장음표시 사용
141쪽
ANIMADvERTERE debet liberalis , quibus, quantum, quomodo, & quando donet, hoc est,' quod honestis uiris, quod quantum fuerint opeS, quod alacri animo, quod honestatis gratia donet, non magnifaciens pecunia nisi quantum adhonestas actiones obeundas usui sibi est. ν τ LIBERALIOR Es ij sunt, qui ab aliis acquusitas opes, quam qui suo labore comparatas, largiuntur; magis enim isti eas diligunt, quoniam sua industria congesserunt ; sicut magis quoque amore prosequitur artifex opus propriu, ut poetae magis suum poema diligunt, quam Oratores
- E x τ R EM A liberalitatis, auaritia & prodigalitas sunt. magis tamen auaritia liberalitati,quam prindigalitas repugnat. prodigus enim multis pro- tdest,auarus ne sibi quidem ipsi. ille facilius curari potest, huius uero salus sere desperanda est. 1 PRODIGus sepenumero contingit, ut auarus quoq; sit: a multis enim plus,quam oportet, quo . iure quam iniuria accipit,vtalus ipse plus, quam
oportet, effundat. 6 PRODIGORvM donationes liberales non sint: pquoniam interdum honestis hominibus nihil tri- 1buun assentatoribus autem, & uoluptatem in retibus, quamplurima profundunt. V t:.
142쪽
67 MAGNIFICENTI A circa magnos sumptus ex proportione agentis ad passum consistit, ita ut &sumptus opere, & opus sumptu dignum sit; uel potius sumptus excedat,quam deficiat. ζ ' MAGNI FI Cus pari sumptu praeclarius opus eo sciet, quam liberalis. splendorem enim, & excellentiam operis spectat, ut omnes trahat in sui admirationem .
M M A G NI Pr Cr semptus gradum habent: quidam enim nobiliores,ut publici, & inter publicos Deorum cultus. quidam priuati,ut epulum,nupti h spitia,& alia id gener . o RATIONEM debet habere magnificus personet diu itiarum, & sumptus, ita ut persona diuiths , diuitiat suinptui, sumptus persenae respondeat ; &praeter haec honestatis , non ostentationis gratia magnificus agat. I SORDIDus est qui magnis silmptibus in re leui. abutitur: modicus,qui in magnis rebus a sumptu abstinet. 12 VTRVM autem pauper magnificus esse possit, cum magnos efficere nequeat sumptus: aduersus alios expositores utranque tuebor opinionem. 3 MAGNANIMvs Hest,qui magnis se dignum existimat honoribus, cum dignus siti est enim magnanimitas ornamentum aliarum uirtutum, & tane illis non consistit. Magna-
143쪽
claris uiris assicitur:laetatur mediocriter;in aduersis uero, & secundis rebus moderate se habet: NON osor, non maledicus, non rerum admirator, non ad beneficia accipienda,sed ad colloca da promptior est magnanimus, id semper, quod persectissimum est in quacunque uirtute sibi ante oculos proponens. 3 6 PusILLANI Mus est, qui cum magno sit dignus honore,nullo tamen se dignum putat.quare abe rasicum iis bonis, quae meretur, se ipsum priuet; nequit tamen malus dici, cu nemini malefaciat. 7 Tu Minus&inflatus sui ipsius ignoras est,cum, 'taquam dignus, plures suscipere posse prouincias sibi persuadeat,quas tamen sustinere non potest; . minus tamen malus est, quam pusillanimus. hic enim in quocunque opere ob eius ignauiam to per ille uero nimis seruere uidetur. I t
8. M O D a s Tvs is est, qui cum paruis sit dignus honoribus, se ipsum quoque dignum paruis existimat; dissertque a magnanimo sicut magnificus a r tliberali.
