular: ee capis elusiis sic cecinit Homeri qrto odis .Elysiuica puterra γrsique ultia lade.Dii te trasmittet: stat flavus ubi rhadamatus:existitque uitaς ubi uita facillima duras. 5 hyemis uis multa nives:no ingruit imber. Stridu/la sed sem p zephiron flamina mittit ingci oceanus Ienimina grata uirorii. Aeris.n. inqt Stra. salubritas Sina uis zephyri spiritus eius regiost pecuIaarise:quaei occasu uel ges nuqtoore caret notatimque is uias quama celebrat fortunatas: vas i plantia mostratas noui/mus no I eadmoda amauritaniae. P motoriis disiuetas: q gadibus opposita sui. Nec sub axe coeli:poetice loqtur: nihil . n.pot ee et ultra oceanu: q, no sit sub axe caeli: q, oia ambit. sic Iocutus e Vir Iacet extra syctera tellus: extra an/nisi isque uias. Laetheos latices:aquainctu cente obliuione:ideo ait Vir. Animas redituras ad corpora potare aqua Iaethea:ut oblitae citator u ueIintiterii redire ad noua corpora. Certamina: appositio e. turba priora certamia fonti sacro potat latices na certatim labiit.

273쪽

e Iustris: milIe annis.na sol singuIis annis lustrat suu clarium. Imitatio e Vita canentisin sexto: Has ossu milIer ta uoluere pannos laetheum ad fluuisiems euocatagmiema Mo.affectate I

qui poeta: iue Iustria intelligit*atisi

fectu : qui mors facit corpora lurida 6 putrida. Omnibus portis: si oesmotiunc q in mundo sunt hac Iege nati. Pigra:Iimosa &caenosa. Sine corpo/re:aliqua effigie corporis:hoc dicit propter mortem .phlegeton fluuius habet aquas ignitas. Palus:' x pquam non

Iicebat peierare diis: eiurabat Pstygia palude. Achero: significat sollicitudine magna: ideo ipsum appellat triste.

No uno ore: triplici. tenuit tria cerberus ora insit Vir. cerberus significat caneta uorat ola minutatim incisa.& est ipsa terra.Tisiphone at Iecto.& mege rasunt furiar. Luctus edax: describitosa quae sui ad limina inferope. Edax: coficiens Iugente. luebase aegritudo ex eius:qcarus fuerit interitu acerbo. Comes addita: na macies comitasmorbos Somsa haec quae dicit naturalia sunt: S praecedunt morte. Pastus fletu : qm moesti plorat.nam moereor est aegritudo flebilis. Queribunda: qin senio cofecti queruli sun tu etia ima senectus morbus sit:ut inquit Teren. Livoriinuidia: quae e dolor susceptus ex alienis

honis. Anges: coprimens. angor enim

est aegritudo praemes. Deforme:ab effectu: O facit homines deformes. SceIeri procliuis: qm inopia interdum ad scelera pauperes impellit. Briareus:

fuit Titani A terrae filius numinum co temptorihabens centum manus.Uimilius ait:Et centumgeminus briareus. Horatius: Nec si resurgat centi manus

gigas. 'γhynx monstru habens uirgineum prope Thebas olim propono Dat enigma:quod Oedipus soluit.S l/Ia fuit filia Phorci uersa 1n mostrumarinum Ferum:ipsum certaru.sic Uirgilius substative in latus inquestra cur Uam compagibus aluum. Taxus:estarbor funebris dira. Dirae uolucres: mali ominifrat bubo. &caeterae aure dirae. Stryx:auis est:qua Oui. in fastis dicit ntastu istaere languinem infantia. harn ae tres uerunt Aello: occipere:&celeno. tenuerunt strophadas insulas.

H ae animae coelum repetunti ac milleperastis o bliteditem redeunt corpora lustris. H aspassim nigrum pandens nox lurida rictum: I tque reditque uias: et mitisomnibus errat. Τ um iacet in spatium sine corpore pigra uoragor L imosiquet acus late exundantibus urit R ipas saeuus aquis phlegeton:et turbine anhelo

F lammarum resonas saxosa incendia torquet. P arte alia torrens cocytos sanguinis atri

U orticibus furit:et spumanti gurgite ferturo A t magnis semperditiis regique deorum. I urari dignata palus picis horrida Euo F umiferum uoluit st x inter sulphura limum T ristior his acheron sanie:crataque ueneno

A estuat et gelidam erumusca murmure harena

D escendit nigra lentus per stagna palude.

H anc optat saniem non uno certarus ore

H ac:et tes hones sunt pocula: et atra megera H inc sitit:acnullo rabies extinguitur hausti. V ltimus erumpit lachrimarum fontibus amnis. Α nte aulam: atque aditus:et ine rabile limen. Quarta cohors omni stabulante per auia monstro

E xcubat:et manes permixto murmure terret.

