Aurelii Augustini Milliarii ... Ad leges libri primi pandectarum notae, seu Breves commentarii

51쪽

Ad s. Deinde clim aerarium

Deinde cum aerarium populi auctius esse coepisset: ut essent qui . illi praeessent, constituti sunt sa) uuaesores, qui pecunia b) praeessent: dicti ab eo, quod c) inquirendae ct consem

man pecuniae cause creati erant.

a Gonstituti sunt uaestores. Quaestores, Regibus etiam

I imperantibus, instituti sunt: quod Lex Curiata insendit ab L. Bruto repetita. Mansitque Consulibus potestas deligendi, donec eum quoque honorem Populus mam daret . Tacitus Annal. lib. II.b Aui pecuniaepraeessent. Sic legitur in Pand. Flor. In aliis

non sunt haec verba. -

c Dicti ab eo, quod inquirendae , Oc. A genere quaerendi Quaestores initio dictos &Iunius, & Trebatius , & Fen stella scribunt. I. Unica, F de inc. quas. Ad s. Et quia . Et quia, ni diximus, sa) de eapite civis Romani injussu populi non erat lege rm sum Consulibus jus dicere: propteria quaestores constituebantur a populo, qui capitalibus rebus prae-6sent . bi appellabantur b) quaesores parricidii, quorum etiam meminit lex duodecim Tabularum. a T quia, ut diximus, de capite eivis Romani, Oe. Vide notata supra ad s. Exactis deinde Regibus. b Hi appellabantur quaesores parricidii. Quaestores dicebantur , qui quaererent de rebus capitalibus. Unde qui talia quaerunt, Quaestores parricidii appellantur. Festus. Quia scilicet tum omne crimen capitale , parricidium dicebatur. CHac.

52쪽

. Ad F. Et cum placuisset.

Et ca placuisset sa) leges quoque ferri , latum b) es adpo

pulum , ut omnes magistratu se abdicarent: se Decemυiri consiturifunt anno uno. Hi cum magis tum prorogarent sibi, ct eum injuriose tractarent, neque vellent deincepsius

fleere c) Mngistratibus, ut ipsi factiosua s) perpetuo

Rempublicam occupatam retinerent : nimia , atque aspera dominatione, eo rem perduxerunt, ut mercitus is Republica

secederet . Initium fuisse se) secesssonis dieitur Virginiue quidam, qui cum sese animadvertisset Apium f) Cla dium contra g) Jus , quod iese ex h) vetere 1ure in duodecim Tabulas transulerat, vindicias si) Miae suae astabdixisse: Osecundum eum, qui inser vitutem ab eoAppo tvspetierat , dixisse: captumque amore virginis , omne fas ac nefas miscuisse: indignatus h), quod vetusissima juris observantia in persona filiae suae defecisset culpou cum Brutus , qui primus Romae Consul fuit , vindicias secundum libertatem dixisset in persona Vindicis l) Vitelliorum se vi , qui proditionis sin) conjurationem indicio suo det xerat ) ct cassitatem siliae , vitae quoque ejus praeferendam putaret : arrepto cultro de taberna lanionis, Miam intersecis r in hoc scilicet ut morte virginis contumeliam supri arceret . ac protinus recens ἀ caede , madenteque

n ) adhuc filiae cruore , ad commilitones confugit , qui tiniυerside so) Algido, ubi tunc belli gerendi causa legiones erant , relictis ducibus prisinis, signa in p) Λυentinum transtulerunt. Omni ueplebs urbana mox eodem se contulit, populique q) confessu partim in carcere necati. Ita rursus Respublicasuum tum recepit. a U T cumplaeuisset leges quoque ferri , Oc. Iam redierant . La Legati cum Atticis legibus. Eo intentius instabant Tribuni, ut tandem scribendarum legum initium fieret. Placuit creari Decemviros sine provocatione, dc ne quis eo

et . E anno

53쪽

anno alius Magistratus esset . Ex Livio lib. I. b Latum es adpopulum, Oc. Latum est ad populum, ut populus juberet omnes qui cum imperio essent, magistratu

1ese abdicare . Ex Buae hic.c Sufficere Magistratibus remm .Sussicere Magistratus. Et Accursius hic interpretatur, Substituere magistratus. d Ui ipse factio suaperpetuo Rempullicam occupatam retinerent. Opinio fuit , fedus clandestinum inter ipsos jurejurando dictum , ne comitia haberent : perpetuoque Decemviratu possessum semel retinerent imperium . Livius dicto lib. 3. Fenest. De Magis. Rom. cap. I 4.e Initis ussesecessionis icitur, Oc. Haec altera secessio plebis Romanae a Patribus, quam sexagesimo anno post reges exactos factam fuisse te stis est Cicero lib. a. de ibus. De priore dixi mus supra ad A. Iisdem temporibus. De historia vero, quae posita est hic in textu vide Livium lib 3. Di nys Halicarnas lib. D. Fenestet. de Mararat. Rom. caP.

