Aurelii Augustini Milliarii ... Ad leges libri primi pandectarum notae, seu Breves commentarii

31쪽

o s. Et non ineleganter, Insit. de Puri nat gent. O civ c Partim suo proprio . Dissimilitudo enim Civitatum

varietatem Iuris habeat necesse est. d Partim communi omnium hominum. Communi omnium hominum Iure omnes Civitates utuntur , quia cum pars quaedam eorum sint, quod commune est, ad partes quinque pertineat necesse est. ve Nam quod quisque populus, cte. Est igitur Ius Civile Ius illud, quod quisque populus ipse sibi constituit. Concordas

text. in s. Jus autem Civile, Insit. de Jure nat. gent. civ. Seu Jus Civile est, quod neque in totum a naturali vel gemitum recedit, neque per omnia ei servit. Itaque clim alia quid addimus, vel detrahimus uri naturali, vel gentium zJus proprium, idest, Civile esticimus, L Jus Civile 6. F. h. t. Ius autem Civile non idem est ubique, sed varium & nauutiplex , α pro cuiusque Civitatis ratione solet accommodari , dc consequenter differt a Iure gentium, quod ubique est idem, & apud omnes peraeque custoditur. f βαμ us proprium iasius Civitatis. Hine a Cicerone in Topic. Ius Civile definitur, ut sit aequitas constituta iis ,

qui eiusdem sunt Civitatis, ad res suas obtinendas. g βuod vero naturalis ratio, Igitur Jusgentium est, quod naturalis ratio inter omnes homines constituit. Concordat tex. in dictos.Jus autem Civiis,disit. de Jure nat gent. ct eis. Seu Ius gentium est, quo gentes humanae utuntur, I. I. s. ult. F. h. i. Et animadvertendum est, quod alia sunt Iura genti μm, quae sunt a mera naturali ratione inter omnes homines constituta, veluti erga Deum religio: ut parentibus , & patriae pareamus, i. I. insine , juncta I. a. ss h. t. Alia sunt, quae usu exigente , & humanis necessitatibus, gentes humanae sibi constituerunt ; ut sunt Melae, captivitateS., ita servitutes, dc Omnes pene contractus. s. Jus autem gentiu

Insiit. de Iure nat. gen. ct civ. Quae duo Iura Interpretes nc siti nominibus disjunxerunt ; ita ut illud, quod est ex mera naturali ratione, Ius gentium primarium, alterum vero Ius

32쪽

. h Perae M. Pariter, eodem modo,& aequaliter. i ii Vocatur e Ius gentium . Et etiam Ius naturale dicit F. Singulorum autem, Insit. de rer. divis

Lex X. Ulpianus lib. I. Regularum

., cuique rat eui. Juris. c) prieceptasunt haec: honesὸ ω , rimum non Ddere, suum inique tribuere. 7uris, dentia es divinarum , atque humanarum rerum notitia, justi atque injusti cientia. 1 . t. - V

a TR a sic stans, M. Hoe est, ut rectὶ explicat Baro in prisc. Tit. Instit. de Jus. O Juri Iustitia est habitus

animi, quo constanter dc perpetuo, jussit cuique tribuere volumus. Seir,ut expliς tura Pario in b. distis. Iustitia est habitus animi, per quem volumus juste agere, α sum cWiquq tribuere, ac re ipsa tribuimus, nisi imp ciamur .. Non obstat huic definitioni : Quod nihil sit stabile anter homines . de non alienand cap. a. Ouia, IicEt limitio non tribuat constanter α perpetuo Ius um cuique, sed quanqoque alterum laedat, non tamen propter hoc I sima mutatur,. sed mutatur ipse mei homo, qui recedit avia , quam ei constanter & perpetuo dictat Iustitia. h Diiuum cuique. Hoc est, quod citique Iure ac laH. bus de ture nimirum Deo religionem separentibus pietatem, Magistratibus Observantiam, gratiam promerentibus, pecuniam depositam ei qui deposuit, promissa stipulatori pretium rei venditori, mercedem locatori, &c. ex Barone

c Jurupraecepta, Oc. Haec mi Iuris praecepta univers si , iub quibus continentur omnia particularia, quae sitne pen: inlinita: quidquid enim Iure constitutum est, praeceptum est, quo resta jubentur, aut vetantur contraria. , r V Π r m atque humanarum rerumnoona. Iu. enim & divinoa α humanas res bend disponit,

