장음표시 사용
141쪽
De restitastione si fissi quae Virginis.
I, s Quartus Medices Pont. Max cum pluriamum aedificijs, publicis q. operibus delecta retur, inter alia, de restituendo aquaeductu sontis Virginis, opus a multis citra saeculis desideratum, cogitauit, cum q. de modo,&impensa tractaret, 'uidam Architecti, caruculo satis obscure inito, cum in multis subter raneis locis uestigia ductus non apparerent,& longe aliter progrederetur, quam ipsi designassent, opus xiiij. millibus scutatis abunde perfici posse putassent, consilium tamen iniuissent petere xxx millia, sperantes,quod supra esset,eis lucrocessurum ipsi quidem Architecti uerentes id asserere, huic oblationi fiendae quendam Antonium Triuisium Liciensem supposuerunt, hominem quippe satis temerarium,&qui Psyllor more usus fuisset, per uicos, plateas circuire. Qui, Principe adito, socijsq.ri magistris elusis, suo nomine repromisit opus xiiij. millibus perfecturum. Adinuentis interim quibusdam non minus confidentibus, ne dicam temerarijs fibris murarijs, qui opere inter se, designatis, diuisis q. locis, repartito 18 millibus se illud persecturos repromittebant, Oblatis etiam sponsoribus, quorum nomina Camerae Apostolicae, Romano s. Populo, Triuisitis secessiirum asserebat, si fabris suo nomine pecuniae numerarentur, demonstratiitq. ita se cum lucro, aut opus ad finem producere posse. Res uisa est Pontifici facilis, ideoque onus pecuniae diuisit, ut scilicet Pontifex ipse tertiam, tertiam clerus,& reliquum Romanus Populus conserret, uoluitque&Pontifex opus hoc per Rom. Pop. animaduerti, ut recte,&secundum legem a
redemptoribus perficeretur.Et e Xindere inconcionem deducta,
uisum est aliquibus opus expediri non posse, cum sontes,' tulio die sunt in loco nuncupato Salone, crederentur non esse illi, qui Aouam Virmnem Romae tribuissent, sed illi, qui ad salinas vix tari portam
142쪽
portam Trigeminam, quae inter Aventinum 4 The Im erat.
aquam ab Appio Crasso,cui Caeco cognomen sui ductam exhibebant, moti cum ex uocis significationeinam putabat Salonem a Salinis, ubi aqua terminabatur, corrupte dici tum etiam ex dictis Iulij Frontini, qui satis aperte testatur,Appiam aquam concipi agro Lucullano, inter milliarium septimum, &oetiiuum diuem liculo sinistrorsum passuum septingetorum octuaginta, cuius etiaductus uestigia adhuc hodie supra portam Capenam inspici utur. Cum idem de Virgine loquens,eam concipi uia Collatia,ad milliarium octauum testetur. Quem Frontini locum,Cardinalis Tri uultius testimonio comprobasse uidebatur, qui eo Salonis loco pulcherrimam uillam, undum instruxerat,&construXerat,4 quam illarum sontium Appiam esse supra aedes inscripserat inde mihi nescio quare, demandata cura, ut sontes, loca diligenter inspicerem id in Senatu referrem loco igitur sontium in primis diligenter inspecto, cui uerba illa Frontini de aqua Virgine conueniunt, cum de ea loquens ita inquit Concipitur ergo uia Collatia ad milliarium octauit, palustribus locis , signino circumiecto, continendarum scaturiginum caussa collatoq. Plinij loco lib. 31. c. 3. qui de Agrippa loquens,ita inquit idem MVirginem duxit ab octaui lapidis diuerticulo duorum millium passuu Praenestina uia iuxta est Herculaneus riuus,quem refugiens, Virginis nomen obtinuit ac etiam inspecto opere arcuato, substructionibus, quae Virgini a Frontino attribuuntur, audacter retuli, etsi subterranei specus quibusdam in locis non apparerent,Virginem esse,&reduci posse. Et exinde electi uiri nobiles Marius Fra gipanius, Populi Romani Cancellarius, Rutilius Alberinus,
Horatius Narus, qui mecum onus subirent,&Οmnc una curaremus, ut opus recte, ine fraude, ac quam citissime perficeretur; interimq. pecuniae collatae Triuisio illi,4 fabris murariis distributae, opus, praesidente operi Illust Gabrio Sorbellono, Pi iiij.