L uctus edax: maciesque malis comes addita mor B tmeror pastus fletu:et sine sanguine pallor. 4is

C haraeque: insidiaeque: atque hinc que ibit da sene/

H inc ages utraque manu sua gutturali ta ectus.

E ideforme malum:ac sceleri procliuisargestas.

E rrorque infido gressiu:et discordia gaudens. P ermiscere fretum coelo:sed et laostia ditis.

C entenis suetus areus recludere palmis. E is γnκ uirgineos ictus infecta cruore. S cyllaque celautique truces umbraequegygantur C erbenishic ruptis peragi at cum tartara uinclis N on ipsa allectomee foeta furore megera A udet adire ferum: dum fractis mille cathenis. V iperea latranscircunligat ilia cauda. D extra uasta comas:nemorosaque brachia fundit T axus co tirigua frondosior unda. H ie dirae uolucrespastusque cadauere uultu E t multus buborae sparsis strγκ sanguine penis. H arpygiaeque fouent nidos:atque omnibus haeret

274쪽

C ondensae foliis: uit stridotibus ardor.

H as inter formas coniunx iunonis auernae

S uggestu residens cognoscit crimina regum. S tant uincti: seroque piget sub iudice culpae.

C ircumerrant furiae: poenarumque omnis imago.

Q uam uellent nunqua sceptris fulsisse superbis. I nsultant duro imperio:non digna nec aequa A d superos passi manes:quaeque ante profari N on licitum uiuis:tandem permissa quaeruntur. T une alius saeuisreligatur rupe cathenis. A statius subigit saxumiperque ardua montis V ipero domat hunc aeterno megera flagello. T alia laetissetis restant patienda t3ranniS

S ed te maternos tempus cognoscere uultuS:

C uius prima uenit non tardis passibus umbra: A stabat foecunda iovis pomponia furto. N amque ubicognouit latio surgentia bella P cenorum uenus insidias ante ire laborans

I unonis fusa sensim per pectora patrem I mplicuit flamma:quae improuisa fuissimi:

S donia iliacas nunc uirgo accenderet aras.

E rgo ubi gustatus cruor:ammonuitque sybilla

E t dedit alternos ambobus noscere uultuS:

S ic iuuenis prior o magni mihi numinis instar C ara parens:quam te ut nobis uidisse licereto ptassem stygias :uellaetho intrare tenebras: . uae sors uestra fuit cui te cum prima subiret: E ripuit sine honore dies:et funere carpsit: E xcipit his mater nulloso nate labores M ors habuit nostra: aethereo dum pondere partum E luor:miti dextra cyllenia proles I mpetiolauis elysias deduXit ad oras. A litibuitque pares sedes:ubi magna moratur A lcidae genit inuta sacro munere la da V erum age nate tuos ortus:ne bella pavescas V lla nec in eoelum dubites te tollere faetila: uando aperire datur nobis: nunc denique disce. ola die caperem media cum forte petitos drequiem somnos:subitus mihi membrat auit

mplexus:non ille meo ueniente malinoussuetus:facilisque mihi:tum lucecorusca

, mplebat quamqua languentia lumina somnus.

Coniunx:PIuto maritus Proserpinae quae dici mr ad differetiam Iulio inserna. Suggestu pulpito siue toro ut d

cet regem. Quam uellentiinsultat regibus: quos clicit optare apud inferes nunquam habuisse regna: cum tot roramenta patians: de ipis umbrae regibus insultatiquae multa passae sunt abipsis Iniustitiam. Manes:ipsae umbrae. Aa superos: sub hoc coelo diu uiueret sub regibus. Religatus rupae: hic theus: qui fuit ligatus in caucaso. Ast alius:hil est sis; phtas: qui saxum aduerso monte uoluit. Maternos uultus: poponiam matrem. Furto:occulto concubinr.Furta dicuntur adulteria.unde Iuuenalis Menemo ministro fur erit.&dulcia surta canunt poetae. Naque

ubi cognouit: fictio poetae in Iaude fccpionis. Patrem:iovem .erat enim filiaiotiis uenus. Flamma:amoris scilicet: nisi haec inquit prouisa fuissenta uenere iam uirgines punicae in aris romanis sacrificaret: idest iam carthaginesses romano imperio potiti eent. O magni: Dein i Scipionis ad umbram materna.

