Agricola and Germania

41쪽

AGRIDOLA. 15

idque apud imperitos humanitas vocabatur, Cum Par SerVi

Tertius expeditionum annu nova genti aperuit, VaStatis usque ad Tanaum aestuario nomen est nationibus. qua formidine territi hostes quamquam Conflictatum saevis tempestatibus exercitum laceSSere non ausi; ponendiSquero inSuper Castellis spatium fuit adnotabant periti non alium ducem opportunitates locorum Sapientius legisse nullum ab Agricola positum Castellum aut vi hostium expugnatum aut pactione a fuga deSertum; nam adverSu mora Obsidionis annuis copiis firmabantur ita intrepida ibi hiems, Crebrae eruptione et sibi quisque praesidio, irritis hostibus

eoque desperantibuS, quia Soliti plerumque damna aestatis hibernis eventibus pensare tum aestate atque hieme iuXta pellebantur ne Agricola umquam per alio gesta avidus intercepit: Seu Centurio Seu praefectus incorruptum faCti a testem habebat apud quosdam acerbior in Convicii narrabatur, et erat ut Comi bonis, ita adversus malos iniu-CunduS. Ceterum ex iracundia nihil Supererat SeCretum, ut silentium eius non timeres honestius putabat offendere quam di SSe.us Quarta aestas obtinendis quae percucurrerat insumpta 23

ac si virtus exerCituum et Romani nomini gloria pateretur, inventus in ipsa Britannia terminus namque Clota et Bodotua diversi maris aestibus per inmenSUm reVCCtae, angusto terrarum Spatio diruviantur : quod tum praesidiis 3 firmabatur atque omni propior Sinus tenebatur, Summotis velut in aliam insulam hostibus.

42쪽

24 Quinto expeditionum anno nave prima tranSgreSSUS ignotas ad id tempus gentis Crebri Simul a prosperi proeliis domuit eamque partem Britanniae quae Hiberniam aspicit Copiis instruxit, iri spem magis quam ob formidinem, si quidem Hibernia medio inter Britan a atque HiS spaniam ita et Gallico quoque mari opportuna valentissimam imperii partem magnis in Vicem usibus miscuerit. spatium e us, Si Britanniae Comparetur, angustiuS, OStrimari insulas Superat solum Caelumque et ingenia UitUS-que hominum haud multum a Britannia differunt iis riora iosarum, meliu aditu portuSRue per Commercia et negotiatore Cogniti Agricola expulsum seditione domestica unum ex reguli gentis XCeperat a speCie amicitiae in occasionem retinebat Saepe ex eo audivi legione una et modicis

auxiliis debellari obtinerique Hiberniam posse idque etiam sadversus Britanniam profuturum, Si Romana ubique arma et velut e Conspectu liberta tolleretur.

254.D. 83 8 . Agricola males an explorin exserition F and and sea into Me counIrrisors of the Bodotria. The combineae forces of theenem attacis the nin Clegion, ut are meate i. o

Ceterum aeState, qua SeXtum TCii annum incohabat, amplexus civitates trans Bodotriam Sitas, quia motu uni- VerSarum ultra gentium et infesta hostibus exercitus itinera timebantur, portu ClaSSe exploravit; quae ab Agricola primum adsumpta in partem Virium Sequebatur egregia PeCie, scum simul terra, simul mari bellum impelleretur, a Saepe isdem Castri pede equesque et nauticus miles mixti copiis et laetitia sua quiSque facta, Suo CaSus attollerent, Cano Silvarum a montium profunda, modo tempestatum C fluC- tuum adversa, in terra et hostis, in victu Oceanus omilitari iactantia compararentur Britanno quoque, ut CX

43쪽

AGRICO 2. 7 Captivis audiebatur, visa Classi obStupefaciebat, tamquam aperto maris sui Secreto ultimum victi perfugium Clauderetur ad manu et arma Conversi Caledoniam incolentes

QPuli, paratu magno, maiore fama, uti mo est de ignotis,ppugnare ultis Castella adorti, metum ut provocanteSddiderant regrediendumque Citra Bodotriam et XCedendum potius quam pellerentur ignavi Specie prudentium admonebant, Cum interim Cognoscit hostis pluribus agminibus irrupturos a ne Superante numero et peritia o locorum circumiretur, diviso et ipse in tris partes exercitu inceSSit.