X sorore nepote,auspicatum est, ui tamen coeptum, tot inter Triuisum redemptorem, fabros sub redeptores discordiae,& lites
e Xortae sunt, ut adcinuisum sit nobis concurrente etiam Reuer.&Illustr. Ioan . Antonio Sorbellono Cardinali sancti Georgij, Reuercndissi &Illustriss Benedicto Cardinali Lo mellino, tunc amerae Apostolicae Clerico, Pontifici rcferre, opus ad finem perduci non posse, nisi ab co Triuisus arceretur. ad Pontifex
143쪽
renuit, praeteYtu quod aequum esset, Triuisium operis auctorem, illius debere esse persectorem, tantum per nos animadue ii, ut Opus cito prosequeretur &recte Triuisio igitur opus intricare prosequente, mortuus est Pontifex,creatusque est Pius V. Ghi silerius Pontifex optimus qui etsi animarum saluti consulens,
ad morum prolapsorum correctionem,&ad bene, beateq. uiuen' di institutionem,summo studio,totis a. uiribus intenderet,publica tamen opera non negligens, huius ductus prosequendi cura Reuerendissi.&Illustr. loani Riccio Cardinali Politiano praecipuam
de mandauit,qui cu interim Triuisius ille misere admodum diem suum obiisset reintegrato negotio, uocatis compluribus Archia tectis, cognito quod sere dimidium operis peragedum supererat,&quod alia decem millia persectioni sumcere crederentur, cum illa uiginti quattuor millia, itura ad rivisio consumpta fuissent, re ad Populum relata,alia decem ex uini uectigali redigenda,huic operi a S. P. Q. R. applicata sunt, cum quibus opus curantis hvs Naro, me Luca Paeto, adhibitis Iacob a Porta, Bartholomaeo Gripto Architectis, qui opus iuYta legem conuentionis a redemptoribus exigerent, persectum est; correctis quibusdam, quae ab antiquis animaduersa non fuerant. Primum quia aqua fontium, qui tres sunt, cum acquisitionibus , quae intra ductum oriuntur , uisa est satis , superque esse quaeductui, forma praesertim in ductu arcuato , Herculaneum riuum qui uere loco patultri,in ima in ualle ultra sontes consurgi reij ciendum putauimus, adiacentibus agris, iraediis relinquendum δε cum exinde ductus aquae substructiones, per mediam uallem palustrem , longo circuitu ad montis
radices,ubi subterranea forma initium capit peruenit, usi breui Ο-
reuia, perfosso monte, durissimi Tofi, Scabri, qui inter prima fontem vi duas alias intersurgit,& ubi turris assurgit,quo in loco fio san Viroinis aedicula suit, de qua meminit Fronimus, recta fere uia am non amplius per loca palustria, sed per montis radices, fontes coniunximus,&ad specum antiqui ductus Lerduximus. ouo factum sint, ut ubi antea aquae pluuiales, amotibus descendentes parietibus substructionis inhaerentes, ipsos parietes, non sine aquae detrimento corrumpebant; hodie cum iuxta radices moniliam riuo subterraneo perducatur, aqua palus ad mai-
144쪽
lorygo aevo putauimus conseruari posse, in ea etiam subterranea specu, novoq. ductu conficiendis, uenae multae eiusdem bonitatis cuius fontes, acquisitae sunt, ita ut riuus Herculaneus amplius aduehi, in arcuato opere capi non potuisset, construi etiam curauimus in initio montis, de quo supra, fenestram emissariam, ut si quando in ductu ut saepe cotingit uitium fieret,aqua paruo negotio auerti posset,& ductus emendari quod non solum ibi, sed etiam in initio eius substructionis, quae est in loco, ubi nunc dicitur Bucca leoni. qui locus etsi Frontini tempore totus substructionis esset, ut etiam hodie uestigia demonstrant, per nos tamen etiam arcuato opere est restitutus, ut pluuiales aquae,&scaturigines quaedam, quae ibi sunt, facilesiab terlabi possint. sed id alterum, tertium emissarium in initio operis arcuati, iuxta