9 MAN svEτvno est mediocritas circa iram; mugisq; circa desectum,quam circa excessum consi- pstit. mansuetus enim potius clames,quam uindex uideri uult. In
6o Qui non irascuntur in quibus oportet, nec
144쪽
quando oportet, nec aduersus quos oportet, si pidi sunt, uidentur enim neque sentire, neque;
6 I. C v M mendacium per se improbum sit, ac uiatuperatione dignum, & ueritas proba,& laudabulis: utique mendaces sunt uituperandi, magist
6 2 - QI I magis quam Oportet, risum mouere si dent, scurrae uidentur esse; qui uero neq; iucum dum aliquod dicunt, neque dicere patiuntur, rudes & agrestes nominantur. 63 - Ιvs TITIA duplex existit: altera uniuersalis, sec dum quam res iustas agunt homines, & haec nobilissima est uirtutum; uirtutes enim cotinet Omnes , quae sunt ad alium;& legalis appellatur, quo niam leges secundum quamlibet uirtutem actiones nostras dirigunt. PARTICvLARIs iustitiae duae sunt species: unaquae in distributione consistit, uel honoris, uel duuitiarum, uel ijs similium,quae diuidi possunt inter eos, qui in ciuili societate uitam degunt: ALTgRA est iustitia, quae in commercijs hominum corrigendis existit: quorum quaedam sunt uoluntaria, ut emptio, uenditio; quaedam inu luntaria: quorum aliqua sunt clandestina, ut fumtum , fraus, dolus; quaedam ui facta , ut morS, ra
145쪽
66 Ius τ1τ1AM tum distributivam, tum correctuuam, dum rerum seriem, & naturam speculantur philosophi, nacti sunt ; inuentam uero rebus particularibus applicare, aspernati sunt: sed negociosis uiris,cuiuiinodi sunt iurisperiti, eam relique
67 DISTRIBUTIVA cum aequitas quaedam sit, & ad aliud referatur: necessario inquatuor saltem minimis terminis reperietur:qui non musicam, non arithmeticam, sed geometricam inter se seru bunt proportionem. 68 CORRECTIVA uero, cum non persenarum dignitates, sed aequationem lucri & damni resercire uideatur: in arithmetica uerlabitur proportione. quid si adgeometricam)quid si ad per narum dignitatem spectare dicamus 69 Ιv s alterum naturale, alterum est legitimum: naturale est id, quod ubiq; eandem habet vim, fundamentumq; est omnium legum, sicut dignitates sunt demostrationum; nec distinguitur a imre gentium, licet aliter iurisperiti hac in re sentarint: odi LEGITIM vhi ius esse dicitur, quod nihil reser bat ab initio, hoc uel illo modo fieri ; postquam
autem lata est lex, multum resert . . V
I PECCATvM non est in lege, neque in legislato re,sed in natura rei, de qua uniuersalis haberi non potest
146쪽
σ39 potest sermo: quapropter corrigenda est ipsa lex,
quod utique faceret, si legislator adesset: γλ HAEC autem emendatio legis in aliquo parti- Pculari, quod est a legislatore prstermisiim,squb
tra nuncupatur,quae in Venetorum iudiciis potissimum floret. lV3 VERvM enimuero cum uirtus habitus recta ratione consistens sitniam quid recta sit ratio,aperia- mus. in qualibet enim uirtute rectam rationem
itanquam icopum sibi proponit studiosus.haec a tem cum in intellectu reperiatur: iam de habit,bus,qui in intellectu cosistunt, uerba faciamus: e , Tq Qui Nuva sunt uirtutes, quibus intellectus a sentiendo, aut dissentiendo percipit uerum: am scientia, prudentia, & sapientia, & intellectus. Doutrum autem prudentia inter intellectuales,an inter morales uirtutes collocanda sit: disputandi gratia utrant defendo opinionem. 73 Scia ruri A syllogismus est demonstrativus, deisi qua latius supra meminimus: ars habitus est,recta ratione factivus eorum tum quae possunt esse &non esse , tum quorum principium est in fa
76. ARTIFICI s munuS est, fine concepto media ad illum consequendum excogitare, deinde operari, postremo formam inducere,quae primo fuerat in eius mente excogitata. hQc autem sit, aliquid
147쪽