Quod ubi cognitum hosti, mutato repente Consilio uni 26 versi nonam legionem ut maxime invalidam noCte adgreSSi, inter Somnum ac trepidationem Caesis vigilibus irrupere iam que in ipsi Castris pugnabatur, cum Agricola iter hostium ab exploratoribus edoctus, et VeStigii inSecutuS, velocisSimos equitum peditumque adsultare tergi pugnantium iubet, mox ab universis adici Clamorem; et propinqua luce fulsere signa ita ancipiti malo territi Britanni et Romanis rediitio animuS, C seCuri pro Salute de gloria Certabant ultro quin etiam erupere, et fuit atrox in ipsis portarum angustii proelium, done pulsi hostes, utroque exercitu Certante, hiS, ut tulisse opem, illis: ne eguisse auxilio viderentur quod nisi paIudes et Silvae fugientes texissent, debellatum illa victoria

a foret.

Cuius Conscientia a fama ferox exercitus nihil virtuti 27 sua invium et penetrandam Caledoniam inveniendumque tandem Britanniae terminum Continuo proeliorum CurSUfremebant. atque illi modo Cauti a sapiente prompti post 3o Ventum a magniloqui erant. iniquissima haec bellorum Condicio est prospera omnes ibi vindicant, adversa uni imputantur at Britanni non virtute se, Sed occasione et arte ducis victos rati, nihil ex adrogantia remittere, quo minus

T. A. 2

44쪽

iuventutem armarent, Coniuges a liberos in loca tuta transferrent, Coetibus a Sacrificiis Conspirationem Civitatum sancirent. atque ita irritatis utrimque animi discessum. 28 Mutin), si Danae subsequent adventures fa cohortis Vsipi. Eadem aestate Cohors Usiporum per Germania Con sscripta et in Britanniam tranSmiSSa magnum a memorat bile facilius ausa est occiSo Centurione a militibus, qui ad tradendam disciplinam immixti manipulis exemplum et rectores habebantur, tris liburnicas adacti per vim gubernatoribus asCendere, et uno renavigante, SuSpecti duobu eo ioque interfectis, nondum Vulgato rumore ut miraCulum prae-Vehebantur mox ad aquandum atque utilia raptum egressi et cum plerisque Britannorum sua defensantium proelio Congressi a Saepe ViCtores, aliquando puta, eo ad extremum inopiae

tur atque ita CirCumvecti Britanniam, amissis per inscitiam regendi navibus, pro praedonibus habiti, primum a Suebis, mox a Frisiis intercepti sunt a fuere quo per CommerCia Venumdato et in nostram Sque ripam mutatione ementium adductos indicium tanti casus inluStravit. o

29 Agricola loses his infant son ances to the Gramgian hius here His me b aliacus at theraeady the unitedforces of the enem'.

Initio aestatis Agricola domestico vulnere CluS, anno, ante natum filium amisit quem CaSum neque ut plerique fortium virorum ambitiose, neque per lamenta UrSUS a mne asrorem muliebriter tulit et in luctu bellum inter remedia erat. igitur praemiSSa ClaSSe, quae pluribus loci praedata magnum et inCertum terrorem faceret, expedito exercitu, Cui e Britannis fortissimo et longa pace exploratos addiderat, ad montem Graupium pervenit, quem iam hostis insederat nam o Britanni nihil fracti pugnae prioris eventu, et ultionem aut

45쪽

servitium expectanteS, tandemque doCti Commune periculum conc dia propulsandum, legationibus et foederibus omnium Civitatum ire exciver t. iamque Super triginta milia armatorum aspiciebantur, et adhuc adfluebat omnis iuventus et quibu Cruda a viridis Senectus, Clari bello et Sua quisque decora geStantes, Cum inter plures duces virtute et genere praeStan nomine GalgaCus apud Contractam multitudinem proelium poscentem in hunc modum locutus fertur: Speremos Galaacus to his arn . 304,