apud Homerum in odissera: mater Virxis prior alloqtur si liu: his uerbis: Filinat quomodo tenebras subisti cum sis uiuus:difficile e enim haec inspici a ui/uentibus. Instar magni numinis:qua ueneror ut magnum numen optassem inqt mori materitat te uidere licuisset. Vel: etiam morte huc uenire. Pietas laudatu r Scipionis erga matre. Quae fors nostra fuit:quae fortuna: ut pcima dies qua natu& una eriperet te mihi. nain partu periit pomponia: & caesa ma/tre homines auspicatius nascutur: au/tore P linio. Aethereo pondere: diuiγnubi ole: idest te qui eras filius Iouin 1 Ilenia proles: Mercurius:qui deducebat animasad loca inferorum. GO nitrix aIcidae: Alcmena mater Hercu

Id. Leda mater Castoris&Pollucisrmina laconum. Sola die capere:ape λxit pomponia:quomodo ex ioue uerso in anguem conceperit Scipionem : sic olympias concepit Alexandru magnil. t ii

275쪽

Disce itin aurisantem sit mortua sum:qpotuerum tibia petire te ee iris filiv. Ter frustra:sic

Vir.Ter frustra coprensa manus effugit imago.& vlyxesapud Homerii de matre inqt: Sed ego cu/Didus uolui umbra mortuae matris capere ter conatus eram animus hortabas: ter ex manibus simi/Iis umbrae evola ait. Simulacra:umbrae.P.&Gn. ipionu. Uicii:uiros . Campo imaum tis:campo martio:tali sepulchro ornabanshuquia patria fine magistratu: aut imagistratu mortui essent: queadmodum his Scipionibus acciderat. Ipsa quide uirtus: uerba Scipionis adtilm.d. loqui ma, xime ex sentetia stoicope:et dicebat ut

retine ipsa contenta esse.&contenere casus humanosaeulpaque omni tracan/te praeter stipam nihil ad se pertinere. Viitus est sibi merces pulcherrima:'ai expetenda eppter se.&ipsum hone uel si a nullo laudes: tii natura sua Iau/dabile est.Honestsi inqt Seneca ob nullam aliam causam: d qa honestum sit colitur.&alibi dicit: Recte laeti fecisse merces est. Dulce tit: quis inqt Scipio

uirtus sit conteta stipa:de no pendeat a Iaude populari:in dulce ei cum remaynet apud superos gloria.&gratia desii ct :& nec memoria illotu uenit i obliuionem. per causas nostri larthi:i est oro tep oeidast fuit ca nostrae mortis: idest p ardore helli. & cupiditate moriendi P patria: pditiones : quae nos in

clade traxerui.ergo insit moderare su/xori bellico:ne de tu idem patiaris. Furori martis:noli nimiu indu lgere bellico furori: ne cadas ut nos. Adhibe inqtimoda proeliis ineundis. Tartessia telIus: hi pania a Tartesso oppido: d quodHhi e. & nos et incat fecimus ne sagulinieent amplius sub hoste. Miscrae: Ppter incendiu: quod ab Annibale peiν pessae. Germatas: Asdrubal . Peterecu uictor.P.& Gn.Scipiones ex hyber/nisffecti copias coniuxerunt:essiliumque inire ut Asdrubale tendet em i italia retineret. Tres hostia exercitus erat di imperatores Asdrubal gisgonis filius Mago.&asdrubal frater annibalis.gneus cu quarta parte ueteris exercitiau celtiberis adiuetis cu Asdrubale bellu gerebat. P.Scipio affuersiis Magone: oc altersi asdrubale. asdrubal tu exiguia exercitui castris roman uidisser.& spe oem iceltibero auxiliis e e peritus Ois barbaricae psidie facili l uae comertiocu utra. castra plena hispanosue ent pocculta colloga paciscit magna mercedecu celtibero3 Principibiis: ut copias ab exercitu romao abduceret lignis repete sublatis celtiberi abeutmitas id re*odetes romais queretibus cana discessus et domestico se avocari bello. P. Scipio pari terrore concutiebas.na a dei at sinissa amicus carthagines tu.& tu nouus hostis: cistra mana obemabat.

ta de cu uetu e et ad pugna scipioni s uos hortati: Z offerenti se ubi pIurimus lahoreet latus dextrii lacea traiicis. Gneus postea cecidit squada turri obiectus

ut in principio dictum est.

V idi crede iovemmec me mu tata fefellit F orma dei:quod squalentem conuersus in angue

I rigenti traxit cumata uolumina gyro.

S ed mihi post partum non ultra ducere uitam C oncessum laeuillum gemui:quod spiritus ante H aec tibi si noscenda darem discessit in auras.

H is alacer colla ampleXu marerna petebat.

U inbraque ter frustra per inane petita fefellit.

S iuccedunt simulacra uirum concordia patris.