Anienem a sinistris confici fecimus ex quibus paruo negotio, repagulis demptis, ducitus omnis purgari poterit, in continenti restitui. cumque aquae Crabrae parS, quam nunc Mara, nestam appellant, quae perima agri Nobilium de Rusticis per transit, non nihil antea aquae ductui nocuisset, nos ponte supra aquaeducitum facito, eo Q. stratis silicibus munito, per eum illae ductu, eam aquam Crabram, pluuiales transmittendas curaui mus, alio etiam ibi supra ductum ponticulo construcito, & strato, per quem fontes quidam, qui in ea ualle consurgunt, unde Appiam aquam Romae ductam fuisse facile comprobare possem sitiane duistus laesione, aut aquae uitio commode pertranseant rur sus etia quia re ipsa compertii in suit, opus arcuatum pluries fuisse emendatum, eo quia parietes, qui aquam supra fornices , seu arcus continebant, tenuiores, quam res desiderabat, facti fuerat, nempe crassitudinis sesquipedalis, siue duorum palmorum nostri temporis: quo fiebat, ut illis, pondus aquae pandere conantis,sustinere nequeuntibus, ducitus uitiareturii deoq. illi primo parieti, Salterum eiusdem cras studinis adiunxerant, qui cum priore no
conueniens nam in patietibus nouum cum ueteri non conuenit)maius uitium secerat, internascentibus caprificis, ed ris, terebin
to, rubis, alijs arboribu &frutic ibus parietes corrumpentibus. Nos igitur destructa parte omni superiori usquc ad imas fornices, parietes hinc&hinc crassitudinis palmoru quattuor, crusta intrinsecus coelis laterit,' fieri curati imus: opus i. pillis cilicitis, hinc,&binc distates interse palmos plus minus X. muniri fecim': Mut sta biliuS
145쪽
bilius esset opus,4 ne parietes aquam continentes, quae Tornicum superimpositarum podere panderentur, intc quas l. pilas
catenas ex lapide Tiburtino annecti curauimus. iii si per i culnia
reperiendis puteis, unde ductus purgari posset, multum, diu
per nos laboratum fuisset, nempe quia subterraneus ductus, nullis tunc supra terram uestigij appatentibus modo hinc, modo illinc nulla ratione se uertit, iussimus aliquot angulares puteos, supra terram altitudine palmorum decem extolli,4 confornicari, paruo foramine in summitate relicto,unde aquae piritus exalare possit, reliquos uero per palmos quattuor insta terram sornice muniri, operiri curauimus, sicq.ductus, Deo optimo Maximo adiuuante, restitutus est,aqua a. ad Triuiffistulas VII Kal.Septembris, anno a seruatoris nostri natali sesqui millesimo septu gesimo magna omnium laetitia perducta est tripliciq. ibi emissi rioius'.dum in fontes per Urbem dispensetur per Cloacam,inia bi data opera nuper exstructam, in Tiberim, ne Ciuitati noceret transmissa est non tamen prius perducta est,quam Optimus Pri ceps de eius bonitate a peritissimis medicis,per quos omne experimentum fieri iussit, certior factus suisset. decreuerat enim Sanctissimus Ponti se potius omne impensum amitti debere, quam aquam ducere; si, ut quidam illi falso suggesserant, corporibus saluberrima non esset Libet hoc in loco,ut error omnis ex mente titubantium excutiatur,4 plena huius aquaeductus, unde nomen Virginis assumpserit,4 quo itinere ad Urbem perueniat, unde acquisitiones illi accedant, notitia habeatur loca Plinij Frontini, de Aqua Virgine loquentium, recensere, 'uae ego
uidi, reserre, ut ulterius haesitationi locus non relinquatur. uerba Frontini sunt haec: loquitur autem de MarcoAgrippa, qui anno ab urbe condita, ut ipse paullo ante dixerat, septingentesimo decimo nono,Imp.Caes. Aug.&M.Laelio Volcatio Coss. aquam Iuliam duxerat Idem,inquit,cum iam tertium Consul fuisset, C.
