Aurelii Augustini Milliarii ... Ad leges libri primi pandectarum notae, seu Breves commentarii

41쪽

injectum est fienum, actionesque ante informes, composi- . , ordineq ue positae sunt, ne populus, prout vellet, inst

tueret. EXT.

b Certas ,solemnesque. Certas, ad numerum: Solemnes, . ad formulam & verba. Cujac. : Omnium tamen barum. Pro harum, scribe, duodecim tabulorum. Cujac. hic, o lib. I 8. Observat. cap. D in e .d Ex quibus con tuebatur quis quoquo anno praeesset pria vatis . Hoc est, ex Pontificibus constituebatur unus, qui quoquo anno leges, quae ad Ius privatum pertinebant, populo interpretaretur & responderet. Caeteri occupati erant in rebus sacris atque publicis. Ex eod. C ac hic., o Fere. In Pand. Flor. est, fere: non in aliis.

Ad s. Postea cum Appius Claudius.

Posia cum Appius Claudius proposuisset a , ct ad sb for

mam redegisset has actiones , Gnaeus Flavius sc) scriba ejus libertinisiliu ubreptum librum populo tradidit: ct adeo gratum fuit id munus populo , ut Tribunus d) plebi eret, O Senator, ct AEdilis curulis. Hic liber , qui actiones continet , appellatur Jus civile Flavianum incut ille, se) Juae

Cimile Papirianum. Nam nec Gnaeus Flavius de suo quiri quam adjecit libro . Augescente Civitate, quia deerant quaedam f) genera agendi, non pos multum temporis spatium Sextus g) AElius alias actiones composuit: ct librum populo dedit , qui appellatur Jus AElianum . a T Roposuisset. Aptius, ut opinor, legeretur: com p I fuisset .h Et adformam redegisset. Forte Pomponius scripserat, ad sormulam, pro quo Tribuni anus maluit, formam,quod jam formulae exolevissent lege Constantini. Ex CHac. c Gnaeus Flavius scriba ejus Oc. De hac historia sic loquitur Valerius Maximus lib. a. cap. I . Ius Civile per multa secula inter sacra, caeremoniasque deorum immortalium a ditum ν

42쪽

ditum, solisque Pontificibus notum, Gn. Flavius, libertino patre genitus, & scriba, cum ingenti nobilitatis indignati ne , factus Abditis Curulis, vulgavit, ac fastos pene toto s

m eXposuit. Faciunt etiam mentionem hujus historiae Ciacero in Oratione pro L. Murena, Livius lib. s. ab Urbe comdita circa finem, & Plinius lib. 3 3. cap. I. d Ut Tribunus plebi erat, ct Senator. Olim neque scribis Magistratuum, neque libertinorum filiis patebat aditus in Senatum. Sed postea recepti fuerunt. e Sicut illa Jus Ciυile Papirianum . Ille liber Papirii, de quo supra meminerat Iure Consultus in hac eadem lege inniae princ. f Luaedam genera agendi. Quaedam aliae sermulae. Cujac. g Sextus AElius. Sextus bElius fuit ex AEliorum familia, de qua plura scribit Valerius Maximus lib. 4. cap. 4.

Ad g. Deinde cum esset. Deinde cum esset in civitate lex duodecim Tabularum , ct Jus a Civile, essent, b) legis actiones, evenit, ut plebs in discordiam eum patribus perveniret, Oecederet, sibique jura consitueret, quae jura c) , Plebiscita vocantur. Mox d) cum revocata es plebs: quia multae discordiae nascebantur de his Plebiscitis, pro legibus placuit ea observari lege e) Hortensia. Et ita factum cst, ut inter plebisscita, lege peries consituendi interessent: potestas autem eadem esset.

a T Jui Civile. Quod legis XII. Tab. Interpretatio

a suir. b Essent ct Iegis actiones. Erant enim compositae certae mulae sive actiones, quibus inter se cives disceptarent, quae pars Iuris legis actiones appellatur. c aua iura Plebiscita vocantur. Quod a Plebe constituebatur , dicebatur Plebiscitum, quasi quod Plebs scivit ac ratum esse jussit. Theo . in s. Plebiscitum, Insit. de Fure

43쪽

d Mox. Mox, hoe loco non est, & continenti, sed D. stea, ut apud latinos scriptores tapissimE.

. e Lege Hortensia. Tres leges hac ipsa de re latas esse imvenio in libello de legibus. Horatiam Valeriam an.CCCIV. Publiliam anno CCCCXIV. & hanc Hortensiam anno CCCCLXVII., quam tanquam postremam hoc loco solam

Pomponius nominat.

Ad s. Deinde quia dissicile.