V nanimique simul patrux ruit ipse per umbramo scula uana petens iuuenis:fumoque uolucri. E inebulis similes animas appi cndere certat.

uis te care pater quo stabant itala regna E Yosiis latio deus abstulitilici milai nam curtU lla fuere adeo:qitibus a te saeuus abessem

M omenta:oppolito in utassem pectore mortem.

uantos funeribus nostris gens itala passim D at gemitus tumulus uobis censente senatuM avortis geminus surgit per gramina campo. N ecpassi plura in medio sermone loquentis. S ie adeo incipitini:prioi haec genitoris imago. I psa quidem uirtus sibiinet pulcherrima merce&D ulce tamen uenit ad inanes cum gloi ia uitae D urat apud stiperos nec edunt obliuia laudem. U ertina age fale declis nostium aestia fatiget M ilitia. heus quotiens intrat naca pectora terior: C um repetoqsaeuus eas:ubi magna pericla

C ontingunt tibi: r nostri fortissime laeti

o btestor causis martis moderare furori. S at tibi sunt documenta domus:octava terebat. A rentem culmis nacssem crepitantibus aestas: E κ quo cuncta mihi calcata:meoque subibat G ermano devexa iugum tarthesia tellus.

N os misenae muros:et tecta renata sagunto

os dedimus betin nullo potare sub hoste

N obis indomitus comici tititcrquc quaterque G ermanias terga annibalis proli barbara nunq

I inpolluta fides:petet cm cum uictor adesum

276쪽

C ladibus astrubalem:subitoque uenale hortes H ispanae uulgus libyco: quas fecerat auro A taxibal abrupto liquerunt agmine signa. Τ unc hostis socio desertos milite multum D itior ipse uitisspisso citrundedit orbe

N on segnis nobis: nec multis nate peracta I lla suprema dictet aude nidissimus aeuum. E xcipit inde suos frater comangere casus. E Messae tuitis stultima rebus in arctis S ubsidium optaram:supremaque bella ciebam. F umantes taedas ac lata incendia passim

E t mille iniecere faces:nil nomine larthi D e lapis queror:haud puo datamῆstra sepulchro

N ostia mauerunt in morte haerentibus armis.

S tame luctus habe eminae neclade ruinar

C esserit affusis oppressabispania poenis.

C ontraquar iuuenis turbato fletibus ore D si quaeso ut merita est dignas pro talibus ausis C arthago expendat poenas:sed continet acres P penes populos:qui uestro marte probatus E xcepit Oxet noctinartius armis S uccessit belloe fusos quoque fama ferebat V ictores acie:atque exacta piacula eardis. H is lariirediere duces lora amoena piorum:

P rosequiturque oculis puer adueneratus euntes: I amque aderat multa uiκ agnoscendus inumbra P. aulus:et epoto fundebat sanguine uerba L ugitatam:cuius spectaui martia facta M ultum uno maiora uiro descendere nunc te:

A tque habitanda semel subigit quis uisere regnat

uem contra tales effundit scipio uoces A rmipotens ductor: si sunt tua fata peturbem L amentata diu:qpene ruentia tecum T laxisti ad stygias cenotria tecta tenebras.

X um tibi defuncto tumulum 'donius hostis

C onstituit:laudemque thio quaesiuit honore. D umque audit Iach mans hostilia funera paulus A nte oculos iam saminius: iam gracchusael aegro A bsumptus cannis stabat seruiliusore.

A ppellare uiros erat ardotietaddere uerba: S ed raptabat amor iscos cognoscere manes. N unc mentum saeua brutum immortale securi

Cohortes hispanari celtiberi milites.

Venale uulgusinam precium Smer, redem acceperuntem discessu. Exciγpansubsecutus est Gneus Scipio: qui fuerat obsessus iturri. Post ultima:iam acie nostra uersa in fugam. Nil nomine laethi:no queror de tali genere mortis:quod forte uidetur ignavum:quoniam fui crematusin ipla turri armatus. Sed me Iuctus habet laus est Gneia pietate patriae. Affusis: sparsis post nostram caedem per omnem hispania. Martius: post mortem Scipionum clideletus exercitus:amis aue hispanin

uiderentur: uir unus has restituit, erat In exercitu.L.Martius Septimii filivseques romanus impiger iuuenis Gnciptot annos disciplina edoetius: qui iunctas cum.vFonteio.P. Scipionis Ima γto rem romanam usque ad Scipionis aduentum tutatus est. Feretandae

bat. Ductores:Asdrubales.&Magone fusos esse a Martio: fama etiam serrahat Martium sumpsisse piaculum ue/strae caedis. Exa ista:sumpta. Lux ita Ium:uerba Pauli ad Scipione. Oenotria:romana .Flamanius cecidit ad Trasimenum. Gracchus in Lucaniae.Seruitius in pugna canensi. Priscos manes: umbras prascorum.Brutus primus consul incuri filios percuti iussit ca de reducendistarit iniis agerent cum aquiliis:&uitentis. HIu Bruti erant: Titus

