장음표시 사용
371쪽
De Figuris. Cap. XXIII. Ε s τ' consor alio quaedam orationis remol t communi & primum se offerente ratione. Differt a tropis, quia fieri portest in propriss Figura, I vcrbis, quod in tropos non cadit: vr, si verbari propria geminentur. . l Coeunt tamen frequenter in eandem senten. J tiam tropus & figura ; ut si duo verba similiteri desinentia ement translata . . De generibus figurarum. Cap. XXIIII. 'V et omnis oratio versatur in sensu & verbis, ita & figlirae: Vnde duplex est figura: altera verborum,altera sententiarum.. Verborum exornatio est,qtiet ipsius sermonis insignita continetur perpolitione. Inter has duas figuras hoc interessiquod verborum consormatio tollitur, si verba mutentur ; sententiarum vero permanet, quibuscunqν verbis utaris. Vt si esset repetitio cum interrogatibne, sublata repetitione, potest manere in-
Inter alictores parum conuenit de figur rum numero, & nominibus, & aliqui aliquas inter verborum, alij inter sententiarum Muras reijciunt. c Nos meliorum scriptorum sententiam expli- eabimus.'
suot modis si Ggura. Cap. XXV. Figurae ver ADIECTIONE: ut occiborum tri j di, occidi non Spurium melium: bus modis l xbi,veibum, figurate geminatur.
372쪽
sunt, scilia j Detraetione: ut, abijt, excessit, cet, . Q erupit, euasit, ubi detrahitur, Et, I Similitudine vocum: vi , cuml gratiae caussa nihil iacias; omnia tamen sunt grata,quae facis.
De figuris, qua fiunt per adiectisnem. p. XXVI.
R EPETITIO, eum ab eodem verb' ducitur saepius oratio: ut, nihil agis,nihil moliris,nihil coestas, . . IConuersio superiori contraria, cum in idem verbum conijcitur saepius Oratio. Complexio, quae duas superiores complecti- tur: cum in principio dc fine eadem verba re-
Codupli Aut enim adiungitur idem:viscatio e ver uis, & viui . . borum ge- Aut idem quod erat in princi-
minatio, pio in extrenio etiam ponitur. quae inter- Aut continenter idem, non indum habet,c eadem sententia: pene par 3 non vim, alias par,&c.
vero lepo- Aut post aliqua interiectione. rem:&ptu Possunt et, vel media respo ribus mo- dere primis, et vltimis. dis fit. Interim tota sententia repetis. Traductio est eiusdem verbi crebrius positi quaedam distinctio, quae non offendit, sed con-
coniorem reddit orationem: ut, qui nihil ha- bet in vita iucundius vita, is cum virtute ubiam non potest colere. Ex eodem penere exornationis est, cum idcm verbu modo in hac, modo in altera re ponitur:
car xc studiost curas; si multas tibi dabit cura r
373쪽
Polyp toton,latine, casuum coimmitatio, cuni idem in multis casibus ponitur: Fit autem,aut in uno verbo, aut in pluribus:& per casus intelliguntur etiam verborum tempora: Vt pleni sunt omnes libri, plenae sapientum voces, plena exemplorum vetustas. Et in e dem oratione haec verba, prohibuit, eripuit,ia, aspersit. Unde casuum commutatio, non est e dem, cum traductione. Synonymia e' cum verba idem significantia congregantur. Abij siexcessit,erupilieuasit. . anterdum etiam orationes eoidem sensus s cientes aceruantur: perturbatio mentis, offusa caligo, Sc. Polysyndeton, cum oratio coniunctionibusi abundat: ut, tectumq; laremque, armaq. . Gradatio, repetit quae dicta sunt, & priusquaad aliud descedat in pluribus resistit: vel est cumrsum versus reditur: vi, Asricano virtutem industria, virtus gloriam , gloria aemulos comparuit. Rarior ςst haec figura,cum habeat artem c affectatam, De Figuris verborum, fiunt per detractisnem. Cap. XXVII. HAE figurat nouitatis, breuitatisque caussa maxime
