장음표시 사용
131쪽
I 2 ctum esse ens, utens. 6 PCvrvs entis uniuersalissima diuisio non est in substantiam & accidens:sed in sensibile & in insensibile; tametsi diuisionem entis in substantiam de
accides esse uniuersalissima tueri conabor.3 Sv3sTANTIA & ratione, & notitia, & temporco natura est prior accidente. Cum autem prior dicitur tempore, non de aliqua substantia intelligitur, hoc est, de Deo, ut exposuit Alexander: sed de materia,& de composito, ut optime interpretatus est Averrois; cui tamen refragatur Sc
6 Divi Drrv κ substantia insormam,materiam,&compositum. sed quod generatur non est forma, neque materia, sed compositum. hinc corollarie colligimus, posse defendi hominis animam sec dum Alexandri principia esse immortalem. FORMA est tota rei quiditas, ut optime arbitra tus fuit Averrois: sed materia subiectu potius diacenda est quiditatis, quam quiditatis pars ; pacς Scoti, & Latinorum hoc dictum sit. 8 P truci pruM indiuiduationis non est materia tantum, que serma tantum: sed forma & m teria simul. sicut enim indiuidua sorma indigent, ut per ipsam materiae ligatam distinguantur, Mut proprio utar uocabulo, hecheizentur: ita etiam
materia indigent, ut per ipsam multiplicentur.
132쪽
V n st v M quoniam de substantia & accidente uberius in problematibus logicis & naturalibus
egimus: ideo ad abstractas mentes nostra se comuerint Oratio; quarum existentia a philosepho naturali tantu demonstratur,ut perbelle sensit Aue rotS, non autem a metaphysico, ut credidere &Thomas, & Smi is Io NuMERANTvχ intelligentiae ad numerum C
bium . proprium enim quaelibet intelligentia habet orbem, quem mouet; inter quem & orbem determinata est proportio. II E set illa intelligentia praestantior, cuius orbis proximior est primo orbi . penes primam enim intelligentiam aliarum intelligentiarum persectio
Iz : SuNT omnes intelligentiae aeternae, immateria Ies , & impassibiles, ex potentia, & actu constam te citra primam, quae purissimus actuS est. 13 Eset autem prima intelligentia Deus optimus,& maximus,qui intellectualis uita est,summe persectus, summeque talix, a quo tanquam a quodasumme bono, & appetibili, totius mundi natura, uniuersiq; ordo dependet, &sitne quo Omnia ruerent,& interirent. VIA A cvivs diuina sapientia, ita mundus inserior connexus fuit mundo superiori: ut suprema inserioris ordinis species conlucta semper existatim
133쪽
fimae superioris ordinis speciei. quapropter iuxta e Homerum, aurea catena Omnia colligata a Deo: fuisse haud immerito dici potest: DAEMONEs igitur esse non intellexit Aristoteles.allucinatur ergo,qui illos ex eius mete assem sed Christiana fide, quam imbibere non fuerunt digni peripatetici,illos esse constantissime crede- dum est: id quod & Platonici asseruerunt. θ
i CX Cthici S. rui vili rari III - LTERVM est Philosophiae genus, quod ire 'IN actione consistit. hoc Socratem de caelo ad
usus hominum tradux isse memoriq proditum est; cum eos ab inanibus de sublimi altercationibus, ad animorum moderandas affectione S, reuoca suerit. . L2 V T R v M autem praeclarius sit, intellectum in actione, an in speculatione uersari: proculdubio contemplationem antiquiorem actione esi se habendam existimo. si quidem exteriorem ho minem ad interiorem ita colligit, ut proprio fine in te potiatur. i . . tib i t3 - ACTIONEM uero maiori hominibus esse emolumento, fatendum est; cum pluribus serat opem,
134쪽
rin deprauatam sensuum rationem corrigatiq SED nec, me hercle, huiusmodi ita sunt uiuendi rationes distinguendae, quin sint quoque simul
connectendae: altera enim auxilio alterius indi, get. non enim speculatiuus deprauatis moribus
potest speculationi incumbere , neque activus agere, nisii aliqua in eo praefuerit sipeculatio.