33쪽

i. i. ωρ .coaede vet. y re raram Te pini ruri rudentera marum atque humanarum rerum Periti erant. Itaque Cicero lib. 3. De orat. scribit , moris antiquis temporibus fuisse, ut ad Iuris consultos, P. Crassum, T. Coruncanum,& Scipionem , de omnibus divinis atque humanis rebus roferretur . Per res autem divinas & humanas intelligimus Ius

publicum & privatumquorum illud in divitiis restis, idest, Sacris, Sacerdotibus, di Magistratibili, hoc, inhumanis, quae ad singulorum utilitatem pertinent, consistit a t. re. s. H - stadii .β. de 1 . O Juy. e Jusi atque injusti cientia. His verbis significatur , I risprudentiam in utroque Iure, publico, dc privato, aequum ab iniquo separare, de licituri ab illicito secernere', EO D

Lex XI. Paulus lib. 14. ad Sabinum.

Jus pluribus modis Heis .ivno modo, cum id, sa) gno em- pre bonum ae quam N, jus dicitur tit est Τus M iurale. - Altero mori, s) ommi si inut*Aribus Unguisque vitate utile M ut G oti . Me inli Juae Fe LM dicitiam in civitate stra J- c) his rariorum. Praeto quoque yui reaedere incitur, etiam eum' d) impup decemnit : relationes illaisfacta non ad id rudiae Praetor irascit, is ad si is, quod Praetorem faceλe eonvenit. Aliasigni ea- . iisne se) Jus dic r, Drus, in tu ausi redditur: vapellatione coliata ab eo, quod i , is eo, sibi At: quem Deum determinare Me modontismus γ' ubicunque g) Meto Diama majesare h) Imperis , samoque more si) majorum I Udicere consituit: is locus recte Ius appellatur. 'a π D, quod emper bonum, M. Id , quod semper aequum I ac bonum est, Ius dicitur': ut est Ius naturale. b diuod omnibus, cto. Quod omnibus, aut pluribus in quaque Civitate utile est, Ius dicitur: ut estIus Civile .c Ius honorarium. Ius honorarium in civitate nostrar

34쪽

as cteJus dicitur: Quia facit partem Iuris Civilis generaliter

sumpti hujus nostri Tituli. d Etiam eum iniquὸ decernit. Praetor Ius reddere dicitur, etiam cam inique decernit. Circa hoc not. quod quando

contra sacras Constitutiones judicatur: appellationis neces.sitas remittitur. Contra Constitutiones autem judicatur, cum de Iure Constitutionis, non dς Iure litigatoris pro nuntiatur. Nam si Iudex volenti se ex cura muneri , veITutelae, beneficio liberorum, vel aetatis, aut prius ii excusare, dixerit neque filios, neque aetatem, aut ullum privilegium ad muneris, vel Tutelae excusationem prodesse: de Iure Constitutionis pronunciasse intelligitur. Quod si deIure suo probantem admiserit, sed idcirco contra eum sententiam dixerit, quod negaverit eum de aetate sua, aut de numero liberorum probasse: de Jure titigatoris pronum classe intelligitur: quo casu appellatio necessaria est . I. I. s. Item cum contra β. auaesent.sine appril. resinaee Aliasignisseatione , c. Alia significatione Ius dicitur

locus, in quoIus redditur. Ut in Tit. F. de Interrogat. in Iurefacio. O in Tit. f. de In Ius vocando , ct aliis sequentia

bus.