Synecdoche, cum verbum subtractum satis ex ceteris intelligitur: utSermo nullus, scilicet,nisi de te. Differt ab aposiopest,in qua incertum est,quod tacetur, aut certe longiore sermone explicatur. Dissolutio, cum demptis coniunctionibus dis lute pla xa 'cuntur,res in singulis verbis, vel sententijs: ut Gallia cuius virtuti,fidei, &icitati commendata est, i m i
374쪽
Dissolutionis & polysyndeti sons unus est: quia acriora Laciunt quae dicuntur,& vim quandam addunt. - Differt ab articulo,qui idems quod incisum . Adiunctio est , in qua ad unum verbum, plures sententiae referuntur,quarum unaquaeque illud deiideraret,fi s Ia poneretur: alias Zeugma dicitur: QDd verbum, vel in principio, vel in fine, vcl medio ponitur. Vicit pudorem libido, timorem audacia, rationem amentia. Disiunctio elt, cum eorum de quibus dicimus, Vnun quodque certo clauditur verbo: vi, Homerum Coloph iiij civem esse dicunt suum : Cliij suum vendicant: Sal minij repetunt. - Sinoeciosis,quae duas res aduersas colligat: vi,tam deest auaro, quod habet,quam quod non habet.
De figurii ve Horum tendi generis. XXVIII. Tertia figu- cSimilibus, rarumgenus, 3 Paribus, aut Contrarijs vocibus in se aures, & animos L excitat. Annominatio,grae Adiectione: emit mortem, i
ce Paranomalia, cum paululum immutata verba,atq; deflexa in oratione ponuntur: quq comprimi.
mortalitatem. Detractione: non exigo , ut immoriaris , legationi, sed immorare. Commutatione: reprimi , non fit 3Translatione: homini navo, anc Vano. Haec figura est leuis , ni sententiarum pondere im
Similiter. cadens est, cum in eadem construistione Verborum, duo, aut plura sunt verba, quae si militer iisdein casib H efferuntur, etiam si dissimilia sint, quae decli-
Nec tantum in fiae deprchenditur ; sed responderit, vel Prima
375쪽
prima inter se , Iel medijs, vel extremis, quomodocuno; accommodentur: Vt in eadem oratione haec,erba: audendum, audiendum : proiectus, paratus: praetor,imperator: audacia,im pudentia. Similiter desinens,cst similis duarum sententiarum, et plurium sinis. i. cum orationis membra, vel articuli simili exitu terminantur: ut, non modum ad eius salutem extinguendam; sed etiam gloriam per tales viros infringendam.
Haec differt a superiori, quod ibi possunt eme dissimilia, quae declinentur, hic non ita: illa solum in his quae declinantur, haec etiam in alijs partibus, ut in aduexbijs. Compa graece, isocolon, cu orationis membra constant Iere pari numero syllabarum: extrema hyeme apparauit, ineunte vere suscepit, media aestate confecit. Contrapositum, vel contentio,graece,antitheton, cu sin gula singulis, vel bina binis opponuntur. Vt, vicit pudorem libido: timorem audacia, rationem amentia: non nostri ingenij, vestri auxilij est. Nec semper contrapositum subiungitur. Commutatio, cum duae sententiae inter se discrepantes ita efferuntur, ut a priore, posterior contraria priori proficiscaturia Non v edam vivo, sed ut vivam edor Correctio,quae corrigit,quod positum est verbum: quae fit duobus modis: vel enim tollitur verbum, no ponendo aliud: ut, ciuis, si ciuis appellari potest: vel magis idoneum ponendo; ut omni ossicio, vel potius pietate. Correetio vero sententiae,non est huius loci. Dubitatio ς' cu orator quςrere videtur, utrum de duobus,aut quid de pluribus,potissimum dicat.