MODERATvR autem activam uitam practicus intellectus, rerum omnium, qua in actione ue
fantur, existens mensura; qui quidem subiecto &loco a sipeculativo non distinguitur, sed obiecto
fine, & operatione: lG H v I v s obiectum bonum est quod in actione uersatur: non enim speculatur scientiae gratia, sed Dperationis; cui, tametsi particulares discursius componere ille nequeaucogitatiuatame minorm ministrat propositiones,Latinorum hac in re opinione praetermissa. 7 PORRO duplex est bonum, alterum agibile, ab terum effectibile: circa hoc operatriceS artes, circa illud morales uersantur scientiae, quarum subiectum humanae sunt actiones. 8 Qv Ag cum uariabiles& mutabiles sint, pro natura rei ab illis demonstrationes petendae sunt; aeque enim esset absurdum si mathematicus se, dere, atque si orator demonst rare conaretur.
9 Qv I vero ad has scientias capessendas, se pra bere
135쪽
bere uult idoneum, moribus equidem, tanquam agrum, cui semina credenda sunt, se ipsium exco- , lare debet secludutur enim ab iis tum puerissum uitiosi homines, magis autem pueri, quibus etia
Io AGIEILNMsnem,quem propter se ipsem expetimus,& alia propter illum, non enim omnia prOpter aliud optamus) perspicuum est,esse sum nati, ratque Optimum bonum 3 cuius cognitio multum ad rectam uitam instituendam confert: est enim tanquam scopus ante oculos sagittarij. xi N O N est autem summum bonum uoluptas,ut
Eudoxus ceniuit, cum seruile quoddam sit, nobis d& pecudibus commune ;neque est honor, quem elegantes uiri sibi proponunt, hic enim magis in afficiente , quam in affecto uidetur esse; neq; sunt
diuitiae, quae alterius gratia expetuntur: sed ho- nesta est operatio in uita perfecta consistens. xx Mi Mus autem sunt accusandi, qui honores,qua qui diuitias,aut uoluptatem summum bonum esse dixerunt; quippe cum honor testimonium sit uirtutis, quapropter tum in assecto,tum in assiciete, magisq; in affecto, quam in assiciente , quanuis Aristoteles hac in re dissentire uideatur: ISTOICI uero absque Calumniae nota recensendi nou sunt, qui tantum uirtutibus tribuere, ut iis imbutus aliquis, tametsi omnibus sortunae telis
136쪽
σ3s amictus,& in Phalaridis tauro constituti is si nes, citate tamen potiatur. Aserdum enim humana putauit ratio, in angustiis quempiam talicitate frui; lice it secus secundum fidem dicendum.
I SAD quanuis commoueant nOS animi perturbationes : non adeo tamen commouent, ut ex beato miserum quempiam reddere ualeant. quapropter & Stoicos tueri possumus ;:sufficiens: est enim uirtus, quo quispiam uitam saltem miseram
Is VIR TvTIs tres sunt species,moralis,intellectualis,&naturalis; quanuis naturalis uere uirtus dici non possit: nihil tamen uetat aliquam uirtutem 1 tum morale tum intellectualem esse. bI6 MORALIs uirtus non ex doctrina, ut intellecti- uastientia, sed ex assuetudine comparatur; quae nobis neque natura, neque praeter maturam insi-.ta est, sed ad ipsam capessendam secundum nat ram sumus idonei; quanuis & natura nobis uirtutem esse insitam defendem conabor. I, I7 PORRO incongrue moralem uirtutem definiui
Stoici, quod affectuum sit vacuitas, non enim est uirtuosi affectus tollere, sed moderari; nihil tamen incommodi sequetur , si tollere , pro Stoicis
i 8 C v M autem tres sint pasiiones irranima,potemtia, secundum quam affectus sustipimus; affectus, ini R qui
137쪽
qui suseipitur;& habitus secundum quemboni uel
mali nos sumus; uirtus ad habitus reducetur, cum penes illos tum laus & uituperium, tum bonos &malos nos fieri contingat. J imi lI 9 Q Na ety li habitus quicunq; uirtus est, sed in in diocritate consistens. viiij enim est desectus, &excessus. neque in quacunque mediocritate uim ius uersatur ;: non enim in arithmetica , sed ia
- geometrica. 2o PRAETER haec autem electio,& spontinea ope Hratio ad uirtutem requirutur . non enim, qui iusta
agit, iustus est ; sed qui sponte, & electione.