Quotiens causas belli et neCessitatem nostram intueor, magrius mihi animus est hodiernum diem Consensumque vestrum initium libertatis toti Britanniae fore; nam et

universi servitutis experte et nullae ultra terrae a ne mare quidem securum inminente nobis Classo Romana ita proe-i lium atque arma, quae fortibus honesta, eadem etiam gnavi tutissima Sunt priore pugnae, quibu adverSUS Romanos Varia fortuna Certatum eSt, Spem a subsidium in nostris

manibus habebant, quia nobilissimi totius Britanniae eoque in ipsis penetralibus sit ne servientium litora aspicienteS,

et oculo quoque a Contactu dominationis inviolatos habebamus. nos terrarum a libertatis extremo recessus ipse a Unus famae in hunc diem defendit atque omne ignotum pro magnifico est Sed nun terminus Britanniae patet, nulla iam ultra gens, nihil nisi fluctus et saxa, et infestiores Romani, et quorum Superbiam fruStra per obsequium a modestiam effugeris raptore OrbiS, postquam Cuncta vaStantibuS defuere terrae, iam et mare Crutantur: si locuples hostis eSt, Vari, Si Pauper, ambitiosi, quo non Oriens, non OCCidens satiaverit Soli omnium opes atque inopiam pari adfectua ConcupiSCunt auferre trucidare rapere falsis nominibus imperium, atque ubi solitudinem faciunt, paCem appellant.'

46쪽

2 CORNELII TACITI

31 Liberos cuique a propinquo Suo natura CariSSimo MCSSevoluit: hi per dilectus alibi servitur auferuntur: ConiugeS sororesque etiam si hostilem libidinem effugiant, nomine amicorum atque hospitum polluuntur bona fortunaeque in tributum, ager atque annu in frumentum, Corpora 9Sa ac manus silvis ac paludibus emuniendis inter verbera a Contumelia Conteruntur nata Servituti manCipia Semel veneunt, atque ultro a dominis aluntur Britannia Servitutem Suam quotidie emit, quotidie pascit ac sicut in familia recentissimus quiSque Servorum etiam Conservis ludibrio est, si in o roorbi terrarum vetere famulatu novi nos et viles in excidium petimur; neque enim alvia nobi aut metalla aut portu sunt, quibu exercendi reServemur. Virtu porro a ferocia Subiectorum ingrata imperantibus; et longinquita a SeCretum ipSum quo tutiuS, eo uSpectius ita Sublata Spe enia tan isdem Sumite animum, tam quibu Salus quam quibus gloria carissima est. Brigante semina duce exurere Coloniam, eXpugnare CaStra, a nisi felicita in Socordiam vertisset,

exuere iugum potuere nos integri et indomiti et in liberta tem non in patientiam bellaturi, primo Statim CongreSSU Oostendamus, quo Sibi Caledonia viros seposuerit.'32 An eandem Romanis in bello virtutem quam in pace lasciviam adesse creditis nostris illi dissensionibus ac discordiis clari vitia hostium in gloriam exer*tu sui vertunt; quem ContraCtum ex diverSiSSimi gentibu ut Secundae res astenent, ita adversae dissolvent nisi si Gallos et Germanos et pudet dictu Britannorum plerosque, licet dominationi

alienae sanguinem Commodent, diutius tamen OSte quam servos, fide et adseCtu teneri putatiS. metu a terror sunt infirma vincla caritatis; quae ubi removeris, qui timere desie 3orint, odisse incipient omnia victoriae incitamenta pro nobis sunt nullae Romano Coniuge accendunt, nulli parentes fugam exprobratur Sunt aut nulla plerisque patria aut alia est.