In quo Ius reditur. Α Magistratu. Latiore tamen significatione in Jure interrogatus dicitur etiam, qui apud pedaneum Iudicem interrogatus est, L Uoluit praetor vis. quod ais ,1f. de Interrog. in Iur. faciendis .g ubicunque Praetor, m. Ergo in Praetoris arbitrio fui. Iuris dicendi loeum deliberare, modo talis sit ubi salva majestate Impcrii servatoque more majorum jus reddi possit.

Salomon. hoc eodem loco.

h Imperii. In aliis: Imperii sui. i Salvoque more majorum . More majorum Ius dicitPraetor pro Tribunali.

35쪽

Lex XII. Martianus lib. r. Institutionum.

Nonnunquam Ius etiam pro neressitudine dicimus t Velati s mihi Ius sa) cognationis, vel b) a nitaris.

a υs cognationis. Quod etiam dicitur Ius sanguinis, LJ βui in adoptionem a 3. f. de adoptionibus. b Vel ad itatis. Ius tamen adfinitatis non est Ius

DIGESTORUM

LIBER PRIMUS.

De origine Puris, s omnium Magistratuum,ta Successione Prudentium.

TITULUS SECUNDUS.

x I. Gajus lib. I. adlegem I 2. Tabularum. r

Facturus legum vetusarum interpretationem, necessa iὰpriux ab Urbis initiis repetendum exsimavi: non quia velim verbosos sa) commentarios facere, sed guod in omnibus rebus animadverto id perfectum esse, quod ex omnibus suis partiabus consaret. Et certe cu usque rei b) potis apars primeipium es. Deindesi foro causas dicentibus nefas, ut ita dixerim , videtur esse, nulla praefatione facta , iudiei κem exponere : quanto magis interpretationem promittentibus inconveniens erit, omissis sc) initiis, atque origine non repetita , atque illotis, d) ut ita dixerim , manibus, protianus materiam interpretationis tractarei namque, nisi allor,

36쪽

praefationes se libentius nos ad lectionemproposita mat riae producunt e): ct cum ibi venerimus , evidentiorem prolant intellectum.

a on quia velim verboses commentarios facere. Omne L l enim supervvaneum, ac quidquid praeter propo situm est, dimitti oportet: ut ait Plato de Summo bono. Et veritas, verborum adminicula non desiderat. I. I. C. Si mianor ab haered. asin.

b Cujusque rei potissima pars principium est: Dimidium facti qui bene coepit, nabet. c Omissis initiis. Cognitis initiis, caetera quae indaga tur, magis fiunt perspicua. Aris. I. Ethie. cap. 7. insine d Ilistis, ut dixerim, manibus, protinus materiam interis pretationis tractare I Illotis manibus hoc in loco significae abrupte & nulla praefatione rem ipsam protinus aggredi, imparatis adhuc audientium animis. Bud. hic. e Producunt. In aliis e Perducunt. f Et cum ibi venerimus. In aliis: Et cum eo venerimus.

Lex ΙL Pomponius libro singulari Enchiridit.

Neressarium itaque nobis videtur, ipsius Juris sa) originem ,

atqueprocessum demonstrare . Et quidem initio civitatis no-srae, populus sine lege certa Gne jure certo primum agere Minsiluit, omniaque manu sc) a regibus gubernabantur. Ps- ea , aucta ad aliquem modum civitate, i um Romulum traditur populum in triginta d) partes Hvi e: quas partes Curias appellavit, propterea quod tunc Reipublicae curam per sententiaspartium earum expediebat. Et ita leges quasdam ct ipse curiatas se) adpopulum tulit: tulerunt D equentes reges , omnes conscriptae extant in libro Sexti Papirii, qui fuit illis temporibus, quibus Superbus f) Damarathi Corinthii lius , ex principalibus viris. Is liber, ut diximus, appellatur Ius Civile Papirianum, non quia Papirius de suo

