Tabulae rhetoricae Cypriani Soarii, sacerdotis e Societate Iesu quibus accesserunt duo libri De arte dicendi in quorum vno de rhetoricae natura, & caussis, in altero vero de partibus copiose accurateque disputatur. Auctore Ludouico Carbone a Costacia

361쪽

. De Elocutione . Caput Primam.

Ho o Libro agitur de Elocutione, in qua orator diabet excellere. Vnde qb eloquendo,graeee Rheto latin Eloquens,nων minature & eloquendi vis ei seli conceditur. Eloqui autem, est omnia, quae mente conceperis prom Te,atque ad audientes proferre. Hoc maxime arte docetur: hoc studium & exercitatio--nem,& imitationem requirit : hoc, maxime orator est ora

tore praestantior.

Eloquens autem is di- Probet, quod est necessitatis, citur,qui ita dicitive - Delectet, suauitatis, i Flectat, victoriae.

. . ' L Misa locutione Lyectanda sint. Cap. II. In

Latine, I S x v de ratione puri dilucidiq; Plane. , sermonis non est hic prccipiendi lo- ό cus: traditur enim doctrina pueritu Altera dici postulat ot

362쪽

De Ornatu. Cap. IG.

bilis, sensus lores habeat , elum opus sit. Quod non est singuloru articuloru, sed i toto h c spectan-Genus dicendi eligendu est quod

Sed volenti ornate dicere Polita. . tur corpore. Maxime teneat eos, qui a diunt.

d non lum delectet, Sed etiam sine satietate d lectet. Sylva rerum primum ac sentent tiarum comparanda est.' I Rerum enim copia verboru co-

iate I . . . . L .

K pi m Signit. l Et u est in xebus honestas,i verbis etiam est splendor quidam .

De ornatu orationis. Cap. IIII. verbis:quorum ratio, et

aut nouatis,

conficie ex citer, vel Iunor i verbis,vel l &xnacu Criniun natus t Incoluiis rebus na

deratur. l in 'tinuatis: I e vel . factis. De verbissimplieibus. Cap. V. Verba Cosonantiora, Vt enim syllabae e literis si β- ut moderatio O melius sonantibus clariores β-l quam moltcstiali sunt; ita verba ex syllabis,

363쪽

LIBRI

Grandiora ; ut optimus, quam bonuI. Nitidiora, Vt bos,qua vacca. Alia his contraria.

TERTII. gomagis vocalia. Et quo plus quaeque spiritus habet, eo pulchrior. Et quod facit syllabarum.

idem verborum copulatio ur unum alij iunctum m lius sonet. Maxime exclamant, aut Quo sunt iucundissima. Et honesta turpib' potiora sui: sordidis in oratione erudita non est locus. ' Clara vero & sublimia, materiae modo, cernenda sunt. Quod enim alibi magnificum, tumidum alibi: & humilia circa res magnas, apta sunt circa res minores.. Sed haec aurium iudicio ponderanda sunt: in quo etiani consuetudo bene loquendi valet. Verba quae ora- C Aut sunt inus uita, tor ad orationern Q Aut nouata, ornandam affert, Aut translata.

cibus optima creduntur,quae

De verbis inusitatis , Cap. VI. VaRA A prisca, & vetusta, & ab usu inter-

sunt poetarum licentia liberiora,quam

oratorum

sunt Quo ornamento unice Virgilius ussis est, Habet et in oratione poeticum verbii dignitatem, si raro,& suo loco adhibeatur: ut es arrisoboles, nuncupari, & alia, quibus grandior

364쪽

Cap. V M.

dicit g fiur, aut Inutur. θ SIMILI Tu D I N E , ut sylini laturit, Fimbriaturit, adsimilitudianem verbi, proscripturiti Imitatione:vt,tinnio, rugio,clan

De Tropis. Esae verbi, vel l sermonis a pro-

, t pria significatione

i in alienam cu Vir .

Tropus. tute mutatio. In flexione: ut, a bibo, bibosus;mumographus . 'Adiunctione: utiversutiloqums, e pectorare: Graecis magis concessum est, verba fingere, sed tamen aliquando audendum est.

