장음표시 사용
381쪽
In oratione enim cum verba no sintdimensa transferri pos. sunt in locum ubi ma
gis congruunt De Imaum. Cap. XXXIII.
SI'verba extrema ita cum con 'quentibus iungemus, ne aspere concurrant, neve vastius diducantur Asperum concursum ess ciunt consenantes illae, quae sunt asperiores, ut s, & x: ars studi rum, rex Xerses. Hi uicam reddunt orationem vocalium concursus: ut, si longae uniantur: viro optimo obtemperare et sed minus peccabit, qui longis breues subiiciet. Sed in hoc diligentia non si nimia r nam Sc Plato, & Demosthenes,& Cic saepe in oratione habent vocalium concursionem . Nam hiulca nonnunquam decent, faciuntq; ampliora quaedam , dc non ingratam negligentiam hominis, magis de re, quam de vel bis laborantis indicant Vnde nimia vocalium concursio est quidem vitanda; at modica&: suo loco posita, non est reprςhendenda. Videndum est ne syllabae ultimae verbi prioris, sint primae posteriotis. Ne monosyllaba multa continuetur e dc itiadem breuia verba & nomina: & contra, nequet Ionga,quae tarditatem afferunt. Nec multa similiter cadentia, & desinentia continuentur: similiter, nec verba verbis, & numina nominibus subibeiantur ovetb
382쪽
Verborum iunctura maximam desiderat dialigentiam: ita tamen ne fiat operose : quia enset infinitus & puerilis labor. Stylus exerculatus efficit facilem iuncturam, & aurium i
modo forma verborum. Cap. XX XIIII. Diea Nor imperitus, Inane, quae dicit, spiritu, non arte de- Inconditum ,
At orator ita illigat senten9 Claudicans , tias verbis, ut nihil &redundas,
dicat. Hoe oratorio fit numero, qui aptam,& con-einnam,&suavem efficit orationem . Da ordine oratioias numerosa. Cap. XXX m
Pst in caps, dicitur suisseThrasymacus,
cuius tamen nimis numerosa fuerunt scripta. I crates ita rem temperauit, ut multi eum huius concinnitatis faciant auctorem. Aristoteles, & Theodectes versum in oratione vetant esse, numerum regrunt: de quo Theos phrastus accuratius praecepit. l Romani tempore Ciceronis agnouerunt nu-
merum ; de quo diligentissime Cicero praecepit.
Cur numerosa oratis inuenta. Cap. XXXVI. A V R E s, aut potius animus aurium iudicio, naturalem quandam in se continent v cum omnium dimensonem. Vnde breuiora, & longiora iudicant: moderata expectant: mutila, & quasi decurtara ac imm
383쪽
immoderatius excurrentia sentiunt, quibus oc fenduntur. Cum ergo aliquid Artuito,concluse apteque diceretur, notari potuit id, quod casu cecidisset:
notatio autem artem parit. Vt ergo poetica & versus inuentus est termia natione aurium ,& obseruatione prudentium, sic etiam in oratione, licet multo serius notai tum est certos esse concursus, conclusionesque
Verborum. De incisis,membris,ueperiodis. Cap. XXXVII.
I N e 1 s v M est sensus, non expleto num ro,conclusus et plerisq; pars membri: domus tubi deerat Z at habebas, &αFiunt incisa etiam singulis verbis ι Diximus, testes dare volumus. Membrum,est sensus numeris conclusus, sed a toto corpore abruptus, per se nihil efficiens to callidos homines: o rem excogitatam: o ingenia metuenda: quem quaeso,&c. Tunc ergo incipit corpus esse, cum venit exintrema conclusio : quem quaeso nostrum fefellit , &c. Periodus, Cic. ambitum circuitum, comprς-hensionem, continuationem,& circumscriptionem dicit. Contemperetur membris omnis paulo longior circuitus : Cettim , tamen aliud est . Q Membratim, & , dicere.
