Francisci Zabarellae ... De felicitate libri tres S.D.N. Alexandro 7. pont. opt. max. a' co. Iacopo Zabarella consecrati

121쪽

imo,ut vides,persectior a nimae notitia corpori nexae, utque secundum natura quasi solivag. ae,quod quia iungatur ei est natura, non ca Icer. Sed dc posteaqua aduenerit corpor .sumilo, mole graued mis& tenebrarii corpora notabest Erunt enim non corruptibilia, non tetra, non densa ; non grauia , at impassibilia erunt: erunt clara, erunt subtili

& agilia, quae quatuor dotes gloriosi corporis appellantur .& de bis postea,nunc quod cepimus. His enim liquet,quod intendimus corpora pei se sta resutres: ione esse anima adiumento, nec fore, ut corporei sensus aut absint corta tibus illis, aut inossiciosi inexercitatique commorentur maneant. Occultitur hic a nonnullis sane bonis, sed sina, plicibus, & parum doctis. Quid inquiunt olficiet odo tus in coelot Quid gustus discerniti Et hi sortasse nos sic illa terrogent. An meministi te dixisse beatos, nutrimentinoi indigos, sed esse sicut Angelos Deir Memini, quid tum' Plane fit c illi videtur aduersari O ita loquentium, & sed tientiunt faciles cogitationes, i mo potius sine ulla cogita ' ne leuissimae voces. Cur non idem quaeritis de visu, de A ditu, de tactu quasi quae his percipiantur sensibus incis snt, non quae illis. An quod ad odoratum spectat, eximi tis ibi odorum deesse fragra miam Z Non ita existimau t, exillimauit ita Ioanes in Apocalypsi, cum ait seniores phi Ias habentes, odoramentorum plen is Deo assistere . R ν los quoque, imo δἰ priuatos non paucos,videmus sua cri cula pigmcnrjs Variis aspergere: ergo nici talium terse bitacula odorum copiam Dei immortalis, & sininordi

122쪽

non amplius mortalium coelestia domicilia horti inopia ni habere sentiemusὶ Nec vero sicurin terris corruptibilia sed incorruptibilia sunt in eoelis ornamenta. Quod neque con .sissete corruptibile in calo non corruptibili potest . Sensi hoc ipse idem Iohannes in eadem Apocalypsi. Na ne odoramenta quae memorasse arbitraremur instar esse nostrorum, quid ea essent,subtexuit, & quid i Sanctorum inquit orationes. Enimuero odor hic odor est vitae, enitescitque

non tam in his, qui re ipsa, sed his etiam qui mera spe com potes sunt beatitudinis, quam ipposite de his Apostolus: christi L s odor sumus Deo in his, qui salui sunt ,-his,

θ*i Iereunt: aliis quidem mortis in mortem, aliis mirae Odor in visam. Nempe dominus orationes, de merita non eorum; modo,qui in coelo regna ni, sed eorum quoque,qui in terra militant,odoratur. Et haec orationum , ac meritorum odo-

ramenta noui Testamenti, & iuxta spiritum: illa veteris,&λ ad litteram, quae prodibant ab holocaustis, e quibus cum i immola iset vir iustus Noe, ut in Genesi legimus, odore sua. uitatis odoratus est Dominus. Plane ritum illum vetustum Red nitor in nouauit odorem illis antiquis potiorem osse. i rens se ipsum. Vtest enim apud Apostolu, sc pro nobis hostiam Neo in odorem Fauitatis. O incompa- rabilis oblatio. Osuauitas ineffabilis. ne maior, ne fra i Stantior, ne Deo acceptior esse nulli potest. Hanc R i dem totis oblationem Apostoli, hanc ceteri sanistorum i imitati, non animalium, ut in veteri lege, sed su i mei, ut in noua obtulerunt holocausta ; quidam per sanguinem pro stinum, omnes per spiritum humiliatum, memores quoniam' sicrificium Deo spiritus contribulatus, ct quod Deus cor

123쪽

hon despiciet humiliatum, atque humilibus dat gratiam. te vero non dispiciti qui nec non pius esse, nec immisericor I possit. Oppuξnat autem pietate,& misericordia nihil omni ino magis,quam eos, qui vindi stam deprecentur , aut pceri

misericordiamque deposcant, non miserari. An adeo Deli pietatem,& misericordiam in nobis, ne quicqua laudamust Quam & in quovis Principe, & omnino in claro quoque magnique animi viro desideramus. Sicuti enim superbosi dejicere celsi est a nimi, ita & humiles erigere non minoris Riare utrumque iuxta, & in aequo posuit Maro:

Parcere subiectis,o debellare superbos. 3De eadem re, scilicet de Olfactu. Item fluitur alia aua v. 'quid Guctus discernet in cario. CV.. IX. retur. D. Silere hic nequeo. F. Qui quaeso D. Qujsill iram patiens, qui perserat, aut tam ccecus, qui non videat, te de uno proposuisse, ac non de illo probatie, sed proris talior Iam reor te id tenere quod dico: dicam tamen ape 'itius: non instituisti de olfactu, de odoratu Non niteba re, ut ostenderes corporeum odoratus sensum in corpore post resurrectionem esset Quid ad hoc orationum odor menta ξ Sunt haec corporeat F. Est hoc id graue,quoad actus es ad loquendum y Iino ad interloquendum potiditi Ego uuro existimabam te, ut haberes incorporeos odos Rcur pol eis longe potiores, non tam corporeos non qua si uri

tibus olfactum esse Multis,ut cernis,confirmatur, no ociosum in resurgen iibus olfactum esse,non etiam in coelo deesse quid odo i

124쪽

petis, petas corpora sanctorum odoramentis caritura, quod nim orationes audisti odoratu suo phialas imbuere, atque replereὶ Habent profecto miros odores sempiternos itulos quidem,& inalterabiles, uti & ipsa unde prodeunt sunt si ora. Non enim ut olfactu sentiantur id exigitur, quod, i' corruptibilibus nostris rebus,a quibus ut bene oleant humuli aliquid, ut physici perhibent,resoluatur, & in aerem mittatur,& olfae uadmoueatur oportet.Huiusmodi aute , resolutio beatorum corporibus manare nequaquam potest: quod impassibilia , quod corruptioni non obnoxia, itaque nulla eliquatione solubilia . Quid tunc, inquies, rei erit, unde ad odoratum hac feramur Upsa procul dubio corporum dignitas, nobilitas, excellentia: qua omne quod habuere ipsa hqc corpora corruptibilia perfectiori eminendoriqi modo habent aruiterna . Odorem igitur olim corru .ptibilem consequens est habeant incorruptum. Nonnulli praeterea physici opinantur , illis non omnino assentiendu, uos nunc memoraui, sentientibus odoratum nisi humore luto non constare.Conficitur enim sic his videtur) alio. Pin.Nam,ut aiunt,dc vultures cibum petere creduntur per odoratu acciti e longo tractu: quo huius evaporatio seu rosilutio non pertingit. Sed hi qua ratione Vultures odore 4nimoueantur ita eminus, non aperiunt, non depromunt.

Me ipse quoque Aristoteles,quem isti videntur imitati de Iutturibus: sed nomine tacito de qujbusdam alitibus dicit ea longo itinere ad alimentum ab odore transduci. Nec telo asserit Ari sic teles quod illi fieri posse, ut absque humidi resolutione quid odoretur. Tamu dicit, olfacientium diuersitatem, ut quid a longius, alii angustius sentiant,olfactus

125쪽

tio Franci . miarestactus contingere Varietate. eamq; ob rem fretos olfictus po- 'tiori vii tute remotius persentire. Mihi,si quaeres,quid probetur,id vero similius apparet,in naturalibus odoramentis huiusmodi soluti vaporem intercedere, eiusq; adolfactum ac-lcessione sensitionem generari.Nam illud doctissimi opinantur : nullum mistum in uaporabile. Quod eo accidit, quia in V noquoque in istorum partes elementorum sunt, eidemque sibi obuia facile alterabiles, nihiloque secum consistentes, aetque hoc ipsum ab re quaque vaporem egre-'di, & si non rebus in omnibus apertum, in non paucis tamenulli non peruium. Cui namque abditum calentes cibosese semiferost Vinum praeterea solo vapore inebriare octiam abstemios multi testantur. Taceo de reliquis adeo multis, ut sit hoc dictu non facile. Qua de re, & in ceteris quibusquem istis idem existimandum squam qua in non nullis videatur id imperceptibile, aut hoc agente rei quae sentiatur aptiori mistione, aut eius quae sentiat obtuso re sensu.Nam sicut ingenium,ita de senius in omnibus non

pares. Ast in beatorum corporibus quia, ut diximus, inco ruptibilia erunt, dc in alterabilia,vaporatio huius, ut etiam: diximus, non erit. Quod tamen ex eis odoretur erit,multa' que adeo quam in terris perfectius: quo & se ipsis antei in mortalibus eorum iam immortalium omnia meliora. sic explicitum censeo, quod illi quaerebant, quid in coelis sentiet olfactus. Nunc de Gustu itidem agendum esset, nis&de ipso planum foret eo,quod modo dictum est, beatorum omnia multo quam ante beatitudinem meliora. Sane hoc vis sorte non sic in genere,sed discretius. Porro dic unde