verborumMura erationi eonferant, o quid in eis cauendumsit. Cap. XXIX. I parce, & cum res postulat his figuris utitur, tu
376쪽
Qm Immodic & sine iudicio eas adhibet , gratiam va- .rietatis amittit. Danda er- CNec multet sint supra mota Aut iunctae, M opera est, et dum. ut frequen- ut i Nec eius em generis . o tes. Quod intellige de his,quae nobiles sunt, atque insignes, non de illis,quae sunt valde ustatae, & vulgatae, quae si sint lcrebriores aures non offendunt. Ridiculum etiam est, neglect o rerum pondere,& viribus, sententiarum inania verba in hos modos deprauare. Figurae enim sunt quasi gestus orationis,& eas sine senis lientia sectari,est quaerere habitum sine corpore . Sciedum est,quid quisq; locus in orando postulet, quid persona,& tempus. Maior pars harum posita est in delectatione: ubi ergo atrocitate, miseratione pugnandum est, quis serat contraposita , similiter cadentia, &c. ubi verborum cura de- lxosat affectibus. liDe Figuris sententiarum. Capia XXX. SENTE NTIARUM Figura est exornatio, quae non in verbis , sed in ipsis rebus quandam dignitatem, α quidem maiorem habet. Quo genere,quia ea celluit Demosthenes,idcirco orato-Tum princeps est iudicatus. Schemata vocant Graeci,quae non tam in verbis pingendis pondus habent, quam in illuminandis sententi j s. Nec aliud est, dicere, quam aliqua specie illuminare
gatio Figura est, quoties nosciscita digra 'Instandi: quousque abutere patientia nostra Interrogamus etiam, quod negari non poteli.
Aut, ubi respondendi difficilis est ratio: Qxiomodo ὶ Qui fieri potest ij
377쪽
Inuidiae & miserationis caussa . Conuenit etiam .indignationi, α admia rationi. Interdum est acrius imperandi genus τnon arma expedient r&c.. Aliquando nosmetipssis interrogamus..
Responsio est, cum aliud interroganti, ad aliud, quia se utilias sit, occurritur, aut augendi criminis, gratia, aut declinandi. An sustibus vapulasti .& innocens quidem . An hominem occidisti respondetur, Latronem. Subiectio est, cum orator vel interrogat seipsum, &r spondet sibi: vel cum alium rogauerisino expectat rnsum. Et domus tibi deerat 3 at habebas . . Anteoccupatio, vel praesumptio, & prolepsis, cum id, quod obi jci posset, occupamus. Praesumptione etiam verborum vis confirmatur: QMmquam illa non poena, sed prohibitio sceleris fuit: ac etiam reprethensione, quam ali) correctionem vocanto Correctio est, quae tollit sententiam aIiquam, & eam alia, quae magis idonea videtur,emendat, & corrigit. Dubitatio est, cum quaerimus unde incipiendum, ubi desinendum, quid potissimum dicendum, an omnino diacendum sit. me vertam nescio.
Communicatio, cum, aut ipssis aduersarios cosulimusa Tu deniq; Labiene quid faceres Aut cum iudicibus deliberamus: Nunc ego iudices iam
Prosopopeia est persenarum ficta inductior qua&aduersariorum & nostros cum ali js sermones,& aliorum in , ter se credibiliter introducimi S. Quin & mortuos excitare in hoc penere dicendi conis cessum est. Vrbes etiam po uti vocem accipiunt: In quibus hoc modo mollior fit figura. Etenim si mecum patria ital queretur,&λ
378쪽
Formas quoque fingimus tape: ut famae, virtutis. 1 Apostropha, est auersus a iudice sermo: siue aduersiarios invadimus, siue ad inuocationem conuertimur ; siueod inuidiosam implorationem: O leges Porciae, legesque
