장음표시 사용
151쪽
ttam uitam,&utilitatem quotidianam, a natura constituta, quaenon ea ratione a ciuitate distinguitur, quod domus ciuitas parua sit; ciuitas uero,magna domus: sed quia utrisque diuersus est tum usus, tum gubernandi ratio. 3 CIRCA hanc autem quotidianae uitae societatem uersatur oeconomicus et cuius finis est, ut nihil rerum familiariti, quas humana fert necessitas ad temperata liberaleq; uitam ducenda,sibi desit. 6 TREs uero ad quotidianam uita requirutur Q. cietates, uidelicet uiri cum uxore, patriS cum Glio, & domini cum seruo. inter quaS maxime naturalis est uiri cum uxore; cuius stopus est filioruprocreatio, non tantum ut id acceptum naturae reserant homines: sed ut inde comoda capiat. bs Ex hac autem uiri cum uxore societate, maximam utrique consecuti sunt utilitatem.cum enim
uterq; sibi non sufficeret: eos natura sagax & pr uida matrimonio coniuxit, ut quod alteri deesset, id alter suppeditaret.
6. A D huiusimodi uero communem utilitate com- paranda, diuersa quidem illis a natura sunt conformata corpora. mollior est uxor, ut domi ad munera sua aptior esset; robustior est uir, ut foris commodius sua negotia gereret.
7 PORRO utriusque interest proli consulere: sed uiri partes sunt, liberos erudire, mulieris uero
152쪽
I Falere; ad utrosque spectat rei familiaris curam h
bere : sed uiri ossicium est extra limen,matura co-sultatione opes augere; mulieris uero domi sed litate haud illiberali, opes partaS a uiro conse
8 PLAgτgκ haec uiri munus est, cui a natura m lier socia uita est coni uncta; ex cuius sedulitate tyse uel ad literarum studia,uel ad Republicam gubernandam otium nanciscitur, ut ad illius usium is leges sibi imponat,ut iis tanquam uallis uim suam coerceat, ne ex ciuili gubernatore tyrannus euadat. 9 RgCTa autem ab Hesiodo illud institutum est, puellam uxorem duci oportere,ut bonis moribus a uiro imbui possit: dissimilitudines enim nequaquam conciliant animoS.IO VIR uxore iniuria assicere non debet, alioquin iniuriam pateretur, non faceret. uir autem uxori iniuriam facit, alienum torum sollicitans. tanto enim magis mulier studebit se castam sobriam p ebere, quanto cognouerit se ardentius a uiro
C A s T v s etiam & temperans sit uiri cum propria uxore congressus. adiit in uerbis pudor, in operibus probitas,& honestas, in cosuetudine . des & moderatio. I 2 Qv o D si a proprio scopo deflectat mulier: non T morosius
153쪽
morosus obiurgato sed iuxta criminis mensuram facilis illi sit uir admonitor . nihil enim est, quod maiori sit ad rem tuendam impedimento, quam uiri cum uxore sub eodem tecto dissidium. IJ PROBA uero mulier,statim inconnubio mores uiri tanquam suae viis leges a Deo sibi fuisse im- :positos existimare debet; quibus nisi obtemperabit, ultorem putet sore Deum. 16. QVINIMMO perinde uiro morigera se praebere debet, ac si empta domum uenisset. magno enim emitur pretio, dum ad secietatem uitae filiorum
procreationem uocatur. mirifice autem hoc mulier consequetur, si non tantum uim morem geret : sed etiam illius uoluntatem praeuenire stude
rs Nastva hoc secundis rebus tantum,quibus bene uti haud est dissicite: sed etiam in aduersis nisi quippiam dedecoris, aut per amentiam, aut per ignauiam perpetrare illa uir coegerit, siuam anumi celsitudinem, si aequo animo illa pertulerit,cO- spicuam futuram prospiciat, seq; inde immortalitatem consecuturam.