Custust D. Ab humido linguae inexistente. F. Recte,quj sicuti

126쪽

fcuti quod videtur color aut lux; ita, & humor quod gusta iunhumida vero beatorum esse corpora humidiq; capacia' non credis Nonne omnes suo quisque cum corpore re siligemus ἰ Ita ergo, ne quid beatitudini desit beatorum,inli ingua quaedam apta gustari erit humiditas.Haec autem ipsa beatitudine, aut abeatitudinis auctore causabitur: res quia i dem creditu quam probatu facilior, qua humiditate gui sivi admota,quod semper erit,nunquam non erit, bc gulta, tio. O selix humor . O suauissima dulcedo, gustabunt quidit humidum sensit, & in ea gustatione Dominum videbunt i intellectu, hinc complebitur illud Propheticum I videte,quoniamsuauis ess Dominus. Cur non sic ait,4 ans silet Quia plus est inec tantum gustare, sed quoda est ipsa beatitudo, Et quid Z quoniam suauis esta Dominus. Quod additu est,ut beatitudinis rationem agnos heremus. Unde & alibi : Suavis Dominus,'mitis, multae misi νicordiae. Et rursum: misericordia tua suauis. Quidis enim Deo sitauius Quid mitius QMd ad misericordiani , procliuiust Quin ipsa potius est suavitis,ipsa mansuetudo, i ps que etiam misericordia is

Te Comprehensione beatorum . Eui ad eam opera Γitur coris porum resumtio . Et pro parte soluitur si aestio: Cum FG- xi diligant Deum, an volentes, an inulti' Cap. X., Nunc quonia in quae de Visa beatorum quaerebantur ab absoluimus. quibus etiam adjecimus de ipsoruni od tu, atque gustu superest illud de comprehensione . Si

enim

127쪽

enim ante resurrectionein Deus a beatis tenetur, ea oritur quaestio, quam retulimus. Quid corporum resumtio coni. prehensioni sustragabitur 3 Sopitur tamen haec dubitatio

ex his,quae de visu diximus, dum ostenderetur beatorum notit a resumptis corporibus suturam clariorem. Nam nec iillud addubitari potest,ibi defuturum quod palpetur. Non'

ne enim dis tum est,corpora suis quaeque cum sensibus surrectura: in omnique adeo perfectione qualia prius su rant, longeque etiam potiora Z Ergo sicut antea fuerunt, ita di pei secta resurrectione palpabilia erant, atque omnino vehementius. ita non erit nequicquam ista resumtio, qua beati Deum notitia , suaque inuicem corpora tacta

certioribus comprehendent. Sequitur aliud plane disficilius, quod & antea quaerebatur de beatorum dilectio ne , qua feruntur in Deum : An fiui ita Deo tenaciter ut diximus, velint, ut nolle non possint. Quod si est, videatur sorte nonnullis nimium his deesse, quibus liberti sublata sit: cuius, ut ait Cicero, proprium est, sic vivere ut velis. Quo enim pacto dicentur vivere quomodo velint, qui quod velint nolle, aut aliter velle non possint ' Qua aetiam ratione constabit, quod Apostolus ait, Creaturam iaregno a seruitute in libertatem filiorum Dei liberanda mi Atqui hac quidem quaestiolathis manat. Nam & illud qui ri solitum : Arbitrii ne libertas in Deo sit, quod bonum

nolle aut malum Velle non possi tum & aliud: bonine angeli demereri, aut male promereri valeant: & huius non pauca, in quae,Db incuria dignoscendi rerum naturas,naa raro dilabimur. Vbi enim audiuimus eam dici libertat in

qua quod voluς is mox conficere, ac similiter

128쪽

in aduersum tendere non vereris, confestim erumpimus, ut non tantum cogitemus, quin & asseramus, omne id libertiste vacuum, quod e duobus aduersis ita alterum tantu, ut non & reliquum,possit.In eo enim libertas,ut aiunt,co

uadictionis est, duorum oppositorum virum libuerit sota, Utque alterum elegeris haud ideo alterum e tua subduci