ictyberius. Saeua: crudeli i nece fili

ii iii

277쪽

Camissium: si recuperauat romam capta a Gallis: unde laude aequabat superos. Curiu: Manius curius de Urrhodi lamnitibiis tri uphauit tali ad locumsedeti camagnu auripodus attulissent lamnites repudiati ab eo sunt:nδ enim auru hahere sibi uideri praeclara dixit sed habentibus auru imperarendeo dicit poeta Curisinung fuisse amicii auro Orbus uisus: cm.Appius Claudius caecus pace inire cum Pyrrho grauissima otone dissuasit.ad Appii Claudii senectutem inqt Cice. Accidit etiaut esset caecus: in is cum sententia senatus inclinaret ad paceni:&foedus faciueum cum Pyrrho no dubitauit dicere: Quo uobis metes recte: quae stare sole hant.Antehac dementi sese flexere ruina.quibus uerbis perluasit non esse ineundam pacem cit Pyrrho. Tulit ille: Horatius cocies: de quo supra. Rege: Porsenam: qui romam obsedit pontis in ianiculo castris : ut reduceret tarquinios. Pone:post serescissis ponte sublivio.tan es illiti aqua:&ad suos enauit. Releuntia regna:tarquinios cupientes redire in regnum. Luctatiusmicit poenos naualirugna apud mates.&triumphauit:de foedere tunc te cum Amilcare dictum est. Eluctatus: natus transcendere. Amnes:Ticinus Trebia aufidus. Decimum naodo: uerba Amilcaris. Maiotast uenerat:audito heIlo:quo Annibal romanos urgebat. Qui iura sub armis: dedeceuiris loquitur. Romani.P. posthumium alba M.Manliu. P. Sulpitium camerinum legatos athenas miserunt ut inclytas leges describeret. & aliarum graeciae ciuitatu instituta mores:iuraque nosceret: quibus Romam reuersis decemviri cieati fuerunt:Appius Claudius.T. Genu

A. anlius.P. Sulpitius.P. Curiatius. Τ.Ronualeus.D. Posthumius. Pyreo littore:atheniensi:est enim pyreus portus athenarum. Iura sub armis:quoniana necemuiri gubernabant rempublicam.& habebant habenas rerum: & rodicit ipsos sub armis cedisse iura populo. Charomportitor ad stygem paludem. Improba:insatiabilis. Hic est ille: Alexander magnus scilicet. Bactra magna ciuitas: quae nomen dedit Baγctrianae regioni supra perlidem.

N omen nunc superis aequanstm laude camillum.

N unc auro curium nonnatiqcernit amicum.

Ο 1a sib illa docet uenientum et nomina pandit. H ic fraudes pacis: pyrrhumque a limine portae. D eiecit uisus orbus: tulit ille ruentem

Τ stridis in lipas regem: lusque reuulso

P one ferox ponte e lusit redeuntia regna.

S itibi dulce uirum primo qui foedera bello P hoenicum pepigit uidisse:hic medius ille

A equoreis uictor cum classe luctatius armis S i studium et saeuam cognoscere amilcaris umbra I lla est cerne procul cui frons nec morte remissa 1 rarum seruat rabiem:s iungere corduest C olloquium:sine gustato det sanguine uocem.

A tque ubi permissum:et sitiens se impleuit imago: S ic prior increpitaunon miti scipio uultu: T alia ne o fraudum genitor sunt foedera uobis Α ut haec sicania pepigisti captus in orat

B ella tuus toto natus contra omnia pacta

E Rercet latio:et perruptis mollibus spes E luctatus adest:feruet gens itala marte B arbarico: et refluunt obsimcti stragibus amnes. P ost quae enus ait: decimu modo coemat annuE xcessisse puer nostro cum bella latinis C concepit iussu:licitum nec fallere diuos. I uratos patri: quod si latuentia uastat. N unc ni regna: t phrygias res uerteretemptat. Ο pietas: o sancta fides oucra propago. A tque utinam amissum reparet decus inde citato C elsus abit gressu:ma linque recessit imago. E κin designat uates:qui iura sub armis. P oscenti dederint populo: primique peditas. M iscuerint italis pyreo littore leges. L aetatur spectatque uirum insanabilis ora S cipio et appellet cunctos mi magna Merdos

A mmoneat turbae innumer quot milia toto

C redis in orbe puer lustras cum singula uisu D escendisse herebo: nullo non tempore abundas

U mbraruna huc agitur torrens uectatque capaci

A gmina mole chairon:et sufficit improba puppis. P ost haec ostendens tui leni sicutigo profatur H ic ille est tellure uagus:qui uictor in omni

278쪽

C ursu signa nitit cui miabat tradachaeque uigangem bibit et pelleo ponte nyphaten A dstrinxi dicui stant sacro sua moenia nilo I ncipitarneades libyci certissima proles

A mmonis quanto exuperat tua gloria cunctos

I ndubitata ducest similique cupidine rerum

P ectora nostra calent quarte uia scire superbum A d decus et summaslaudum perduxerit artes.