r f Appium Claudium. Is erat unus ex Decemviri S.

g Contra jus. De Vindiciis dandis secundum libertatem. Idest, ut qui de statu suo litigat, in possessionem libertatis

constituatur: Et interim liberi loco est, nec polinietur ab eo, qui se dominum dicit. Cujac. Observat. lib. IX. Cap. 23.

h Ex intere jure . Ex vetustistima Iuris observantia , ut sequitur hic in textu. Idest, ex Jure Civili, quod sine scripto in sola Prudentium interpretatione consistebat. Nam es ex moribus Populi Romani pleraque in XII. Tab tran lata sunt. C ac. hic.

i Vindicia, silia sua a se abdixisse, Oc. Seu, abjudicasse. Hoc est, Assertionem possessionis filiae suae sibi ademisse, ocad versario eam ad judicasse. k Indignatus. Virginius pater virginis.1 Vindicis. Vindicii, non vindicis, legendum est ex Liario lib. 2.

. m βui proditionis conjurationem. De Rege Tarquinio

reducendo.

54쪽

n Madente ue. In vulgatis rectius, Madensque. o De Algido. De Algido monte. p In Aruentinum. In Aventinum Montem -q Populique consensu, cte. Sic textum emendatum leges rIta populi consensu Decemviris partim in carcere necatiS, partim in exilium actis, rursus Respublica suum statum recepit .

Ad F. Deinde cum post aliquot annos.

Deinde cum pos aliquot annos quam duodecim Tabulae lata sunt i ct plebs contenderet cum patribus, ct velut exsuo P que corpore Consules creare, o patres recusarent: factumes ut a) Tribum militum crearentur , partim ex plebe , partim ex patribus, consulari b) potesate. Hique consia tutisunt vario numero . interdum enim sex sc)fuerunt, inter dum plures d , nonnunquam e) pauciores. a Actum es ut Tribuni militum errarentur,partim exple be, cte. Livius lib. 4. Per haec consilia eo deducta res est, ut Tribunos militum consulari potestate promiscue ex patribus ac plebe creari sinerent. Primos tamen Tribunos omnes patricios creaVit Populus, contentus eo , quod ratio habita plebejorum esset.Et anno Urbis conditae CCCX. Primi Tribuni militum, qui tres fuerunt, Proconsulare Impe rium acceperunt. Livius ubi supra , dc Dionys HalicarnacRom. Antiq. lib. II. in fine.b Consulari potesate. Qui pro Consulibus essent. c Interdum enim sex. Sex, legendum est, non ut in Pand.

Flor. viginti

d Interdum plures . Puta, octo. Livius in princ. lib. s.

e Nonnunquampauciores . Puta, quatuor, Vel tres.

Ad s. Deinde cum placuisset. Deinde cumplacui, et creari ca) etiam ex plebe consules: ea E a perunt

55쪽

36 perunt ex utroque ib) eorpore eonsitui. Tune, 'maliquo pluris patres sc) haberent, placuit duos ex numero patrum eonstitui: ita factisunt dὶ aediles curules. a etiam ex plebe Consiles . Comitiis Consulum adversa nobilitate habitis, L. Sextius de plebe priamus Consul factus fuit. Postea tamen concessum ab nobilitate plebi, de Consule plebejo creando. ex Livio in fine

lib. 6.b Coeperuut ex utroque corpore eonsitui. Abrogata Tribunorum militum Consulari potestate, de qua in s. praeced.c Haberent. In aliis, haberentur.

d Ita factifunt aediles curules. Livius in princ. lib. 7. Annus hic erit insignis novi hominis Consulatu, insignis novis duobus Magistratibus, Praetura, & Curuli AEdilitate. Hos sibi patricii quaesivere honores pro concessis plebi altero

Consulatu. AEdiles ab aedibus nomen habent. Nam aedes sacras, di privatas procurabant. Varro lib. 4. De Ling. Lat. Curules vero dicuntur, quod sellis curulibus uterentur tam quam Patricii magistratus. Idem Livius ubi supra. Gellius lib. 6. cap. 9. In curru enim sella erat, supra quam considebant, quae ob eam causam curulis appellabatur . Gellius lib. 3. cap. i 8. Et ab AEdilibus curulibus sunt AEdicta aedilitia, quae habemus, non ab A dilibus plebis, qui non insidebant sellae curuli. Cujac. in ult. not. ad textum nostrum.