Sentio Sp. Lucretio Coss. post annum xiij. quam Iuliam deduxerat Virginem in agro quoque Lucullano collactam Romam perduxit. Dies quo primum in Urbem responderit . duum Iunis inuenitur Virgo appellata, quod quaerentibus aquam militibus, puella uirguncula quasdam uenas monstrauit, quas secuti,qui soderant, ingentem aquae modum inuenerunt aedicula sonti apposita, hant Virginem pictura ostendit. Concipitu ergo uia CON
146쪽
latia ad milliarium octauum, palustribus locis, signino circumlecto continendarum scaturiginum caussa, adiuuatus ex compluribus acquisitionibus uenit per longitudinem passuum xiiij millium centum quinq ex eo riuo subterraneo passuum xj millium octingentorum sexaginta quinque, supra terram,per passus mille
ducentos quadraginta, eve substructione riuorum locis compluribus passuum quingetorum quadraginta opere arcuato passuum septingentorum, acquisitionum ductus rivi subterranei efficiunt passus mille quadringentos quinq. Haec ille. Ex his in niseste dignoscitur, Agrippam primum huius aquae inuentorem,&ductorem fuisse quod aestatur Plinius lib. I. c.3. qui ante Frontini tempora viguit is enim tempore Vespasiani ille uero Neruae scripserunt ait enim Plinius de Agrippa loquens, ut&supra retuli, idem Virginem adduxit, ab octaui lapidis diue liculo duum millium passuum, Praenestina Via iuxta est Herculaneus riuus,quem refugiens Virginis nomen obtinuit. Haec ille, quid de ea iterum lib. d. c. Is meminit, in distantia ab Urbe ut uides lector candide conueniunt ambo enim ab octauo lapidetestantur, nec in uia discrepant, quamuis Frontinus testetur de
Via Collatia, Plinius de Praenestina,quia Plinius non in uia, sed diuerticulo a uia duum millium passuum, ut res ipsa etiam hodie indicat,asserit. Via autem alia,quae hodie iuxta sontes pertransit, Mad uicina praedia ducit, Collatiam appellatam fuisse crediderim, us'. dum de alia constet sicq. in loco conueniunt de nominis origine, siue unde Virginis nomen assumpserit, aperte dis crepant in quo ego magis Frontino, qui de his principaliter tractauit, cura sibi ab Imperatore iniuncta, quam Plinio, qui perfunctorie,&incidenter de ea locutus est, assentio; ceteri credent, quod eis magis arridet. Nunc,quae uidi,reseram. Ductus subtemranei, de quibus meminit Frontinus, incipiunt ad radices montis, ubi aqua primum ex loco palustri, substructione egrediens specum ingreditur,4 exinde recta sere linea, continuatis per totum aquaeductum puteis, interuallo a Vitruvio lib. 8.c.7.praefinito, nempe ut intra duos actu in uicem distet . quod spatium est palmorum nostri temporis C a X II. nec ullus en meta egre-clitur, peruenit iuxta praedium, quod est in agro Nobilium de Risticis, ubi facto angulo discedit ad ima,quo in loco,id est in ima ualle summitas aqua eductus solo ire ac qualis est. Hoc in loco inuenimus
147쪽
uenimu antiquos supra plumbi laminam extensam propter loninstabilitatem ductos iundamenta iecisse, superaedificasse. Ab
hoc loco subterraneo riuo continuato ad alteram uallem magro Nobilium de Cassalibus peruenit,tibi nunc dicitur Bucca leonis, eo quia triginta annis citra sonticulo cuidam inibi non longe ab aquaeductu exorienti, marmoreu caput Leonis, ex cuius Oreaoua os ueret, commode hauriretur,ab agri domino appontufuit quod marmor nos quaeductui inseruimus, ut inde aqua Profluens in uicinorum praediorum commodum hauriri possit; duo in loco substructione, kmodico opere arcuato per nOS,ut dis xi ficto eam uallem pertransit, indeq. continuato subtus ProXDmum montem riuo subterraneo, adproXimam uallem agri Monachorum Sancti Paulli peruenit unde longa substructione ad alterum proximum montem perducitur,&inde rursus subterraneo specu, a dextris progrediendo, non modico itinere uiam h t nainintersecat rursusq asinistris, iterum q. deXtris progre-
hies: Anienem se ostendit unde opere arcuato ad alium
tu astu eu aquaeductus hin &hinc lapidibus Iburtinis oppimetani sormam habentibus, inscriptiones istae uiuetae sunt.