37쪽

quidquam ibi adjecit: sed quia leges sine ordine latas in unum

composuit. a Iuris originem. Principia juris. b Agere. Idest, vivere. c Manu ἀ regibus. In aliis; manu regis. Et dicitur, manu regis: Idest, arbitrio M potestate regis: Igitur Populus initio Civitatis nulla certa lege tenebatur, arbitrium, α P testas Regis pro lege erat. d In triginta partes . Dion mlic. lib. a. populum intres partes, quas Tribus vocat, & rursum quamlibet Tri-hum in decem divisam, easque partes, Decurias, & Duces earum Decuriones nominatos esse scribit. e Curiatas. Curiatae leges, a Curiatis Comitiis dictae suerunt: quia scilicet populus curiatim convocatus fuerat in legibus ferendis.s auibus Superbus Daramantbi Corinthii silius. In aliis: quibus Tarquinius Demarathi Corinthii filius: Et recte. Non enim Tarquinius Superbus Demarathi filius fuit, sed Tarquinius Priscus, ut ex Livio constat tib. I. ab Urbe condita.

Ad g. Exactis. Exacyis a) deinde Regibus lege b) Tribunicia omnes leges hae exoleverunt: iterumque c) carpit populus Romanus inceris magis jure, ct consuetudine sd) ali, quam per latam legem: idque prop8 viginti annis passiss se) es. Postia, ne diutius hoc*rec,placuit publica auctoritate decem f) consitui via ros , per quos peterentur leges d Graecis civitatibias, O cisialasfundaretur legibus: quas in tabulas fg eboreas perscriaptas pro sti) Rosris composuerunt, utpossent leges apertIus percipi. datumque es eis jus si) eo anno in civitate summum: uti leges ct corrigerent, si opus esset, ct interpretarentur a h) neque provocatio ab eis, sicut a reliquis magistratibus , fleret . aut ipse animadverterunt aliquid deesse sisprimis legibus et ideoquesequenti anno alias duas ad eodem Tabulasa μ

38쪽

'adieeer uni:ct ita ex aceidentia cl) appellatasunt seges duod eis tabularum: quarum m) ferendarum auctorem fui edecemviris Hermodorum n) quendam Ephesum exulan- rem in Italia, quidam retulerunt.

a Xactis deinde Regibus. Ideo in plurali scribuntur Re-

es exacti , quia exacto Tarquinio decretum fuit, ne deinceps Reges Romae essent. Accurs hic. Livio enim auctore, Brutus primus Consul, populum juramento adstrinxisse traditur , neminem regnare Romae passurum.

b Lege Tribunicia . Hoc loco Tribuniciam legem appellat Pomponius Bruti Tribuni Celerum legem, qua Reges exacti sunt. Neque obstat, si dicatur ea lege nihil fuisse cautum de abolendis legibus Regiis: nam si in textu noltro interpunctio suo loco ponitur, hoc videlicet modo Exactis deinde Regibus lege Tribunicia: omnes leges hae exoleverunt : non dicitur, quod lege Tribunicia leges Regiae fuerunt abolitae, sed quod leges Regiae exoleverunt, exactis Regibus lege Tribunicia. c Iterumque coepit populus, cte. Ideo dicitur, iterum, quia Sc initio Civitatis populus sine lege certa, sine Iure certo, vixerat, ut in principio nostrae legis. d Et consuetudine ali, quam per latam legem. In aliis legitur : & consuetudine aliqua uti, quam perlata lege. e Passus es. Admisit. f Decem consitui viros, cte. Veritas historiae habet, Tres tantummodo legatos,per quos peterentur leges a Graecis civitatibus, fuisse constitutos. Livius tib. 3. Missi Legati Α-thenas, Sp. Postumius Albus, A. Manlius, Ser. Sulpicius Camerinus: jussique inclytas Solonis leges describere, Maliarum Graeci. ae civitatum instituta, mores, juraque noscere: Allatis vero legibus, Decem viri creati fuerunt pro illis censendis, α promulgandis, ut constat ex. Fenestella de Magis. Rom. cap. I . ex eod. Livio Misupra. g auas in tabulas eboreasperscriptas. Sic legitur in Pand. Flor. In Al. Quas in tabulis decem aeneis perscriptas. Et ex

