Francisci Zabarellae ... De felicitate libri tres S.D.N. Alexandro 7. pont. opt. max. a' co. Iacopo Zabarella consecrati

111쪽

. 9s Manesi auare ahis id euenisse,quod desiderabas t An quia labori, studio contentioni non parsisti r Quid deindriquid illud 3 Nonneolum i'persectum, quod aiau est, non potentia tantum t id vero nos in actu constituiti Nempe anima. Sed nec . φλN D pnim id agit immediate, ut simusrationa.es: quod unicum est esse hominem. At id agit spe-anim, iri Nςς vero existimandum, quoniam actus est humani corporis. Quo autem

ptilii hi 'di 'e' 'si m*h mini propria non estis d. optim -- Liquet hinc

Ditis, , ' Risi perspicere i nisi coim

ne Dei,beatitudo. Ecce quae repercussis ad incudem ma inc atque nunc pro fruitione, nunc speculation i tum adhuc: dehuic alia videamus. D. Alias quae Z Tu cu o

112쪽

rationibus unis huc me allexeris, mox aduersis illuc abstr zeris, ubi deseris in bivio atque adductum in summam

spem percipiendae rei tam arduae traducis ad alia UOD A fateor. Hac dubitatione funditus non explicata audiendis aliis vel iucundis aures ad mouere etsi vellem, minime o tamen possim. F. Consuerunt institutores res dissiciles quandoque tantum proponere, nec discutere, quo & discipulis cogitandi, & sibi respirandi locus indulgeatur. Hoc perte video mihi non licere,vel quia cogitationis tuae nimium, vel quia laboris mei parum te pigeat. utcumque id, allas vi dero, nunc moriger tibi esse non fugiam.

Glutio Dastionis praemissae,an tu speculatione an infrulitane, sit Matitudo: in ver, quid de comprehen sone. cap. VI.F- Exigis ut in ardua controuersia sedeam ut arbiter iis

norarius. Id ut in re non facile per uia facio non li- bona, ut in utilissim a in uestigatione non inuitus. Prius tandium mon:tum te velim, quoniam mixtim sermo nobis habitus de causa, ac deessentia beatitudinis, ne existimes h. ecncndifferre. Aliud enim beatitudinis caula, aliud ellanua, Caula id est, quod causat beatitudinem , ipsum sciliceo Obiectum beatitudinis; et lentia Vero ipsa beatitudo . De Musa quaeritur, non speculatio,non fruitio: ted Deus causa. Deus obiectum. Ob hoc Propheta. populus,cuius D minus Deus eius. Fieri certe nequit, ut creatum quid alte rius bonum iit, quod nec sui bonuin, d participatum a diuino est. Nousiunum autem alteri te id non Polle tribuere.

113쪽

s g nane οἱ miapelia quod non habeas. Deelsentia itaque beatitudinis quaesti

relinquitur, in qua sentire videntur acutius, qui praeserunt frititioni speculationem,quod non videatur aliud beatum esse, in Deuin intueri. & hoc cu .n agitur intuitionem c

sequitur veluti quadam necessitate fiuitio. naturali quide affectu per spe sto summo bono rapitur voluntas, ut hui ve

lit. atque hoc eodem affectu nolle non potest. Sic expetunt naturalia quaque suos fines, quos etiam non appetere nor possunt,sicuti nec recusate sua ira quietem. Quam qua aurea ex hoc dignior videatur fruitione speculatio, non tamen im omni ratione nobilior ob hoc enim non ideo negauerit veritate sub niti, quod de fruitione pra libatum est, ctim diximus dignius elie quod aget voluntas,cum in Deum sesetur,eoque fruitur,quam quod intellectus, cum Deum intelligit, & contuetur. itaq; intellectus, ac voluntas alterutrum horum partim excedit, partim exceditur ab alterutro. Id in dicant quae nunc audisti, indicatur & aliis, quoniam cui

accidit , ut quod quis intelligit,& vult, ipso intelligente,

volente sit nobilius tum intellectui, ut modo diximus, Vc luntas, quotiens contra intelligens, ac volens re inteli cta , volita nobilior st, tunc voluntati praestat intellcctio. Ita ut sentiamus,Vrget quod supra dicebatur, remis tellecta in in intellectu sub intelligentis, volitam in volas late sub ipsius voItae rei, modo esse. Simpliciter autem si compares, voluntatem superat intellectio, quam taplicius abstractiusque id est quod ei obiicitur sid nempe e lueritas, quae boni appetibilia ratio est quam quod volan ita u. quod ipsum appetibile bonum esse constat. Q ve'