VIRGΤΙ. CAESAR AUGPONTIF. M A XI COS. V. IMP. VI HIo CCXLVIRG
I P CCXLIIII 4 nix est longitudinis a Frontino deseriptae nempe pRVV himsere omnes huius
de quibus Frontiali multa aqua non erat, parisin pedes, OV di WV Vr nauicula,
148쪽
nauicula, ad id accommodata, ab hominibus tracta, ubi riuus, uigabilis fuit, diligenter inspexi, inueniq. in initio montis, quem primum sontes subeunt, non longe ab ingressu, hinc linc ductus acquisitionum factos suu se, latitudine palmorum fere decem, altitudine palmorum nouem, cuius longitudinem inuestigare non ualui, cum limo ad altitudinem palmorum quinque repleti essen ex quibus hinc,&hinc aqua in aquaeductum profluebat, non tamen multa, ab his non longe quattuor alij cuniculi, duo hinc,duo illinc, contra inuice ex diametro, latitudine palmorum circiter trium singuli, altitudinis palmorum septem fere, ex quibus etiam aqua, licet modica in ductum profluit, de quibus arbitror sensisse Frontinum dum ait Acquisitionum ductus subterranei essi iunt passus mille quingentos quinq. sed in monte, quem dixi extare interuallem agri de Rusticis, agrum Buccae
leonis nuncupatum,longe maiores, quam alibi, acquisitiones inueni, non quidem ductas per cuniculos, aut specus, sed in ipsius aquaeductus lateribus hinc hinc passim scaturientes, ut fere ex illis quincta pars totius aquae, quae ad urbem ducitur, essiciatur: tandem in toto ductu, duobus montibus exceptis, uno uidelicet, unde aqua in maius arcuatum deducitur, altero,a quo quaa dicto opere arcuato exiens recipitur,4 in aliud opus arcuatum traijcitur,in quibus ne gutta quidem aquae scaturit,acquisitiones quam plurimae exoriuntur, quibus acquisitionibus sontes adiuti optimam aquae copiam in Urbem serunt. Initio igitur,&statu ipsius quaeductus cognito, remanet, ut recenseam, quot1e inueni aquaeductum hunc corruptum fuisse, Drestitutum. Et quidem opus arcuatum destructum fuisse a C. Caesare, Maai Cla dio restitutum, monumentum, quod ad radices Pinctimontis,in
hortis tunc Angeli Colotij in ipsis quaeductu conspicitur, per
te demonstrat cuius hanc fuisse inscriptionem, Andreas Fulvius, de aqua Virgine loquens, uir sane doctus, rerum antiquarum peritissimus, testatur,4 nos legimus.
TI. CLAVDIVS DRUSI. F. CAEsAR AUGUSTUS GERMANICVsPONTIFEX. MAXIM. TRIB. POTEST. V. IMP. XI. . P. COS . DEM IIII ARCUS. DUCTUS AQUAE VIRGlNIS DISTURBATOS PER . C. CAESAREMA. FUNDAMENTIS. NpVOS . FECIT. AC RESTITUIT.
149쪽
Deinde a Longobardis aquaeductum directum crediderim nam Hadrianus primus patria Romanus, Pontifex Maximus , domitis iam afflictis q. Longobardis, anno a Christi Seruatoris nostri, tali circiter DCCLXXVI. ut Platina refert, Virginis aquaeductum , cum aliis urbis aquaeductibus restituit, quem non multo post dirutum, in tanta rerum,quae successit,calamitate creden-ὰum est, nec ulterius restitutum suisse, inueni nam quod legitur in inscriptione, quae ad publicas Triui fistulas apposita est, Nicolatim quinctum Aquaeductum Virginis restituis se,id auia Salaria citra factum fuisse intelligo, unde acquisitiones,&scaturigines, quae ad nostra us'. tempora fluxerunt, initium sumunt. Nam si Nicolaus opus arcuatum restituisset, ductumq. purgasset, non ita, ut a nobis inuentum est uix annorum centum spatio intercedente)nullis urbis obsidionibus intermedijs, quantavis hominum negligentia dirui,in aboleri potuisset. Hactenus de his.
Virgineos olim Caesar Frontinus Agrippa Aduexit scripsit, restituit latices. Haec eadem nostro miramur tempore. Quartus Quas Pius ex magna parte reduXit aquas Perficit& uena secundat diuite Quinctus Aeternam Paetus digerit Historiam
150쪽
Hinctus Nemnius Fannius Palaemon,
cum haecsunt carmina,quorum etiam
finis desiderasur emporibus Claud s
Neronis imperainorum floruit, ex his quae linuolib. 1 . cap. . tradidit, de industria, si Stheleni plebe libertiana in uis is instruendi s colendis raritim ubi an inquit Sed maxima eiusdem Stheleni opera semnis Talaemoni alia grammacica arte celebri in hisce XX annis mercaso rus D C. nummum fue quaesequuntur. De quo Crinisu quoque de Tossis Austribus in uita Lucani, quantum adrem astinor sic scripsit L . nnaeus Lucanus na tione Vistanus patriaiordubensis, C aesare Germanico iterum, si cosano consulibu nainus , delutus ad urbem prima infantia, adolescens factu illas tres habui raeceptor in literis Rhemnium Talaemonem , qui principem