Siquid durius finxeris , praemunies , dicendo , ut ita dicam; si licerdicere: quodammodo, &c. p. VIII. e r tas segetes, Vt eu , Verbum, La cim tus, ab homine ad segetes

transfertur.

l Tropi sulit numero II.In vnb verbo,septem, - l metaphora, synodoche, &c. In oratione qua tuor . Allegoria, periphrasis, &α. Da Metaphora. p. IX. latine, translatio, dicitur, fit, cum l. verbu . tranD c Necessitatis causa, cum d

phora fertur e loco, i est verbum proprium: vigem-l in quoipprixi s mare vites: homo durus, dci est, in ea, ubi asper. non propriu, i Aut quia est fgniscantius:

365쪽

melius Eprio est. Iit ergo,

aut Meta

in meta horanimad- luentaqvi, incensus ira, lapsus error Aut quia decentius & ornatius: ut lumen orationis, fi men eloquentiae. Caussa cur delectemur translatis verbis,cum adsunt propria, est, quod translatio sit similit do ad unum verbum coii tracta: similitudine autem mirifice capiuntur animi. Translatio & umilitudo differuntiquod bare comparat aliquid rei, quam volumus exprimere: fecit,ut Leo : haec pro re ipsa ponitur: homo

est Leo.

motuplexsit translatis. Cap. X. C v M ab animali ad animal sit translatio:re

si dicas hominem latrare. Cum inanima pro inanimis semutur:vt, concentu virtutum nilial est suavius . Cum pro rebus animalibus inanima; ur, duo fulmina belli Scipiades. . Cum animata, pro inanimis: ut accipiens si nitum saxi de vertice pastor. Sed mira sublimitas in translatione est, cum rebus sensu caretibus,actum, & animos damus. maia gladius in acie Pharsalica agebat,&c. Fugienda est dissimilitudo: qualis est in hace coeli ingentes sernices. 'Ne a longe simile dpcatur: non syrtim patriamoiiij, sed potius scopulum dixerim:non Charibdim, sed voraginem bonorum. Ne sit humilis r ut fassea verruca: nec maiori quam res postulat: ut tempelias comessationis

nec minor. .

Non sit frequens & immodicus usus, qui potius obscurat orationem, quam illustret continuus

366쪽

tinuus,in allegoriam Sc aenigma migrat. Di vereare ne sit durior, mollitur, ducendo , ut ita dicam: debet enim translatio esse verecunda ; ut precario , non vi venisse videatur. Non omnes, quae poetis conceduntur, etiam oratoribus consessie sunt: unde orator non diceret, aues pennis remigare, pastorem popu-

ctio fit, acum significa

Ex parte totum ex puppi nauis, ensis ex

mucrone.

Ex uno plures: Romanus proelio victor: hostis habet muros. Ex forma , seu specie genus; Sabellicus suus pro quouis. Ex materia res uniuersa et pinu, nauis auro, aurea pecunia: ferro gladius. Ex toto pars: sontem ignem; serebat. Ex pluribus unus : Oratores visi sumus. ii , Ex genere pars illi subiecta : ut ales, pro Aquilae. . Ex antecedentibus consequentia: vr,aratra iugo reserunt suspensa iuuetici. , V t translatio permovendis animis,& variandis ac sub oculis subi j ciendis rebus, inseruit, ita Synecdoche ad variandum sermonem:sed omnia liberiora poetis, quam oratoribuS. De Metonymia. Cap. XII.

Memn. P ER caussas effecta ἐν ut dona laborata: C reris: Platonem legi idest eius stripta. Ex

367쪽

LIBRI TERTII. 21misatis , Ex effectis caussas et cum scelus, comprethen- demon ' sum dicimus , pro scelerato: mortem pallidam: Ibat, timorem metstum. Ex eo quod continet,id quod eontinetur: sic moratae rbes 3 seculum felix: Roma, pro Romanis.

Ex possetare res possessas: Ardet Ucalegon. eius domus. Ex signo, res et toga, pro paee : fasces, pro magistratu . Hanc Rhetores hypallagen vo-

cant

' De Antono sa. p. XIII. PRO NOMINA Tio ponit aliquid pronomine: ut euer r Carthaginis, pro Scipione: Romanae eloquentiae princeps, pro Cic. Estheton, latine, appositum, non est tro pus, quia nihil vertit. Necesse est enim , ut id quod est appositum, si a proprio diuiseris per sel significet& faciat antόnomasiam,quod non f citepitheton. Apposito frequentius & liberius utuntur Antenoci poetae, modo conueniat verbo cui apponitur,masa, a quam Oratores: unde illi dicutit, dentes albi, seu humida vina :q uae apud oratores redundant.. Quod si epitheton aliquid efiiciat, ut in hirio abominandum scelus,o deformem libidinem, non redundat. Exornatur autem translatis: ut cupiditas eL se nata: insanae substructiones, & alijs adiunctis tropis : ut turpis egestas, tristis sene

ctus.