Deinde quia di cio plebs convenire coepit: populus terte mulsdisseisius in tanta turba hominum: necessias sa) i a curam Rei publicae ad Senatum deduxit. Ita coepit Senatus se intemponere , ct quidquid constituisset, observabatur: id ue Jurane Eabatur Senatus consultum. a NTEe ras ipsa euram Reipublieae ad Senatum deduxit. LN Lex tamen fuit jam inde ab Urbe condita , quae omnium rerum potestatem Senatui permittebat , praeter Magistratuum creationem, legum jussa , dc belli inferendi

deponendive arbitrium. Horum enim potestas erat penEs populi sufiagia. Dionas Halicar. lib. 6. ult. med. Pomp. Let. de Magis. Rom. cap. Ad A. Eodem tempore.

Eodem tempore O Maristratus a iura b) reddebant: ct titscirent cives quod Jus de quaque re quisque dicturus esset, seque praemuniret: edicta sc) proponebant . quae edicta praetorum, d) ius honorarium consituerunt. Honorarium dia. citur, quod ab honore praetoris venerat.

a T Magistratus. Praetores intelligit.b ILO Jura reddebant. Jus dicebant litigantibus, sive Justitiam administrabar t. c Edicta proponebant. In Albo .

44쪽

Novissime , sicut ad pauciores juris constituendi via transisse, ipsis rebus dictantibus, videbatur: per partes sa) evenit b) ut necesse esset reipublicae per unum confuti. Nam Senatus sc) non perinde omnes provincias probe d) gerere poterat . Igitur consituto Principe, datum se) es ei jus, ut quod consiluisset, ratum esset. a TEr partes . , & lento progressit a vi & potesta-L te Regis ad populum, a populo ad Senatum, a Senatu ad unum non Regem , sed Principem quasi in Republica & Senatu primum,qui nec populi sibi nec Senatus Ius

omne vindicaret, sed cum eo partiretur . Cujac. hic. Alii explicant:.Per partes, idest, per factiones, quae a pluribus Rempublicam tam commode atque ab uno Principe administrare non ferebant.b Ευenit ut nec e e et reipublicae per unum eonsili. Nam Senatus, ctc. Adulatoris sunt. haec Pomponii verba, Caesarum ambitioni colorem quaerentis. Constat enim Rempublicam a Caesare, & mox a Triumviris, dc ex his ab Augusto , injustis armis invito Senatu, oppressam, dc in Mona chiae statum mutatam filisse. c Nam Senatus non perinde omnes Provincias, cto. Sub

Imperatoribus Senatus adhuc quasdam Provincias rexit per Proconsules: quod constat ex Suet. in Augusto, & Vopisco in Probo.d Probe gerere . Probe administrare . In aliis legitur: ProvidE regere. e Datum es ei jus, cte. Et pro Augusto lata fuit Lex Re- via, qua Civitas ei totius Imperii administrationem perna sit , & pacis , dc belli potestatem ad annos vitae. Ex Strab

ne lib. I . in e . Eadem lex postea pro aliis Imperatoribus D fuit

45쪽

fuit renovata. Vide horata insta ad i. 1. f. de cin tui. Princip. rAd 3. Ita in civitate. Ita in civitate nos , aut jure, ides, ca) lege consiluitur:

prudentium interpretatione conssylit: autfunt legis actiones, quae formam agendi continent: atis Plebiscitum, quod suci auctoritate d) patrum es consitutum: aut es Magistratuum edictum , unde Ius honorarium nascitur: aut Senatus

consultum, quod Διm Senatu consituente inducitursiae se)lege: aut es Principalis Constitutio, ides, ut quod istis Primceps constituit ,pro lege fervetur. a x Des, lege. Lege scilicet XII. Tabularum.

b I Aut est propritim Jus Civile. Quod communi tantum

nomineJus Civile appellatur. Vide not. supra ad s. His logibus latis, In verbo, Propria parte, ροαc In sola prudentium interpretatione. Loquitur hic de illa interpretatione Prudentium, quae mox post decein viros, sine lcripto emersit. Vide not. ad dictum A.His legibus latis, In verbo, uod nescripto venit. d auod me auctoritate patrum. Sine auctoritate Senat

rum.

e Sine lege . Sine rogatione, quae ad Populum fit pro lege serenda. Ad F. Post originem. Pos originem Juris ct procesum eognitum, consequens es ut de Magistratuum nominibus, ct origine cognoscamus: quia , ut exposuimus, per eos qui Juri sa) dicundo praesunt, effectus rei accipitur: parum enim es Jus in Cisitate esse , nissint qui jura b) reddere possint. Pos haec deinde de auctorum sc) successione dicemus , quod consare non possis Jus , nisust aliquis Juris peritus, per quem possit quotidie in m

lius produci. a Per

46쪽

27 a DTr eos qui Juri dicundo praesunt. Per magistratus. b L Jura reddere. In aliis legitur, Iura regere .c Auctorum. Iurisperitorum. Ad s. Quod ad Magistratus.