ro quid sinisticiu , eo α persectius & nobilius. Cum igitus

114쪽

De Feycitate Lib. IIL sola potentiet ratio propria ex ordine ad obiectum consideretur,

a cuius potentiae per istius obiectum est,ea perfectior existi, ea manda. Non me praeterit quibusdam illa, quam praemita mus,c5sideratione videri voluntatem etiam simpliciter in .s tellectu digniorem,quod sit ultimus noster actus,5 omniud optimus quo Deo coniungimur . Ea veto, ut aiunt,virtus a nobilissitata est, cuius opus reliquarum virtutum Opera a

s cuncta praecellit, & his ut dedita opera resistamus, consul. lea in non arbitror, quam qua prior sententia vero propensior υ videatur: nisi sorte illud gratius est,haec inter non odium

sa e comparatione, sed amicitiam ex Victoriar alternationeia confovere,ut alterum non magis excedatur ab altero,quam i, ercedat; atque inter intellectum, & voluntatem , nor os, ea quae dignioris ad minus dignumised quae excedentium ac inuicem excessorum sit proportio. Itaque nonnullis Iiij r detur haec duo consona esse adeo , ut beatitudinis uniustes essentiam unicam in utroque constituant . In intellectu sane,prout sub ratione primi veri Deum contemplatur in voluntate, prout intuitione praeuia sub ratione boni Deo fruitur, nec ob id minus simplex esse beatitudinis obiectus is .it Tunc namqi tantum compositum dici pose,cum actu pos tentiaque constaret: non sic quando ex actibus pluribus,ut

intellectus, & voluntatis. Neque enim,ut his videtur, voluntatem intellectumque potensias duas esse, imo nec prois prie unam potentiam, cuius concretione sunt abstrachii sedo duos actus inter se gradatim conuenientes,quod voluntati per intellectum iter ex agnitione, intellectui per voluntate vi terminus, finis, quies,ex uultione coraretur.Huic vero senis ientj et astipulari nos inuitat Iebus in omnibus expetend: -

115쪽

'ioo Francisci Zabarella concord Ira, cuius omnino maxima vis: nam & minimc : exaltat,& labantia erigit: at contra discordia res maximas inclinat, ac floridas euertit. Inter omnes aute homines hi precipue qui philosophantur hi sent, quoru maxime inter. est humani generis nutrire concordiam. De veris loquor: Philosophis,qui de ratione vivendi clim sua vita, exemplis,utum &' doctrina, praeceptis, alios instituunt. Ad quid enim tot vivendi praecepta, tot legum scita, nisi ut amotis vitiis o quibus odia vit tutibus, quibus pax alitur imbuamur Sed ahitidem philosophi scuti concordiae student in aliis consivmiliter, multoque & magis decet, ut in se ipsis 3 Quid nam-ique absurdius,quam opere damnare, quod sermone com probasti ' Hanc ob rem oportet hos eosdem Philosophos, ietiam cum disputant, non inhiare confundendis aliorum, opinionibus,sed quaqua Via tutandis, aut iv oderatione iurinandis, aut cum distanae sunt,te ducendis ad concordi in quo plurimos videmus prς cupiditate gloriet pecasse. Sed no iant prςcipue nonnulli Virualioquin maximum Aristotele, qui quo Philosophiam solus commentus crederetur, rari quidquam, nisi ut improbaret, memorauit ex nomine,ac si

ante ipsu recte aliquid de philosophia nemo sensisset. Hec

igitur cauearnus dei endendis concordandisq;; non studis' improbandis opinionibus vacemus. Ex tribus ergo sentenuis, quarum Vna beatitudinem in voluntate, in intellectu reliqua, tertia in utroque constituebat, nulla, ut exsperioribus liquet,absque ratione posita videtur. quam quatri; velis recte existimare,primam digniorem, acutiorem alitertiam tutiorem possis dicere, atque etiam,quoniam lite