Vnde sine appositis nuda & ineompta est Oratio : sed ne oneretur multis ; quia fit longa,

c α impedita.

368쪽

. De Onomatopem. Cap. XIII LONOMATO PEIA, est fiet;o nominis. Apud Graecos intei maximas habetur virtutes: Latinis vix permittitur - Verum,qui primi sermonem secerunt multa finxerui nomina e ut mugitus , sibilus,murmur. At nunc raro,& cum magno iudicio hoc genere est utendum , ne noui verbi assiduitas odium pariat is Sed si quis commode, & raro utatur,exornae orationem str i De Catachreso Cap. XV.

EsT, qua verbo .simili & proprio quo pro

certo, & proprio utimur. Vt, vires hominis breues, longum consiliu et grauis oratio pro magna et minutus animus, pro paruo. Sic, Pixides,cuiuscunq; materiet sint: Abutimur verbis propinquis, n5 Alum cum res carent nomine, ut cum parricidam, matris interfectorem vocamus; sed etiam cum habent: vi, equum aedificant: oculis perlegunt- Hoe differt abusio a translatione qiuod sit lucentior,& audacior,licet non sit impudens. De Metalepsi. Cap. X V LTRANS .VMPTIO, ex alio in aliud voluti viam praestat: post aliquot aristas mirabor mea regna: per aristas spicas, & per has segetes,& annos intelligimuS. Tropus Iariuimus, dc maxime imp prius.

369쪽

- LATINE, inuersio, aliud verbis aliua sensu ostendit .ac etiam contrarium: tempusi est equum spumantia soluere colla. Habet usum frequentem in oratione,sed plerunque apertis permiscetur verbis ita ut non sieperpetua allegoria. . . Genus permistum est frequentissimum. Illud vero speciosissimum genus orationis, in quo similitudinis, allegoriar, &translationis' gratia permista est. Cauendum est, ut quo genus c peris translationis, eodem sinas et unde non incipias ab incendio,&finias tempestate. Serui tali moria etiam in quotidiano sermone frequentisume. Allegoria, si sit obscura, fit vitium, quod dicitur aenigma: quo tamen poetae interdum,oratores nunquam utuntur.

De Ironia . . Cap. XVIII. Onia. A M illusionem vocant, non situ aliud sensu,& aliud verbis ottedit, 4 Pronuntiatione, sed etiam contrarium: quae , Aut Persona, cognoscitur, aut o Aut rei natura.

Da Periphrasi. Cap. XIX. Esae, cum pluribus verbis, id quod uno, vel : l paucioribus dici potest, explicatur, idest, circuias tus loquendi : ut tempus erat quo prima quies Perἰ-q mortalibus aegris, incipit, &c. rasis 4 Apud poetas frequentissimus, & apud oratores

370쪽

I res non rarus; sed semper tamen astrictior. l Cui contrarium est vitium, quod peritalogia dicitur: obstat enim quidquid no' adiuuat. De perbato. Cap. X X.

Hoc est c Peruersione: ut mecu,tecu, transgressio, I quibus de rebus: maria ominquae verboruQ.nia circum: aut perturbator- Transiectioneaut,orationεdinem: aut in duas diuisam esse partes. mperia Transiectio, quae rem non reddit obscuram saton, prodest ad continuationes, de quibuς diceturi postea: in quibus debet oratio numerum quendam poeticum habere. Poetae etiam verborum diuisionem iaciunt: ut septem subiecta trioni: quod, oratio, non

De Huperbole. Cap. XXI. E s et ementiens superiectio , vel augendo, i vel minuendo: ut, fulminis ocyor alis: vix ocmper I siboes haeret. Fole, Sed ram in augendo,quam in minuendo si l uetur mensura quaedam : uam, licet sit ultra D

dem,non tamen ultra modum.

De ornatu, quies in verbis coniunctis. p. XXII. Cotinuatio CCollocationem, verboru duas Et modu quenda, siue numerum res habet. c CV cibis, Si sint js,de suib.pti' dicet: ConformatQ deinde de collocatione: postremo. autem oratio Jde modo, & forma. i.de numeris. Do