47쪽

AGRICOLA. 2ΙPauCOS Umero, trepido ignorantia. Caelum ipsum a mare et SilvaS, ignota Omnia CirCumSpeCtanteS, ClauSOS quodammodo a vinctos di nobis tradiderunt ne terreat vanus aSpectu et auri fulgor atque argenti, quod neque tegit neque vulnerat in ipsa hostium acie inveniemus nostra ma-ΠUS. adgnOSCent Britanni suam Causam, recordabuntur Galli priorem libertatem deserent illos ceteri Germani, tam quarti nuper Usipi reliquerunt ne quicquam ultra formidiniS: a- CUR CaStella, senum Coloniae, inter male parentes et iniuste 1 imperantes aegra municipia et discordantia hic dux, hic exercitus ibi tributa et metalla et Ceterae Servientium poenae, quatin aeternum perferre aut Statim ulcisci in hoc campo est proinde ituri in aciem ei maiores vestros et poSteros

Cogitate

EXCepere Orationem alacres, ut barbaris moris, Cantu fremituque et Clamoribus dissonis iamque agmina et armorum fulgores audentissimi cuiusque procursu simul inStruebatur CieS, Cum Agricola quamquam laetum et vix munico menti CoerCitum militem accendendum adhu ratus, ita disseruit: Septimus annus est, Commilitones, exquo Virtute VeStra,

auspiciis imperii Romani fide atque opera nostra Britanniam vicistis tot expeditionibus, tot proeliis, seu fortitudine adversus hostis Seu patientia a labore paene adversus ipsam et rerum naturan OPUS fuit, neque me militum neque vos ducis paenituit ergo egretat, ego Veterum legatorum, VOS Priorum exercituum terminos, finem Britanniae non fama neCrumore, Sed CaStri et armis tenemus inventa Britannia et Subacta. equidem Saepe in agmine, Cum VOS palude mon-36 tesve et flumina fatigarent, fortissimi Cuiusque voce audiebam: quando dabitur hostis, quando acies Θ' veniunt, elatebris suis extrusi, et vota virtuSque in aperto, Omniaque

48쪽

prona victoribus atque eadem Victi adverSa. nam Ut Superasse tantum itineris, Silva evasisSe tranSiSSe aestuaria pulchrum ac decorum in frontem, ita fugientibus periculosissima quae hodie proSperri a sunt; neque enim nobis aut loCorum eadem notitia aut Commeatuum eadem abundantia, sed manus et arma et in his omnia quod ad me attinet, iam pridem mihi decretum est neque exercitus neque ducis terga tuta SSe proinde et honeSta mors turpi vita potior, et incolumitas ac decus eodem loco sita sunt ne inglorium fuerit in ipso terrarum a naturae sine Cecidisse. io 34 Si novae gentes atque ignota Cie Constitisset, aliorum

sete, VeStrOS Culo interrogate. hi sunt, quo proximo anno unam legionem furto noctis adgressos Clamore debellastis; hi Britannorum fugacissimi ideoque Ceterorum tam diuos SuperStites quo modo SilVa SaltuSque penetrantibus sortissimum quodque animal contra ruere, pavida et inertia ipso agminis sono pellebantur, si acerrimi Britannorum iam

pridem ceciderunt, reliquuS Si numeru ignaVorum et metuentium quos quod tandem inveniStiS, non restiterunt, Sed odeprehensi sunt; noviSSimae res extremo metu Corpora defixere in his vestigiis, in quibus pulchram et spectabilem victoriam ederetis transigite Cum expeditionibus, imponite quinquaginta anni magnum diem, adprobate rei publicae numquam exerCitui imputari potuisse aut moras belli aut us

CauSa rebellandi.' Id The batile. The Briton ingratiis desperate cotira , ut in the niare completet defatem

Et adloquente adhuc Agricola militum ardor eminebat, et finem orationis ingens alaCritas ConSeCuta St, StatimqUe oad arma discursum instinctos ruentesque ita disposuit, ut peditum auxilia, quae octo milium erant, mediam aciem

49쪽

AGRICOLA.