Ad g. Cumque Consules. cumque Consules avocarentur belli nitimis, neque e et qui in Cisitate J us reddere posset: factum es sa) ut Praetor quoque crearetur, qui urbanus appellatus es, quod in Urbe jus

r edderet.

a. T Actum est ut Praetor quoque crearetur. Ex Patri S. Livius in fine lib. 6. Concessumque ab nobilitate ple

bi , de Consule plebejo ; a plebe nobilitati, de pr tore uno, qui

56쪽

3 . qui Ius in urbe diceret, ex patribus creando. Et a praeessem do ut voluit Fenestella de Magi Rom. cap. I9. Praetor fuit appellatuS. Ad A. Post aliquot.

Post aliquot clinis aseos, nonfussciente eo praetore, quo mul

ta turba etiam peregrinorum in civitatem veniret'. creatus

es ct aliuspraetor , qui peregrinus appellatus es ab eo quod plerumque a inter peregrinos Jus b dicebat.

Uodplerumque inter peregrinos Tus dicebat . Praetor peregrinus jus dicit inter peregrinos si peregrinus in Urbe ex contractu forte ibi habito adversus peregrinum agat, vel inter peregrinos & cives si peregrinus adversus civem, absque dubio quia actior sequitur forum rei, forte & si civis adversus peregrinum, quia commune id utrique forum est. Ex Cujac. hic.b Jus dicebat. Tex. Nor. Ius reddebat.

Ad M. Deinde came et . Deinde cum esset necessarius Magistratus, qui ha a a praefjet: Decemviri litibus judicandis sunt constitust. a basia praeesset. Hoc loco Decemviri litibus judi-

candis hastae praeesse dicuntur, quae & Decemvir lis dicitur Centumviralis, quia hasta&ea quidem duplex signum erat in λro exercendi Iudicii Centumviralis, quamobrem & hastae Centumviralis nomine significantur Judicia Centumviralia. Ut autem Consulis est vocare & cogere Senatum, & Consul ipse quidem est Magistratus , sed non etiam caeteri Senatores , ita Decemvirilitibus judicandis cogunt Centumviros, eisque priesidenr, di sunt quidem ipsi Decemviri Magistratus & Centum virorum sententias exequuntur: Decemviri, inquam, Magi

57쪽

agstratus non ludices. Caeteri Centumviri Iudices, non Maiagistratus. Ex Cujac. hic. Ad s. Eodem tempore. Eodem tempore sa) ct auatuor viri , qui euram viarum ger rent b): O Triumviri sc) monetales, aeris, argenti, auriflatores ro Triumviri capitales, d) qui carceris custodiam haberent: ut cum animadverti oporteret, interventu eorum fieret.

a Odem tempore O quatuor viri. s. Ex fine praeced

'a A. repetendum est: constituti sunt. Et quod dicitur in hoc s. confirmatur ex Fenestella cap. 23. α Pomp. Laet. cap. de Praetoribus, cte. de Magist. Rom.b Gererent. In aliis, agerent C Monetales. Hi enim monetae fabrican curam h

d Et Triumviri capitales, qui careeris custodiam haberent, c. Triumviros capitales carceris custodiam habuisse per ministros, & per eosdem etiam capitales sententias a Iudicibus datas executioni mandasse, conjicere licet eXValer. . MaX. lib. s. cap. . Ubi illud memorabile commemorat de muliere quam Praetor capitali crimine damnatam, Triumviro in carcere necandam tradiderat: quam receptam, is, qui custodiae praeerat, misericordia motus, non protinus

strangulavit: aditum quoque ad eam filiae, sed diligenter excussae, ne quid cibi inferret, dedit: existimans futurum ut inedia consumeretur damnata: sed observata filia, animadvertit illam exerto ubere famem matris lactis sui substadio lenientem: quae tam admirabilis spectaculi novitas ab ipso ad Triumvirum, a Triumviro ad Praetorem, a Prael re ad Consulum judicium perlata, remistionem poenae in

lieri impetravit.

58쪽

Ad F. Et quia Magistratibus . Et quia Magis tibus sa) vespertinis temporibus in pullicum esse inconveniens erat, βuinque viri b) constituti sunt eis Tiberim ultra Tiberim, quipossentpro o Magi ratiabus fungi.

a V Magistratibus, Fenest. Mag. cap. de Praetoribus. b auinque viri consistiti sunt cis Tiberim . Hi postea Rudiles Senatus Consulto creabantur. ut insta A. Et haec omnia.

c Gui possent pro Magistratibus fungi. Nec enim erant Magistratus, sed locum Magistratuum supplebant. Ad s. Capta deinde. capta sa) deinde Sardinia, mox Sicilia , item Hispania, δε-

inde Narbonensi provinciar totidempraetores b) quoς' vinciae in ditionem venerant, creati sint: partim qui Umbanis rebus, partim qui provinciatibus praeessent. Deinde. Cornelius Dua quaestiones sc) publicas consiluit e veluti