sidat aequio m. vero cae tribus his sententus 'oluc

116쪽

De Felicitate Lib. III. rotr imiteris licet. Parui nempe refert. Ego autem quod at tinebat si explicatum est,sat duc o. Nisi tamen parum in re tam ardua prospicio, reseratos postes opinor ad harum opsenionum , quam libuerit,protegendam. Nunc quoniam dethbus,in quibus dic tum erat consistere beatitudinem serat illa Deum intelligere tenere,frui duo sunt absoluta.Nam de intellectione, & fruitione discussum est. Harum in Virasi a principalius beatitudo sit, nisi & aliud attingamus,quod dixi,tenere, videbitur comprehensio Vel neglecta, Vel una, Atibus posita superuacua. Sed, ut ante diximus,illis duobus cognitis, tertium facile deprehenditur. Eius namque specu. jonis quia Deus perspicitur, & intelligitur a beatis est an secutiua comprehenso. Quia Deus cum nulli non praesens, tum beatis est praesentissimus per gratiam , qua cominu bicat eis cum securitate vitam & gloriam. Vnde ipsa comprehensione non tam beatorum actio propria, & separata lignificatur, quam designatur largitio es ementiaque diuina; α hac largitione se dictis osteri beatis,permittitque se intelligi pariter & comprehendi. omam igitur comprehensioton propria beatorum est actio, disputatur a nemine, sitave principaliter in ea sit beatitudo. Non ab re tamen interina quae praemisimus enumeratur: quia si beatis Deum intelligentibus, ac fluentibus desit comprehensio, non iam , beati essent. Qui quod intelligerent esse suum bonum non cistu,sed desiderio tantum assequerentur, aut consecuti amittere dubitarent. His comprehensio sucurrit i Qua beati Deu praesente teneant, tollitur desideriti, cumqι erta. & aeterna sit timor succiditur amissionis. Ita tribus Deo intelligendo, turiendo, fruendo,beatorum constat

117쪽

ro, Francisci Zaburetivera, certa, consummataq; selicitas. Tu qu e diu iam sies, visne ad haec quicquam ' D. Uesim, quid rogitas i Hoc

in axitne ne rogasses. Ita me assiceret oratio, ac me me in

me coegerat,ut,quod dicitur,Vbinam gentium hqrerem pedibus haud persentiscerem. Potiora tamen illa, de quibus

dudum agere volebas se qua ulla sunt si libitum est,expur

cato. F. Faciam, ac lubens. Formantur aliquot Raesitiones de confiummata beatisudine: c soluitur una s ratione beati ante resurrectionem, sinς corporis oculis Deum vident. Cap. VII.

F.Te cum de consumaret beatitudinis posiessione nonulla disserere cupieba, quae ideo dixi potiora,quia sicuti

praestare videtur incumbere possessioni, quam qua admodum ingrediaris inquirere, sic ista quae de consummati beatitudine illis,quae modo de consummanda dicebantur. D. Estne alia cosummatio, quam Deu intelligere,tenere,&diliget et F.Prorius nulla, neque id dixi, sed de ipsa consum mala quaeda Velle me agere, quae non generalia, ut illi de intelligendo,tenendo, fruendoque Deo esient: at minutio, ra, atque ideo suo modo potiora, ut ex his ipsam beatitudinem quasi quod aiunt palpemus manu . Eiusmodi sunt. Cum beati Deu videant, qua ratione hoc ante resurrectio. nem absque corporeis luminibust Quia si vident sine oculis, quid oculi post resurrectionem afferent commodi i Si praeterea Deus a beatis animabus tenetur, ad quid corposui resumptio: sit actu, ut palpent non est opus ' Si etiam, quod ad tertium spectaI, Deus a beatis igitur,volentibusne , Ro

118쪽

inultis' Cui ultimae dubitationi causam attulit, quod anteis diximus, cognito summo bono rapi voluntatem, ut frui itas omnino Velit, ut nolle non possit. Sunt & pleraque his a f.' fota , quae proposito qua pertinebunt,attingemus. Ac priau ma quidem quaestio prope non digna viro docto . I ntuen- dis enim incorporeis ad quid lumina corporea 8 Quae vel ti corporis instrumenta nihil nisi in ea quς pariter corporea sunt possint. Nam quod cognoscitur ad cognoscens proportionem habeat oportet,qua cognoscenti cognitum vniatur.' Intellectus igitur beatorum intellectualiter Deum perspicit lumine suffragante per gratiam, ut prius diximus,infuso. Ad hancque intuitionem nulla media opus est similitudine, i quae vel nulla reperiri possit idonea repraesentare diuinamica essentiam. Sed ipsa Dei elsentia se ipsa maxime cognosci-ra bilis,ut quae purum esse sit, cum beatorum objicitur intelle-ub aui,constituit illum in actu se ipsum cernendi, S: id tamen