N re uero familiari tuenda, mulier domi tamquam dux apum in alveari, ut inquit Xenophon, operam suam nauet, seruis officia distribuat, eos qui extra facturi sunt opus, emittat, alijs illa prinsit, importata accipiat, atque recondat, instau
154쪽
randa reficia quae sunt esuhiuste deprompta par
I7 Locv M a supellectilibus omnibus oppo
tunum constituat, ut unico intuitu, &quae salua
sunt perspiciat, & ut paratis rebus ut fert nece sitas facilius uti possit. 18 PRAETER haec intelligat proba mulier pulchri
rem se a natura conditam fuisse, ut sormam cum pudicitia se domi continendo tueretundedecere, sicut fictos mores,ita fictas corporis partes habere . quare absit a muliere fucuS, ne a natura, quae longo sunt examine membra consormata, illa suo arbitratu corrigere uideatur. Is SuMPTu quoque & uestitu minori etiam utatur, quam leges ciuitatiS patiantur. maiorem enim as seri decorem mulieri modestia,& moribus exornatus animus, quam formae excellentia, corporisque ornatuS. zo Es T secunda societas patris cum filiis . nobilissima autem paretum cura est filios tales erudire, ut senectutis sint pastores, parentum optimi custodes, domusq; totius conseruatoreS. 2I Ex morigera autem educatione haec omnia facillime comparantur. recentia enim uasa diutius odorem, quo semel imbuuntur, seruanta ad hanc igitur educationem omneS parentum conatus intendantur .
155쪽
22 VLTIMA est icietas domini cum servo,quae naturalis existit in ijs, in quibus tanta est diuersitas, quanta est inter corpus & animam ; quanuis λpius rerum uicissitudine contigat, ut serui g ubernent, domini serviant. 23 PRAEsTAT seruuS uiriu robore, dominus uero ingeni, acie ; utrique tamen mutuam sibi tradunt opera est uero seruus domini instrumentum an malum acti uu separabile, qui instrumentum etiainstrumentorum dici potest; si enim inanima imstrumenta ad nutum domini mouerentur, seruis non indigeremuS.2ε SERvORvM duae sunt specieS, curator, & optisex. huiusm odi autem , neque nimium timidi, neque nimium sortes esse debent: nam&nimiqtimidi non serunt laborem ; & serocibus non co-mode imperatur. quare domini ossicium est, ut neque superbos, neque nimium abiectos essiciat
21 SED quia tria sunt, opus, cibus, &castigatio rideo cibus quidem sine castigatione & opere petulantem reddit seruum ; opus uero & castigatio sine cibo uiolenta res est. restat igitur,ut dominus opus seruo faciendum tribuat & cibum, ut merces illi sit, non sine tamen castigatione.