Circu scriptio est, cum ab initio ad finem usq; quasi in orbem inclusa sertur oratio, donec consistat in singulis perfectis ab lutisq; sentetijs. Membratim dicimus, cum in singulis me biis liberior insistit oratio . 'Incisim
384쪽
T A B V iv UE' Incisim dicimus, cum in singulis incisis in
omodo in his adhibendus sit numerus, dicetur, a prius de pedibus,quibusnumerosa teuc peratur oratio,dixerimus. ι. . De Pedibus. Cap. XXXVIII. c Spondeus -- dicunt,mores . Pedes duaru 9 Pyrrhichius υ υ nouus, tulit. hilabarum Choreos - υ semper scribit. Iambus υ - lcguntur, reos. ., Molossus conseruant.
Troch us,vel tribrachus υ υ υ iacimus is Pedes t Dactylus - υ υ litora . .Q tri u sy Anapestus υ υ peragunt. Iabaru ' Bacchius υ - - amores.l Antibaechius υ υ -- audisse .l Creticus, vel Amphimacrus - υ;- possidας Amphibrachus - υ - υ petebat. Cicero ex abjs Peton primus -υ υ υ aspicite. pedibus tres ta i P on vltimus υυυ- facilitas. tum ponit,pς Dochimus ex bacchio&iabo. υ - - nas duos , & l . Perrhorrescerent. dochimum. LDe numero oratorio. Cap. X XXIX. NvMERVM oratorium Graeci, Rhythmum,poeticum, Metrum, vocant.
Q d et si uterque pedibus constet: tamen multis modis differunt. Rhythmi spatio temporum constant, pedes etiam ordine. In rhythmo nihil refert sitne daebius, an rorium ' anu stus, cum eodem tempotum spatio constent :
385쪽
stent: in versu, unus pes pro alio pominon potIn versu semper idem est cursus, ut in heroico carmine dactyli &spondei; in oratione nullus est certus numerus: ibi est aliquid certum, hie
non ita: Vnde omnis nec claudicans, nec fluctuanq&aequaliter constanterq; ingrediens numerosa habetur oratio : & numerosum putatur,no quod totum constat e numeris, sed quod ad numerox proxime accedit.
Vnde dissicilior est in oratione, quam in ve su numeri usus: In oratione maximum vitium est si versus essiciatur,& diligenter cauendum:quamuis oratio numerose cadere debeat. 3 parte ambitus debeat esse numerus, θ' qui pedes maxime probentur .. p. XL. IN toto yerborum ambitu numeri tenendi sunt, non Dium in fine, ut quidam putant; licet aures finem maxime expectent.
Vnde a principio verborum comprςhensio ita fluere debet, ut ad extremum veniens ipsa consistis. Aristoteles heroum numerum gradiorem iudicat,quem soluta desideret oratio: Iambus vulgari sermoni cogruit. Trocheus ob breuitatem, dignitatem non habet. Poeona probat, ut orienti, medio & cadenti orationi aptissimum. I ta ut oratio non sit humilis & abiecta, sed elata,& plena. Cicero censet omnes pedes in oratione esse permistos: vitium enim esset,si ijsdem semper uteremur. Sed Creticum,Dochinuim, Dichoreum,& Psonas cst ris anteponit: modone Dochimus iteretur .
In heroo vero dactyli,dc anapςsti & spondii, pede impune progredi licere censet: duos dumtaxat pedes,aut paulosus, ne in similitudinem versu incidamus.