Eund ad Magi ratus attinet, initio ciυitatis hujus constat Reges omnem sa) potesatem habuisse. Iisdem temporibus OTribunum ib) Celerumfuisse consat: is autem erat qui equiatibus praeerat, ct velutisecundum locum a Regibus obtinebat, quo in numero fuit Junius Brutus, qui auctor c) fuit Re

a II Eges omnem potesatem habuisse. Omnem potesta- tem, Populi scilicet, & legum, & Magistratuum, quae post in Republica fuit. Cujac. b Et Tribunum Cestrum fui ς, cto. Livius lib. r. scribit,

quod Romulus trecentos armatos ad custodiam corporis, quOS Celeres appellavit, non In bello solum, sed etiam in pace habuit. Qui ergo cis praeerat, Tribunus Celerum dicebatur, & veluti secundum locum a Regibus obtinebat, ut in hoc A. Celeres autem, ut plerique scribunt, a ministerii celeritate, quia prompti erant & ad opus veloces, Cele- es dicti sunt . Sed, ut Valerius Antias ait, fi Celere duce suo, qui Remum occidisse dicitur, hoc nomen habent. Dionys Halicarn. Rom. Antiq. lib. 2. Fesus lib. 3.c aui auctorfuit Regis ejiciendi. Hanc historiam narrat idem Halicaria. lib. d Regis ejiciendi. Sic legitur in Pand. Flor. sed rectius in aliis: Reges ejiς iendi, ut notavi supra ad. s. Exactis.

Ad s. Exactis deinde Regibus. Exactis sa deinde Regibus , Consules sM consituti sunt duo

penes quossummum Pus uti esset, lege iugatum est. dimsunt ab eo , quos plurimum. c) Reipublicae eongulerent, qui OD a men

47쪽

men ne per omnia regiam testatem Issi vindiearem, lege d) latafactum es, ut ab eis provocatio esset: n e possent in caput civis Romani animadvertere injussu populi. Solum relictum es illis, ut coercere possent, O in vinculapublica duei juberent.

a Xactis deinde Regibus . Anno ab Urbe condita

, CCXLIV. Livius in fine lib. I. b consules constitutisunt duo. L. Junius Brutus, ct L. Tam quinius Collatinus. Livius ubi supra. Penhs quos summum Ius uti esset, lege rogatum est, ut hic intextu. Et etiam idem Livius in principio lib. a. ait, quod omnia jura, omnia insignia primi Consules tenuere. Factum sitit tamen amnuum Imperium Consulare, non perpetuum. c βuod plurimum Reipublicae eo uterent. Seu , ut ait T ras, ut consulere se civibus debere meminissent.

d Lege lata faritim est, cte. Ea est Lex Valeria lata a P. Valerio Poplicola Consule, qua primi: m factum est, ut a Consulibus ad populum provocatio esset: nεve possent in caput Civis Romani animadvertere injussu Populi. tex. hic.

Livius lib. a. ' .

Pos deinde, ctim census jam majori tempore agendus sa) esset, ct consules b) non fidicerent huic quoque officio, Censeres c) consiturisum. a Λ Gendus. Agendus legi debet, non augendus. Li- 4 vitis lib. 4. Papyrium Sempronianumque censui gendo populus suffragiis pra edit.b Et Consules nonfit cerent bule quoque incio. Censura pars fuit Consularii potestatis, & a Consulibus ad creatos Censores transiit, quia Consules rebus omnibus propter earum multitudinem susticere non poterant. c Censores consit uti sunt. Duo Censores creati sunt, Papyrius,

48쪽

purius, & Sempronius , censuique agendo Pr secti, ab

eaque re Censores appellati, M. Geganio Macerino, & T. Quintio Capitolino Consulibus 2 Institutumque ut qui quennio is magistratus perduraret: quod tamen tempus ob Censorum insolentiam immutatum est ad annumque redactum, A Mamertio AEmilio Dictatore, Iulio Virgilio, M. Api Consulibus. Fenestella De Magistratibus cap. I . Ubi etiam videre potes quanto Censure initium parva re ortum,

incremento adauctum eXtiterit.

Ad F. Populo deinde aucto.