Hypotyposis,seu descriptio, qua ita res aliqua delcribis tur, ut cerni potius, quam audiri videatur . . Nee solum quae facta sunt,aut fiant, sed etiam quae rutara sunt, aut fuerint, exprimuntur . . 'Aposiopesis, et praecisio,& interruptio, ostendit assecta vel irae, vel solicitudinis. Quos ego: sed motos praestat componere fluctus. Et hopqia,est imitatio vitae,vel morum alienorum: ornametitum aptum ad animos conciliandos & permovedos. Emphasis,cum ex aliquo dicto aliquid lates eruitur: vel cum plus significatur, quam dicitur: Iacuitq; per antrum: unde intelligitur corporis maθnitudo . . . Sustentario est, qua diu sulpeduntur auditorum animi atque aliquid inexpectatum subiungitur: aut ad aliquid leue, & minime criminosum descenditur. Plaetermissio, vel praeteritio, cum dicimus nos praeterit vel non scire,vel nolle dicere, quod tunc maxime dicimus: Nunc quaeror diminutionem vectigalium, non, &c. Licentia est, cum orator, aut vereri, aut metuere debet tamen aliquid pro suo iure dicit s quod minime offendit. Vide quam non reformidems &c. . Concessio est, cu aliquid et iniquum, causset fiducia,videmur pati, atq; cocedere: verum esto, eripe lxitreditate Jpinquis,&c. Sunt qui concessione dictorum esse velint: Sit fur sit sacrilegus,&c.at bonus imperator,& felix.Concessio iuncta Ironiae magnam vim habet. I,sequere Italiam ventis pete regna per undas. Parethesis, vel interclusio, declinatio breuis a prope sito: At longior digressio,quae multis pars causset videtur. intersguras quorundam iudicio numeranda non est: sed a Cic.
379쪽
a s. Ironia,quae a Quant.& Cic. inter sententiarum exornationes numeratur: differt ab ea, qui est tropus,qd haec sit totius voluntatis fietio. Nouum crimen C. Caedri&c. tropus vero, breuior & apertior. Distributio, cum aliquid in partes plures distribuitur; quarum unicuique ratio deinde sua subiungitur. Vel est eum in plures res, aut personas certa S , negocia quaedam disperti utitur, neque fit vlla mentio subiectae rationis. Permissio est, eum alicui rei vehementer confidimus, &ostendimus nos eam tradere, ac concedere alicuius voluntati: & cum relinquimus ipsis iudicibus, vel aduersarijs aliquid existimandum; aliqui permissionem factorum,concellionem dictorum esse putant. Deprecatio, vel obsecratio, cum operam alicuius implo, ramus. Per dexteram te istam oro. Optatio,quae voti aIicuius praebet significationem. Vtunam mihi facultatem caussa concederet. Execratio,quae malum alicui pretcatur: Dij te perdanti Epiphonema, rei narratae, vel probatae suma acclamatio. Tantae molis erat Romanam condere gentem Exclamatio est, quς conficit significationem doloris, aut indignationis alicuius per hominis , aut rei cuiuia piam compellationem ; O miserum me, &α O tempora,
Vt est, quasi poenitentia dicti: sed quid ego sta grauem perinam intrQ- duxi Vel cum quaerere quid nos dicamus fingimus: chuid reliquum estinuquid omisi
Et cum aliqua veluti ignoramus: sed earum rerum artificem, quem Et cu deponimus aliquid apud me, moriam auditorum, & postea rep. scimus.
Sunt & illa Iucunda,quae simplicem,& minus praeparata ostendut orationem,& minus suspectos faciunt.
380쪽
Et haec de tro-l Haee omnia dat oraῖσtis & ornamentis i ni varios veluti vultus. tum verboru, tum i Gaudent ergo res varieta' ' sententiarum. t te, ut oculi vario rerum , aspectu.
Iunctam oratione essiciet, Cohaerentem, Lenε, & aequabilia ter fluentem.
ordinis Singulis, In quib- observa o haec suetio estiri caueda: 'erbis L Coiunctis.
NE minora maioribus subijciantur, sed semper crescat oratio: unde non dices sacrilegus, & fur. Est & ordo naturalis et unde potius dices, diem ac noctem et o tu & occasum, quam
Quaeda ordine per mutato fiunt superuacanea:vt fratres gemini,& gemini fratres. Verbo, sensum claudere, si compositio patiatur, optimum est: sed si asperum potius. decori orationis consulatur. In ora.