TT PRUDENTIA habitus est uerus cum recta ratione & appetitu; qui in iis agedis uersatur, quae sunt homini bona uel mala. quapropter in iis, quae at ter se habere non possunt, nulla contingit haberi prudentia. l 11 78. ΡRvDENT Is uiri est bene consulere posse circa illa, quae sibi & aliis bona,& utilia sun cuius com servatrix est temperantia. ex uoluptatibus enim labefactatur iudicium. 79 INTELLECTus habitus est principiorum, sapie-tia intellectus est & scientia,ac uelut caput habes, inter alias scientias exactissima est. 8. . . CONsVLTATIO bona, quae pars est prudentiae, non scientia, non coniectatio, non opinio:sed rectitudo est consilij circa bonum, per quod πομtet,ut oportet,&quando oportet. 8I SAGACITAs quoque circa idem uersatur, circa
quod prudentia; quanuis prudentia inueniat, sagacitas uero diiudicet. est autem sagacitas bo- na quaedam intelligentia eorum, quae a prudentia
82 ALIA quoque pars est prudentiar, quae sentemtia dicitur; differt autem a sagacitate , quod illa tantum diiudicat, haec uero tum diludicat, tum
148쪽
I I83 Net uva tantum hae partes dicuntur prudentiae, sed quaelibet quoque uirtus, cum recta agendi sit ratio, prudentia sibi opus est, ita ut ubi illa adsit,
caeterae adsint ; parique ratione, ubi aliqua aliarudesit, & illa cum caeteris desit.connexae enim sunt simul uirtutes Herculeo nodo, ita ut dissolui nequeant . 86 A C QVI RITVR autem haec recta ratio, magis re-- rum usu,quam demonstrationibus.hinc pueri potius mathematici, quam prudentes evadunt. adupiscimur enim, ipsa docente experientia,oculum quendam, uirtute quadam affectum, quo praeterita obseruamus, praesentia scimus, futuris proui
81 INCONTINENTIAE, atque immanitati continentia,atque heroica quaedam uirtuS opponututa quemadmodum autem raro cotingit uirum que-piam esse heroem: sic immanem quempiam inter homines raro prouenire,est uerisisimile.contingit immanem quandoque, uel ex morbo sevo, uel ex uitiosa natura, uel ex consuetudine. 86 INCONTINENS sciens quod praua sunt,propter cupiditatem tamen ad ea declinat . continens a tem sciens quod cupiditates prauae sent, eaS prinpter rationem non sequitur: ambo autem circa uoluptates,& dolores uersantur, sicut temperati;
quanuis ij quidem eligant, illi uero non . Fieri
149쪽
bet esse incontinentem. ex quo fit,quod prudentes uiri nonnunqua incontinenteS appellantur. 88 V o LupTA TvM quaedam uehemeter ample ctendae, ut quae honestae;quaeda fugiendae,ut corporeae , circa quaS intemperanS uersatur. 8 9 PRAETER haec autem ad beatitudinem numeris omnibus absolutam conseri amicitia.nemo enim
est, qui selus cunctis bonis ab undans, possidere ea sine amicis eligeret. so TR ss sunt amicitiarum species; quapropter totidem erunt amabilia et quarum duae secundum smilitudinem amicitiae nuncupantur, uoluptuosa, & utilis: alia propria ,& praecipua, qua boni uiri pari uirtute coniuncti sunt. SI INvENI TvR haec amicitia in ijs,qui inter se pari tate , & aequalitate pollet. aliud autem genus est, quod in excellentia cernitur;qualis est patris cum liberis, uiri cum uxore, & principis cum subditis; atque horum inter se amicorum diuersae sunt amicitiae. 92 AMici Tr A & dilectio disserunt: nam sintilis est dilectio affectui, amicitia habitui. amici enim bona uolunt, & non secundum affectum, sed secundum habitum. 9 3 BENE voLENTIA amicitiae similis est: differunt
150쪽
I 3 tamen penes hoc, quia beneuoIetia extenditur ad
ignotos, non autem amicitia. 96 BENEVOLENTIA amor non est:non habet enim
intentionem, & desiderium; lapissime tamen ex iucunda amantium consuetudine, amor repente fit beneuolentia. 93 Iis omnibus acquisitis,tunc dispositus est intellectus, ut persectissima in uita perfecta operatione fungatur ue haec autem est diuinae mentis ill stratio, 96 SECvNDvM quam ad Dei naturam quammaxime accedimus; quinimmo ei amicissimi euadiamus. qui si aliquam rerum humanarum curam gerit, quam secundum ueritatem Christianam certissime gerit: consentaneum est, eum gaud
re optimo, & sibi cognatissimo uiro, qui sapiens
ERvM , quia ad secietatem natura sertur ho-V mo: Blitariam enim uitam agens homo,aut Deus est,inqui aut bestia ) ideo de secietatibus humanis dicamus.huiusmodi uero tres sunt,nempe domus,pagus, & ciuitaS.2 Ex homine&seruitute domus constituitur, ex domibus pagus, ex pagis ciuitas. domus est socie-