23 firmarent, equitum tria milia Cornibus adfunderentur legione pro Vallo Stetere, ingens victoriae decus Citra Romanum sanguinem bellanti, et auxilium, si pellerentur Britannorum acies in speciem simul a terrorem editioribus locis Constites at ita, ut primum agmen in aequo, Ceteri per adclive iugum conexi velut insurgerent media Campi Covinnarius eques Strepitu a discursu Complebat tum Agricola superante hostium multitudine veritus, ne in frontem simul et latera suorum pugnaretur, diduCti ordinibus, quamquam porre-1 Ctior Cies futura erat et arcessendas plerique legiones admonebant, promptior in spem et firmus adversis, dimisso equo pede ante vexilla Constitit. AC Primo CongreSSu eminu Certabatur; simulque con 36

stantia, simul arte Britanni ingentibus gladiis et brevibus

is caetris missilia nostrorum Vitare vel excutere, atque ipsi magnam vim telorum Superfundere, done Agricola Batavorum Cohortes ac Tungrorum dua Cohortatu eSt, ut rem ad mu- Crone a manu adduCerent; quod et ipsis vetustate militiae exercitatum et hostibus inhabile, parva Scuta et enorme gladio dios gerentibus; nam Britannorum gladii Sine muCrone Complexum armorum et in arto pugnam non tolerabant igitur ut Batavi miscere ictus, ferire umbonibuS, Ora fodere, et stratis qui in aequo adstiterant, erigere in Colle aCiem Coepere, Ceterae cohortes aemulatione et impetu ConiSae prΟXimo quoSa que Caedere: a plerique emineces aut integri festinatione victoriae relinquebantur interim equitum turmae, ut fugere covinnarii, peditum Se proelio misCuere et quamquam re- Centem terrorem intulerant, densis tamen hostium agminibus et inaequalibus locis haerebant minimeque aequa noStriSs iam pugnae faCie erat, Cum aegre Clivo instantes Simul equorum corporibus impellerentur a Saepe agi CurruS, Xterriti sine rectoribus equi, ut quemque formido tulerat, transversos aut obvios incursabant.

50쪽

24 CORNELIT TACITT

37 Et Britanni, qui adhuc pugnae experte Summa Collium

insederant et paucitatem nostrorum VaCui spernebant, degredi paulatim et Circumire terga vinCentium Coeperant, ni id ipsum veritus Agricola quattuor equitum alas, ad Subita belli retentas, venientibus OpposuiSSet, quantoque seroCiu sadcucurrerant, tanto aCrius pulsos in fugam disiecisset ita

consilium Britannorum in ipsos VerSum tranSVeCtaeque Praecepto ducis a fronte pugnantium alae aversam hostium aciem invasere tum Vero patentibu loci grande et atrox Specta-CUlum: equi, Vulnerare, Capere, atque OSdem oblati alii iotrucidare iam hostium, prout uique ingenium erat, Catervae armatorum paucioribu terga praestare, quidam inermeSultro ruere a Se morti Orferre paSSim arma et Corpora et

lacer artus et Cruenta humus; et aliquando etiam victis ira VirtuSque poStquam Silvi appropinquaVerunt, idem pri- is mos sequentium inCautos ColleCti et loCorum gnari Circumveniebant quod ni frequens ubique Agricola validas et expeditas cohortes indaginis modo, et SiCubi artiora erant, partem equitum dimissi equiS, Simul rariores Silvas equitem perSCrutari iuSSisSet, CCeptum aliquod Vulnus per ni dicimiam fiduciam foret. Ceterum ubi Compositos firmis ordinibus sequi rursu videre, in fugam erSi non agminibus, ut priuS, ne alius alium respectantes, rari et vitabundi invicem longinqua atque Via petiere finis sequendi nox et satietas fuit. Caesa hoStium ad decem milia nostrorum strecenti sexaginta Cecidere, in quis ullis Atticus praefectus cohortis, iuvenili ardore et ferocia equi hostibus

inlatuS. 38 Deplorabie condition of the enem after Me artis Agricola ordera the

seet to circumnavitate Britain, an himsel retiarns Sio I south 3omarius to inter quartera.

Et non quidem gaudi praedaque laeta victoribus: Britanni palantes mixtoque virorum mulierumque Iloratu