Populo deinde aucto, eum crebra orirentur bella, ct quaedam acriora a sinitimis inferrentur: interdum re exigente, placuit majoris potestatis Magistratum consitui . Itaque Diactatores sa) proditisunt, is quibus nec b) provocandibus' fuit , ct quibas etiam capitis animadverso data es. muMagistratum, quoniam summam potestatem habebat, non eratfas ultrasextum mensem retinere. Et his Dictatoribus Magistri se) equitum jungebantur , sic quo G Regiburi Tribuni d) Celerum, quod incium ferΘ tale erat , quale ho-' die Praefectorum Praetorio, Magistratus se) tamen habebantur legitimi. a π Taque Dictatores proditisunt.Dictator nullo alio pacto A creari consuevit, quam cum vis aliqua major ae improviso oborta, ingentem Urbi cladem minitari videretur,oc primus Dictator factus est T. Largius, Latino Sabinoque bello impendente, quadragintaque populis in Romanos conjuratis . Hunc Magistratum appellatum esse Dictatorem Marcus Varro ait, quod futuros dictitare Magistratus solitus sit. Prius non nisi e Patribus, Dictatorem legi fas fuit. Tandem id imminutum est, & primus de Plebe Dictator creatus est C. Marius Rutilius. Fenestella De Magias rat. Rom. cap. g.

b A quibus nec proυocandi jusfuit, Oc. Dictatores sum

mam Di

49쪽

mam potestatem habebant, a quibus nec provocandi Ius

fuit, & quibus etiam capitis antimadversio data est, totiusque Reipublicae summam ditionem penes se Dictatores habuisse, veterum scripta testantur. Et propterea hunc Marigistratum non erat fas ultra sextum mensem retinere. text. hie. I. Unica in princ. 1. de Omio Praesect. prael. & Fenestella Uvrd. Maxima enim libertatis custodia est, si magna Imperia diuturna non sint. c Magistri equitum jungebantur, Diinator, ut lectus erat, Magistrum equitum sibi eligebat, qui eodem munere apud eum fungeretur, quo apud Reges olim Tribuni Celsrum , quod ollicium sere tale erat, quale apud Principem hodie est osticium Praefecti Pr aetorio. text. hic. l. Unic D

d Tribuni Celerum .. De Tribuno Celerum vide notata supra ad s. βuod ad Magistratus. e Magistratus tamen habebantur legitimi.His verbis P ponius refutat opinionem eorum, qui sub Dictatoribus existimabant cessasse alios Magistratus, sub primo Dictatore sorte cessarunt Consules & alii Magistratus, sub aliis manserunt Magistratus legitimi , idest , statuti & ordinarii, etiam Consules. Ex Culac. hic. Ad M. Iisdem temporibus. Iisdem temporibus cum sa) plebs ἀ Patribu ecessssset, anno ferὰ septimo decimops Reges exactos: Tribunos in Monte Sacro creavit, qui ment Plebei Magi ratus. Dicti Triabunt , qu=d olim sc) in tres partes populus divisus erat, ex singulis singuli creabantur : vel quia Tribuums ragio

creabantur .

a Um plebs a patribusfece et . Haec prior secessio ple- I bis principaliter facta fuit, quod plebs amplius pati non poterat creditorum crudelitatem, de qua saepius co questa fuerat, sed a Patribus vana spe delusa.

50쪽

b Tribunos i in Monte saero ereavit. Duos Tribunos prima hac secessione habere Plebs coepit, A. Virginio, T. Vetusioconsulibus. Alia rursus secemone tres additi, Appio Claudio,& C. Quintio Consulibus. Mox quinque item alii, Consulibus M. Horatio Pulvillo, & Q inutio. Hoc pacto decem Tribunis in plebem Romanam fuit jurisdictio.

Tribunorum vero tanta crevit auctoritas, ut quidquid Senatus decrevisset, ita demum ratum haberetur, si Tribuni approbassent. Fenest. de Magist. Rom. cap. I o.

c βuod olim. Quia dicit, olim, non respicit ad tempus illud, quo primum Plebs Tribunos Plebis habere coepit, sed ad vetustiorem Tribunorum militum appellationem ex eo ductam, quod olim in tres partes populus divisus erat,& ex singulis partibus singuli Tribuni crearentur. Posteactim Plebs a patribus secessisset anno serE septimodecimo post Reges exactos: Tribunos sibi in monte Sacro creavit, qui essent plebei Magistratus, & dicti, fuerunt Tribuni PI bis , non autem militum, ut supradicti. Ex text. O Cui ac

Ad F. Itemque ut essent.

Itemque ut essent qui aedibus sa) praeessent, in quibus omnia sita sua plebs deferebat: duos ex plebe consituerunt, qui etiam AE diles appellati sunt. a aedibuspraeessent. Qui praeessent aedibus sacris, in quibus omnia scita sua plebs deferebat. Et postea institutum etiam fuit a L. Valerio, & M. Horatio Consulibus, ut Senatus Consulta in aedem Cereris ad AEdiles Plebis deserrentur: quae antὸ arbitrio Consulum supprimebantur, vitiabanturque. Livius lib. 3.b Omnia scita sua . omnia ea, quae pro legibus habe

bat a

e AEdiles appellati sunt. Et etiam AEditui. s. Tutores. Insit. de Tutelis.