156쪽
I ikcA nobilissimam societatem uersitur po- liticus; huiusmodi autem est ciuitas: quippe quae illius gratia caeterae existant societates. a Eset ciuitas persecta societas ad bene beateque uiuendum ue ciuis uero est qui gubernandae ciuit, iis est particeps: & proinde tum qui persectam aetatem adhuc non habent, tum qui senio consocti sunt, uere non sunt ciues dicendi, cum a publicis muneribus vacent; sed illi quidem immaturi ciues, hi uero nimium maturi dicentur 3 Past spiCvvM etiam illud est, communem hominum opinionem esse falsam, cum eos diiudicet ciues,qui ex civibus parentibus oriuntur: huiusimodi autem nisi ciuitatis muneribus fungantur, tanquam profugi in eorum ciuitate appellandi
6 . IDEM munus, atq; eadem debet esse uirtus tum probi ciuis, tum optimi uiri r utrisque enim prudentia opus est tanqua regula,qua suos moderam tur actus. quare idem quoque ciuilis scientiar, &prudentiae erit habitus, licet ratione distinctus.1 i is Da patet sordidos artifices,& qui mercenaria
uitam agunt lues non esse appellandos. nequeut enim institutione,& exercitatione florere uiri T 3 tum,
157쪽
tum, quare neque ciuili scientia;tametsi ad usum quotidianum sint necessarij.6 EsT uirtus deluti corpuS animatum, cuius uita
est Respublica: est autem Respublica ordoo di, Istributio circa omnes magistratus. - I Spacias Reipublicae tres sunt: Monarchia, Arbs ocratia, & quae comuni nomine Respublica d, icitur; hoc est Regia gubernatio, optimatum, &Popularis: his autem oppositae species sunt Tyrunides, Oligarchia, & Democratia: is .iΙ N T E R has species quaenam praestantior sit,
dissicile est in medium afferre sententiam : asebitror tamen quod,siquis inter homines tanquam Deus reperiretur, heroica uirtute praestans, ut in nostra Republica Illustrissimus L AvRENT Ius P R I o L v s , tunc nobilissima diceretur Monar-ςhia . multitudo enim principum, ut inquit Arbstoteles, bona simpliciter non est: sit unus ergo princeps.s i S E D quoniam huiusmodi tanta excellentia uir Araro inueniri potest: ideo ad Reipublicae durationem accomodatior est Aristocratia. ex pluribus enim hominibus, particulam uirtutis habentibus, sic unus homo, qui est simpliciter bonus. quapropter perspicuu inde est Rempublicam Venetam 3 diuinissime esse institutam,cum ex Monarchia,&
158쪽
I IIo t Mons RANTO Respublicae legibus, quas tunc toptime latas arbitramur, quando optimi Rem publicam administrant, illisque cuncti obtempe rant, & absque ciuili discordia permanet impe rium . ex iis causam afferre possiumus, quare Res .ipublica Veneta tandiu permaneat. li II UTILIus est in recte instituta Republica, ut exscriptis legibus,quam ex iudicis,licet probi,sente tialites dirimantur. lex enim nulla animi pertur batione assicitur, neq; unqua peruerti potest. Ia Si uero deficiat, lex tunc illam iudex ad legisl, toris sententiam corrigere debet; neque ad hoc Iunicus constituatur iudex,sed plures.melius enim pluribus, quam unico oculo conspicimus.13 SED tametsi corrigendae sunt ciuitatis leges: non sunt tamen immutandae, licet ex earum abrogatione, aliae meliores sancirenturi multo enim ι minus mutatae leges ciuitati prosunt, quam infir mala legum uirtus illi nocet. lex nanque nullam habet vim, niti a tempore; mos autem nisi longitudine temporis fit. II Opri M a uero illa se habet Respublica,quae non tantum optimis legibus instituta est : sed cuius bonum est ius. ius autem est, quod paribus paria, imparibus imparia confert. & haec secundu proportionem aequalitas,ciuitatis iure dicitur funda
159쪽
ICI magnae fuerint, ut uicinos ad bellum inserendum alliciant,neque ita paruae, ut bellum sustinere non postini; neque tantum in Republica mediocris fortunae possessio laudatur, sed etiam in ciuibus. dissicile est enim tum qui opulentissimi sunt, tum qui pauperrimi, ut rationi pareant. 2I MAXIMvM etiam bonum in ciuitatibus est ambcitia. omne enim sevum odium in ciuitate contingit ob ciuium discordiam,vel propter honore, uel propter cupiditatem habendi ue huic autem
refragatur amicitia. 22 FILI os autem communes habere, ut tollantur
discordiae, nullo modo ciuitati est usui, ut opina tus fuit Socrates, sed maximo est damno. quoniam magis dis derent ciues,magnal in ciuitate oriretur secordia: a 3 Co NpERT tamen ad ciuitatis institutione pueros bene esse institutos, tum etiam mulieres. sunt enim mulieres media pars hominum liberorum; ex pueris uero deliguntur, qui ciuitatem Sube