I lle sub haec turpis lenti sollertia martis. A udendo bella expediaspigra extulit astris H audunil sese uirtus:tu magna gerendi

P raecipitatempus: mors atra impendet agenti H arcessatus abitaeresim aduolat umbra.

A tque hieelysio tendentem limite cernens E sigiem iuuenis castae cui uitta ligabat P urpurea effusos per colla nitentia crines: D se ait hie qui nam uirgomam luce refulget: P raecipua fions sacra uiror multaeque sequuntur

M irantes animae:eticeto clamore sequentanti

Q uiuultus quem si stygia non esset in umbra D isissem facile est deti: non falleris inquit

D octa comes triuiar:meruit deus esse uideri. E t fuit in tanto non pariau pectore numen. C armine complexus terra:mare:syderarma S: B t cantu musas.et phaeta aequauit honore. A tque havcuncta prius cerneret ordine terris

P rodidistet uestram tulit usque adsedera troia. S cipio perlustrans oculis laetantibus umbram S i nunc fata darent ut romula facta per orbe

H ic caneret uates quanto maiora futuros.s acta eadem intrarent hoc inquit teste nepotes. F cella incide cui tali contigit ore.

G entibus ostendiaereuit tua carmine uirtus o S ed quae tanta adeo gratantum turba requirenSH eroum effigies maioresque accipit umbras. I nde uiro stupet aeacide:stupet hectore magno. A iacisque gradum: uenerandaque nestoris ora M iratur geminos aspectans loetus auidas I amque illiacum corde aequantem peltia factae U i iam hinecernit ledei cinoris umbram A lternam lucem peragebat in aethere pollux S ed subito uultus monstrata lavinia traxit.

Dactaeque:dachae fiunt populi orientis supra bactrianos qui se alexadro deὰ derut caeso eoru duce Spitamene ut scri

bat Curtius Ii vir.ab uxore perempto ca

piteque eius alexandro oblato. gangraest fluuius indiae. Niphatctfluuium armeniae. Pelleorionstructo ab alexadropeIIeo ad ipsum niphate. Sua moenia: alexandria egyptia a Ita eratad radices caucasi. Sacro:omnia flumina magna appelIantur sacra a poetis. Aenea cles: scipso. bici certi1sima proles: uerba scipionis ad alexandrum qui habituse filius iovis hammonis. Turpis:respiciet alexander. Lenti:pigri. Tvis: infamisqm decet imperatorem esse diligentem dc sollertem ne circauen1atur sed armis A essi Ilo hostibuspraeualeat pigra uirtus inquit nunq coelum petiit feci ardens &sollers. Praecipita tepus: accelara .q.d. propera ad gloriam sine aliqua cuntatione prius mors impediat quae lege naturae singulis horara momentis impendet. Cresus:rex lydoruditissimus fuit sed apud inseros aequa/tus erat pauperibus. Vitta purpurea: qm uates erant phebi sacerdotes:unde rapinius in achille: ec mea nunc pri anasalbescunt tempora vittis. destri fumbra Homeri. sacra:dicata phoebo S diluina. Comestri uisui Ila comes ρ serpinae. Non paruunume: spirituς

ille aluinus&furor poeticus. Haec Casta loca inferorum quae cecinit Home. in .Xi.odysseae. Vestram troiam:aqua romani 3ucunt originem. Foelixeacide: haec eadem fuerant uerba alexadrimagni cu uenisset ad sepulchra achil λ1is in figeo promontorio: dixit.n. sortunate adorescens qui gestoru tuorum praeconem homorum habuisti. Eaci/de:achille. Aiacis: rhelamonii .Lqfuit heros fortissimus&secudus ab achille. Atridas: agamenona ct menelaum.

Ithacum:ulixem. Corde: sapientia Se prudentia. Peleia facta: gesta achillis filii petet. Alternam lucem: quoniam alternis mensibus uiuunt. Uicturam: paulo post. Lavinia: uxor aeneae filia latini regis aboriginum.

279쪽

N am uirgo admonuit tempus cognoscere manes

F celix haec inquit ueneris nurus ordine longo T roiugenas iungit sociata prole latinis. V is et martigene thalamos spestuc quirini H ersiliam cerne: hirsutos cst spernere tollinG ens uicina procos pastori rapta marito I nstrauit casae culinique e stramine fultu in P ressit laria torunt: ct soceros reuocauit ab armis. Α spice carmentis gressus etia dita mater H aec Lut.et uestros tetigit praesaga labores U is et quos tanaquil uultus scrat haec qiloque A ugurio ualuit metis:ucturaque diκit calle

R egna uiro. et deκtros agnouititiali editios.