386쪽
siti tur temperata & permista numeris' oratio, nee 4 tota distatuta, nec tota numerosa: pCeone maxime ,& reliquis etiam, quos ille non recenset. IIn his quae demissis& humili sermone dicentur, sit Iam- bus frequens: Poeon in amplioribus:in utroq; dactylus. I In oratione ergo perpetua ita numeri sunt miscendi, ut 'non animaduertatur quadrandet orationis industria. fit, ut nullus sit pes, qui aliquando in orationem otion veniat. De initis Periodi. Cap. XLI. iii CL Avs VLAE diligentius, quam cettera omnia confiderandae sunt : quod in his persectio, & absolutio iudicetur. Proximam diligentiam initia postulant: nam & ad lite intentus est auditori Optime haec nascuntur a proceris numeris , ac liberis,mazime dactylo,&poeone priore, cretico, anap sto, qui si par est dactylo, licet ordine contrarius . dii Initia versuum, in iiijs orationum non coueniunt, licet tia Liuius hexametri exordio c perit. Dochimus quouis loco aptus est, modo semel ponatur: bri quia iteratus,numerum facit apertum. Iet
IN extremo circuitu, duo, aut tres pedes sunt sere notandi. eii Quos aut choreos,aut spodeos,aut alternos esse oporte bit e vel dichoreos. i, Spondeus est in clausulis firmus,&stabilis,quo maxime pecvsus est Demosthenes. zona alterum cadenti orationi aptissimu esse docuit Arist.quod & Cic.placet: sed aptiorem iudicat creticum. Qui siue geminetur,suespondeum pr cedat,multu de curis habet in clausulis:cui et optime iungitur Anapqstu
387쪽
Est etiam Dothimus stabilis & seuetus in clausulis.
Iambus trocheus,aut etiam dactylus proximus I postremo numerose concludit, si sit extremus choreus,aut spon- deus. Sed male concluderent, si quis eorum in extremo Iocatus esset, nisi cum pro cretico postremus est dactylus; quia ultima breuis, an longa sit, non refert. δ 'Sunt oc aliae clausulae,quae numerota concludunt, quas Dbseruauit Quint. Clausulae versuum non conueniunt orationi: cavendia est etiam ne verbis,plurimarum syllabarum, viamur in fine, quod etiam in carminibus est permolle. Cum ergo clausiuta maxime appareant, variandae sunt, ne aurium satietate repudientur. De media Periori. Cap. XLIII.
Si primi & vltimi pedes fuerint modo iam dicto dispo
sti, medij poterunt latere: modo circuitus non sit breuior, quam aures expectent, aut longior, quam vires p tiantur . Cauendum ergo est,ne verba pigra, aut longa sint, aut breuium contextu,sionum pene puerilium crepitaculorum reddant. In med ijs ergo sunt quidam conatus, qui leuiter intemsistunt, ut currentium pes,etiam si non moratur, tamen vestigium facit. Poeouem, do chimum, mediae orationi aptum esse dixit Cic. iii qua parte aliqui creticos,& bacchios laudant. Si orationem ferri celerius volumus, crebros troch s& iambos inseramus; si lentius, spondeos: si moderatius, pedibus utemur, qui breuibus & longis temperantur. De his qua suapte natura sunt numerosa. Cap. XLIIII. Ag dicuntur interdum suapte natura numerose sunt, etiam si nihil factum est de industria . Vtcum
388쪽
etia reseruntur.Est enim Iudices, haec, non scripta, sed nata iIex,quam non didicimus,accepimus, legimus, verum,&c. d fit item reserendis contrarijs: in quo Cicero stoquens est. Semper enim antitheta necessitate ipsa num xum oratorium faciunt, vitiasnt vitam a in oratisne numeros. IN primis, ne aperte verba traiiciantur, quo melius,
aut cadat, aut volvatur oratio.
Deinde, ne inania quaedam verba quasi complementa lnumerorum includantur.
Tertio, ne minutis numeris concidatur, infringaturq; sententia : sed verba iam probata & electa concinne coagmententur : dura enim inter se commissa potiora sunt inutilibus. H;s viti js declinatis, multa numerose componendi laborem minuunt. Sunt enim multae figurae, quibus numeri possint variara. Sunt etiam multa quae idem valennex quibus exercitati
illud eligunt, quod comprethensioni maxime quadrat . De magnitudine ambitus Cap. XLVI. HABET Periodus membra, minimum, duo, saepe
Is ambitus mediocritate habet, ut ait Cic.qui quattuor sere membris constat. Nam aures implet, nec breuior est, quam satis sit, nec longior. Vult autem, ut e quattuor, quasi hexametrorum ver suum instar, uolsit, constet fere plena comprςhensio. Debet periodus sensum concludere: sit etiam aperta,
ut intelligi possit, & non immodica, ut memoria colitin . xi queat . p. ALV.