rus non essicitur absque oculis, sed non corporeis, at cordis dementis. Hi sunt nimirum acutiores , ac firmiores corpolia rei i quod illi, nisi corporea & palpabilia c5spiciunt, necit. li l omnia, sed ea tantum,quae oculorum aciem non exsuperant, nec nisi ad certam distantiam, & eam quidem peris. riduanri, neque hoc continue & sine intermitIione : sedis reiiciantur oportet cum somno in dormientibus tum vigis intibus ocelusione palpebrarum,quam videas in omnibus

esie frequentem .Conti a autem liti & corporeas res intue iii int,ia incorporeas quod omnem Oculorum aciem, imoti cuncta corporea incorporeaque superexcedit in diurnu in oste, Tum ad omnem distantiam atque ad omnem dis taenzlam Pariter, ac Per omnem asuduitatςm temporis,

119쪽

roo Francisi; zabarassae tum de absque ulla lassatione, quod nee videndo satigen itur Deo imo inspiciendo perficiantur, acuantur. Ob hoc,cum oraret Apostolus pro Ephesiis, ut aperiret quibus oculis Deus inspicitur,expetiit,ut haberent illuminatos ocu Ioscordis, ut scirent, quae spes diuinae vocationis, quae diu tiae,gloriae, quae in Dei sanctis hereditas, quae in nobis liteminens diuinae magnitudo virtutis. O perspicax & coeleste ingenium, quam aperte, quam breuiter modum res rasti Deum videndi, in eoque pariter agnoscendi spea . nostra, diuitias hereditatem, Deique in nobis excedentem magnitudinem, ac Virtutem. Itaque oremus denos cum Apostolo,ut in nobis oculi cordis exserantur . Si enim claco nato potuit oratio non oculorum, quos non haberet, apertionem, sed ipsos etia m oculos impetrare . quo magis, quos habe mus,sed obieratos orationibus reseratum iri, c5hdere possumus Z Multoque hoc citius, quod de corporeis oculis caecus,nos de incorporeis & mortalibus exposcimus. Mens namque uti corpore agilior, ita cuilibet in se admi

tendae dispositioni accommodatior, mulsoque paratior. Soluitur alia maestio: Si beati Deum missent ante resurrectionem, quid commodi asserrent corporei oculi poli resurrectionem. Et soluitur etiam alia : auod olfactus Odorabit is . c*lo. cap. VIII.

F. Gloriosos in patria, priusquam corpora resumpserint,

Deum oculis mentis non corporis intueri,quaque id rPtione fiat, satis explicatum arbitror. Illud itaque, quod se

funuum hoc quas uiri si 'at,discutiendum est: Si beati si

120쪽

De Felisitate Lib. ut ros Deum vident, cui commodo erunt post resurre-O ctionem eis oculi 3 Nam & hunc videndi,& reliquos paris la ter corporeos sensus beatis aut deesse aut superesse quasido ex abundanti nulla ratione cogitandum. Ex altero en initi esset resuriectio non perfecta, ex reliquo prorsus superua- cua:& horu alterutru sentire penitus sacrilegu . Erunt igitur sensus in corporibus resurgentium, eruntque non otiantes. ut enim res incorporeas corporei sensus percipere, ut nune aia diximus, non possint, sed corporeas tantummodo, utque in ala etiam easde corporeas ante resurrectionem anima cordis tu oculis perspiciat, corpori tamen iuncta has ipsas corporeas αι rfectius intuebitur. Imo & intuendis etiam incolporeis naec corporum resumptio multo fuerit adiumento. Siquuii , dem naturalis animae notitia prouenit abstrahendis imagi- i,st ilibus ex aspectu sensatarum specierum, quae phantasmata

ol:i nuncupantur . Hanc naturalem notitiam anima corpore is , vacua non habet: necideo tamen caset notitia,quia per diis uini luminis influxum aliam notjtiam assequitur, re hac in. s. yςlligit, quomodo ipsi angeli: atque hic posterior modus in angelis priori modo perfectior, non aeque tamen in hominibus. Est enim hic modus in angelis secundu nat

hominibus vero prior modus ut diximus, naturalis, hic per accidens. Nonne illud nunc perspicuum,quod in do dixi ams,ad perficiendam animae noritiam non corpo earum modo, sed incorporearum etiam rerum,corporum P resumptionem opitularit In qua Platonicis non allentior eristimantibus animas vi quadam, & tanquam vinculis desit Micere, corporibus includi: inde autem solutas coetuiri is, ii Naeie ibique non ut Prius,dum corporum mole praepedi