C a Livio

39쪽

Livio lib. 6. in prisc. probatur, quod erant aerae duodecim

Tabulae. th rq rq ri composieran τ . Al. legitur, proposuerunt.' Rostris navium ex Antiatibus captarum seggestum in soroextruetiim adornatum fuit, ut Livius tradit lib. g. Ibi igitur eae Tabulae positae fuerunt, ut possent leges apertius peri Ius eo anno in civitatesummum. Idest, summa potestas eo anno in civitate. ςk Et interpretarentur. Idest, apertiliS exponerent. t Ex accidentia. Ex accidenti. m Guarum. Duarum tabularum. n Hermodorum quendam Epheseum exulantem in Italia.

Hic Hermodorus fuit Princeps Ephesiorum, de ab eis Epheso exulare jussiis est propterea quod assueti pravis moribus & institutis, integram ejus vitam ferre non poterant Et Heraclitus Physicus sui est apud Ciceronem lib. s. scul. uas. Universos ait Ephesios esse morte multando quod cum civitate expellerent Hermodorum, ita locuti sunt. N mo de nobis unus excellat: sed, si quis extiterit, alio in loco, & apud alios sit. Plinius quoque lib. 3 . scribit, statuam Hermodori Ephesii, legum, quas Decemviri scribebant, Interpretis, in comitio publice dicatam fuisse.

Ad A. His legibus Iatis.

Hi, legibus latis, coepit, ut naturaliter eveniresolet, ut inte pretatio desideraret prudentium sa) auctoritate nec sariam disputatione /ni. Haec putatis, O Me jus, quod e b scripto venit, compositu π a prudentibus, propria sc) parte aliquamon appellatur, ut caeterae partes juris suis nominibus designantur, datis propriis d) nominibus caeteris partibus: sed communi nomine appellatur Ius Civile. a D Rudentium auctoritate necessariam disputatione ori L In aliis legitum, prudentium auctoritatem, necesuriamque disputationem sori. - - b Eisd

40쪽

b Guod e ripto venis. 'Priusquam Imperatores rerum essent domini, auctoritas Prudentium erat ex Jure non scri- to, ut in hoc A. & in i in A. Ita in civitate, hoc est, ideo Olam probata, quod consensione Populi convaluisset. At post Caesares Prudentium auctoritas, quibus illi permitte .

Dant Iura ponere, ordinare, condere, pars coepit esse Iuris Civilis scripti. s. Consat autem, O s. Responsa Prudentum, Insit. de Iur. nai. gent. O civ.c Propria parte aliqua non appellatur. Haec quidem interpretatio auctoritasque Prudentium, proprio nomine Vacat. Caeterae partes Iuris Civilis proprium nomen habent , veluti, Leges, Plebiscita, Senatus Consulta, Edicta, Constitutiones , haec non habet aliud quam commune n men , ut sequitur hic in textu. Ex Cujacio. d Datis propriis nominibus caeteris partibus. In quibusdam libris non sunt haec verba.

Ad g. Deinde ex his legibus.

Deinde ex bis legibus, eodem temporefer8, actiones sa) compostasunt, quibus interse homines disceptarent . quas acti Nes ne populus, prout vellet, insilueret: certas b) solemnesque esse voluerunt: ct appellatur haecpars Iuris, legis acti nes, ides, legitimae actiones. Et ita eodem pene tempore tria haec Iura nata sunt: leges duodecim tabularum: ex his fluere coepit Ius Civile , ex iisdem legis actiones compositae sunt. Omnium tamen harum sc) , ct interpretandi scientia , ct actiones, apud Collegium Pontificum erant: ex quibus d), constituebatur quis quoquo annosrae esset ivatis. Et fere se)populus annis prope centum hac consuetudine usus es.

a Λ Ctiones compositae sunt. Non dicit actiones inventasula eme de Iure Civili. Sicuti enim de Iure gentium Iudicia viguere, ita & actiones esse oportuit. Sed quia ante leges duodecim Tabularum, legitima agendi series nonsuerat, utpote quod pro cujusque arbitrio rudi ter ageretur,