potestate . Quisquis autem ex his mouetur, admonendus ςrit,Voluntatem non eadem ratione in fine,& in ea quae ad sinem sunt ferri: quoniam finis,non elechione esse, sed luntatem,contra vero eorum quae ad finem, non voluntate, sed electionem esse. Nemo quippe consiliatur appetendane felicitas 3 Quis enim dub tet an desideranda,proptercaam omnia desidera iuur Ita nec legislator consul:tan affectanda iustitia: nec medicus,an sanitas.Sed de his tanis uuam indubitatis bonis, quibus artibus comparentur inueis sigaiit. Vere nempe Aristoteles: Felices se volumus, nouelisimus. Volumus igitur felicitatem, ac nolle non possiu-mus Nihil tamen est,m quod magis nostra voluntate r piam uri Suisum leue,graue deorsum, vel nullo impelle te ferri videmus. id igitur coacti faciunt Minime . natu. τὸ potius: cuius vis est, ut suapte natura singula quaeque te' cum appetant suae quietis.1 e eadem R. cap. XL. .

SEd continuo dicas coactum nihil iam reliqui. Si&id

quod nolle non possis,mbilo secius tamen est voluntarium t quasi id quod semper velis minus voluntarium sit, que ii d quod velio quandoque non semper, aut potius

129쪽

it. Francisci mLiret. . quid magis voluntarium, quam quod iti vis , ut semperis

velle non nolis, aut quod perfectius est nolle non possi Quid enim coactu m, aut cogere ξNon profecto aliud cogi

ret , quam contra ac velat quem agere. Itaque coactu eusa

cense sinus , qui quod nolit,agente aliquo quod extra se est;

ducitur ut velit. Neque hunc etiam' prorsus coactum, quia ducitur ad volendum, non cogitur.At coacta voluntas, ve

luntas est, frequens locutione prouerbium. Hoc ergo, quo coactus hic dicatur, non ideo est, quia prorsus nolitised e quia non etiam pure, ac penitus velit, atque ob id, qui

hoc no est ab eo ex tota mente volitum coditio nat1 neces

sitate dicimus violentum . Simpliciter autem compulsus te dicitur, qui non metu ad volendum,sed vi praecisa velit noplit cogituri ut non iam agere, sed pati potius videatur . Iti ordine conuerso voluntarium, non simpliciter id est,quor ita volumus, ut de nolle possimus.Simpliciter autem voluia. tarium,quod semper volumus,& nunquam nolle volumus 'nec postumus; & hoc, quia secundum naturam volumus omnino maxime Voluntarium. Sic ex contrario quod conqtra naturam est violentum appellamus. Nune ita si places ad intenta conseramus. Diligunt Beati Deum, & ita dili 'gunt, ut non diligere nunquam pollini. An ergo inuiti' Nihil minus. Cur ita Quia ut diligant nulla necessitas, sed maxime volens,ut sic dicam,voluntas impellit. Et haec eoru voluntatis libertas, quo magis constans, eo etiam magis coactione tuta magisq; libera censenda est Sint duo forti viribus, alioquin pariter validi: nisi quod alter Lboribus quandoque irangitur, & a sertitudine remittitur, non re liquus . Vtrum tandem cxistimes toruorum Z Nemo hic ista

130쪽

ea era

nabet, omnes de illo asserent, cuius virtutem contentione videant non imminui. Cur non idem e duobus volentibus, ut eius Voluntas, quae ita vult ut nunquam nolle velit, nec possit, liberior dicatur, ea quς ita vult,ut possit & nolle 'Bea torum igitur volitio, qua Deo ita inhaerescunt, ut diuidin queant, non ex eo coacta, imo nec etiam minus libera. Summum enim bonum, &subratione boni eorum ikrtur voluntati. Quid itaque est quo voluntas retarde xat, quae bono naturaliter, & ob hoc necessario tanquam fini innititur, & inhaeret, non secus atque intellectus prin -ςjpiissimul, ut eorum vocabula vimque termincrum non Horat . cur, inquiet quis , mortales non sicuti beati Deo inhaerenti Estne ipse beatorum tantum summum bonum' inequaquam . Sed mole corporum tenemur, ne Deum vi

deamus . midebit me homo, Diuet. Sic ipse de se ipso. At si quo modo fieret, ut summum bonum sub ration hQdi per spiceremus, mox in illud naturali necessitate senam tamen volitione serremur. Nihil enim volumus, nisi 'Vod bonum: nihil fugimus, nisi quod malum opinamur. ipsi vero corpora gloriosa nihil impedient huiuimodi vi. sonςm: quia nec mole grauabuntur tanquam vallata do xjbui illis quatuor, quas enumerauimus. & his a sequen-idr, ut facile pareant nutibus antinae. od ut pia nius iniebligamus de ipsis dotibus, quia sic in superioribus spopondi

mus, iam dicendum.