2Im Esr autem spontanea operatio,cuius principiuest in ipso sciente singula, quae agit: in Ontanea est ex qua post actionem , dolorem, & poenitudinem sentimus. 22 ΗAE C uel per ignorationem,ueI per uiolentiam sit . uiolentum id est, quod passo confert vim. utrum uero qui metu alicuius mali, quippiam dedecoris perpetrauerit,uel damnum aliquod acc Perit, sponte, uel nolens id fecisse dicendus sit rego neque sponte, neque nolentem hunc egisse
23 ς in I uero per ignorationem quippiam facit, neque postea se secisse dolet, sponte non secit, quod aestiuit, neq; rursum inuitus, doleret enim utique
138쪽
zq ELxcrio nori estvoluntasicumnosit impος sibilium; neque concupiscentia,cum molesti, atq; iucundi non sit: sed spontanea est eorum actio, quorum & consultatio praecessit, & in nostra stat
potestate. 23 C o M s V LTAM vs uero non de iis, quae casu, aut necessitate eueniunt: sed quae penes nos sent,& ad nos spectant. est autem consiuitatio,rationis inquisitio, qua aliquid certi de rebus dubiis a quiritur : hinc de aeternis nemo consultat. . I Ia 6 DIps Astr consultabile ratione ab eligibili.id enim, quod consultando caeteris praetulimus, eligibile dicitur; quod prius ante rem deliberatam, dicebatur consultabile. . I i . a T . Ex iis porro colligimus, quod uirtus habitus sit electivus,recta ratione consistens in mediocritate geometrica , nempe quo ad noS. Olc. .i 28 U1RTvTrs species quatuor sunt, sortitudo,te perantia, iustitia, & prudentia: ad quas reducum tur tum quae circa pecunias, ut liberalitas,& magnificentia ; tum quae Circa honores, ut magnan, mitas, & modestia; tum quae circa usus hominum, ut ueracita amicitia,& comitas. FORTI Tu Do mediocritaS quaedam est, cuius extrema sunt ignauia, & audacia. non autem circa quemlibet timorem uersatur fortis ; quaedam enim sunt,quae metuere humani est,& uerecundi;
139쪽
3o P AvΡER sisersan metuenda non est, neque morbus, neque illa , ut unico uerbo dicam, quae neque ab improbitate,neq; a nobis proueniut. J3I V M autem circa summum in unoquoque ge- t nere uertetur uirtus:circa summum terribileco sistet sortitudo, hoc uero mors est; neque genus
omne mortis et sed quod ob honesta pericula propter bonum aliquod potissimum in bello comtingit: p32 QvANvis absurdum esset, si uita priuari sortis
uir cuperet, cum se maxime dignum uita conspiciat: non ita tamen dolore afficietur, quin honestam mortem clieris bonis,quq sibi adsunt uiuem ti, proponendam censeat: u33 QSiNIMMo cum propter honestatem agat: iucunditatem in acquisito fine percipiet; quanuis a praeuiis doloribus,ut quq multo sunt sudore partae uictoriae, voluptas illa satis obscuretur. 34 iF E R o C a s ij sunt, qui ante pericula ualentes existunt;dum adsunt,non sustinent: sortes autem, cum ad rem peruenerunt, seruidi sunt, ante rem quieti: desperantes uero,qui cuncta formidant. P33 T zMPERANTI A circa dolores,& uoluptates consistit, neque circa omnes, sed corporis tantus neque circa quascunque corporis, sed tactus, &θ - l ' gustus,
140쪽
ii circa omnes 36 DIvERsIMO Da tamen Artis,& temperans ue
santur circa dolorem: ille, quae sibi ossiciunt, ten, ter fert: hic, quae sibi uoluptatem non afferunt, aequo animo sustinet. 37 HiNC magis accusandus intemperans, quam timidus. molestius enim est obiectum dolor, qua appetitus uoluptatis; cum labefactet ille naturarhaec tantum allaciat.
38 TEMPERANTIAE repugnat insensibilitas, & i
temperantia; magis tamen aduersatur intempe rantia . quas enim ad res natura sumus proeli
uiores, hae sunt magis contrariae medio. cuilibet enim insitus est uoluptatis appetitus; quapropterraro insensibiles homines reperiuntur.39 VIRGINITATEM Deo gratissimam nunqua satis laudarem, quae praestantissima est uirtus: Ariastoteles aute huius ueritatis ignarus ad insensibilitate retulit,& impie inter peccata collocauit. O CIRCA dandam & accipiendam pecuniam media est liberalitas, magis tamen in danda, quam in accipienda consistit. ille enim honesta agit:hica turpibus desistit. AI IvxTA sortunas compensari debet liberalitas. non enim in multitudine donorum, sedin dantis habitu uersatur. quare saepius minora donantes