389쪽
De numero, qui est in membris: is cuiusmodi ea esse . debeant. Cap. XLVII. I N oratione ciccum scriptaeit verborum comprethenso, donec tandem in clausula consistit. Cum vero mebratim dicimus,in singulis membris.oratio insistit: quod in pronutiando magnopere reficit spum. Vnde fit, ut oratio,qua membris carpimus,longior nivito esse possit, quam quae constat circuitu. 'Ita, ut aliquando ad I s.& EO. membra excurrat: Cic.pro Mil. Occidi, occidi non Spurium Melium, &c. Nihil autem ta debet esse numerosum, quam hoc, quod minime apparet,& alet quamplurimum. Spondeum hic Cicero vehementer commenda mam,licet videatur tardior, habet tamen stabilem, & dignitatis non expertem gradum. In incisionibus multo magis,& in membris:paucitatem enim pedum,grauitatis suae tarditate, compensat. In quo scribendi genere circumscripte et in quo sit membratim dicendum. Cap. XLVIII. IN historia,laudationibus , de toto giae epidictico, siue dem sistrativo,delectationis caussa coparato, circilicriptione utendum est; ut tanquam in orbe inclusa currat oratio. Hoc orationis genu , nec totum assuinendum, ad c6te tiones & caustas veras, nec omnino repudiandum. Quia & satietatem afferret:& ab imperitis qualesie etiam co3nosceretur. Detrahit praeterea actionis dolorem : aufert humanum 1ensum actoris; tollit funditus verit tem & fidem. Sed qin adhibenda est interdum numerosa oratio: vi dendum est quo loco,quamdiu retinenda. Adhibenda est, si quid sit laudandum ornatius,ut secit Cic.lib. 2.accus Aut exponenda narra tio, quae plus ditas tatis desiderat, quam doloris. φ . Est etiam apta prooemi js mai vim caussarum; ubi solicitudine, miseratione, commendatione reS e et .
390쪽
. Saepe etiam in amplificanda re,funditur numerose&volubiliter oratio: quod tum valet, cum ab oratore iam ob. sessus est is, qui audit: quia iam faueti H cforma perorationes quide includit; sed in reliquis partibus retinenda non est diu. Nam cum supradictis locis usi fuerimus tota dictio ad incisa S membra transs
xenda est.' Incisim aut ε 3c membratim tracta oratio, in veris em sis plurimum valet,maxime cum arguas,& refellas.
ratione paretur saeuiras apte is eoiose dicendi . Cap. XLIX. 4
N v M a Rosa dic di facultas non vi tanti Iab xis, quanti esse .videtur. Nec enim neceste est ut oratio dimetiendis pedibus , a perpendendis syllabis consenescat. Satis in hoc oratorem formabit multa scribendi exercitatio; ut ex tempore etiam numelose dicat.' Circumscribitur enim mente sententia, confestimq; verba concurrunt, quae mens statim dimittit, ut suo quodque aqαγ respondeat. - Nam, si non nulli exercitatiune, ex templo yersus conficiunt, quato facilius oratio sta via nurnerosa fieri poteritruum nihil sit oratione flexibilius; ut facile sequ*tur quincunque ducas: veluti mollissima cera. Neminem etgo pedum varietas conturbet, qui sponte sese offerent, modo exercitatio adsit: vi patet in arte mu
B uoti momenti sit apte dicere. C . T. VA NTI momenti sit apte dicere experiri licet; si, aut copositi oratoris beue instructam collocationem di siluas, permutatione verborum. Vt si periodum aliquam