. defalso, de sd) parricidio, de se) Iscariis sis injuriis )i

o praetores quatuor ad ecit . Deinde Grius Iulius Caesaν duos praetores, O duos aediles qui frumento f praeessent, O . Cerere Cereales consituit. Ita duodecim praetores, sex aediles sunt creati. Divus deinde Augustassexdecim praetores constituit. Post fg) deinde Divus Claudius duos praetores arijecit , qui de sti) eicommisso jus dicereni: ex quibus unum D;υus Titus detraxit , ct adiecit unum Diυus Nerva , qui inter si) Ascum ct privatos ius diceret. Ita decem ct octo praetores in civitate ius dicunt a c Apta deinde Sardinia, cte. Fenestella de Roman.Mag.

b Toridem pratores quot provincia in ditionem venerant ,

creati

59쪽

creati sunt. Quatuor praetores propter has quatuor Provii,

cias captas creati sunt: & cum antea duo tantlim creare ur praetores, Urbanus, & Peregrinus: ex tunc sex praei

res creari coeperunt.

c auaestiones publicas constituit. Et rectδr Dicebat enim Socrates, subverti civitatem dc patriam, in qua judicia publica vim non haberent. d De parricidio . De quo postea lex Pompeja. I. 1. F. ad

e De cariis . Et veneficiis. Is enim, cui ex lege Coroelia de sicariis obtigit quaestio, etiam de veneficiis proculdubio

quaerit . l. r. 9 3. . ad leg. Cornel. de Har. O veneflc. f βuifrumento praeessent . Qui curarent: rem frumentariam, ne penuria in urbe esset. g Post deinde,cte. Post deinde Divus Claudius duos praetores adjecit, qui de fideicommisso jusdicerent: ex quibus unum Divus Titus detraxit. rex. hic. Praetor tamen Romet de fideicommissis usque ad certam summam tantum c gnoscebat, de majore Consules jus dicebant, quemadmodum intelligitur ex Quintil. Insit. Orat. lib. 3. Cap. 6. Non debes, inquit, apud Praetorem petere fideicommissum, sed apud Consules: major enim pretioria cognitione summa est. In Provinciis vero cognitio erat Praesidium Provinciarum. Ulpian. infrag. tit. et s. Aideicommissa. h aut desideicommisso jus dicerent.Qui scilicet pronunci rent de fideicommissis & pronunciatum exequerentur. C lac. hie. Et Praetor, qui de fideicommistis jus dicebat, fideicommissarius appellabatur. F. I. in ne, Insit. de Adeicommis. haeredit. ct idem Ulpianus ubi pia .i βui inter cum privatos jus diceret. Quo mi ere inprovinciis funguntur procuratores Caesaris sive Rationales.

Ad s. Et haec omnia. Et hae omnia, quoties in ca Republica sunt Magistratus,

60쪽

' .' vobservantur: quotlis autem proficiscuntur, unus relinquia tur , qui jus dicat. is vocatur Praefectus urbi, qui Praefectus

feriarum causa, introductus es, O quot annis siservatur. Nam Praefectus annonae , O vigilum , se) non sunt Magia

stratus , sed extra ordinem utilitatis causa consitutisunt.

Et tamen hi, quos fὶ Iiberes diximus, postiis AEdiles

Senatus Confulto creabantur . Ergo ex his omnibus decem

Tribuni plebis, Consules duo, decem ct octo Praetores, sex AEdiles in civitate jura reddebant. a Z Voties in Reptibliea fiant Magistratus. Quoties Romet sunt Magistratus. Fenestella. b βui Praefectus olim constituebatur. Olim Prae sectus urbi pro Regibus aut Magistratibus juridicundo constituebatur ad tempus illis Urbe prosectis ad bellum, vel ad

provincias suas. Post coepit constitui ad paucos dies tam tum quoad solemne sacrum seriarum Latinarum rise per ctum esset, quod extra urbem fiebat praesentibus omnibus Magistratibus Urbanis fere quotannis. Cujac. hic. Postr mis vero temporibus immutata est ratio Praesecturae urbis, ut constat exl. I. Oseq. . de O . Praefect. Urb.c Postia vero. In aliis: postea fere. d Latinarum feriarum causa. Latinae seriae idicebantur, quς quotannis in Albano monte a quinquaginta Latinis Ciavitatibus Romanisque Magistratibus quatriduano sacrimcio Iovi Latiali celebrabantur. Ex Magistrat. Rom. descrip. In verbo Praefectus urbi. e Nam Praefectus annonae, O vigilum, non funt Magis, tus . Non sunt Magistratus statuti & legitimi: sed extraordinem moremque consuetum ad tempus, utilitatis causa constituti. Postea tamen facti sunt legitimi atque perpetui . Cujac.

f βuos Cistiberes diximus. Vide supra ad A. Et quia M aistratibus.