E ccc pudiciciae latium decus inclγta l.xti

F erifrontem: atque oculos terrae lucitua fiZo .

N 6 dareir heu tibi roina nec e quod male deccaei. H anc laude retinete diu.uirginia iuXta C ernecmcntato uulnus sub pectore t ruat Τ iistia defensi serio monumenta pudoriS. E t patria laudat miserando in uulnere dextra

I lla est quae tybriin quae fregit lγdia lla.

N on dum passa marem quales optabat habcre

uae penae cauta et qui sint incrunt nenianes.

Τ um uirgo patrios fregit quae curi ibuS ai tus E t stetit adductis iuper Ora tremcntia i renici. Τ ullia non ullos satis eκliauit ira labores A rdenti flegeton te natat fornacibus ali is F ons rapidus furit:atque ustis sub gurgite cautes si gefit. et scopulis pultri flagrari cibus Ora. I lla aute quae tondetur pi xco1 dia rosi oΑ lius:m quan im resonat plangentibus alis A riniger ad pastus rediens lotii S hostibus arcem V ligo immane nephas adamato prodidit auro T arpeia:et pactis res et auit clausti a sabinis.

D elicta:illatrat ieiunis faucibus orcus

Lux: dies superueniens: her ilia uitumpromuli&nurus martis. Gens uicina : bini caeterique finitimi sperne λhantassinitates romanoruna quos tunc Iatrones appellabat. Hirsutos procos: horridos&pastorales. Reuocauit ab armis: nam procedens in media aciem cum aliis mulieribus p liu diremit e Plutarchus atticu utrinque acies costi/timent sabinae mulieres cum gemitu de ululam habetes in ulnis infantulos inter media tela prouolant clamantes ut saliguini parcerent quo spectaculo far,

dus ictam fuit. Carmentis:aliter dicis ni stratae mater suit euandri satidica S a carmine appellata est:ideo praesaga idest uaticinatrix. TanaquiI:fuit uxor tarquinii pristi&ipsa uates. Ventura

regna:nam cum lucumo maritus comitalc uxore rotara migraret ex tarquiniis

urbe hetruria dc ad ianiculii peruenis, set aquila coelo Iapsa pileum ex capite Iucumonis eripuit ac deinde reposuit uxor tanaquil r*nu urbis marito po

tendi tali ausurio dixit quod postea sequum est&ipse lucumo tarquinius priicusappellatus e. In alite :aquila. Dcxtros:propitios. Lucretiamxor collatini pudicissima&per uim atque fraudem stuprata a Sexto tarquinio sibi morte constauit quam principem roman ae pudiciciae appellat Valerius. Non dacheu tibi ronia: exclamat cu dolore pocta st roma no habeat mulieres talis pu/dicsciae tempore suo. Hanc Iaudem . . pudiciciae: qm luxuria ianet irrepserat iΙocum pudiciolae, Virginia:qua appi, us decemvir ardens claudio libidinis ministro pro tribunali ut sertia natan adiudicauit:. pater uirginius ab algido accitus a lanio cultro Drepto pectus si Iste coladit pudicaeque interenaptor nquit Valeriusqcorrup pater esse maluit&sic alienae libidini filia eri init. Illa est:clesia est haec de qua dietu est Lydia .porsenae hetrusci. Tullia: si, ita seruii tu illi fuit suo cuius interepti

corpuS carpentu egit.unde scelerata dicta est&etiam incus ubi id fuit sceleratus dictus. Adductis:contractis: & sic atrocitas imo seritas tulliae describitur quae cotrahebat habenas iaoste ut suppaterna cadauer diutius inroraretur: in undis ergo phlegetontis dabat huius impietatis pinnas: Eurit:feruet aestuat qinhuIit aqua. Egeri emittit saxa Fnita. Pulsat:uerberat Stundit ora ipsiustuIIiae. Tarpeia: prodidit arce sabinis tempoPromuli capta armillis quas illi in brachiis gestabant&illic obruta hostium scutisnomen loco dedit: nam capitolina arx εἰ rupes denominam est tarpeia ab hac uirgine postea capitolium nomen accepit a capite humano ilIicessosso cuna sundamenta iacerentur.

280쪽

A tmenti quondam custos immanis iberi

Custosarmentis hibere: non celas ab hercuIede quo supra hunc appellararcum qui S morsu&unguibus Iacerat incestas.i .sacerdotes ueste quae uirginitateni non seruarunt. Tria igitur sunt suinplicia tarpeiae εἰ sacerdotis incestae. Ieiunis:rabidis. Evisceraulaniat. Polluit: uiolauit elotua uirginitate.incestae quondam uiuae defodiebantur. Matiusta inas sustR septies constiI. Origie parua:obscuris natalibus S municipio arpinati. In longuria:qm fuit septies consuI. Iussu leges satoru sita cogitur redire ad superas oras.L.cornelius sylla ubi uictor marianos opplritctictatura suasit:&sicare gestis foetice appellauit.

Quod eddet solus: qm silla rade deposuit dictatura dices euelle reddes rati

E e morsu peti polluto euiscerat ungue. One .dmini reipu. poterit arcit gloN ecpar poena tamen scelerus acraria ueste

P olluit exuta sibi uirginitate sacerdos. S edatis haec uidisse satis: mox deinde uidenti. N ut animas tibi quae potant obliuia paucas

I n fine enumerare paro et remeare tenebris.

H ic mariusmec multa dies iam restat ituro E thetiam in lucem:ueniet tibi origine parua I n longum impetiu consul nec 'lla morari I ussa poteshaut amne diu potare sopor L ux uocat: et nulli diuum mutabile fatum 1 inperium hic primus rapiet: sed gloria culparuod reddet solusmec tanto in nomine quisqE xistet syllae qui se uelitesse secundum. I lle hirta cui sub igitur coma fronte decorum E igratum tertis magnus caput:ille deum gens

S telligerum attollens apiccm troianustulo C aesar auo: quantas molescum sede reclusa H ac tandem crupent:terraque marique mouebur. H ea miseri quotiens toto pugnabitur orbe N ec leuiora lues qua uictus crimina uictor.

Τ um iuuenis lachrγmas restare haec ordine duro L amentor rebus latiis sedluce remota S i nulla est uenia et merito mors ipsa laborat: P erfidia: enus quibtis aut Regetontis in undis E xuret ductor sedus:aut quae digna renatos A les in aeternu laniabit morsibus artus tN c metue exclamat uatesmon uita sequetur

I nuiolata uirum: patria non ossa quiescent. N anque ubi fractus opumagnae certamie pugnae P ertulerit uinciturpemque orare salutem. ursus bella uolet macetu instaurare sub armis

D amnatusque doli desertis coniuge fida E t dulcinato linquet carthaginiSarc . A tque una profugus lustrabit cerula puppe H in cilicis tauri saxosa cacumina uiset.

riari ipse soliis restituit imperium tmon enim habuit secundum caesar post ipsu:uoluit esse perpetuus dictator Begladius ciuiu illi diistaturam eripuit. In tanto nomine dictatoria potestate. Magnus:popeius quia deuicta aphri

a magnus cognominatus est: tandemutetias a caesare in thessalia aegyptu ima Iis auibius contendens ab achila Spho, lino iussu ptolemei obtruncatus est. Ille deum gens tutius caesar qui orighnem habebat a tuto ueneris nepote.

Stelligeru apicem: hoc dicit propter

cometem qui erat in fronte caesaris sta/tuae: apparuit aute cometes in ludis su nebribus.C. satis quos celebrabat augustus in patris honorem. Quantasnroles: bella ciuiIta&pIus ciuilia quae fuerunt intercalarem Spompelun . Hac sede: inferna. .idest cum ibunt assuperos pugnabat terra marique. Nec leuiora lues: qua 1 dicat popeius uictus a te caesar interficietur filia iterficieris. Uictor: caesar. Tum iuuenis aegre.se rebat scipio futura hella ciuilia. Latiis rebus:romano imperio. Remota luce:

post mortem. Laborat dat poenaSut meruit. Mors ipsa .a .umbraniortuo Msi ita est Ruit ut nuIla sceleris uenia sit apud in seros annitati crudelis ac perfiγdus quas dabit poenas. Renato&:rena. scentes ut dixit de umbra tarpeiae S de titio fingitur. Ne metue: uaticinatur sibylla annibalis fatum. Magnae pia, gnae: Faesuit ad ramam cum scipi cie Rarius bella: tentauit annibal susci, tare hellum polIicens auxilia maced nu ob qua rem exilio mulctatus est unica naue ut scribit aemylius probus prius creta deinde in ciliciam peruenit: hine

in syriam placitis haesitantiocho&be IIum contra romanos molitus est:quida Dolunt statim a scapione uictu conscenctisse navim N nauigasse ad antiochuuerior fama tenet factu exulem plutarchus dicit cum satis constet eu desiperatis iam rebus iasia profectu exilio nis1 stata ad antiochii uenisse. Coiuge: himilce. Nato: aspare. Cilicis tauri: qm cilicia est pars asiae minoris ad rauserum monte&annibal profectus est actantiochum regem syriae quem hostem fecit populo mano.